Шаҳриёр гуфт : шунидам ки рои ҳиндро надимӣ буд ҳнрпрўру дониши парасту сухани гузор ки ҳангоми муҳовира дар дар домани рӯзгори паймӯдӣ ва ҳар ду зарфи замону макони бзроФти табъ ӯ пар будӣ ва аз сабки рӯҳӣу маҳбӯбӣ чун ҳубаи алқлб дар пардаи ҳама дилҳо гунҷидӣ ва аз мақбулӣ ва ба нишинӣ чун инсони алъайн дар ҳамаи дидҳош ҷой кардандӣ . Рӯзӣ дар миёни ҳикоёт аз наводиру аъоҷиб бар забон ӯ гузашт ки ман мурғӣ дидаам оташи хор ки санги тофтау оҳани гудохта фурӯ хӯрдӣ . Ндмоءи маҷлису ҷлсоءи ҳазрати ҷумлаи барин ҳадис инкор карданду ҳамаи бткзиб ӯ забон багушӯданд ва ҳар чанд бброҳини ақлу далоили илми ҷавози ин маънӣ менамӯд , суди нмидошт ва чун ҳўолт бхосит мекард ки онч аз сари хавосу табоиъ дар ҷавоҳиру ҳайвонот муставдиъ офаридагораст , ҷузи воҳби сувару холиқ мўодкс надонаду ҳрки мумкин аз маҳол шинохта бошад , агрчи ваҳм ӯ аз тасаввури ин маънӣ оҷиз ояд , ақлаш бар лавҳ вуҷӯд бинагорад , ин тақрироти ҳеҷ муфид намеомад . Бо худ андеша кард ки ҳиҷоби ин шабаҳат аз пеши дидаи аФҳоми ин қавми ҷузи бмшоҳдаҳи ҳис бар натавон гирифт , ҳамон замон аз маҷлиси шоҳ берун омад ва рӯй бсўби Бағдоди ниҳоду муддатии дарози манозил ва мароҳил менавишту мхоўФу мҳолк май супурд то он ҷойгаҳ расед ки шутурмурғӣ чанд бадаст оварад ва дар киштии мстсҳб хеш гардониду сӯии кишвари Ҳиндӯстони мунсарифу тавфиқи саодати роҳ ӯ омад то дар змони саломати бнздики даргоҳ шоҳ омад . Шоҳ аз омадан ӯ хабар ёфт , фармуд то ҳозир омад . Чун бхдмти пайваст , расми дуоу саноро иқомат кард . Рой пурсед ки чандини гоҳи сабаби ғайбат чаҳ будаст ? гуфт : фалони рӯз дар ҳазрат ҳикоятӣ бигуфтам ки мурғии оташи хор дидаам , Мусаддиқ надоштанд ва аз он астбдоъӣ балиғ рафт , нахостам ки ман мҳзори газофи гӯйу мксор бодпимоӣ бошаму домани аҳволи ман бқзри ҳзр олӯда шаваду номи ман дар ҷумлаи ёваи гӯйони дурӯғи бофи тарфанд тарош барояд ки гуфтаанд : аёку ани ткўни ллкзби воъёу роўёи Фأнаҳи изрки ҳайнтарӣ ани инФък ; бархестам ва ббғдод рафтам то ббдрқаҳи иқболи шоҳу мддҳмм ӯ бқсди расидам ва бо мақсӯди бози омадам ва инак мурғӣ чанд оташ хор оварадам то онч аз ман бхбр шуниданд , бъёни бенанду нақшӣ ки дар ойӣнаи ақли эшон мртсм намешуд , аз таҳтаи ҳис басар бархонанд . Рой гуфт : мард ки бпироиаҳи хираду сармояи дониши ороста буд , ҷуз рост нагӯяд , лекини суханӣ ки дар исботи он умри яксолаи сарф бояд кард , ногуфтаи аўлитр . Ин фасона аз баҳр он гуфтам то ҳамгинони хоссаи хавоси маҷлиси мулӯки брдأби одоби хизмат мтўФр бошанд ва аз тъср дар азёли ҳФўоти мтиқз . Тамоми гашти боби додмаҳу достон . Баъди азин ёд кунем боби зираку зрўӣу дарави бози нмоӣим ки чун касеро улувва ҳиммат аз муғоки суфолати боФлоки бузургӣу ҷалолати расонаду зимоми фармондиҳии бадасти кифояту сиёсат ӯ диҳаду кулоҳи сиррӣу сарварӣ бар тораки иқбол ӯ наад , ваҷҳи тараққӣ ӯ дар кори хешу тўқӣ аз мавонеъи пеши барад он чисту тариқи тамшияту сиблати тсўити кадом . Ва аллоҳи алмўФқи ллршоди фии алмъошу алмъод . Эзад , ъзосмаҳу таъолӣ : ҳамаи иқдоми ҷоҳу ҷалоли худованд , хоҷаи ҷҳонро дар ?мароқии манзалат ( роқӣ ) дороаду тарози мафохиру мосрш бар остини дайну давлати боқӣ , бмҳмду ?алаи алотибини алокрмин .

شهریار گفت: شنیدم که رایِ هند را ندیمی بود هنرپرور و دانش‌پرست و سخن‌گزار که هنگامِ محاوره درّ در دامنِ روزگار پیمودی و هر دو ظرفِ زمان و مکان بظرافتِ طبع او پر بودی و از سبک روحی و محبوبی چون حبّهٔ‌القلب در پردهٔ همه دلها گنجیدی و از مقبولی و به‌نشینی چون انسان‌العین در همه دیدهاش جای کردندی. روزی در میانِ حکایات از نوادر و اعاجیب بر زبانِ او گذشت که من مرغی دیده‌ام آتش‌خوار که سنگ تافته و آهن گداخته فرو خوردی. ندماءِ مجلس و جلساءِ حضرت جمله برین حدیث انکار کردند و همه بتکذیبِ او زبان بگشودند و هر چند ببراهینِ عقل و دلایلِ علم جوازِ این معنی می‌نمود، سود نمیداشت و چون حوالت بخاصّیّت می‌کرد که آنچ از سرِّ خواصّ و طبایع در جواهر و حیوانات مستودع آفریدگارست، جز واهبِ صور و خالقِ موادّکس نداند و هرک ممکن از محال شناخته باشد، اگرچ وهم او از تصوّرِ این معنی عاجز آید، عقلش بر لوحِ وجود بنگارد، این تقریرات هیچ مفید نمی‌آمد. با خود اندیشه کرد که حجابِ این شبهت از پیشِ دیدهٔ افهامِ این قوم جز بمشاهدهٔ حسّ بر نتوان گرفت، همان زمان از مجلسِ شاه بیرون آمد و روی بصوبِ بغداد نهاد و مدّتی دراز منازل و مراحل می‌نوشت و مخاوف و مهالک می‌سپرد تا آن جایگه رسید که شترمرغی چند بدست آورد و در کشتی مستصحبِ خویش گردانید و سویِ کشور هندوستان منصرف و توفیقِ سعادت راه او آمد تا در ضمانِ سلامت بنزدیکِ درگاه شاه آمد. شاه از آمدنِ او خبر یافت، فرمود تا حاضر آمد. چون بخدمت پیوست، رسمِ دعا و ثنا را اقامت کرد. رای پرسید که چندین گاه سببِ غیبت چه بودست؟ گفت: فلان روز در حضرت حکایتی بگفتم که مرغی آتش‌خوار دیده‌ام، مصدّق نداشتند و از آن استبداعی بلیغ رفت، نخواستم که من مهذارِ گزاف‌گوی و مکثارِ بادپیمای باشم و دامنِ احوالِ من بقذرِ‌هذر آلوده شود و نامِ من در جملهٔ یاوه‌گویانِ دروغ باف‌ِ ترفند‌تراش برآید که گفته‌اند : اِیَّاکَ وَ اَن تَکُونَ لِلکَذِبِ وَاعیِاً وَ رَاوِیا فَأِنَّهُ یَضُرُّکَ حِینَ تَرَی اَن یَنفَعُکَ ؛ برخاستم و ببغداد رفتم تا ببدرقهٔ اقبالِ شاه و مددِهممِ او بقصد رسیدم و با مقصود باز آمدم و اینک مرغی چند آتش‌خوار آوردم تا آنچ از من بخبر شنیدند، بعیان بینند و نقشی که در آیینهٔ عقل ایشان مرتسم نمی‌شد، از تختهٔ حسِّ بصر برخوانند. رای گفت: مرد که بپیرایهٔ خرد و سرمایهٔ دانش آراسته بود، جز راست نگوید، لیکن سخنی که در اثباتِ آن عمرِ یکساله صرف باید کرد، ناگفته اولیتر. این فسانه از بهر آن گفتم تا همگنان خاصّه خواصِّ مجلسِ ملوک بردأبِ آدابِ خدمت متوفّر باشند و از تعثّر در اذیالِ هفوات متیقّظ. تمام گشت بابِ دادمه و داستان. بعد ازین یاد کنیم بابِ زیرک و زروی و درو باز نمائیم که چون کسی را علوِّ همت از مغاکِ سفالت بافلاکِ بزرگی و جلالت رساند و زمامِ فرماندهی بدستِ کفایت و سیاستِ او دهد و کلاهِ‌سری و سروری بر تارکِ اقبالِ او نهد، وجهِ ترقّی او در کارِ خویش و توقّی از موانع پیش‌بردِ آن چیست و طریقِ تمشیت و سبیلِ تسویت کدام. وَ اللهُ المُوَفِّقُ لِلرَّشَادِ فِی المَعَاشِ وَ المَعَادِ. ایزد، عَزَّاسمُهُ وَ تَعَالَی : همه اقدامِ جاه و جلالِ خداوند ، خواجهٔ جهانرا در مراقیِ منزلت (راقی) داراد و طرازِ مفاخر و مآثرش بر آستینِ دین و دولت باقی ، بِمُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الاَطیَبِینَ الاَکرَمِینَ .