эй маликро санои садри ту кор
ای ملک را ثنای صدر تو کار
Ваии маликро ҳавои қадари ту бор
وی ملک را هوای قدر تو بار
Алтрсиъи маъаи алтҷнис
الترصیع مع التجنیس
Тири ҳзмти з моҳ дид сипар
تیر حزمت ز ماه دید سپر
Тири ҷзмти з меҳр дид сипор
تیر جزمت ز مهر دید سپار
Таҷниси том
تجنیس تام
Ҷӯадро барадӣ аз миёни Бамён
جود را بردی از میان بمیان
Бухлро кардӣ аз канори канор
بخل را کردی از کنار کنار
Таҷниси тоқс
تجنیس تاقص
Соиди малику Рахши давлат ро
ساعد ملک و رخش دولت را
Ту саворӣу ҳиммати ту савор
تو سواری و همت تو سوار
Таҷниси алзоиду алмзид
تجنیس الزاید و المزید
Паст бо рифъати ту хонаи хон
پست با رفعت تو خانهٔ خان
Танг бо Фсҳти ту шореъи шор
تنگ با فسحت تو شارع شار
Таҷниси алмркб
تجنیس المرکب
Бе вафои ту мҳрҷони ночиз
بی وفای تو مهرجان ناچیز
Бо ҳавои ту мҳрҷон чу баҳор
با هوای تو مهرجان چو بهار
Таҷниси алмкрру алмздўҷ
تجنیس المکرر و المزدوج
Субҳи бадхоҳи зи эҳтишоми ту
صبح بدخواه ز احتشام تو
Гули бдгўии зи ифтихори ту хор
گل بدگوی ز افتخار تو خار
Таҷниси алмтрФ
تجنیس المطرف
Адлати офоқи шаста аз офот
عدلت آفاق شسته از آفات
Табъат озод бӯда аз озор
طبعت آزاد بوده از آزار
Таҷниси улхат
تجنیس الخط
Аз ту бемори зулмро дору
از تو بیمار ظلم را دارو
Вази ту аъдои маликро тимор
وز تو اعدای ملک را تیمار
алостъораҳ
الاستعاره
Ҷузи ғубори набарди ту набард
جز غبار نبرد تو نبرد
Дидаи ақли серумаи дидор
دیدهٔ عقل سرمهٔ دیدار
Алмроъоти алнзир
المراعات النظیر
Дар гули шарми монда бе гули ту
در گل شرم مانده بی گل تو
Шонаи моҳи чархи оинаи вор
شانهٔ ماه چرخ آینه وار
Алмдҳи алмўҷаҳ
المدح الموجه
Он кунад кӯшиши ту бо аъдо
آن کند کوشش تو با اعدا
Ки кунад бахшиши ту бо динор
که کند بخشش تو با دینار
Алмҳтмли алздин
المحتمل الضدین
Бо ҳавои ту куфр бошад дайн
با هوای تو کفر باشد دین
Бе ризои ту фахр бошад ор
بی رضای تو فخر باشد عار
Таъкиди алмдҳи бмои ишбъи алзм
تاکید المدح بما یشبع الذم
Ҳаст рояти замонаро одил
هست رایت زمانه را عادل
Лек дастати замонаро ғаддор
لیک دستت زمانه را غدار
алолтФот
الالتفات
Фалаки афзӯни з ту надорад кас
فلک افزون ز تو ندارد کس
эй фалак , мағзи гиру нағзаши дор
ای فلک ، مغز گیر و نغزش دار
алоиҳом
الایهام
Бахти сӯй дарат хазон ояд
بخت سوی درت خزان آید
Рост чун бути парасти сӯии баҳор
راست چون بت پرست سوی بهار
Ташбеҳи алмтлқ
تشبیه المطلق
Теғи ту ҳамчуи офтоби бнўр
تیغ تو همچو آفتاب بنور
намезадойад замонаро з нигор
می زداید زمانه را ز نگار
Ташаббуҳи алтФзил
تشبه التفضیل
Чарху моҳӣ , на , нестии ту , аз онк
چرخ و ماهی ، نه ، نیستی تو، از آنک
Нест ин ҳар дуро қавому қарор
نیست این هر دو را قوام و قرار
алтокид
التاکید
Балки аз тести чархро тамкин
بلکه از تست چرخ را تمکین
Балки аз тести моҳро изҳор
بلکه از تست ماه را اظهار
Ташаббуҳи алмшрўт
تشبه المشروط
Моҳӣ , аз моҳи новирди коҳиш
ماهی ، از ماه ناورد کاهش
Чархӣ , ар чарх нашканад зинҳор
چرخی ، ار چرخ نشکند زنهار
Ташаббуҳи алозмор
تشبه الاضمار
Гар ту чархии адуро чарост нигун ?
گر تو چرخی عدو را چراست نگون ؟
Вари ту моҳии аду чаро назор ?
ور تو ماهی عدو چرا نزار ؟
Ташаббуҳи алтсўиаҳ
تشبه التسویه
Ҷои хасмат чу ҷои тести рафеъ
جای خصمت چو جای تست رفیع
Зон ту тахт ва он хасмати дор
زان تو تخت و آن خصمت دار
Ташаббуҳи алкноиаҳ
تشبه الکنایه
Чун ту дар рӯз шаб кунӣ пайдо
چون تو در روز شب کنی پیدا
Чун ту аз хор гул кунӣ дидор
چون تو از خار گل کنی دیدار
Ташаббуҳи алъкс
تشبه العکس
Шоми гирд чу субҳи зарди либос
شام گرد چو صبح زرد لباس
Субҳ гардад чу шоми тираи шиор
صبح گردد چو شام تیره شعار
Саёқаи алоъдод
سیاقة الاعداد
Дасти ту дастгоҳи арзи ҳунар
دست تو دستگاه عرض هنر
Бсхоу вафоу адлу виқор
بسخا و وفا و عدل و وقار
Тнсиқи алсФот
تنسیق الصفات
Нурат аз меҳру лутфат аз ноҳид
نورت از مهر و لطفت از ناهید
?бирт аз абру ҳлмт аз кҳсор
برت از ابر و حلمت از کهسار
Ҳшўи алқбиҳ
حشو القبیح
Қаҳрат , ар муҷтаҳид шавад , бабрад
قهرت ، ار مجتهد شود ، ببرد
Осмонро бсхраҳу пайкор
آسمان را بسخره و پیکار
Ҳшўи алмтўст
حشو المتوسط
Лек лутфи ту , эй ҳумоюни раъй
لیک لطف تو ، ای همایون رأی
БлтФ дар бар оварад зи баҳор
بلطف در بر آورد ز بحار
Ҳшўи алмлиҳ
حشو الملیح
Боғи умрат , ки тозаи боди мудом
باغ عمرت ، که تازه باد مدام
Чашми бади давр , равзаи исти бабор
چشم بد دور ، روضه ایست ببار
алоштқоқ
الاشتقاق
Рӯзи кӯшиш , чу зери рони оре
روز کوشش ،چو زیر ران آری
Он фазои пайкари қадари пайкор
آن فضا پیکر قدر پیکار
Саҷъи алмтўозн
سجع المتوازن
Саракашони ҷаҳони ҳодисаи варз
سرکشان جهان حادثه ورز
Ахтарони сипеҳри оинаи дор
اختران سپهر آینه دار
Саҷъи алмтўозӣ
سجع المتوازی
Дар ҷӯад равон шавад бпиш
در جود روان شود بپیش
Бар вуҷӯди равонкунанда нисор
بر وجود روان کننده نثار
Саҷъи алмтрФ
سجع المطرف
Орадати фатҳ дар макони имкон
آردت فتح در مکان امکان
Диҳадат кӯҳи барқарори иқрор
دهدت کوه برقرار اقرار
Мқлўби албъз
مقلوب البعض
Рашки қудрати баради сипеҳру нуҷум
رشک قدرت برد سپهر و نجوم
Шукр фатҳат кунад билоду диёр
شکر فتحت کند بلاد و دیار
Мқлўби алкул
مقلوب الکل
Гарм гардад зи тоби дили пайкон
گرم گردد ز تاب دل پیکان
Марги боради бхсм аз сӯфор
مرگ بارد بخصم از سوفار
Мқлўби алмҷнҳ
مقلوب المجنح
Ганҷ давлат диҳад гузориши ҷанг
گنج دولت دهد گزارش جنگ
Рой насра диҳад ҳимояти ёр
رای نصرة دهد حمایت یار
Мқлўби алмстўӣ
مقلوب المستوی
Ромиши марди ганҷи бории вқўт
رامش مرد گنج باری وقوت
Ту қадреро баҷанг дар машумор
تو قدری را بجنگ در مشمار
Рдолъҷзи алии алсдр
ردالعجز علی الصدر
Кори адли ту малик доштанаст
کار عدل تو ملک داشتنست
Адлро худ ҷзинн набошад кор
عدل را خود جزینن نباشد کار
Навъе ассонӣ манеҳ
نوعی الثانی منه
Бисори ту ҷӯади хурдаи Яман
بیسار تو جود خرده یمن
Шуд Ямани замонаи пари зи ёр
شد یمن زمانه پر ز یار
Навъе алсолс манеҳ
نوعی الثالث منه
Хасми тимори давлат ту кашад
خصم تیمار دولت تو کشد
Хасм некӯ тараст дар тимор
خصم نیکو ترست در تیمار
Навъе алробъи ма
نوعی الرابع مه
Дар мақомӣ , ки бори зари бахше
در مقامی ، که بار زر بخشی
Резиши абрро набошад бор
ریزش ابر را نباشد بار
Навъе алхомс
نوعی الخامس
Май гузорӣ бар мҳи воми аду
می گزاری بر مح وام عدو
Кас надидаст рмҳи воми гузор
کس ندیدست رمح وام گزار
Навъи ассонии ман алхомс
نوع الثانی من الخامس
Чарх аз озор ту ниёзорад
چرخ از آزار تو نیازارد
Бандагонро куҷо расад озор ?
بندگان را کجا رسد آزار؟
Навъе алсодс
نوعی السادس
Норад аз хизмати ту сари берун
نارد از خدمت تو سر بیرون
Врчаҳ бишкофяш бнизаҳ чу нор
ورچه بشکافیش بنیزه چو نار
Навъи ассонии ман алсодс
نوع الثانی من السادس
Душманонро бдоўрии хилоф
دشمنان را بداوری خلاف
Бо қазоҳои гунбади даввор
با قضاهای گنبد دوار
алмтзод
المتضاد
Меҳру кинат ббод дода чу хок
مهر و کینت بباد داده چو خاک
Лутфу қаҳрат боб гашта чу нор
لطف و قهرت بآب گشته چو نار
алоънот
الاعنات
эй накӯи хоҳи давлати ту азиз
ای نکو خواه دولت تو عزیز
Ваии бидонадяши аФтхортўи хор
وی بداندیش افتخارتو خوار
Ҳаркии зинҳори хоҳи адл ту шуд
هرکه زنهار خواه عدل تو شد
Бисипораш бъолми хӯни хор
بسپارش بعالم خون خوار
алмздўҷ
المزدوج
Коҳи резаи бнизаҳи брбоиӣ
کاه ریزه بنیزه بربایی
Чун кунӣ азми разм дар пайкор
چون کنی عزم رزم در پیکار
алмтлўн
المتلون
эй шудаи қдўаҳи вазеъу шараф
ای شده قدوهٔ وضیع و شرف
эй шудаи қиблаи сғору кбор
ای شده قبلهٔ صغار و کبار
Ирсоли алмисл
ارسال المثل
Накушуд оби хасми оташи ту
نکشد آب خصم آتش تو
Накушуд тоби мӯри муҳраи мор
نکشد تاب مور مهرهٔ مار
Ирсоли алмислин
ارسال المثلین
Кӯи маии фориғ аз ънои хусуф ?
کو مهی فارغ از عنای خسوف ؟
Кӯ меӣ эмин аз сдоъи хумор ?
کو میی ایمن از صداع خمار؟
алғз
الغز
Чист он давру қаър ӯ наздик ?
چیست آن دور و قعر او نزدیک ؟
Чист он хираду феъл ӯ бисёр
چیست آن خرد و فعل او بسیار
Хом ӯ ҳар чаҳ илмро пухта
خام او هر چه علم را پخته
Маст ӯ ҳар чаҳ ақлро ҳушёр
مست او هر چه عقل را هشیار
Длшкн , лек бо дилаши пайванд
دلشکن ،لیک با دلش پیوند
Хуши гузар , лек рӯзгори гузор
خوش گذر، لیک روزگار گزار
Ранҷ ӯ назд бе дилони роҳат
رنج او نزد بی دلان راحت
Хор ӯ назд зиракони дшхўор
خوار او نزد زیرکان دشخوار
Чун дуои хуши Аннан , хуши ҳаракат
چون دعا خوش عنان، خوش حرکت
Чун қасораи навард ва бе ҳанҷор
چون قصاره نورد و بی هنجار
Андҳши ҳамчуи лаҳви роҳати бахш
اندهش همچو لهو راحت بخش
Оташаши ҳамчуи оби нӯши гўор
آتشش همچو آب نوش گوار
Наъра дар ваии шиканҷи мусиқӣ
نعره در وی شکنج موسیقی
Нола дар вай навой мўсиқор
ناله در وی نوای موسیقار
Ишқ аслӣаст , каз мтобъш
عشق اصلیست، کز متابعش
Ақли ғамгин буд , равони ғами хор
عقل غمگین بود،روان غم خوار
Хоссаи ишқи бутӣ , ки дар ғазалаш
خاصه عشق بتی، که در غزلش
Мадҳат шоҳ мекунам такрор
مدحت شاه می کنم تکرار
Шояд арзони ғизолаи бниўшд
شاید ارزان غزاله بنیوشد
Ин ту ойини ғазали бнғмаҳи зор
این تو آیین غزل بنغمهٔ زار
Алмтлъу зўолқоФитин
المطلع و ذوالقافیتین
Аз дилами сӯсанаши бардаи қарор
از دلم سوسنش برده قرار
Барсарами наргисаши супурдаи хумор
برسرم نرگسش سپرده خمار
Тҷоҳли алъорФ
تجاهل العارف
Виҳк ! он наргисаст ё ҷодӯ
ویحک! آن نرگسست یا جادو
Ёрб ! он сӯсанаст ё гулзор ?
یارب! آن سوسنست یا گلزار؟
Алсؤолу алҷўоб
السؤال و الجواب
Гуфтам : аз ҷони бъшқи безорам
گفتم: از جان بعشق بیزارم
Гуфт : ошиқи зи ҷон буд безор
گفت: عاشق ز جان بود بیزار
Алҷмъи маъаи алтФриқу алтқсим
الجمع مع التفریق و التقسیم
Ҳамчу чашм тавонгараст лабаш
همچو چشم توانگرست لبش
Ин боб , он блؤлؤи шҳўор
این بآب، آن بلؤلؤ شهوار
Оби ин тира , оби он равшан
آب این تیره، آب آن روشن
Ин гуҳи гиря , он гуҳи гуфтор
این گه گریه ، آن گه گفتار
Алҷмъи маъаи алтФриқ
الجمع مع التفریق
Ману зи лФин ӯ нигунсорем
من و ز لفین او نگونساریم
Лек ӯ бар гуласт ва ман бар хор
لیک او بر گلست و من بر خار
Алҷмъи маъаи алтқсим
الجمع مع التقسیم
Ғами ду чиз аз ду чизи бабрад
غم دو چیز از دو چیز ببرد
Дидаро обу синаро зангор
دیده را آب و سینه را زنگار
Бар Рахш зулф ошиқаст чу ман
بر رخش زلف عاشقست چو من
Лоҷарами ҳамчу маниш Наст қарор
لاجرم همچو منش نست قرار
тФсиролҷлӣ
تفسیرالجلی
Хӯрд ва хӯрдам зи ишқ ӯ ноком
خورد و خوردم ز عشق او ناکام
Ҳаст ва ҳастам зи ҳиҷри аўночор
هست و هستم ز هجر اوناچار
ӯ марои хӯн ва ман варои андӯҳ
او مرا خون و من ورا اندوه
ӯ зи ман шод ва ман азуи ғами хор
او ز من شاد و من ازو غم خوار
тФсиролхФӣ
تفسیرالخفی
Ҷигару ҷону чашму чҳрмнст
جگر و جان و چشم و چهرمنست
Дар ғами ишқи он бути Фархор
در غم عشق آن بت فرخار
Ҳам бағами хуҷаста , ҳам бетони ранҷур
هم بغم خجسته ، هم بتن رنجور
Ҳам бхўни ғарқа , ҳам бзхми аФгор
هم بخون غرقه، هم بزخم افگار
Кооми алҷомъ
کاام الجامع
Мӯем аз ғами сипеди гашт чу шер
مویم از غم سپید گشت چو شیر
Дили зи мҳнти сиёҳи гашт чу қор
دل ز مهنت سیاه گشت چو قار
Ин зи акс бало бибаста хизоб
این ز عکس بلا ببسته خضاب
Ва он зи роҳи ҷафои гирифтаи ғубор
و آن ز راه جفا گرفته غبار
алмўшҳ
الموشح
Дӯст медорамаш , ки ёр манаст
دوست می دارمش ، که یار منست
Душмани он ба ки худ набошад ёр
دشمن آن به که خود نباشد یار
алмлмъ
الملمع
Сӯхт дар оташам чу май гӯйӣ ?
سوخت در آتشم چو می گویی؟
Кам тҳрқтнии бҳзои алнор
کم تحرقتنی بهذا النار
алмқтъ
المقطع
Зору зарами зи дарди даврӣ ӯ
زار و زرم ز درد دوری او
Дарди дилдор зард дораду зор
درد دلدار زرد دارد و زار
алмўсл
الموصل
Тани айшами наҳифи гашти зи ғам
تن عیشم نحیف گشت ز غم
Гули бахтами наҳуфтаи гашти бухор
گل بختم نهفته گشت بخار
алмҷрд
المجرد
Чеҳраи равшанаш , ки рӯз манаст
چهرهٔ روشنش، که روز منست
Зери зулфаши мҳист дар шаби тор
زیر زلفش مهیست در شب تار
алрқтоء
الرقطاء
Ғамзаи шӯхи он санам бикшод
غمزهٔ شوخ آن صنم بگشاد
Сайли хӯнами зи ашки хӯни осор
سیل خونم ز اشک خون آثار
алхиФо
الخیفا
Дил шуд ва ҳам набард аз ваии меҳр
دل شد و هم نبرد از وی مهر
Сар шуд ва ҳам напечед аз ин кор
سر شد و هم نپیچید از این کار
алмъмӣ
المعمی
Мавҷи хӯни дил ва ду дидаи ман
موج خون دل و دو دیدهٔ من
Баради дарёу абрро миқдор
برد دریا و ابر را مقدار
алтзмбн
التضمبن
Васл хоҳам , надонам он ки бкс
وصل خواهم ، ندانم آن که بکس
« ройгони рухи намояди ёр »
«رایگان رخ نماید یار»
Алоғроқи фии алсФаҳ
الاغراق فی الصفه
Вари намояд , зи баси сафо ки дараваст
ور نماید ، ز بس صفا که دروست
Рози ман дар Рахш шавад дидор
راز من در رخش شود دیدار
Алҷмъи алмФрд
الجمع المفرد
Бар лабаш зулф ошиқаст чун ман
بر لبش زلف عاشقست چون من
Лоҷарами ҳамчу маниш нест қарор
لاجرم همچو منش نیست قرار
АлтФриқи алмФрд
التفریق المفرد
Бод субҳаст буии зулфаш ? не
باد صبحست بوی زلفش ؟ نی
Набӯд боди субҳи анбари бор
نبود باد صبح عنبر بار
Алтқсими алмФрд
التقسیم المفرد
Ҳаст хаташи фарози ориз ӯ
هست خطش فراز عارض او
Ин яке абрӯи он дигар гулзор
این یکی ابرو آن دگر گلزار
Ҳасани алтхлс
حسن التخلص
Ғами дил гар бибаст бозорам
غم دل گر ببست بازارم
Мадҳи шаҳи бргшоидми бозор
مدح شه برگشایدم بازار
алмтзлзл
المتزلزل
Шаҳи қизили Арсалон , ки дасту дилаш
شه قزل ارسلان ، که دست و دلش
Ҳаст хасми шумори рӯзи шумор
هست خصم شمار روز شمار
алобдоъ
الابداع
Ҳзмш оварда чархро бксўн
حزمش آورده چرخ را بکسون
Азмаш афганда хокро Бамдор
عزمش افگنده خاک را بمدار
алтъҷб
التعجب
Ҷой дар дар миёна дарёст
جای در در میانهٔ دریاست
Аз чаҳ маънисти даст ӯ дарбор ?
از چه معنیست دست او دربار؟
Ҳасани алтълил
حسن التعلیل
Рағми дарё ? ки бухл май варзад
رغم دریا ؟ که بخل می ورزد
ӯ кунад мол бар ҷаҳони эсор
او کند مال بر جهان ایثار
Тарду акс
طرد و عکس
Чаҳ шикораст пеш ӯ чу масоф ?
چه شکارست پیش او چو مصاف ؟
Чаҳ масофаст пеш ӯ чаҳ шикор ?
چه مصافست پیش او چه شکار؟
алмкрр
المکرر
Бадара бадара диҳад бзоири зард
بدره بدره دهد بزایر زرد
Диҷла диҷла кашад ббзми ъқор
دجله دجله کشد ببزم عقار
Гашти азин бадараи бадараи хаҷал
گشت ازین بدره بدره خجل
Барад аз он диҷлаи диҷлаи ясор
برد از آن دجله دجله یسار
Ҳасани алтлб
حسن الطلب
Хсрўо , бо замона дар ҷангам
خسروا، با زمانه در جنگم
Ки бағам май гдоздми ҳамвор
که بغم می گدازدم هموار
Чаҳ буд ?гар каф ту бардорад
چه بود ؟گر کف تو بردارد
Аз миёни ману замонаи ғубор ?
از میان من و زمانه غبار ؟
Ҳасани алмқтъ
حسن المقطع
То аёнаст меҳрро тобиш
تا عیانست مهر را تابش
То ниҳонаст чархро асрор
تا نهانست چرخ را اسرار
Рӯзу шаби ҷуз сахо мабодат шуғл
روز و شب جز سخا مبادت شغل
Солу маи ҷуз тараб мабодат кор
سال و مه جز طرب مبادت کار