Гиромии Фрзндои номаи ҳамроҳӣ сарбоз расед , муждаи тандурустии шикастаи равонро ба ромиш анбоз оварад , дар боби ҷаъфари мҳрҷонӣу кон ҷустани достонӣ газофасту гуфтори он наснҷидаи саросари сурӯдии ҳамаи лоф . Ҳангомикӣ бо саркори ҳоҷии Сайиди мирзо дар калота « ?диҳну » кори микридму ҳаркасро бор медодем , шабӣ ӯро хостам ва ба забонҳои чарбу нарм ва гуфторҳои ширину гарм ки мор аз сӯрох кашидӣу мурғ аз шох , сухан ҳо ронадаму афсун ҳо хондам . Магари роҳӣ ба даст уфтаду моҳии умед ба шаст ояд . Посухӣ ки бози гуфтани тавон , аз лаби ёваи сурӯдаш дар гӯш нарафту чизе ки дар тарозуии пазириш сангӣ дошта бошад аз гузориш бе ҳаст ва будаш писанди дониш ва ҳуш науфтод . Саранҷоми ҷустуҷӯи гуфтугӯ ин шуд ки чанде пеш аз ин аз бими балӯч бероҳа пай сипор сомон язд будам . Наздики пасини рӯзӣ аз даврам чанд кӯҳи кучаку пуштаи бузург фароз омад , дарахшндаи хокии зарди ранг бар домони моҳўрӣ баланд дидам , ба гумони инки конӣ бошад ва ин хок аз он санги нишоне , муштӣ бар гирифтам ва дар язд назд мардии заргари барадам , ки инро дар гудоз озмӯн кун ва бар розами онам аз дар ростӣу дурустии раҳнамӯни шӯ . Марди заргари бастад ва бирафт ва ҳар ҳангом ҷӯё шудам афсонае дигари сохту баҳонаи дигари ҷуст . Саранҷоми дил аз имрӯзу фардоӣ ӯ ба танг омаду минои умеду шикебам ба санг , беогоҳӣ ки он хок чаҳ буду заргар бебок чаҳ кард . Срхўиш гирифтаму роҳи бёбонки пеш . Пас аз рӯзгории дайри бозам паём фиристод ки хокии нек гавҳараст , ҳамоно кон зар бошад , пасташ манеҳ ва аз дасташи мада ки ин андаки намӯна бисёраст , ва ин мушти намӯнаи харвор . Пас бад-ӣни мужда ки мурда зинда кунаду хоҷаи банда , нон дар анбони ниҳодаму сар дар биёбон , шеър :

گرامی فرزندا نامه همراهی سرباز رسید، مژده تندرستی شکسته روان را به رامش انباز آورد، در باب جعفر مهرجانی و کان جستن داستانی گزاف است و گفتار آن نسنجیده سراسر سرودی همه لاف. هنگامیکه با سرکار حاجی سید میرزا در کلاته «دهنو» کار میکریدم و هرکس را بار میدادیم، شبی او را خواستم و به زبان های چرب و نرم و گفتارهای شیرین و گرم که مار از سوراخ کشیدی و مرغ از شاخ، سخن ها راندم و افسون ها خواندم. مگر راهی به دست افتد و ماهی امید به شست آید. پاسخی که باز گفتن توان، از لب یاوه سرودش در گوش نرفت و چیزی که در ترازوی پذیرش سنگی داشته باشد از گزارش بی هست و بودش پسند دانش و هوش نیفتاد. سرانجام جستجو گفتگو این شد که چندی پیش از این از بیم بلوچ بی راهه پی سپار سامان یزد بودم. نزدیک پسین روزی از دورم چند کوه کوچک و پشته بزرگ فراز آمد، درخشنده خاکی زرد رنگ بر دامان ماهوری بلند دیدم، به گمان اینکه کانی باشد و این خاک از آن سنگ نشانی، مشتی بر گرفتم و در یزد نزد مردی زرگر بردم، که این را در گداز آزمون کن و بر رازم آنم از در راستی و درستی رهنمون شو. مرد زرگر بستد و برفت و هر هنگام جویا شدم افسانه ای دیگر ساخت و بهانه دیگر جست. سرانجام دل از امروز و فردای او به تنگ آمد و مینای امید و شکیبم به سنگ، بی آگاهی که آن خاک چه بود و زرگر بی باک چه کرد. سرخویش گرفتم و راه بیابانک پیش. پس از روزگاری دیر بازم پیام فرستاد که خاکی نیک گوهر است، همانا کان زر باشد، پستش منه و از دستش مده که این اندک نمونه بسیار است، و این مشت نمونه خروار. پس بدین مژده که مرده زنده کند و خواجه بنده، نان در انبان نهادم و سر در بیابان، شعر:

Сангӣ намонад ки аз обилаи хӯни хези комам бар аврангии нхост ва хорӣ набӯд ки аз паии сипориҳои ман гулзорӣ нашуд . Бо ин пояи такопуу ҷӯшашу давандагӣу кӯшиш аз он ганҷи хоки пурвирди ҷузи ранҷи равони судӣ ва аз он афрӯхтаи озар ки дида фурӯз дарвеш ва тавонгараст ҷузи дӯдӣ ба чанг ва чашм науфтод . Гули пўёӣӣ хор овараду ганҷи ҷўёӣии мор , шикастаи дилу гусастаи умед бар сари гаштам ва чун дили бастагӣ буд , рӯзии ду чораи хастагӣу дармон шикастагӣ карда баргаштами моҳӣ камобешам бори зиндагӣ дар кор давандагӣ рафт , дар фарозу нишеби он кӯҳсорони нахҷӣри вору мурғи осои шева ҷустану парандагӣ буд , ҳамчунон бори номаи орзӯ ва дар бангаи симурғу шох оҳӯ монад , ва ҳамчунин дар роҳи ҷўёӣии впҳнаҳи пўёӣии раг ҳо гусастаму устихонҳо шикастам . Ҳамаи об ба ҳован судан омаду маҳтоб ба газ паймудан . Шеър :

سنگی نماند که از آبله خون خیز کامم بر اورنگی نخاست و خاری نبود که از پی سپاری های من گلزاری نشد. با این پایه تکاپو و جوشش و دوندگی و کوشش از آن گنج خاک پرورد جز رنج روان سودی و از آن افروخته آذر که دیده فروز درویش و توانگر است جز دودی به چنگ و چشم نیفتاد. گل پویائی خار آورد و گنج جویائی مار، شکسته دل و گسسته امید بر سر گشتم و چون دل بستگی بود، روزی دو چاره خستگی و درمان شکستگی کرده برگشتم ماهی کمابیشم بار زندگی در کار دوندگی رفت، در فراز و نشیب آن کوهساران نخجیر وار و مرغ آسای شیوه جستن و پرندگی بود، همچنان بار نامه آرزو و در بنگه سیمرغ و شاخ آهو ماند، و همچنین در راه جویائی وپهنه پویائی رگ ها گسستم و استخوان ها شکستم. همه آب به هاون سودن آمد و مهتاب به گز پیمودن. شعر:

Ин бигуфту оҳии сард аз сари дард бар овараду ашки биҷодаҳи ранг бар гӯнаи каҳрабои гавани фурӯи рехт ,у дасти барнома осмонӣ зад , ки ин гуфтро пок аз олоиши костии дону бунёдаш аз сар то бен ҳама бар ростӣ . Гуфтамаш бадрӯди яздат бо онкии парвардаи он хокӣ аз чаҳ хосту бад-ӣни шӯраи бумат ки дев аз риюи мардум бебокаш дар ғариваст меҳри диранг аз чаҳ раст ? гуфт ин достон дар он кишвари афсонаи мард ва занасту анҷумани орой ҳар кӯйу барзан . Ҳамаи тарсам аз паии ин роз нагуфтау кони наҳуфта гиребонам гиранд ва ҳар пӯзиш ки бар гмрҳӣ ва бе огаҳии корбндм дар напазиранд , саранҷоми кори бикунаду кӯби анҷомаду шумор ба банду чӯб , мурғсорам агар ба сихи кашанду дузди осо ба чори мех , сози сомони он марз наёраму басӣҷи биҳишти ойини кишварашро гом аз гом барнадорам . Чун чунинаш дидаму гуфтораш бар ин ҳанҷор шунидам даст аз ӯ боз дошта , ҳаст ва будаш бод ингоштам , ва гуфт дилсӯзаши лоғи пиндоштам , ҳамаи гуфтору кирдораши печ дар печ ва ҳеҷ дар ҳеҷ гоҳе рост нагӯяду гомӣ дуруст напуед . Он нест ки ёва дар оӣиҳоу газофи сроӣиҳои ӯ бар он гиромии фарзанд ошкор набошад . Чун шуд ки ин ҳеҷ пояи сухан аз ваии устувор гирифтану наснҷида ба сркорхон ки дар паии кон аз ҷон наяндешад боз гуфтӣ , хоми корӣ то чанд , пухтаи хорӣ то кӣ , мисра : ё сухани донистаи гўои марди доно ё хамӯш .

این بگفت و آهی سرد از سر درد بر آورد و اشک بیجاده رنگ بر گونه کهربا گون فرو ریخت، و دست برنامه آسمانی زد، که این گفت را پاک از آلایش کاستی دان و بنیادش از سر تا بن همه بر راستی. گفتمش بدرود یزدت با آنکه پرورده آن خاکی از چه خاست و بدین شوره بومت که دیو از ریو مردم بی باکش در غریو است مهر درنگ از چه رست؟ گفت این داستان در آن کشور افسانه مرد و زن است و انجمن آرای هر کوی و برزن. همه ترسم از پی این راز نگفته و کان نهفته گریبانم گیرند و هر پوزش که بر گمرهی و بی آگهی کاربندم در نپذیرند، سرانجام کار بکند و کوب انجامد و شمار به بند و چوب، مرغ سارم اگر به سیخ کشند و دزد آسا به چار میخ، ساز سامان آن مرز نیارم و بسیج بهشت آئین کشورش را گام از گام برندارم. چون چنینش دیدم و گفتارش بر این هنجار شنیدم دست از او باز داشته، هست و بودش باد انگاشتم، و گفت دلسوزش لاغ پنداشتم، همه گفتار و کردارش پیچ در پیچ و هیچ در هیچ گاهی راست نگوید و گامی درست نپوید. آن نیست که یاوه در آئی ها و گزاف سرائی های او بر آن گرامی فرزند آشکار نباشد. چون شد که این هیچ پایه سخن از وی استوار گرفتن و نسنجیده به سرکارخان که در پی کان از جان نیندیشد باز گفتی، خام کاری تا چند، پخته خواری تا کی، مصرع: یا سخن دانسته گوای مرد دانا یا خموش.

Кории бад фарҷомасту шумории зишти саранҷом , зинҳори баҳри забону равиш ки доне ва туоне саркори хонро пайванди меҳр аз ин андеша дар гусал ва худро аз ин дарёии киштии шикан ба бодбонии дониш бар карони каш ки аз ин куни хари кони зар хостан дар хоҳи сим аз санг сиёҳасту хоҳиши муҳра аз морчўбаҳи гиёҳ . Мабодат брончаҳ гуфтам ҳанҷор кӯтоҳӣ уфтад ки бе сухани кӯби табоҳӣ хоҳӣ хӯрд ва то растохези олӯдаи рӯсиёҳӣ хоҳӣ монад , зиндагии пояндау пояндагии физояндаи бод .

کاری بد فرجام است و شماری زشت سرانجام، زنهار بهر زبان و روش که دانی و توانی سرکار خان را پیوند مهر از این اندیشه در گسل و خود را از این دریای کشتی شکن به بادبانی دانش بر کران کش که از این کون خر کان زر خواستن در خواه سیم از سنگ سیاه است و خواهش مهره از مارچوبه گیاه. مبادت برآنچه گفتم هنجار کوتاهی افتد که بی سخن کوب تباهی خواهی خورد و تا رستاخیز آلوده روسیاهی خواهی ماند، زندگی پاینده و پایندگی فزاینده باد.