Навомези кеши ҳунартузӣ хатарро нону оби гарму сарду ҷому ҷон бедарду дарди бод , Аҳмадро ҳам хобаи биҳиштии чеҳри гулбуни сарсабзӣ зард афтод ва ӯро поки равон ки гармии афзои рстои худу бозори мо буд сард омаду борҳои ҳамаи кӯби озмои дӯши лоғари устихони ту гашт ва корҳо ранҷ ва тимор шуд ва бар ҷони танги тавон тўрихт , бо инки тозаи корӣу сангини бор дар гӯшау канор аз ӣстодагиҳои хоки диранги саҳлони сангати чпрҳо бар даргоҳаст ва дар анҷоми корҳо аз донишу фарҳангу оҳангати навидҳо дар роҳ , даҳ як инҳо агар рост бошаду карт бисёр камтар аз ончӣ шунидам бе каму кости ҷои сипоси дориҳосту сазои ситоиши гузориҳо . Зеро ки аз чун ту тозаи корӣ , бурдани ин бори зӯри пашша ва пеласту ҷӯши ҷӯйу нил , дар гунҷишкии неруӣ шоҳинаст ва аз пиёдаи ҳанҷори фарзин , бо ин ҳама бе дастёрии Аҳмад бо онкии пой ба домонасту нигин бар даҳони ин киштии пой канор нахоҳад дошт ва ин бехи перояи барг ва бор нахоҳад баст , мисра : Рахш бояд то тан рустам кашад . Умедворам токунӯн аз банд бебанду борӣ ҷуста бошаду каманди сардӣу безории гусаста . Фарзона дар пай кор пуеду мардонаи сомон рӯзгор ҷӯяд . Мисра : ба ҷони хоҷаи кинҳо решхандаст . Ҷон бояд кунад нон бояд пухт , худ хӯрд ва ба дигарон низ хӯронед . Ҳар пӯли сиёҳиро шери сурхӣ бар сари хуфта ва ҳар донаи гандуми зери ҳазор ман хоки наҳуфта , бимирад ва душман бихӯрад хуштар ки бимонаду даст дар юза ба дӯсти барад .

نوآمیز کیش هنر توزی خطر را نان و آب گرم و سرد و جام و جان بی درد و درد باد، احمد را هم خوابه بهشتی چهر گلبن سرسبزی زرد افتاد و او را پاک روان که گرمی افزای رستای خود و بازار ما بود سرد آمد و بارها همه کوب آزمای دوش لاغر استخوان تو گشت و کارها رنج و تیمار شد و بر جان تنگ توان توریخت، با اینکه تازه کاری و سنگین بار در گوشه و کنار از ایستادگی های خاک درنگ سهلان سنگت چپرها بر درگاه است و در انجام کارها از دانش و فرهنگ و آهنگت نویدها در راه، ده یک اینها اگر راست باشد و کارت بسیار کمتر از آنچه شنیدم بی کم و کاست جای سپاس داری هاست و سزای ستایش گزاری ها. زیرا که از چون تو تازه کاری، بردن این بار زور پشه و پیل است و جوش جوی و نیل، در گنجشکی نیروی شاهین است و از پیاده هنجار فرزین، با این همه بی دستیاری احمد با آنکه پای به دامان است و نگین بر دهان این کشتی پای کنار نخواهد داشت و این بیخ پیرایه برگ و بار نخواهد بست، مصرع: رخش باید تا تن رستم کشد. امیدوارم تاکنون از بند بی بند و باری جسته باشد و کمند سردی و بیزاری گسسته. فرزانه در پی کار پوید و مردانه سامان روزگار جوید. مصرع: به جان خواجه کاینها ریشخند است. جان باید کند نان باید پخت، خود خورد و به دیگران نیز خورانید. هر پول سیاهی را شیر سرخی بر سر خفته و هر دانه گندم زیر هزار من خاک نهفته، بمیرد و دشمن بخورد خوشتر که بماند و دست در یوزه به دوست برد.

ҳикоят

حکایت

Донишмандии неки писанди мардумро панд ҳаме дод ки ҳар ки як шоҳӣ дар роҳи худои ниёзи оради даҳ дар сипанҷии лонау сддри ҷовиди хона ба вай хоҳад дод . Тиҳии дастии содаи дилро порае зар дар остин буд . Ба тлўоси суду савдои беҳбуд бар гадоён остон ифшоанд . Рӯзӣ чанд дида бар роҳи гушоиши басту дил дар пўиаҳи бахшоиш . Аз ҳеҷ роҳӣ дарӣ нагушӯд ва аз ҳеҷ равзанаши ахтари Фрҳӣ дар хона натофт . Гуруснагии девонаи вораш аз кӯй ба бозори афканд , парокандаи чапу рост давидан гирифту ози окандаи шебу фароз паридан , тавонгариро заррини камарбанд дар чоҳии кмизи окандаи афтода буд ва фарёд хонон бар лаби чоҳи истода ки ҳар ки дар уфтад ва бар оради дастранҷӣ ба сазо хоҳад ёфт . Бечораи ночор ба чоҳ дар омаду сози шиноа бар сохт . Пас аз ранҷи бурданҳоу гуҳ хӯрданҳо чанг дар коло зад ва андоз боло кард . Полудаи ришу олӯдаи домони сар хеш гирифту роҳи сарои пеш , гӯяндаи пешро дастони сози рӯз пешина дид . Гуфт оре , пас аз онкии сдмни гуҳ ба хӯрдан диҳаду коргаҳи хора ба мурдан кашад .

دانشمندی نیک پسند مردم را پند همی داد که هر که یک شاهی در راه خدا نیاز آرد ده در سپنجی لانه و صددر جاوید خانه به وی خواهد داد. تهی دستی ساده دل را پاره ای زر در آستین بود. به تلواس سود و سودای بهبود بر گدایان آستان افشاند. روزی چند دیده بر راه گشایش بست و دل در پویه بخشایش. از هیچ راهی دری نگشود و از هیچ روزنش اختر فرهی در خانه نتافت. گرسنگی دیوانه وارش از کوی به بازار افکند، پراکنده چپ و راست دویدن گرفت و آز آکنده شیب و فراز پریدن، توانگری را زرین کمربند در چاهی کمیز آکنده افتاده بود و فریاد خوانان بر لب چاه ایستاده که هر که در افتد و بر آرد دسترنجی به سزا خواهد یافت. بیچاره ناچار به چاه در آمد و ساز شناه بر ساخت. پس از رنج بردن ها و گه خوردن ها چنگ در کالا زد و انداز بالا کرد. پالوده ریش و آلوده دامان سر خویش گرفت و راه سرا پیش، گوینده پیش را دستان ساز روز پیشینه دید. گفت آری، پس از آنکه صدمن گه به خوردن دهد و کارگه خواره به مردن کشد.

Кома беш чиҳил сол дар Фрохои кайҳони сар ба чоҳсорон фурӯ барадем ва чизҳо хӯрдем то бахшоиши бори худои лаби нонеи бхшўду хӯришу хуонеи афзуд . Як коса беонкӣ ком олоем ба шумоҳо боз монадем ва бо хўшбошӣ бесипос бар ин хон яғмо нишондем . Шикамҳо сайр омаду деви дарунҳо чир , то се каҷи пилосӣ зоду соз носипосӣ раст , бар ҷои онкӣ сипос гузоред ва ба дасту дандону банду зиндони нигоҳдорӣад чун гурбаи масту саги мурдори дарҳам ва барҳам афтодед , ин гардани сарафрозӣ кашонаст ва он остин бениёзӣ фишон , агар кайфари ин кирдору боди афроаи ин ҳанҷор дар шумо гирад , надонам гардун бар чаҳ роҳ ва равиш хоҳад ронад ,у шумори зиндагонии муштии намаки ношиноси девона бар чаҳ хуй ва маниш хоҳад рафт .

کما بیش چهل سال در فراخای کیهان سر به چاه ساران فرو بردیم و چیزها خوردیم تا بخشایش بار خدا لب نانی بخشود و خورش و خوانی افزود. یک کاسه بی آنکه کام آلایم به شماها باز ماندیم و با خوشباشی بی سپاس بر این خوان یغما نشاندیم. شکم ها سیر آمد و دیو درون ها چیر، تا سه کج پلاسی زاد و ساز ناسپاسی رست، بر جای آنکه سپاس گزارید و به دست و دندان و بند و زندان نگاهدارید چون گربه مست و سگ مردار درهم و برهم افتادید، این گردن سرافرازی کشان است و آن آستین بی نیازی فشان، اگر کیفر این کردار و باد افراه این هنجار در شما گیرد، ندانم گردون بر چه راه و روش خواهد راند، و شمار زندگانی مشتی نمک ناشناس دیوانه بر چه خوی و منش خواهد رفت.

Нури чашмӣ мулло боширо аз ман дурудии равони афзуд бар гӯй ки ману падарат ҳама ҳастӣ дар вайронӣ гузоштаем ва бар туу Аҳмади фарсангҳо пешӣ ва бешӣ дошта , ҷузи дрбдрӣу хорӣу хӯни ҷгарӣу хоксорӣ , тишнагӣу гуруснагӣ хӯрдан , озарми дӯсту душмани бурдан , бргўшаҳи харгоҳи мардуми нишастан ва ба шармсории нон аз хон бегона шикастан , ва ин чизҳо ва аз аинҳоши бтар низ суд ва беҳбӯдӣ нест . Мо бимирем худ аз ин пешаи баргарду Аҳмадро низ бози гардон . Агар ӯро риши говии дасти гузашти шикастау пои бози гашт баста дорад аз вай даврӣ гузину давр тарк нишин . Чунончии ҷузи ин андешаи гуноҳ аз ту хоҳам дид ва то зиндаам ҷуз бидида ранҷиш дар ту нигоҳ нахоҳам кард , ва агар пери роҳи гардӣу равандаи огоҳ ба худ роҳ нахоҳам дод . Гузориши кори худу рӯзгори ёронро нигориш кун ки равонро аз дили нигаронӣу талхи гузаронеи ҷузи номаи паронеҳои ту ҳеҷ раҳоӣ нахоҳад бхшўд . Нахустин рӯзи шавол дар рай нигориш ёфт .

نور چشمی ملا باشی را از من درودی روان افزود بر گوی که من و پدرت همه هستی در ویرانی گذاشته ایم و بر تو و احمد فرسنگ ها پیشی و بیشی داشته، جز دربدری و خواری و خون جگری و خاکساری، تشنگی و گرسنگی خوردن، آزرم دوست و دشمن بردن،برگوشه خرگاه مردم نشستن و به شرمساری نان از خوان بیگانه شکستن، و این چیزها و از اینهاش بتر نیز سود و بهبودی نیست. ما بمیریم خود از این پیشه برگرد و احمد را نیز باز گردان. اگر او را ریش گاوی دست گذشت شکسته و پای باز گشت بسته دارد از وی دوری گزین و دور ترک نشین. چنانچه جز این اندیشه گناه از تو خواهم دید و تا زنده ام جز بدیده رنجش در تو نگاه نخواهم کرد، و اگر پیر راه گردی و رونده آگاه به خود راه نخواهم داد. گزارش کار خود و روزگار یاران را نگارش کن که روان را از دل نگرانی و تلخ گذرانی جز نامه پرانی های تو هیچ رهایی نخواهد بخشود.نخستین روز شوال در ری نگارش یافت.