Асмъил надонам ҷаъфари мҳрҷонӣ аз ҷони мо чаҳ мехоҳад ва аз оби хеши венони мардум чаҳ май коҳад ? ҳар дам ба роҳӣ пуед ва бегуноҳӣ ҷӯяд ки дар кӯҳи заррини конии зар ҷустаам ва бар кунаду кӯбаши кӯҳкани осони камари баста . Хокаш кимиёсту сангаши тўтё . Агарам дӯстӣ чун ту дастёр ояд ва панҷ тӯмони мояи гузор , зари Соро ба тарозуу домани рӯбӣами всими сира ба харвору хирман . Аз бодаи пиндораш маст созад ва бо худ дар ин кор бе пои ҳамдаст , аз наздиконаш давр хоҳаду бараҳнаи пои саргаштаи пуштау моҳўр , то гардае Нонаш дар анбонасту дурустии зар дар ниФаҳи пораи тунбон , ранг ба рангаш гирданду санг ба санг дуанд . Чун комаши суду Нонаши кости соз баҳона созад ва хашм олуд бар карона равад ва аз асбу тозӣонаи сголду бечораи мустамандро саргаштау шаби мондаи роҳ хона сипорад . Кори фармои яздаши баҳамин буйа аз ҷндқи хости роҳи созиш ҳо гушӯду рози навозиш ҳо ронад , аз дуруштӣ нармаш кард ва ба оташи дастиҳоитар фурӯшии гарм ситоиш ронад ва савганд хӯрд ва паймон дод ки агар даҳ рӯзаи кони нспорд ҷон сипорад ва агар зар наёрад сар гузорад . Гуруҳеи гдозндаҳ ва заргар бардоштау сар дар кӯҳ ва камар гузошт . Ба навиди ин пуштау умеди он моҳўри дастону дағали бофту чори асбаи кӯҳу ктли паймӯд , поҳо суда шуду дастҳо фарсӯда . Пас аз моҳии хӯн хӯрданҳоу пиёдаи пой фишурданҳо , ганҷи равони ранҷ равон раст , ва кандан кон кандан ҷони зод . Даст аз пои дарозтару чашму мбол аз даҳони шараи бозтар боз омаданд ва фароз омад ки ҷустаму нҷстми давидам ва надидам . Пас аз чӯби кориҳои дрдонгизу шиканҷаҳои марги овези фармони зиндон ва занҷир рафту дерии даври анҷоми дӯд ва додаш аз доғу гази оташи хирмани кайвони втироФтоду савдои марг ба баҳои ҳастӣ ҳамеи пухт ва набӯд . Чораи ранҷро ганҷи ҳамеи рехт ва надошт . Борҳо аз ин мояи газоф ба бори худоӣ бозгашт оварад . Ман низ аз саркори хон дар хоҳ гузашт кардам , ним ҷон растгор омад ва ба савгандҳои бузурги паймони гузор , ки дигар аз кон ва зар нагӯяду фиреби мардумро кӯҳ ва камар напуед . То ман будам пой ба доман дошту поси забону даҳан , осӯда зист ва беҳуда нагуфт . Лаб ба газоф олӯда насохт ва дигаронро низ ба ковуш беҷоу хоҳиш бесуд фарсӯда накард .

اسمعیل ندانم جعفر مهرجانی از جان ما چه می خواهد و از آب خویش ونان مردم چه می کاهد؟ هر دم به راهی پوید و بی گناهی جوید که در کوه زرین کانی زر جسته ام و بر کند و کوبش کوهکن آسان کمر بسته. خاکش کیمیاست و سنگش توتیا. اگرم دوستی چون تو دستیار آید و پنج تومان مایه گذار، زر سارا به ترازو و دامن روبیم وسیم سره به خروار و خرمن. از باده پندارش مست سازد و با خود در این کار بی پا همدست، از نزدیکانش دور خواهد و برهنه پای سرگشته پشته و ماهور، تا گرده ای نانش در انبان است و درستی زر در نیفه پاره تنبان، رنگ به رنگش گرداند و سنگ به سنگ دواند. چون کامش سود و نانش کاست ساز بهانه سازد و خشم آلود بر کرانه رود و از اسب و تازیانه سگالد و بیچاره مستمند را سرگشته و شب مانده راه خانه سپارد. کار فرمای یزدش بهمین بویه از جندق خواست راه سازش ها گشود و راز نوازش ها راند، از درشتی نرمش کرد و به آتش دستی های تر فروشی گرم ستایش راند و سوگند خورد و پیمان داد که اگر ده روزه کان نسپارد جان سپارد و اگر زر نیارد سر گذارد. گروهی گدازنده و زرگر برداشته و سر در کوه و کمر گذاشت. به نوید این پشته و امید آن ماهور دستان و دغل بافت و چار اسبه کوه و کتل پیمود، پاها سوده شد و دست ها فرسوده. پس از ماهی خون خوردن ها و پیاده پای فشردن ها، گنج روان رنج روان رست، و کندن کان کندن جان زاد. دست از پا درازتر و چشم و مبال از دهان شره بازتر باز آمدند و فراز آمد که جستم و نجستم دویدم و ندیدم.پس از چوب کاری های دردانگیز و شکنجه های مرگ آویز فرمان زندان و زنجیر رفت و دیری دور انجام دود و دادش از داغ و گاز آتش خرمن کیوان وتیرافتاد و سودای مرگ به بهای هستی همی پخت و نبود. چاره رنج را گنج همی ریخت و نداشت. بارها از این مایه گزاف به بار خدای بازگشت آورد. من نیز از سرکار خان در خواه گذشت کردم، نیم جان رستگار آمد و به سوگندهای بزرگ پیمان گزار، که دیگر از کان و زر نگوید و فریب مردم را کوه و کمر نپوید. تا من بودم پای به دامن داشت و پاس زبان و دهن، آسوده زیست و بیهوده نگفت. لب به گزاف آلوده نساخت و دیگران را نیز به کاوش بی جا و خواهش بی سود فرسوده نکرد.

Соли гузаштаи бозаши банг бе бокӣ тороҷи дониш ва ҳуш оварад ,у тлўоси газофи дроӣӣу шиками чаронӣ , пардаи чашму пунба гӯш афтод . Паймони поки яздон дар пои бараду ранҷи занҷиру шиканҷи зиндон фаромӯш фармуд . Кеши куҳани тозаи сохту риюи рӯбоҳӣу ози мӯшӣ дигар бориш дар андешаи кони афканд . Чоргомаҳ ба комӣ ки дошт лагом андоз Ардакони гашт . Гиромии дӯсти хуши бовари муллои Муҳамади алиро бесохта ва сода дид ва бар ин мояи навиду умед омода надонам чаҳ фусунаш дар гӯш ронаду кадоми афюн бар ҳуш гумошт , ҳаме донам сахту сангин шефта шуду нағзу рангини фирефта . Савдои кон ҷустани пухт ва дар ғавғои ҷон хстн афтод . Тўхтаҳи ниёу падар , андӯхтаи зану модар , сармояи бародару ахт , перояи хоҳару духт , камарбанди писару банда , пас афканди мурдау зинда , дастранҷи деринаи хеши кома беш ончӣ дошт ва ёфт , бар сари якдигари рехту ниёзи роҳи ҷаъфари сохт . Ду моҳ ё афзӯни бечораро рахт аз хона ба кӯҳ ва дашт кашид ва бо поӣии гусастаи пайу пайкарии сояпарвар дар тамӯзии озрҷўшу хуршедии дарёи хуш бар сад ҳазор даррау телу гриўаҳу ктли тамошо ва гашт дод . Ҳама бар ҷои гавҳар санг дид ва дар роҳи зргўнаҳ эй зргўну гиря эй сими ранг . Пой аз пўиаҳ афтод ва ноӣ аз мӯя , пои кӯҳи гузор аз кор афтоду нохуни хоршкн аз шёр , об дар кӯза намонад ва дар анбони нони як рӯза .

سال گذشته بازش بنگ بی باکی تاراج دانش و هوش آورد، و تلواس گزاف درائی و شکم چرانی، پرده چشم و پنبه گوش افتاد. پیمان پاک یزدان در پای برد و رنج زنجیر و شکنج زندان فراموش فرمود. کیش کهن تازه ساخت و ریو روباهی و آز موشی دگر بارش در اندیشه کان افکند. چارگامه به کامی که داشت لگام انداز اردکان گشت. گرامی دوست خوش باور ملا محمد علی را بی ساخته و ساده دید و بر این مایه نوید و امید آماده ندانم چه فسونش در گوش راند و کدام افیون بر هوش گماشت،همی دانم سخت و سنگین شیفته شد و نغز و رنگین فریفته. سودای کان جستن پخت و در غوغای جان خستن افتاد. توخته نیا و پدر، اندوخته زن و مادر، سرمایه برادر و اخت، پیرایه خواهر و دخت، کمربند پسر و بنده، پس افکند مرده و زنده، دسترنج دیرینه خویش کما بیش آنچه داشت و یافت، بر سر یکدیگر ریخت و نیاز راه جعفر ساخت. دو ماه یا افزون بیچاره را رخت از خانه به کوه و دشت کشید و با پائی گسسته پی و پیکری سایه پرور در تموزی آذرجوش و خورشیدی دریا خوش بر صد هزار دره و تل و گریوه و کتل تماشا و گشت داد. همه بر جای گوهر سنگ دید و در راه زرگونه ای زرگون و گریه ای سیم رنگ. پای از پویه افتاد و نای از مویه، پای کوه گذار از کار افتاد و ناخن خارشکن از شیار، آب در کوزه نماند و در انبان نان یک روزه.

Саги ҷони меҳри ҷонии охунд бар гашта зиндагониро ба шағоли маргӣу рӯбоҳи бозии хоб харгӯшӣ доду шаби ҳангом аз он пеш ки паланги пӯши гардуни дам гург афрозад , пои юзу пўӣ оҳӯ гирифт . Ганҷи бораи кони парасту ранҷи хораи боди дасти онгоҳ огоҳӣ ёфт ки деви санглохии регҳо суфта буду фарсангҳо рафта , чапу рост давидан гирифту шебу боло паридан , реги ҳомӯн аз ранги хӯни гавҳар рахшон кард ,у санги даррау домани шарми кӯҳи Бадахшон аз ҳамаи роҳаши сар ба санг омаду бод ба чанг , рӯй бечорагии сусти суст бар хоки суд , ва аз дар оворагеи сахти сахти нола ба гардуни тохт , фард :

سگ جان مهر جانی آخوند بر گشته زندگانی را به شغال مرگی و روباه بازی خواب خرگوشی داد و شب هنگام از آن پیش که پلنگ پوش گردون دم گرگ افرازد، پای یوز و پوی آهو گرفت. گنج باره کان پرست و رنج خواره باد دست آنگاه آگاهی یافت که دیو سنگلاخی ریگ ها سفته بود و فرسنگ ها رفته، چپ و راست دویدن گرفت و شیب و بالا پریدن، ریگ هامون از رنگ خون گوهر رخشان کرد، و سنگ دره و دامن شرم کوه بدخشان از همه راهش سر به سنگ آمد و باد به چنگ، روی بیچارگی سست سست بر خاک سود، و از در آوارگی سخت سخت ناله به گردون تاخت، فرد:

Саранҷоми моя дар бохтау кӣсаи пардохта , дил дард олуд , дида хӯн полуд , ҳуш парида гӯши бурӣда , олФтаҳи дидор , ошуфтаи дастор , бетоб ва туаш ва бе хоби вҳўш , пушаймони равон , парешони ниҳод , роҳ аз даст дода , пой аз пўи фитода , хона бар пушт , хоя дар мушт , ранҷ кашида ганҷи надида , рӯзи анбози шаб , ҷони дмсози лаб , реги ҳомӯн ба паии суда , рӯй хона надошт , роҳ рай карду доварӣ ба тахтгоҳ кӣ афканд . Аз гирди роҳ ба девон дод омад ва аз бедоди дузди ҷндқу зани бмзди бёбонки фарёди бардошт . Пеш аз андоз додхоҳии маро огоҳӣ хост . Аз гирифт шоҳии хонау хӯни вайро сар дар табоҳӣ дидам . Чаҳ ҷои инки аз шӯрбахтии он хӯни гирифтаи хок бар сар , хоки ҷндқу хӯни бёбонк ба моҳу моҳӣ , бекӯтоҳӣ фаро рафтаму пурсиши гарои гаштам . Гузориш боз ронад ва аз парешонеи хешам ба парокандагиҳои давру дарози андохт , навид ободӣ додаму умеди озодӣ , дилаши ҷустаму лабаши бастам . Чиҳил тӯмон аз вай хӯрдаанд ва сад курураши обрӯи барда . Ба расед нома ва дарёфт огоҳӣ , фарзандии хони нойибро бар он дор ки пас аз гирифтӣ дайри гузашту молшӣ кам гузошт тнхўоаҳи охундро агар ҳама аз чармаши пӯл бояд сохт , ва аз чашму чеҳраши симу зар , дарёбад , ва боту боз сипорад , ту низ ниёзӣ бидон брФзоӣ , ва бо номаи пӯзиши хези мҳронгизи равонаи Ардакони соз ва навишта расед бустон , ва бе онкии чшмдошт дароз уфтад бо ман фирист то ҳам ӯро чораи фарсӯдагӣу марои моя осӯдагӣ гардад . Он худ комаи сиёҳи нома ҳамчунон бо кунад дар банди фарзандии хони хуштар , ва ҳамвора бар дар дарбон . Зеро ки шери оҳӯи хӯрдау дрҷстн аз юзу бози пару пўи барда , кону ганҷро шаҳриёрон худованданду кулоҳи дорони корбнд .

سرانجام مایه در باخته و کیسه پرداخته، دل درد آلود، دیده خون پالود، هوش پریده گوش بریده، آلفته دیدار، آشفته دستار، بی تاب و توش و بی خواب وهوش، پشیمان روان، پریشان نهاد، راه از دست داده، پای از پو فتاده، خانه بر پشت، خایه در مشت، رنج کشیده گنج ندیده، روز انباز شب، جان دمساز لب، ریگ هامون به پی سوده، روی خانه نداشت، راه ری کرد و داوری به تختگاه کی افکند. از گرد راه به دیوان داد آمد و از بیداد دزد جندق و زن بمزد بیابانک فریاد برداشت. پیش از انداز دادخواهی مرا آگاهی خاست. از گرفت شاهی خانه و خون وی را سر در تباهی دیدم. چه جای اینکه از شوربختی آن خون گرفته خاک بر سر، خاک جندق و خون بیابانک به ماه و ماهی، بی کوتاهی فرا رفتم و پرسش گرا گشتم. گزارش باز راند و از پریشانی خویشم به پراکندگی های دور و دراز انداخت، نوید آبادی دادم و امید آزادی، دلش جستم و لبش بستم. چهل تومان از وی خورده اند و صد کرورش آبرو برده. به رسید نامه و دریافت آگاهی، فرزندی خان نایب را بر آن دار که پس از گرفتی دیر گذشت و مالشی کم گذاشت تنخواه آخوند را اگر همه از چرمش پول باید ساخت، و از چشم و چهرش سیم و زر، دریابد، و باتو باز سپارد، تو نیز نیازی بدان برفزای، و با نامه پوزش خیز مهرانگیز روانه اردکان ساز و نوشته رسید بستان، و بی آنکه چشمداشت دراز افتد با من فرست تا هم او را چاره فرسودگی و مرا مایه آسودگی گردد. آن خود کامه سیاه نامه همچنان با کند در بند فرزندی خان خوشتر، و همواره بر در دربان. زیرا که شیر آهو خورده و درجستن از یوز و باز پر و پو برده، کان و گنج را شهریاران خداوندند و کلاه داران کاربند.

Агар ростии конии ҷуста ва дар посбонии ҷонии хаста бо нойиб ва худ номау ниёзии шоён бар даргоҳи осмони фаргоҳи хуршеди шаҳриёрони ҷамшеди комкорон , саркори Эрони худои чеҳр ниёз сояд ,у ончии дидау дониста боз ронад . Дар хӯрд пояу мояи хеши навозишҳои шоҳона бинад ва бо фари физоишу сомони осоиш боз пуеду осӯдаи равони поки яздону сояи худоро сипос ва ситоиш гуяд . Ва чунончии лофии ҳамеи бофаду газофӣ ҳаме лоед , пухтаи умедаш хомаст ,у донаи навидаши дом . Найранги сохт ва созасту оҳанги тохт ва тоз , бозхости душвори бахш ва гирифт зинҳори сӯзи хдиўи додгустар . . .

اگر راستی کانی جسته و در پاسبانی جانی خسته با نایب و خود نامه و نیازی شایان بر درگاه آسمان فرگاه خورشید شهریاران جمشید کامکاران، سرکار ایران خدای چهر نیاز ساید، و آنچه دیده و دانسته باز راند. در خورد پایه و مایه خویش نوازش های شاهانه بیند و با فر فزایش و سامان آسایش باز پوید و آسوده روان پاک یزدان و سایه خدا را سپاس و ستایش گوید. و چنانچه لافی همی بافد و گزافی همی لاید، پخته امیدش خام است، و دانه نویدش دام. نیرنگ ساخت و ساز است و آهنگ تاخت و تاز، بازخواست دشوار بخش و گرفت زنهار سوز خدیو دادگستر...