Вазири солис ки аз ҳаводиси айёми хабарҳо ва аз аҷоиби рӯзгор смрҳо шунида буд , гуфт : чунин овардаанд худовандони таърих ки дар ъҳўди мозӣау қуруни солФаҳ , мардӣ буд лашкарӣ ва ӯро аёлӣ бо ҷамол буд чунонкӣ дар ҳасани сӯрат бе мисли буд ва дар лутфи ҳайат беназир . Халқу халқ ӯ дебочаи латофату шамоилу мхоил ӯ фотиҳаи мусҳафи зарофат .

وزیر ثالث که از حوادث ایام خبرها و از عجایب روزگار سمرها شنیده بود، گفت: چنین آورده اند خداوندان تاریخ که در عهود ماضیه و قرون سالفه، مردی بود لشکری و او را عیالی با جمال بود چنانکه در حسن صورت بی مثل بود و در لطف هیات بی نظیر. خلق و خلق او دیباچه لطافت و شمایل و مخایل او فاتحه مصحف ظرافت.

Гул , ранг аз изори рухсор ӯ барадӣу моҳ , тулӯъ аз машриқи ҷамол ӯ кардӣ .

گل، رنگ از عذار رخسار او بردی و ماه، طلوع از مشرق جمال او کردی.

Иттифоқро ҳомила шуду ҳангоми вазъи ҳамл аз тҷръи ?илами талқ , ҳаётро талоқ доду писарии моҳи манзар , хуршеди пайкар , чун дар ятем аз вай ятем монад . Мард дар ҳуҷра аҳзон рафт , даму нафаси гарм ва сард мезад ва бо худ ин байтҳо мехонд :

اتفاق را حامله شد و هنگام وضع حمل از تجرع الم طلق، حیات را طلاق داد و پسری ماه منظر، خورشید پیکر، چون دُر یتیم از وی یتیم ماند. مرد در حجره احزان رفت، دم و نفس گرم و سرد می زد و با خود این بیتها می خواند:

Аммо ба мушоҳидаи фарзанд , ҷароҳати фироқи дилбандро марҳамӣ ме сохт ва мегуфт : агар на онстӣ ки ин ятем бемушфиқ ва мнФқӣ бимонад ва дар дстоси ҳаводис , чун дона ос гардаду алои фано бар бақоу адам бар вуҷӯд ихтиёр кардамӣ ва ин шдоид ва ?мукуаед фироқ ки аз заҳри талхтар ва аз марги нохуш тараст бар худ басари оўрдмӣ ва бар турбати маъшӯқи ммшўқ ки чун сарви сеӣ дар хоки лаҳад хуфтааст ва чун моҳ дар зулмати наҳуфта , шахси гиромиро бсмл кардамӣ ки мқосоти марг аз зиндагонӣ ки дар фироқ азизон гузарад , саҳлтар намояд ва аз ӣнҷо гуфтаанд ки ошиқон , кӯтоҳ умр бошанд чаҳ билети ҳиҷру азияти фироқ , рӯҳи латифи эшонро таҳлил кунад . Баъзеро оби сифат аз роҳи манофизи мдомъ харҷ кунад ва баъзеро бухори шакл ба тариқи оҳ аз роҳи нафаси беруни орад ва ба тадриҷ музмаҳил гирданд ва ҳар ки аз аъроб , ошиқ шуд ҳам дар ҳдости сину ғарраи умри ҷон ба эҳдоси шаҳна ишқ дод . Чунонкии маҷнӯн дар фироқи Лайлӣу касӣр дар ишқи ъзаҳу Вомиқ дар меҳри узро . Ва якеро аз қабӣлаи бнўтмим суол карданд , чарост ки дар қабӣлаи шумо ҳар ки ошиқ шавад , бимирад ? гуфт :

اما به مشاهده فرزند، جراحت فراق دلبند را مرهمی می ساخت و می گفت: اگر نه آنستی که این یتیم بی مشفق و منفقی بماند و در دستاس حوادث، چون دانه آس گردد و الا فنا بر بقا و عدم بر وجود اختیار کردمی و این شداید و مکاید فراق که از زهر تلخ تر و از مرگ ناخوش تر است بر خود بسر آوردمی و بر تربت معشوق ممشوق که چون سرو سهی در خاک لحد خفته است و چون ماه در ظلمت نهفته، شخص گرامی را بسمل کردمی که مقاسات مرگ از زندگانی که در فراق عزیزان گذرد، سهلتر نماید و از اینجا گفته اند که عاشقان، کوتاه عمر باشند چه بلیت هجر و اذیت فراق، روح لطیف ایشان را تحلیل کند. بعضی را آب صفت از راه منافذ مدامع خرج کند و بعضی را بخار شکل به طریق آه از راه نفس بیرون آرد و به تدریج مضمحل گرداند و هر که از اعراب، عاشق شد هم در حداثت سن و غره عمر جان به احداث شحنه عشق داد. چنانکه مجنون در فراق لیلی و کثیر در عشق عزه و وامق در مهر عذرا. و یکی را از قبیله بنوتمیم سوال کردند، چراست که در قبیله شما هر که عاشق شود، بمیرد؟ گفت:

Мисли : лони фии қлўбнои хафау фии нсоӣнои ъФаҳ

مثل: لان فی قلوبنا خفه و فی نسائنا عفه

Он мард дар мФорқти аёл , рӯз ба шаб май бараду шаб ба рӯз меовараду мрзъаҳ эй мушфиқу қобилае ҳозиқ оварда буд то Тифли рзиъро ки рашки гули рабиъ буд чун сабо тарбият медод ва чун насими шимол доягӣ мекарду висоли писар аз фироқи модари ивазу бадал май шимурд ки « ман манъи ман алосри қнъи болхбр » ва дар фироқамонеу талхӣ зиндагонӣ мегуфт :

آن مرد در مفارقت عیال، روز به شب می برد و شب به روز می آورد و مرضعه ای مشفق و قابله ای حاذق آورده بود تا طفل رضیع را که رشک گل ربیع بود چون صبا تربیت می داد و چون نسیم شمال دایگی می کرد و وصال پسر از فراق مادر عوض و بدل می شمرد که «من منع من الاثر قنع بالخبر» و در فراق امانی و تلخی زندگانی می گفت:

Ва ин марди гурба Эй дошт . Муддатҳо остон ӯ болин кардау муддати умр дар хизмат ӯ басари бардау ҳуқуқи онФу солФи собити гардонида ва аз муддати вафоти модари Тифли як лаҳза аз ҳаволии маҳд ӯ ҷудои набӯдау талиъаи ҷону посбонии мол ӯ кардау ҳаргоҳ ки дояи машғӯл будӣ , гоҳўораҳи бҷнбонидӣ . Рӯзии падари кӯдаку доя ҳар ду аз хона ғоиб буданду гурба бар одати гузаштаи пеши гоҳўораҳи хуфта буд . Марии сиёҳ аз сӯрохӣ берун омаду қасд кӯдак кард . Гурба аз онҷо ки шафқат ӯ буд бар аҳволи кӯдаку одати табиӣ рӯй ба мор оварад ва бо ӯ ба корзори истод . Гоҳ ба захми пнчаҳу гоҳ ба захми дандони гулӯӣ мор медариду сару қафоӣ ӯ мехойид то мор ҳалок шуду кӯдак аз хатар ӯ масӯн бимонаду гурба аз хӯни мори пӯстин оҳор дод . Чун мард барисед , гурбаи қудум ӯро истиқбол намӯд ва аз баҳри онкии чунин душманӣ аз пои дароварда буд ва чунин нозилае дафъ кардау ҷон дар маърази хатари ниҳода , тбсбсӣ мекард ва тамаллуқӣ менамӯд ва тамаъ медошт ки устихонӣ ё луқмаи ноне бадв диҳад . Мард чун дар гурба нигоҳ кард , даҳон ӯ хӯн олуд дид . Аз ғояти меҳру ишқи фарзанди хавфӣу руъбӣ бар дилаш ғолиб шуд ки : « алўлди мбхлаҳи мҷнбаҳи мҳзнаҳ » . Дар хотираши гузашт ки гурбаи фарзанд ӯро бикуштааст . Аз сари аҷалаи табъу васвасаи занну заъфи бенят , ин хаёл дар дил ӯ чунон қавӣ шуд ки чӯбӣ бар сар гурба зад ва аз пои даровард ва чун аз даҳлез ба сафа ва аз сафа ба ғурфа омад , Марӣ сиёҳ дид куштау хӯн аз ваии полудау фарзанд дар гаҳвора ба саломати хуфта . Дасти бузаду ҷома пора кард ва аз сари таассуф ва тҳср гуфт : « ё ҳасратии алии мо Фртни фии ҷанби аллоҳ »у ашки надомат бар сафаҳоти вҷнот аз фаввораи дидагон равон кард ва бидон таъҷил ки аз тсўили шайтону тхиили бӯҳтони рафта буд , таассуф ҳо хӯрд ва худро маломат ҳо кард ва гуфт : ин чаҳ исроф буд ки аз табъи аҷулу нафаси малул бе инсофи ман дар вуҷӯд омад ва ин чаҳ ноҷавонмардӣ ва бераҳмӣ буд ки аз шараи нафаси ман барин ҳайвон рафт ва чунин зулмии муфрат аз ман пайдо шуд ?

و این مرد گربه ای داشت. مدتها آستان او بالین کرده و مدت عمر در خدمت او بسر برده و حقوق آنف و سالف ثابت گردانیده و از مدت وفات مادر طفل یک لحظه از حوالی مهد او جدا نبوده و طلیعه جان و پاسبانی مال او کرده و هرگاه که دایه مشغول بودی، گاهواره بجنبانیدی. روزی پدر کودک و دایه هر دو از خانه غایب بودند و گربه بر عادت گذشته پیش گاهواره خفته بود. ماری سیاه از سوراخی بیرون آمد و قصد کودک کرد. گربه از آنجا که شفقت او بود بر احوال کودک و عادت طبیعی روی به مار آورد و با او به کارزار ایستاد. گاه به زخم پنچه و گاه به زخم دندان گلوی مار می درید و سر و قفای او می خایید تا مار هلاک شد و کودک از خطر او مصون بماند و گربه از خون مار پوستین آهار داد. چون مرد برسید، گربه قدوم او را استقبال نمود و از بهر آنکه چنین دشمنی از پای درآورده بود و چنین نازله ای دفع کرده و جان در معرض خطر نهاده، تبصبصی می کرد و تملقی می نمود و طمع می داشت که استخوانی یا لقمه نانی بدو دهد. مرد چون در گربه نگاه کرد، دهان او خون آلود دید. از غایت مهر و عشق فرزند خوفی و رعبی بر دلش غالب شد که: «الولد مبخله مجنبه محزنه». در خاطرش گذشت که گربه فرزند او را بکشته است. از سر عجله طبع و وسوسه ظن و ضعف بنیت، این خیال در دل او چنان قوی شد که چوبی بر سر گربه زد و از پای درآورد و چون از دهلیز به صفه و از صفه به غرفه آمد، ماری سیاه دید کشته و خون از وی پالوده و فرزند در گهواره به سلامت خفته. دست بزد و جامه پاره کرد و از سر تاسف و تحسر گفت: «یا حسرتی علی ما فرطن فی جنب الله» و اشک ندامت بر صفحات وجنات از فواره دیدگان روان کرد و بدان تعجیل که از تسویل شیطان و تخییل بهتان رفته بود، تاسف ها خورد و خود را ملامت ها کرد و گفت: این چه اسراف بود که از طبع عجول و نفس ملول بی انصاف من در وجود آمد و این چه ناجوانمردی و بی رحمی بود که از شره نفس من برین حیوان رفت و چنین ظلمی مفرط از من پیدا شد؟

Ин ҷӯрии вахиму зулмии азим буд ки барин ҳайвон рафт ва эмин набояд буд ки ба мукофоти ин кирдори ноМаҳмӯди балое бар ману фарзанди ман нозил гардад фарзанди маро аз қасди душман ҳимоят кард ва аз макри маъодӣ риоят намӯд подоши афъол ӯ ба ҷФўт муқобила кардам дар шариъати муруввату тариқати футуввати ин тхҷилро ки азин таъҷил рафт дофеъӣ нахоҳад буд .

این جوری وخیم و ظلمی عظیم بود که برین حیوان رفت و ایمن نباید بود که به مکافات این کردار نامحمود بلایی بر من و فرزند من نازل گردد فرزند مرا از قصد دشمن حمایت کرد و از مکر معادی رعایت نمود پاداش افعال او به جفوت مقابله کردم در شریعت مروت و طریقت فتوت این تخجیل را که ازین تعجیل رفت دافعی نخواهد بود.

Ин муқаддамот аз баҳри он тақрир афтод то подшоҳи таъҷилро ки аз натоиҷи тсўили шайтону тлоиъ ҳурмонаст ба сирати Марзияу одати ҳамидаи худ роҳи надиҳад ки авоқиби шитобзадагӣу хўотми тарки тоне , надомату ғаромат буду алъҷлаҳи ман алшитони хосса ки занонро мақар дар вкри макру ошиёна узр бошаду достони эшон аз алҳони ҳазор дастон аҷаб тарасту ҳиялату хдиъти эшон аз реги биёбони бештар ва агар шоҳи дарин маънӣ иҷозат фармоед , достонӣ ривоят кунам ва ҳикоятӣ бигӯям . Шоҳ фармуд : бигӯӣ .

این مقدمات از بهر آن تقریر افتاد تا پادشاه تعجیل را که از نتایج تسویل شیطان و طلایع حرمان است به سیرت مرضیه و عادت حمیده خود راه ندهد که عواقب شتابزدگی و خواتم ترک تانی، ندامت و غرامت بود و العجله من الشیطان خاصه که زنان را مقر در وکر مکر و آشیانه عذر باشد و داستان ایشان از الحان هزار دستان عجب ترست و حیلت و خدیعت ایشان از ریگ بیابان بیشتر و اگر شاه درین معنی اجازت فرماید، داستانی روایت کنم و حکایتی بگویم. شاه فرمود: بگوی.