Дастури соиби рои соқиби тадбир ки бо бахти ҷавону рои пер буд , гуфт : чунин овардаанд худовандони таърих ки ба айёми қадим дар шаҳри зоўл , ҷавонӣ буд чун нгорстонӣ . Азин ҷаъди мӯе , самани бӯе , моҳи рӯе , муштарии изорӣ , гули рухсорӣ ки чеҳра ӯ зулфу холи арӯси камолу қад ӯ сарви боғи ҳасану ҷамол буд .

دستور صایب‌رای ثاقب‌تدبیر که با بخت جوان و رای پیر بود، گفت: چنین آورده‌اند خداوندان تاریخ که به ایام قدیم در شهر زاول، جوانی بود چون نگارستانی. ازین جعد‌مویی‌، سمن‌بویی‌، ماه‌رویی‌، مشتری‌عذاری‌، گل‌رخساری که چهره او زلف و خال عروس کمال و قد او سرو باغ حسن و جمال بود.

Ваҷҳи кзўءи алФҷри азлми ҳавла

وجه کضوء الفجر اظلم حوله

Ман шеърҳо алмФтўли ъушри лёл

من شعرها المفتول عشر لیال

Фконмои сбғи алдҷии ман сдғҳо

فکانما صبغ الدجی من صدغها

ӯ ъиинҳо ӯ холҳо ӯ ҳоле

او عیینها او خالها او حالی

Дар атрофи шаҳр бар тариқи тавоф май гашту масолики туруқи зқоқ ба қадам иштиёқ менавишту нафаси маҳҷӯру қолаби ранҷурро мؤонсту астинос май ҷусту дили хунину ҷони андӯҳгинро таскин медод . Дар аснои он такопуӣ бар дар всоқи моҳрӯ ӣӣ гузар кард . Сарвӣ дид хиромон дар бустон , ба қомати рашки чанор ва ба рухсор , ғайрати гулнор . Зулфаши каманди дилбанду ғамзааш новаки ҷони шикор . Бо сад ҳазор ранг чун навбаҳор ва бо сад ҳазор найранг чун рӯзгор . Ҷамол ӯ ғайрати офтобу чеҳра ӯ рашки моҳтоб . Азин кашида қадӣ , кушодаи хдӣ , лоғари миёнӣ , фарбеҳи сринӣ , ғизоли чашмӣ .

در اطراف شهر بر طریق طواف می‌گشت و مسالک طرق زقاق به قدم اشتیاق می‌نوشت و نفس مهجور و قالب رنجور را مؤانست و استیناس می‌جست و دل خونین و جان اندوهگین را تسکین می‌داد. در اثنای آن تکاپوی بر در وثاق ماهرو‌یی گذر کرد. سروی دید خرامان در بستان‌، به قامت رشک‌ِ چنار و به رخسار‌، غیرت گلنار. زلفش کمند دلبند و غمزه‌اش ناوک‌ِ جان‌شکار‌. با صد هزار رنگ چون نوبهار و با صد هزار نیرنگ چون روزگار. جمال او غیرت آفتاب و چهره او رشک ماهتاب‌. ازین کشیده قدی، گشاده خدی‌، لاغر میانی، فربه سرینی، غزال چشمی‌.

Фии хдаҳи алтлолўи фии сғраҳи алшнб

فی خده التلالو فی ثغره الشنب

Фии ъиинаҳи алтлФти фии хсраҳи алҳиФ

فی عیینه التلفت فی خصره الهیف

Рухсора ва ду зулфаши колбдру алдҷӣ

رخساره و دو زلفش کالبدر و الدجی

Хати хад ва ду лаълаши колтмри волсъФ

خط خد و دو لعلش کالتمر والسعف

Чун чашми ҷавон бар ҷамол ӯ афтод , ба як назари дил ба бод дод оташ ҳайрат даромаду хона офият бсухт даст ғайрат даромаду хирмани сабр бар бод дод шарорати шавқ дар дилаши забона задан гирифту Модати астбор ба ҳад изтироркашӣдан сохт бо худ гуфт :

چون چشم جوان بر جمال او افتاد، به یک نظر دل به باد داد آتش حیرت درآمد و خانه عافیت بسوخت دست غیرت درآمد و خرمن صبر بر باد داد شرارت شوق در دلش زبانه زدن گرفت و مادت اصطبار به حد اضطرار کشیدن ساخت با خود گفت:

Кам қтили комаи қатлати шаҳид

کم قتیل کما قتلت شهید

Ббёзи алтлӣу вирди алхдўд

ببیاض الطلی و ورد الخدود

Он шуд ки дилам ба ҳар дарӣ шуд

آن شد که دلم به هر دری شد

Ҳар лаҳзаи асир дилбарӣ шуд

هر لحظه اسیر دلبری شد

Дил бар ту ниҳодам ва барин қавл

دل بر تو نهادم و برین قول

Рӯем зи сиришк маҳзарӣ шуд

رویم ز سرشک محضری شد

Дами сард аз сина бар меовараду ашки гарм аз дида май рехт ва он шаб бо сад ҳазор арқу қалақ ба рӯз оварад ва бо худ мегуфт :

دم‌سرد از سینه بر می‌آورد و اشک گرم از دیده می‌ریخت و آن شب با صد هزار ارق و قلق به روز آورد و با خود می‌گفت:

Арқи алии арқ ва мислии ёрқ

ارق علی ارق و مثلی یارق

Ва ҷӯии язиду ибраи ттрқрқ

و جوی یزید و عبره تترقرق

Ҷаҳди алсбобаҳи ани ткўни кома арӣ

جهد الصبابه ان تکون کما اری

Айни мсҳдаҳу қалби ихФқ

عین مسهده و قلب یخفق

Ва дар ҷавор ӯ перзанӣ буд ки рӯзи умраш ба шоми расида буду субҳи муддаташи тамом бар омадаи азин макорӣ , ғаддорӣ , робиъаи сӯратӣ , зўбъаҳи сиратӣ ки ба талбис , дасти Иблиси фурӯи бастӣ ва ба тарфанд , пои дев дар банд кардӣ . Маъҷун қёдт омехтӣу тъўиз ошиқӣ фурухтӣ . Бомдоди ҷавон ба наздик ӯ рафт ва аз моҷарои худ шамае бо вай бигуфт . ТФсраҳи дил бадв намӯду набзи ишқи пеш ӯ дошт ва гуфт :

و در جوار او پیرزنی بود که روز عمرش به شام رسیده بود و صبح مدتش تمام بر آمده ازین مکاری، غداری، رابعه صورتی، زوبعه سیرتی که به تلبیس، دست ابلیس فرو بستی و به ترفند، پای دیو در بند کردی. معجون قیادت آمیختی و تعویذ عاشقی فروختی. بامداد جوان به نزدیک او رفت و از ماجرای خود شمه‌ای با وی بگفت. تفسرهٔ دل بدو نمود و نبض عشق پیش او داشت و گفت:

Набзи дил ман бибин ва онгаҳ ба далел

نبض دل من ببین و آنگه به دلیل

Бемории ишқро алоҷии фармой

بیماری عشق را علاجی فرمای

Гандаи пери мизоҷ ӯ бидиду алоҷ ӯ маълум кард . Гуфт : ҷуфти ин зан бзозӣаст ба фалони мавзе , фардо ки ашҳби субҳ парвоз кунаду ғроби шом аз наҳифи адам пинҳон шавад , ту онҷои ой ва аз он бзоз тоӣ атласи қӣматӣ ба ҳар баҳо ки гуяд , бихар ва чунин гӯй ки аз барои дӯстӣ май хуррам . Пас ба ман даҳ ва бигӯӣ ки ин ҷома ба дӯсти мо расону узр бисёр тамҳид кун то баъд аз он маро чаҳ фароз ояд то ончии тадбир иқтизо кунаду маслиҳат рӯй намояд , тақдим кунам . Ҷавони рӯзи дигар бар муқтазои рои гандаи перу мушовирату истисвоб ӯ , он азимат ба имзои расонид . Ҷомаи қӣматӣ аз он бзоз бихаред , пас ба ганда пер доду васиятӣ ки дар он боб воҷиб омад , тақдим намӯд ва гуфт : « ин муҳақар ба эшон расону узри тақсир тамҳид кун . » пас ҳар ду бирафтанд . Гандаи пери соъатӣ таваққуф кард . Чандон ки хусрави сайёрагон аз самти рўўс моил шуд , ҷома барграфт ва ба хона бзоз рафт ва бар зан салом кард ва гарм бипурседу таъсӣси қавоиди муҳаббату таъкӣди бунёни маваддат , муҳкам ва мустаҳкам гардонид ва гуфт :

گنده‌پیر مزاج او بدید و علاج او معلوم کرد. گفت: جفت این زن بزازی است به فلان موضع، فردا که اشهب صبح پرواز کند و غراب شام از نهیب عدم پنهان شود، تو آنجا آی و از آن بزاز تای اطلس قیمتی به هر بها که گوید، بخر و چنین گوی که از برای دوستی می‌خرم. پس به من ده و بگوی که این جامه به دوست ما رسان و عذر بسیار تمهید کن تا بعد از آن مرا چه فراز آید تا آنچه تدبیر اقتضا کند و مصلحت روی نماید، تقدیم کنم. جوان روز دیگر بر مقتضای رای گنده‌پیر و مشاورت و استصواب او، آن عزیمت به امضا رسانید. جامهٔ قیمتی از آن بزاز بخرید، پس به گنده پیر داد و وصیتی که در آن باب واجب آمد، تقدیم نمود و گفت: ‌«این محقر به ایشان رسان و عذر تقصیر تمهید کن.‌» پس هر دو برفتند. گنده‌پیر ساعتی توقف کرد. چندان که خسرو سیارگان از سمت رووس مایل شد، جامه برگرفت و به خانه بزاز رفت و بر زن سلام کرد و گرم بپرسید و تأسیس قواعد محبت و تأکید بنیان مودّت، محکم و مستحکم گردانید و گفت:

Гар хизмати мо турои фаромӯш шудаи сет

گر خدمت ما ترا فراموش شده ست

Моро ҳақи неъмат ту ёдаст ҳануз

ما را حق نعمت تو یادست هنوز

Ва дмдмаҳу афсунӣ бар вай медамид ва дар миёни он , хӯрдании хост . Зан ба такаллуфи он машғӯл шуду замонии таваққуф дар миён омад . Гандаи пери ҷома дар зери болаши ниҳод ва чун хӯрданӣ бихӯрад , берун рафт . Зани бзоз аз макру ғдр ӯ ғофил ва бехабар буд . Шабонгоҳи бзоз чун аз ситад ва дод , ва барграфту ниҳод , фориғ шуд , ба хона боз омад . Чашм ӯ бар тараф болаш афтод , атрофи болаш мутафовит намӯд , нигоҳ кард , ҷомае ки бомдод фурӯхта буд , шабонгоҳ дар хона худ ёфт . Хаёлоти маҳол дар хотираш маҷол ёфту знўни фосида дар ботинаш мутадохил шуду всоўсу ҳўоҷс бар димоғу дилаши муставлеи гашт . Бо худ гуфт : ҷома аз барои хона ман харидааст ва он ҷавони касҳои арӯс ман бӯдааст . Ин таваҳҳумоту тахайюлот бар хотираш май гузашт , чандон ки мардро сафрои бшўриду савдо ғалаба кард . Чӯбӣ барграфту пушту паҳлавии зан дар ҳам шикасту търику тأдибии балиғ биҷой оварад . Зан аз мӯҷиби ин тأдиб бехабар аз хона берун омад ва ба хонаи модар хеш рафт . Рӯзи дигари гандаи пер ба тафаҳҳуси он ба дар сарой бзоз рафт ва чун аз моҷаро эъломӣ ёфт ба наздик зан омад ва ба ваҷҳ муҳаббат гуфт :

و دمدمه و افسونی بر وی می‌دمید و در میان آن، خوردنی خواست. زن به تکلف آن مشغول شد و زمانی توقف در میان آمد. گنده پیر جامه در زیر بالش نهاد و چون خوردنی بخورد، بیرون رفت. زن بزاز از مکر و غدر او غافل و بی‌خبر بود. شبانگاه بزاز چون از ستد و داد، و برگرفت و نهاد، فارغ شد، به خانه باز آمد. چشم او بر طرف بالش افتاد، اطراف بالش متفاوت نمود، نگاه کرد، جامه‌ای که بامداد فروخته بود، شبانگاه در خانهٔ خود یافت. خیالات محال در خاطرش مجال یافت و ظنون فاسده در باطنش متداخل شد و وساوس و هواجس بر دماغ و دلش مستولی گشت. با خود گفت: جامه از برای خانه من خریده است و آن جوان کسهای عروس من بوده است. این توهمات و تخیلات بر خاطرش می‌گذشت، چندان که مرد را صفرا بشورید و سودا غلبه کرد. چوبی برگرفت و پشت و پهلوی زن در هم شکست و تعریک و تأدیبی بلیغ بجای آورد. زن از موجب این تأدیب بی‌خبر از خانه بیرون آمد و به خانه مادر خویش رفت. روز دیگر گنده پیر به تفحص آن به در سرای بزاز رفت و چون از ماجرا اعلامی یافت به نزدیک زن آمد و به وجه محبت گفت:

Даврӣ на аз он рӯй чу ма ме дорам

دوری نه از آن روی چو مه می‌دارم

Ва аллоҳ ки тахфиф нигаҳ ме дорам

و الله که تخفیف نگه می‌دارم

Пас пурсед ки мӯҷиби ин мкоўҳту асбоби ин мкошФт чист ? ва ин тъзибу ташдид аз барои кист ? зани бзози забон шикоят бикшод ва аз моҷарои рафта шарҳ дод ва гуфт : эй модар ҳар чанд хотири бргмоштм , ҳеҷ маълум намегардад ки боису доъӣ ӯ дар ин бехештанӣ чаҳ бӯдааст ? ки бе ҷурмии зоҳиру ҷиноятии маълум дар боби ман ин фармуду марои чандини ранҷ ҳо намӯду матолибат ҳо кард ва ман худро муқаддамаи тӯҳматӣу мӯҷиб хиёнатӣ намешиносам ки ин итобу уқобу таҳдиду ташдид воҷиб кунад ва дар хотирам аз ҳар гӯнаи тасаввурот ва таваҳҳумот мегузарад , аммо муҳаққиқ ва мусаҳҳеҳ намешавад . Ганда пер гуфт : ҳар кориро поёнӣ ва ҳар дардиро дармонӣ ҳаст . Ба фалони ҷой ҳакимӣаст доно ва мунаҷҷимӣаст устод ки илм тинҷему маърифати тақвим некӯ донад ва аз макнуноту мазмуноти хотир хабар диҳад . Нодидаи бидонад ва ношунида бархонад . Дар макнуноту мғибот сухан гуяд ва аз сроиру змоир нишон диҳад . Ҳар киро дарин шаҳри воқеае мубҳаму ҳодисае муаззам пеш ояд , ба сафои рои равшан ӯ он уқда бигушоед ва он мушкили муъзал ҳал кунад ва дар ҳубу буғзу ҳалу ақду афсуну нирнҷи яди Байзоу дам масеҳо дорад чунонкӣ ба афсуни моҳӣ аз дарёи براردу мурғ аз ҳавои фурӯди орад ва азин тараоти ммўаҳу музахрафоти музаввари чандон эрод кард ки зан бидон розӣ шуд ки дар вақт баравад ва ӯро бибинад . Ганда пер гуфт : то ман мутолиаи бикунам ва бингарам ки дар хона ҳозираст ё на , таваққуф кун . Пас ба наздик ҷавон рафт ва гуфт : муҳайё бош вусӯли мақсӯд ва равад матлӯбро :

پس پرسید که موجب این مکاوحت و اسباب این مکاشفت چیست؟ و این تعذیب و تشدید از برای کیست؟ زن بزاز زبان شکایت بگشاد و از ماجرای رفته شرح داد و گفت: ای مادر هر چند خاطر برگماشتم، هیچ معلوم نمی‌گردد که باعث و داعی او در این بی خویشتنی چه بوده است؟ که بی‌جرمی ظاهر و جنایتی معلوم در باب من این فرمود و مرا چندین رنج‌ها نمود و مطالبت‌ها کرد و من خود را مقدمه تهمتی و موجب خیانتی نمی‌شناسم که این عتاب و عقاب و تهدید و تشدید واجب کند و در خاطرم از هر گونه تصورات و توهمات می‌گذرد، اما محقق و مصحح نمی‌شود. گنده‌پیر گفت: هر کاری را پایانی و هر دردی را درمانی هست. به فلان جای حکیمی است دانا و منجمی است استاد که علم تنجیم و معرفت تقویم نیکو داند و از مکنونات و مضمونات خاطر خبر دهد. نادیده بداند و ناشنیده برخواند. در مکنونات و مغیبات سخن گوید و از سرایر و ضمایر نشان دهد. هر که‌را درین شهر واقعه‌ای مبهم و حادثه‌ای معظم پیش آید، به صفای رای روشن او آن عقده بگشاید و آن مشکل معضل حل کند و در حب و بغض و حل و عقد و افسون و نیرنج ید بیضا و دم مسیحا دارد چنانکه به افسون ماهی از دریا برآرد و مرغ از هوا فرود آرد و ازین ترهات مموه و مزخرفات مزور چندان ایراد کرد که زن بدان راضی شد که در وقت برود و او را ببیند. گنده پیر گفت: تا من مطالعه بکنم و بنگرم که در خانه حاضرست یا نه، توقف کن. پس به نزدیک جوان رفت و گفت: مهیا باش وصول مقصود و رود مطلوب را:

Тлъи алсбҳи алии асъади фол

طلع الصبح علی اسعد فال

Фошрби алроҳи алии аҳсани ҳол

فاشرب الراح علی احسن حال

Субҳ бинмуд дар офоқи ҷамол

صبح بنمود در آفاق جمال

Хез пар кун қадаҳии моломол

خیز پر کن قدحی مالامال

Онгоҳи наздики зан бзоз рафт ва гуфт :

آنگاه نزدیک زن بزاز رفت و گفت:

Шоди шӯ эй мунҳазим ки дар мадади ту

شاد شو ای منهزم که در مدد تو

Ҳамлаи таъӣду нусрат ва зафар омад

حمله تأیید و نصرت و ظفر آمد

Хез то ба толеъи саъду фоли фархунда ба наздик ҳаким рӯем . Пас бар меодӣ ки ниҳода буд ба хона ҷавон омаданду замонии ғам ва шодӣ гуфтанду бисоти мбостти бгстрднду ҳиҷоби муҷонибат аз миён бардоштанд ва чун соъатии баромад , гандаи пер ба баҳонае аз хона берун омад ва ҳар дуро дар хона ба хилвату селоати бгзошт . Он рӯз ҳар ду то шабонгоҳ ба муоширату мубошират машғӯл буданд ва бо якдигар ба фароғат ва рифоҳат биёсуданду насиби лиззат ва таматтуъ бардоштанду шабонгоҳ ки симурғи машриқ ба нишеман мағриб расед , зан ба хона таҳвил карду ҷавон аз перзани узрҳо хосту каромат ҳо кард ва гуфт : эй модари марои ғариқи анъом ва раҳин икром худ гардонидӣу шароити ашФоқ бар лавозими икром илҳоқ кардӣ ва акнӯн як илтимоси дигар боқӣаст , агар ба иҷобат мақрун гардад , ин миннат , тарози миннатҳои гузашта шавад . Перзан гуфт : ҳоҷат чисту илтимос кадомаст ? ҷавон гуфт : онкии миёни зану шавҳар илтиёмӣ кунӣу ислоҳи зоти албини воҷиби дорӣ , чунонкии мноқшт зоил гардаду мкошФт ботил шавад . Тариқи масолеҳати маъмуру аворизи мнозът мрФўъ гардад . Перзан гуфт : « аътити алқўси борӣҳоу исканати ?илдори бонӣҳо » . Бомдод бар дар дукони бзози ҳозири шӯ ва чун ман биёям , гӯй : ҷома чаҳ кардӣ ва ҳол чист ? рӯзи дигари барин меод ҳар ду ба дукони бзоз ҳозир шуданд . Ҷавон гуфт : эй модар , ҷома ки ба ту додам , расонидӣу дили ман фориғ гардонидӣ ? ганда пер гуфт : ҷома қабул накард ва ба ман боз дод . Ман ҷома бар гирифтам ва ба хонаи хоҷа бзоз рафтам , чун хоҷа ба хона набӯд , ҷомаи ҳамонҷои бгзоштм то баҳои бози расонад . Марди бзоз чун сухан бар он минвол шуниду осори хатое ки рафта буд , бар сафаҳот аҳвол бидид , бар иртикобӣ ки карда буду иқдомӣ ки намӯда , пушаймонӣ зоҳир гардонид ва худро маломат ҳо кард ва гуфт :

خیز تا به طالع سعد و فال فرخنده به نزدیک حکیم رویم. پس بر میعادی که نهاده بود به خانه جوان آمدند و زمانی غم و شادی گفتند و بساط مباسطت بگستردند و حجاب مجانبت از میان برداشتند و چون ساعتی برآمد، گنده پیر به بهانه‌ای از خانه بیرون آمد و هر دو را در خانه به خلوت و سلوت بگذاشت. آن روز هر دو تا شبانگاه به معاشرت و مباشرت مشغول بودند و با یکدیگر به فراغت و رفاهت بیاسودند و نصیب لذت و تمتع برداشتند و شبانگاه که سیمرغ مشرق به نشیمن مغرب رسید، زن به خانه تحویل کرد و جوان از پیرزن عذرها خواست و کرامت‌ها کرد و گفت: ای مادر مرا غریق انعام و رهین اکرام خود گردانیدی و شرایط اشفاق بر لوازم اکرام الحاق کردی و اکنون یک التماس دیگر باقی است، اگر به اجابت مقرون گردد، این منت، طراز منت‌های گذشته شود. پیرزن گفت: حاجت چیست و التماس کدام است؟ جوان گفت: آنکه میان زن و شوهر التیامی کنی و اصلاح ذات البین واجب داری، چنانکه مناقشت زایل گردد و مکاشفت باطل شود. طریق مصالحت معمور و عوارض منازعت مرفوع گردد. پیرزن گفت: «اعطیت القوس باریها و اسکنت الدار بانیها». بامداد بر در دکان بزاز حاضر شو و چون من بیایم، گوی: جامه چه کردی و حال چیست؟ روز دیگر برین میعاد هر دو به دکان بزاز حاضر شدند. جوان گفت: ای مادر، جامه که به تو دادم، رسانیدی و دل من فارغ گردانیدی؟ گنده پیر گفت: جامه قبول نکرد و به من باز داد. من جامه بر گرفتم و به خانه خواجه بزاز رفتم، چون خواجه به خانه نبود، جامه همانجا بگذاشتم تا بها باز رساند. مرد بزاز چون سخن بر آن منوال شنید و آثار خطایی که رفته بود، بر صفحات احوال بدید، بر ارتکابی که کرده بود و اقدامی که نموده، پشیمانی ظاهر گردانید و خود را ملامت‌ها کرد و گفت:

Ва кули Наими болФроқи мукаддар

و کل نعیم بالفراق مکدر

Вае Наими доми ғайри мукаддар

و ای نعیم دام غیر مکدر

Дар вақт , баҳоии ҷома бар санҷид ва бо гандаи пери итоб ҳо кард ва гуфт :

در وقت، بهای جامه بر سنجید و با گنده‌پیر عتاب‌ها کرد و گفت:

Ани аломўри азои ансдти масоликҳо

ان الامور اذا انسدت مسالکها

Фолсбри иФтқи минҳои кули мо арттҷо

فالصبر یفتق منها کل ما ارتتجا

Пас ба хонаи модар зан омад ва аз карда узрҳо хосту зани хешро ба эъзозу икром ба хона оварад ва гуфт :

پس به خانه مادر زن آمد و از کرده عذرها خواست و زن خویش را به اعزاز و اکرام به خانه آورد و گفت:

Алои қубҳи аллоҳи алзрўраҳи анҳо

الا قبح الله الضروره انها

Такаллуфи аъло алхлқи аднии алхлоӣқ

تکلف اعلی الخلق ادنی الخلائق

Ту он кун ки аз ту сазад эй нигор

تو آن کن که از تو سزد ای نگار

Ман он кардаам худ ки аз ман сзид

من آن کرده‌ام خود که از من سزید

Ин афсона аз баҳр он гуфтам то рои подшоҳро муқарар гардад ки фунуни макру сунуфи ғдри занон беандозааст ва дар ҳади ҳзр ва ҳаср нагунҷаду оқили равшани рой ба тараоти эшон илтифот нанамояду ғс ва самину муайян ва маин онро вазнӣ наниҳад ва ба мушовирату мФоўзти номуфиди эшон дар ҳеҷ муҳими ҳавзу шурӯи нпиўндд ки авоқиби он вахиму хўотми он змим бошад . Пас бар муқтазои ин муқаддамот аз ақлу шаръу муруввату футувват лоиқ набошад ба тазвиру тмўиаҳ касе ки авсофи зот ӯ нуқсони ақлу хусрон хирад бошад , фарзандиро ки осори рушд аз носиаҳ ӯ лоиҳу мхоили ниҷобату тбошири шаҳомат бар ҷабин ӯ ломҳасту истеъдод ӯ маносиби маликро муайяну истиқлол ӯ мсобти шоҳиро мубин , сиёсат фармоеду макони давлатро аз зинату зеб ӯ холӣ ва отил гирданд . Чаҳ фардо ки шаби шабаҳат аз ҳиҷоби рибт чун рӯзи ҷаҳони афрӯз рӯй бинмоеду офтоби яқин аз пардаи саҳоби ғифлат берун ояду сӯрати ин ҳодисаи шанеъ аз ҷлбоби таъҷил чеҳра бигушоед , надомат нофеъ наёяду ҳасрат ноҷъ набошаду пои талофӣ аз арсаи мурод қосир гардаду дасти тадорук аз идроки матлӯб кӯтоҳ монад ва ақл гуяд : « таркати алрои болурӣ » .

این افسانه از بهر آن گفتم تا رای پادشاه را مقرر گردد که فنون مکر و صنوف غدر زنان بی‌اندازه است و در حد حزر و حصر نگنجد و عاقل روشن‌رای به ترهات ایشان التفات ننماید و غث و سمین و معین و مهین آن را وزنی ننهد و به مشاورت و مفاوضت نامفید ایشان در هیچ مهم حوض و شروع نپیوندد که عواقب آن وخیم و خواتم آن ذمیم باشد. پس بر مقتضای این مقدمات از عقل و شرع و مروت و فتوت لایق نباشد به تزویر و تمویه کسی که اوصاف ذات او نقصان عقل و خسران خرد باشد، فرزندی را که آثار رشد از ناصیه او لایح و مخایل نجابت و تباشیر شهامت بر جبین او لامح است و استعداد او مناصب ملک را معین و استقلال او مثابت شاهی را مبین، سیاست فرماید و مکان دولت را از زینت و زیب او خالی و عاطل گرداند. چه فردا که شب شبهت از حجاب ریبت چون روز جهان‌افروز روی بنماید و آفتاب یقین از پرده سحاب غفلت بیرون آید و صورت این حادثه شنیع از جلباب تعجیل چهره بگشاید، ندامت نافع نیاید و حسرت ناجع نباشد و پای تلافی از عرصه مراد قاصر گردد و دست تدارک از ادراک مطلوب کوتاه ماند و عقل گوید: «ترکت الرای بالری».

Чу биниҳод ақли ту рои савоб

چو بنهاد عقل تو رای صواب

зи рои савобу хиради сари мтоб

ز رای صواب و خرد سر متاب

Шоҳ чун ин муқаддамот бишунид ва ин калимот истимоъ кард , мисол дод то шоҳзодаро ба ҳабс баранду сиёсат дар тохир ва таваққуф доштанд . Чун ин хабар ба самъ канизак расед , ҳамаи шаб чун мурғи зинда бар оташ метапид ва чун симоб бар худ меларзид . Хобро видоъ кардау сукӯну оромро талоқ дода , оташи синаи афрӯхтау дида бар осмони дӯхта ва мегуфт :

شاه چون این مقدمات بشنید و این کلمات استماع کرد، مثال داد تا شاهزاده را به حبس برند و سیاست در تاخیر و توقف داشتند. چون این خبر به سمع کنیزک رسید، همه شب چون مرغ زنده بر آتش می‌تپید و چون سیماب بر خود می‌لرزید. خواب را وداع کرده و سکون و آرام را طلاق داده، آتش سینه افروخته و دیده بر آسمان دوخته و می‌گفت:

Валави ҳамлати сами алҷболи алзии банно

ولو حملت صم الجبال الذی بنا

Ғдоаҳи аФтрқнои аўшкти ттсдъ

غداه افترقنا اوشکت تتصدع

Ончӣ аз ғами ҳиҷрони ту бар ҷон манаст

آنچه از غم هجران تو بر جان منست

Ман донам ва он ки офарӣдаи сети маро

من دانم و آن که آفریده‌ست مرا

Ҳамаи шаб чун модари куштагони бедор ва чун падари рафтагон , бехобу қарор . Сар бар болини ҳасрату зҷрти ниҳода , селоат аз ваии давру хобу қарор аз ваии нФўр . Ашк ҳасрат меронад ва ин ғазал мехонд :

همه شب چون مادر کشتگان بیدار و چون پدر رفتگان، بی‌خواب و قرار. سر بر بالین حسرت و ضجرت نهاده، سلوت از وی دور و خواب و قرار از وی نفور. اشک حسرت می‌راند و این غزل می‌خواند:

ФкиФи ирҷўни лии слўо

فکیف یرجون لی سلوا

Ва ъндии алмқъди алмқим

و عندی المقعد المقیم

Надимии алнҷми тӯли Лайлӣ

ندیمی النجم طول لیلی

Ҳатто азои ғорати алнҷўм

حتی اذا غارت النجوم

Аслмнии алсбҳи ллблоё

اسلمنی الصبح للبلایا

Флои ҳабибу лои надим

فلا حبیب و لا ندیم