Дастур гуфт : дар мўозии айёму сўолФи аъўом , подшоҳӣ бӯдааст пирӯзи ном . Бо мҳобти тамому сиёсати бкмол . Мтдръ ба либоси ҷалолу мтҳлӣ ба ҳиллӣаи камол ва бо ин мҳобту сиёсату шаҳомат ва киёст , мағрури ишваи занону мафтӯни туррау зулфи эшон будӣ . Пайвастаи бастаи гули рухсори моҳрӯеу хастаи хори ҳиҷри силсилаи мӯе будӣу шабӣ бемуошират набӯдӣ ва бе мубоширати нғнўдӣ . Рӯзӣ бар болои кӯшк , шоҳини назарро парвоз дода буду чашм бар ҳам бом ва дар май афканд то Ғаззолӣ сайд кунад ё товуси ҷамолӣ дар қайди орад ва дар интизори сонҳу борҳу нозҳу сорҳи мондау мураккаби шаҳват дар майдони талаб гарм кардау икрони ҷустуҷӯӣ дар ҷавлон оварда . Дар аснои ин ҳолот , муқаддамаи назару талиъаи басар ӯ бар чеҳра моҳрӯе афтод ки офтоб дар шуълаи машъалаи ҷамол ӯ чун парвонаи сӯхта буд ва дар оташи ғайрат чун шамъи афрӯхта . Хуби манзар , моҳи пайкар , офтоби мухбир , муштарии талъат , Зуҳраи дидор ки оташи ишқ ӯ оби ҳаёти ҷонҳо буду хоки даргоҳ ӯ бӯсаи ҷои дилҳо . Азин каши хиромӣ , латифи андомӣ , моҳи рӯе , силсилаи мӯе , анбари ҷаъдӣ , самани хдӣ .

دستور گفت: در مواضی ایام و سوالف اعوام، پادشاهی بوده است پیروز نام. با مهابت تمام و سیاست بکمال. متدرع به لباس جلال و متحلی به حلیه کمال و با این مهابت و سیاست و شهامت و کیاست، مغرور عشوه زنان و مفتون طره و زلف ایشان بودی. پیوسته بسته گل رخسار ماهرویی و خسته خار هجر سلسله مویی بودی و شبی بی معاشرت نبودی و بی مباشرت نغنودی. روزی بر بالای کوشک، شاهین نظر را پرواز داده بود و چشم بر هم بام و در می افکند تا غزالی صید کند یا طاووس جمالی در قید آرد و در انتظار سانح و بارح و نازح و سارح مانده و مرکب شهوت در میدان طلب گرم کرده و یکران جستجوی در جولان آورده. در اثنای این حالات، مقدمه نظر و طلیعه بصر او بر چهره ماهرویی افتاد که آفتاب در شعله مشعله جمال او چون پروانه سوخته بود و در آتش غیرت چون شمع افروخته. خوب منظر، ماه پیکر، آفتاب مخبر، مشتری طلعت، زهره دیدار که آتش عشق او آب حیات جانها بود و خاک درگاه او بوسه جای دلها. ازین کش خرامی، لطیف اندامی، ماه رویی، سلسله مویی، عنبر جعدی، سمن خدی.

Подшоҳ чун ғанҷу даллолу ҳасану ҷамол ӯ бидид , ошиқи суҳбату васлат ӯ шуд ва дар вақт манеҳиро фармон дод то хонау маскану ошиёнау ватани он ҳури ҷавзои манзари ҳўро мухбир куҷосту кадхудоӣ ӯ кист ? гуфтанд : бозаргонӣаст мутамаввилу соҳиби сирвату ҳоле ба тиҷоратӣ рафтааст ба сафарии шоқ дар тарафи Ироқ . Подшоҳи дил бар висол ӯ биниҳод ва дар тмнии ҷамол ӯ мегуфт :

پادشاه چون غنج و دلال و حسن و جمال او بدید، عاشق صحبت و وصلت او شد و در وقت منهی را فرمان داد تا خانه و مسکن و آشیانه و وطن آن حور جوزا منظر حورا مخبر کجاست و کدخدای او کیست؟ گفتند: بازرگانی است متمول و صاحب ثروت و حالی به تجارتی رفته است به سفری شاق در طرف عراق. پادشاه دل بر وصال او بنهاد و در تمنی جمال او می گفت:

Чун шаби шабаҳи гаван , радои симгун аз китф биниҳоду ҷлбоби қӣрӣ дар сар овараду осмон , қабои кӯҳлӣ ба ақдҳои лолӣ музайян гардонид :

چون شب شبه گون، ردای سیمگون از کتف بنهاد و جلباب قیری در سر آورد و آسمان، قبای کحلی به عقدهای لالی مزین گردانید:

Подшоҳ бо яке аз хавоси хеш , мстнкрўор аз кӯшк берун омад ва ба хона бозаргон рафт мастура чун дид ки подшоҳ , ақди аҳд ӯ бастааст ва ба суҳбату муҳаббат ӯ иттисоли ҷуста , қудум ӯро истиқбол кард ва ба ҳузур ӯ астбшорӣ намӯд ва гуфт :

پادشاه با یکی از خواص خویش، مستنکروار از کوشک بیرون آمد و به خانه بازرگان رفت مستوره چون دید که پادشاه، عقد عهد او بسته است و به صحبت و محبت او اتصال جسته، قدوم او را استقبال کرد و به حضور او استبشاری نمود و گفت:

Ва аъзории роиқ ки лоиқи чунон ҳол бошад , тамҳид намӯд ва ба тартиби такаллуфии машғӯли гашт ва дар хонаи китобӣ буд аз он марди бозаргон , зан биовараду пеш подшоҳ биниҳод ва гуфт : подшоҳ дар ин китоб мутолиа мекунад то банда ба хизмати пардозад ва мо ҳзр хӯрданӣ созад подшоҳ китоб барграфт ва дар вай менагирист то ба ҷое расед ки навишта дид ки ҳар ки ба ангушт , дар мардумон бикӯбад , дигарон дар ӯ ба мушт бикӯбанд .

و اعذاری رایق که لایق چنان حال باشد، تمهید نمود و به ترتیب تکلفی مشغول گشت و در خانه کتابی بود از آن مرد بازرگان، زن بیاورد و پیش پادشاه بنهاد و گفت: پادشاه در این کتاب مطالعه می کند تا بنده به خدمت پردازد و ما حضر خوردنی سازد پادشاه کتاب برگرفت و در وی می نگریست تا به جایی رسید که نوشته دید که هر که به انگشت، در مردمان بکوبد، دیگران در او به مشت بکوبند.

Ин сухан дар дили подшоҳи таъсиӣ тамом карду арӯси ин маънӣ аз ниқоби ҳуруфу сродқи алфоз чеҳра бикшод . Донист ки қадам дар хиттаи хато ниҳодааст ва дар визру ваболу уқубат ва накол бар худ кушодау иртикоби мҳзўроти шаръу мнҳёти ақл аз караму мурувват давраст ва ба мансаби асҳоби футувват лоиқ несту тариқи мтобъти ҳавои ҷуз ба ҳоўиаҳи роҳи набарду марди киси оқилу соҳиби ҳиммати комил аз маломати дунёу мўохзти уқбои парҳези намояд .

این سخن در دل پادشاه تاثیری تمام کرد و عروس این معنی از نقاب حروف و سرادق الفاظ چهره بگشاد. دانست که قدم در خطه خطا نهاده است و در وزر و وبال و عقوبت و نکال بر خود گشاده و ارتکاب محظورات شرع و منهیات عقل از کرم و مروت دور است و به منصب اصحاب فتوت لایق نیست و طریق متابعت هوا جز به هاویه راه نبرد و مرد کیس عاقل و صاحب همت کامل از ملامت دنیا و مواخذت عقبی پرهیز نماید.

Дар вақт бар пой хост ва аз мастураи узри хост ва бо худ назр кард ки баъд аз он қадам дар ҳарами ҳеҷ офарӣда ба шаҳват наниҳаду ҷуз ба чашми ҳифозу ҳурмат млоҳзт нанамояд ва ба вақти берун омадан аз ғояти таъҷил , пой то ба ба саҳви бгзошт . Рӯзи дигари бозаргон аз сафар боз расед ва он пой то ба дид . Бидонаст ки аз он кист . Бар арӯс бадгумон шуд ва бидон тӯҳмат ӯро аз хона берун кард . Чун муддатии баромад , бародарони зан , мардро пеш подшоҳ овараданд ва бар вай даъвӣ кард над ки замини маъмури нокоштаи бад-ӣни мард ба аҷорти додему муддатии мадид дар ваии иморат ва зироат кардааст , акнӯн бе иҷозати мо даст бдоштаҳаст . Подшоҳ рӯй ба бозаргон кард ва аз мӯҷиби тарки аҷорту тазйиъи иморати замин беиллат суол кард . Бозаргон гуфт : бақои боди подшоҳ рӯй замину соҳиби қуръони замонро дар мазиди рифъату давоми салтанат . Марои азин замини шикоятӣ набӯдааст аммо чун азин сафари бози расидам ва дар ваии нишони пой шер дидам , бтрсидм ки марои имкони муқовимат шер набӯд . Подшоҳ донист ки шӯии он занаст , гуфт : балии шер дар вай гузар кард аммо ҳеҷ зӣоне накард ва таъарруз нарасонид , дили азин маънии фориғи дору замин зойеъ магузор . Бозаргон чун сухани подшоҳ бронгўнаҳ шунид , шод шуд ва ба ибтиҳоҷу тбҷҳ ба хона рафт ва аз арӯси узрҳо хост ва истимолат карду дилгармӣ ҳо дод ва ба хона боз оварад ва гуфт :

در وقت بر پای خاست و از مستوره عذر خواست و با خود نذر کرد که بعد از آن قدم در حرم هیچ آفریده به شهوت ننهد و جز به چشم حفاظ و حرمت ملاحظت ننماید و به وقت بیرون آمدن از غایت تعجیل، پای تا به به سهو بگذاشت. روز دیگر بازرگان از سفر باز رسید و آن پای تا به دید. بدانست که از آن کیست. بر عروس بدگمان شد و بدان تهمت او را از خانه بیرون کرد. چون مدتی برآمد، برادران زن، مرد را پیش پادشاه آوردند و بر وی دعوی کرد ند که زمین معمور ناکاشته بدین مرد به اجارت دادیم و مدتی مدید در وی عمارت و زراعت کرده است، اکنون بی اجازت ما دست بداشته است. پادشاه روی به بازرگان کرد و از موجب ترک اجارت و تضییع عمارت زمین بی علت سوال کرد. بازرگان گفت: بقا باد پادشاه روی زمین و صاحب قرآن زمان را در مزید رفعت و دوام سلطنت. مرا ازین زمین شکایتی نبوده است اما چون ازین سفر باز رسیدم و در وی نشان پای شیر دیدم، بترسیدم که مرا امکان مقاومت شیر نبود. پادشاه دانست که شوی آن زن است، گفت: بلی شیر در وی گذر کرد اما هیچ زیانی نکرد و تعرض نرسانید، دل ازین معنی فارغ دار و زمین ضایع مگذار. بازرگان چون سخن پادشاه برآنگونه شنید، شاد شد و به ابتهاج و تبجح به خانه رفت و از عروس عذرها خواست و استمالت کرد و دلگرمی ها داد و به خانه باز آورد و گفت:

Ин афсона аз баҳр он гуфтам то подшоҳ бар чунин сиёсатӣ таъҷил нанамояд то дар авоқиб , мутиасиф ва ранҷур нагардаду хирадмандони хосса дар ҳодисае ки таъаллуқ ба ароқт дамо дораду ибтоли шахсу рехтани хӯни ҷонварӣ ва агар ба имзо расад низ тадоруки мумкин ва мутасаввир набӯд , тонеу тсбт воҷиб доранду қдўаҳи хеши ин хабар шиносанд ки : « алъҷлаҳи ман алшитон » ,у иқтидои бад-ӣн оят кунанд ки : « ё аиҳо аллазӣнаи амнўои ани ҷоء кам фосиқи бнбои Фтбинўои ани тсибўои қўмои бҷҳолаҳи Фтсбҳўои алии мо Фълтми нодмин » . Ва бузургон гуфтаанд ки : « алтдбири нисфи алъиш » .

این افسانه از بهر آن گفتم تا پادشاه بر چنین سیاستی تعجیل ننماید تا در عواقب، متاسف و رنجور نگردد و خردمندان خاصه در حادثه ای که تعلق به اراقت دما دارد و ابطال شخص و ریختن خون جانوری و اگر به امضا رسد نیز تدارک ممکن و متصور نبود، تانی و تثبت واجب دارند و قدوه خویش این خبر شناسند که: «العجله من الشیطان»، و اقتدا بدین آیت کنند که: «یا ایها الذین امنوا ان جاء کم فاسق بنبا فتبینوا ان تصیبوا قوما بجهاله فتصبحوا علی ما فعلتم نادمین». و بزرگان گفته اند که: «التدبیر نصف العیش».

Ки ғдру макри занон бениҳоятасту ақлу хирад аз аҳсоу истифои он оҷизу қосир ва агар касе ҳамаи умри хешро дар он сарф кунад , ҳануз ҷузвӣ аз аҷзои он ҳаср накарда бошад ва агар подшоҳ иҷозат фармоед , достонӣ бигӯям . Гуфт : бигӯӣ .

که غدر و مکر زنان بی نهایت است و عقل و خرد از احصا و استیفای آن عاجز و قاصر و اگر کسی همه عمر خویش را در آن صرف کند، هنوز جزوی از اجزای آن حصر نکرده باشد و اگر پادشاه اجازت فرماید، داستانی بگویم. گفت: بگوی.