Чунин гӯйанд ровӣони ҳадису худовандони таърих ки дар мўозии айёму сўолФи аъўом дар иқлӣми Ҳиндӯстон , подшоҳӣ бӯдааст кўрдиси ном ки сҳоиФи мъолии ҷҳондориро ба макорими ахлоқи ҳамидаи мўшҳи гардонида буду радои мафохири подшоҳиро ба мосри аъроқи Карим , мтрз карда . Рӯзгор ӯ ба ҷамоли адли оростау авсоф ӯ ба камоли фазли машҳур шуда . Давлатии матоъу ҳишматии мутӣъ , муддатии тавилу мамлакатии ариз . Дасти тановули ҳосидону татовули қосидон аз мамлакат ӯ бастау кӯтоҳу чашми атмоъи фосидаи мутаъаддӣон дар давлат ӯ пӯшидау фароз . Ҳамеша мтобъи ақлу мтоўъи адл будӣу осору ахбори рафтагону сайру сунани эшон шунӯдӣу зикр ҳасан шем васияти мтоўъти хадаму ҳашам ӯ ба самъи салотини вақти расидау забони рӯоту баёни сқот , овозаи рифоҳяти раияту хсби неъмату амни вилоят ӯ ба гӯши хилоиқи расонида ва аз бадви сабо ки умраи умру ғарра даҳраст то тулӯъи сабоҳи шеб ки хабардиҳанда видоъ ҳаётаст , ҷуз дар мнҳҷи риояти раоёу маслаки тахфифу трФиаҳи зуъафои вилоят қадам назада буд ва аз барои иктисоби амвол , гомӣ дар хиттаи визр ва вабол наниҳода . Пайвастаи иҳтимом бар масолеҳи раоёии давлат мўФўр медошт ва бару баҳри мамлакатро ба аФозт насифату ашоъти муъаддилат , маъмур мегардонид . Давлат ӯро саъди Акбари иқлӣм Зуҳал мегуфтанду мулӯки офоқ , макорими ахлоқ ӯ бар ҳошияи ҷаридаи сиёсат таълиқ мекарданд ва аз фазойили илму шамоили ҳалам ӯ иқтибос менамуданд ва мегуфтанд :

چنین گویند راویان حدیث و خداوندان تاریخ که در مواضی ایام و سوالف اعوام در اقلیم هندوستان، پادشاهی بوده است کوردیس نام که صحایف معالی جهانداری را به مکارم اخلاق حمیده موشح گردانیده بود و ردای مفاخر پادشاهی را به مآثر اعراق کریم، مطرز کرده. روزگار او به جمال عدل آراسته و اوصاف او به کمال فضل مشهور شده. دولتی مطاع و حشمتی مطیع، مدتی طویل و مملکتی عریض. دست تناول حاسدان و تطاول قاصدان از مملکت او بسته و کوتاه و چشم اطماع فاسده متعدیان در دولت او پوشیده و فراز. همیشه متابع عقل و مطاوع عدل بودی و آثار و اخبار رفتگان و سیر و سنن ایشان شنودی و ذکر حسن شیم وصیت مطاوعت خدم و حشم او به سمع سلاطین وقت رسیده و زبان روات و بیان ثقات، آوازه رفاهیت رعیت و خصب نعمت و امن ولایت او به گوش خلایق رسانیده و از بدو صبا که عمره عمر و غره دهر است تا طلوع صباح شیب که خبر دهنده وداع حیات است، جز در منهج رعایت رعایا و مسلک تخفیف و ترفیه ضعفای ولایت قدم نزده بود و از برای اکتساب اموال، گامی در خطه وزر و وبال ننهاده. پیوسته اهتمام بر مصالح رعایای دولت موفور می داشت و بر و بحر مملکت را به افاضت نصفت و اشاعت معدلت، معمور می گردانید. دولت او را سعد اکبر اقلیم زحل می گفتند و ملوک آفاق، مکارم اخلاق او بر حاشیه جریده سیاست تعلیق می کردند و از فضایل علم و شمایل حلم او اقتباس می نمودند و می گفتند:

Пайвастаи мхолтт бо ҳукамои фозилу ндмоӣ комил дошту айёму авқот бо уқалои оламу фузалоӣ банӣ одам гузошт . Шаҳавоту нуҳумотро талоқ дода буду мҳзўроту муҳаррамотро итлоқи фармӯда . Соъоти умр бар истифои хайроти мқсўри гардонидау авқоти айём бар истеъмоли ҳасанот , мавқуф карда ва ба яқини содиқ , восиқ шуда ки матоъи дунё ғурурасту музахрафоту ммўҳот ӯ хаёли нопойдору ақли ҳозиқ дар гӯши ҳуш ӯ гуфта :

پیوسته مخالطت با حکمای فاضل و ندمای کامل داشت و ایام و اوقات با عقلای عالم و فضلای بنی آدم گذاشت. شهوات و نهمات را طلاق داده بود و محظورات و محرمات را اطلاق فرموده. ساعات عمر بر استیفای خیرات مقصور گردانیده و اوقات ایام بر استعمال حسنات، موقوف کرده و به یقین صادق، واثق شده که متاع دنیا غرور است و مزخرفات و مموهات او خیال ناپایدار و عقل حاذق در گوش هوش او گفته :

Ва ба байноти возеҳу даллолоти лоиҳи бдонстаҳ ки ҳар муъзалӣ ки аз завоёии мамлакат дар масолеҳи раияти истиқболи намояд , ҷавониби ризои илоҳиро тақдим бояд намӯд ки ниҳояти зулм , ва хемасту авоқиб ӯ азоб ?илем .

و به بینات واضح و دلالات لایح بدانسته که هر معضلی که از زوایای مملکت در مصالح رعیت استقبال نماید، جوانب رضای الهی را تقدیم باید نمود که نهایت ظلم، و خیم است و عواقب او عذاب الیم.

Ва забони замон , ин маънӣ бо ӯ такрор карда :

و زبان زمان، این معنی با او تکرار کرده:

Ва ҳотифи ҳаракоти рӯзу шаб бо ӯ гуфта : ҳар ки дар мансаби подшоҳӣ ба мтобъти млоъбу млоҳӣ машғӯл шавад ва ба ҳукми нуқсони адлу хусрони ақл аз истеъмоли ҳаламу фазл маҳҷӯр монад , чун брзигрӣ буд ки тухм дар замин пароканд ва дар таъаҳҳуди бозуу қӯти об додани ғифлати варзад то ранҷ ӯу тухми деҳқон ботил гардад ва ба сабаби азоъти оби ҷӯй , обрӯӣ ӯ зойеъ шаваду хоибу хосру мудаббир ва муфлис гардаду забон рӯзгор гуяд :

و هاتف حرکات روز و شب با او گفته: هر که در منصب پادشاهی به متابعت ملاعب و ملاهی مشغول شود و به حکم نقصان عدل و خسران عقل از استعمال حلم و فضل مهجور ماند، چون برزیگری بود که تخم در زمین پراکند و در تعهد بازو و قوت آب دادن غفلت ورزد تا رنج او و تخم دهقان باطل گردد و به سبب اضاعت آب جوی، آبروی او ضایع شود و خایب و خاسر و مدبر و مفلس گردد و زبان روزگار گوید:

Ман изръи алшўки лами иҳсд ба алънбо

من یزرع الشوک لم یحصد به العنبا

Ва чун соҳиби давлат ба иктисоби шаҳват ва иртикоб наҳиммат аз таҳсили давлату тадбири мамлакат боз монад , дар скри ғифлат аз шукри неъмат ғофил гардад ва ба сабаби давоми мастӣ , давлат ӯ рӯй дар пастии орад ва бар хотир ӯ гузарад .

و چون صاحب دولت به اکتساب شهوت و ارتکاب نهمت از تحصیل دولت و تدبیر مملکت باز ماند، در سکر غفلت از شکر نعمت غافل گردد و به سبب دوام مستی، دولت او روی در پستی آرد و بر خاطر او گذرد.

Мисли : влрби шҳўаҳи соъаҳи аўрсти ҳзнои тўило

مثل: ولرب شهوه ساعه اورثت حزنا طویلا

Қосидони давлат аз мамлакат ӯ туъмаи мақосиди созанду хасмони заъиф , фурсати тсўиФи талаб кардан гиранду наввоб аз барои ҳифзи маросими хеш , макорими амонат ва диёнат бигузоранду раоёии мамлакатро дар маърази мўну аворизи оранди вилоят хароб гардаду раоё мстосл шаванд ихтилоф дар мамлакат пайдо ояду ихтилолу интишор дар давлат зоҳир гардаду онгоҳ мисли ӯ чунон буд ки мардӣ аз бен девор хок баргираду боми хонаи андоид , ҳар чаҳ зӯдтари хона бо замин баробар шавад ва гуяд : мисли алмалики алзии иъмри хзонтаҳи ман амволи раиятаи кмсли ман итини сатҳи байтаи бмои иқтлъи ман асос банӣонау рӯзгори ин байт фурӯ хонд :

قاصدان دولت از مملکت او طعمه مقاصد سازند و خصمان ضعیف، فرصت تسویف طلب کردن گیرند و نواب از برای حفظ مراسم خویش، مکارم امانت و دیانت بگذارند و رعایای مملکت را در معرض مون و عوارض آرند ولایت خراب گردد و رعایا مستاصل شوند اختلاف در مملکت پیدا آید و اختلال و انتشار در دولت ظاهر گردد و آنگاه مثل او چنان بود که مردی از بن دیوار خاک برگیرد و بام خانه انداید، هر چه زودتر خانه با زمین برابر شود و گوید: مثل الملک الذی یعمر خزانته من اموال رعیته کمثل من یطین سطح بیته بما یقتلع من اساس بنیانه و روزگار این بیت فرو خواند:

Пас ин подшоҳ бар қзити адл ва инсоф мерафту раоёро дар зилли чатри риоят аз офату ъоҳт дар паноҳи ҳаётату аноят нигоҳ медошт , чунонкӣ дар атрофи мамолику акнофи масолик ӯ шоҳин бо Кебек мсомҳт менамӯду гург бо мяши масолеҳат май ҷуст .

پس این پادشاه بر قضیت عدل و انصاف می رفت و رعایا را در ظل چتر رعایت از آفت و عاهت در پناه حیاطت و عنایت نگاه می داشت، چنانکه در اطراف ممالک و اکناف مسالک او شاهین با کبک مسامحت می نمود و گرگ با میش مصالحت می جست.

Аз шробхонаҳи эҳсон , коси аФзол бар дасти аФозл бояд ниҳод ва аз дорухонаи адл , скнгбини тахфиф ба мҳрўрони раият бояд дод ва чун малики маврӯсу хазонаи мктсб ҳосил бошад , он аўлитр ки дар ниҳояти аъмор , ба тарк асфор гуфта шавад ва дар зиёфати давлат , туфайлёни мамлакатро марҳабоеу толи Бақоӣ шнўонидаҳ ояд ки чун бисоти давлат аз шодравони мамлакати таии пазираду айёми баҳори ҷавонӣ ба хазони перии мизоҷ дай гираду мол , дасти моли ворис ва ҳодис шавад , шамъи зиндагониро ҷон ба лаб расаду чароғи амл ба боди аҷал фурӯ мерад , рӯзгори ин абёт бархонад :

از شرابخانه احسان، کاس افضال بر دست افاضل باید نهاد و از داروخانه عدل، سکنگبین تخفیف به محروران رعیت باید داد و چون ملک موروث و خزانه مکتسب حاصل باشد، آن اولیتر که در نهایت اعمار، به ترک اسفار گفته شود و در ضیافت دولت، طفیلیان مملکت را مرحبایی و طال بقایی شنوانیده آید که چون بساط دولت از شادروان مملکت طی پذیرد و ایام بهار جوانی به خزان پیری مزاج دی گیرد و مال، دست مال وارث و حادث شود، شمع زندگانی را جان به لب رسد و چراغ امل به باد اجل فرو میرد، روزگار این ابیات برخواند:

Ҳар рӯз аз рқбаҳи сабоҳ то ркбаҳи рўоҳ ва аз хурӯҷи злом то духули шоми брмснд мазолим нишастӣ ва дар масолеҳи мамолики сухани пайвастӣ ва чун ҳадақаи айём ба злом мкҳл шудӣу сҷнҷлҳои олами боло ба сайқали кавокиби мсқли гаштӣ , бо хавоси давлат дар ҳуҷра хилват нишастӣ ва гуфтӣ : домани шаби васлро пеш аз онкии субҳи ҳиҷр тулӯъ кунаду кавокиби Сауди шабоб дар мағриби шеби уфӯлу ғуруби намояд , ба дасти тараби муҳкам бояд дошт , чаҳ ҳар ки дар ҳолати видоъ аз лиззати иҷтимо ёд накунад ӯро аз қурбу баъди маъшӯқ хабар набӯд ва аз ҳоли иттисолу ифтироқ асар набошад .

هر روز از رقبه صباح تا رکبه رواح و از خروج ظلام تا دخول شام برمسند مظالم نشستی و در مصالح ممالک سخن پیوستی و چون حدقه ایام به ظلام مکحل شدی و سجنجل های عالم بالا به صیقل کواکب مصقل گشتی، با خواص دولت در حجره خلوت نشستی و گفتی: دامن شب وصل را پیش از آنکه صبح هجر طلوع کند و کواکب سعود شباب در مغرب شیب افول و غروب نماید، به دست طرب محکم باید داشت، چه هر که در حالت وداع از لذت اجتماع یاد نکند او را از قرب و بعد معشوق خبر نبود و از حال اتصال و افتراق اثر نباشد.

Болбъди иърФи қимаи алтқриб

بالبعد یعرف قیمه التقریب

Ва аз баҳри онкӣ дар байзаи мурғи малик , фаррух вуҷӯд надошт , авқоту соъот дар фикрат ва ҳайрат мегузошт ва бо худ мегуфт : давҳаи ҷҳондорӣ беғснӣу асли бузургвор бефаръӣаст агар бисоти амл , дасти аҷал дар навардад , чаҳор болаши малик , отил ва зойеъ монад рӯзии дарин маънӣ Фкртӣ мекард ва яке аз мухаддироти ҳарам ки бо ҷамол киёст , камол фаросат дошт ва ба сармояи шаҳомату перояи ҳзоқти мтҳлӣ буд , дар пеши тахти подшоҳ ба хизмати ҳозири омада буду осори тафаккуру далоили тағайюр дар носиаҳи подшоҳ мшоҳдт мекард аммо ба муҷарради тФрс , таҷассуси ҷоиз наме шимурд ки лоиқи муруввату мувофиқ хизмат намеомад , чаҳ аз змоири мулӯки астхбор кардан , лоиқ хирадмандон набӯд ва чун фикрати шоҳ ба ттўил кашиду осори ҳузн ба ҳади аксори анҷомӣд , мухаддира ба тариқи тлтФ , търФи аҳволи намӯдани сохт ва аз мӯҷиби тағайюри баҳс кардан гирифт ва гуфт : муддати умри шоҳ ба имдоди лутфи кирдигор ба имтидоди рӯзгори мақруни боди биҳамдиллоҳ ва манеҳ ҷаҳон ба авотифи адли шоҳӣ маъмурасту ҷаҳонён ба лўотФи фазл подшоҳӣ масруранд иқлӣми малик ба доду адл ободасту раият аз клФу мўни озоди дӯстони бад-ӣни ҳазрат тақарруб мекунанду душманони азин давлати тҷнб май намоянди товуси Комронӣ дар риёзамоне ҷилва мекунаду симурғи сиёдат дар боғи саодат май хиромад ба атрофу акнофи олам , сяти адл ӯ соираст ва ба бару баҳри гетии зикри фазл ӯ доир .

و از بهر آنکه در بیضه مرغ ملک، فرخ وجود نداشت، اوقات و ساعات در فکرت و حیرت می گذاشت و با خود می گفت: دوحه جهانداری بی غصنی و اصل بزرگوار بی فرعی است اگر بساط امل، دست اجل در نوردد، چهار بالش ملک، عاطل و ضایع ماند روزی درین معنی فکرتی می کرد و یکی از مخدرات حرم که با جمال کیاست، کمال فراست داشت و به سرمایه شهامت و پیرایه حذاقت متحلی بود، در پیش تخت پادشاه به خدمت حاضر آمده بود و آثار تفکر و دلایل تغیر در ناصیه پادشاه مشاهدت می کرد اما به مجرد تفرس، تجسس جایز نمی شمرد که لایق مروت و موافق خدمت نمی آمد، چه از ضمایر ملوک استخبار کردن، لایق خردمندان نبود و چون فکرت شاه به تطویل کشید و آثار حزن به حد اکثار انجامید، مخدره به طریق تلطف، تعرف احوال نمودن ساخت و از موجب تغیر بحث کردن گرفت و گفت: مدت عمر شاه به امداد لطف کردگار به امتداد روزگار مقرون باد بحمدالله و منه جهان به عواطف عدل شاهی معمور است و جهانیان به لواطف فضل پادشاهی مسروراند اقلیم ملک به داد و عدل آباد است و رعیت از کلف و مون آزاد دوستان بدین حضرت تقرب می کنند و دشمنان ازین دولت تجنب می نمایند طاووس کامرانی در ریاض امانی جلوه می کند و سیمرغ سیادت در باغ سعادت می خرامد به اطراف و اکناف عالم، صیت عدل او سایر است و به بر و بحر گیتی ذکر فضل او دایر.

Подшоҳ ки ҳамвора ба коми никхўоаҳи бод , дар ҳарами ин Ирам мутағаййираст ва дар ғёзи ин риёзи мутафаккиру осори тағайюру тафаккур дар башараи маймун ки саҳифаи иқболу дебоча ҷалоласт мушоҳида метавон кард боиси ин тағайюру мӯҷиби ин тафаккури –огри бандаро муҳаррам дорад - итилоъ фармоед то дар таҳаммули аъбои он ҳол , шарти мувофиқати тоътдорӣу расми мазоҳирати хидматкории биҷои ораду барҳасби иститоату миқдори тоқат , тоъату мтоўъти намояду ғубори ҳамӯаму садои ғмўм аз сатҳи оинаи хотир отир бизадойад .

پادشاه که همواره به کام نیکخواه باد، در حرم این ارم متغیر است و در غیاض این ریاض متفکر و آثار تغیر و تفکر در بشره میمون که صحیفه اقبال و دیباچه جلال است مشاهده می توان کرد باعث این تغیر و موجب این تفکر –اگر بنده را محرم دارد- اطلاع فرماید تا در تحمل اعبای آن حال، شرط موافقت طاعتداری و رسم مظاهرت خدمتکاری بجای آرد و برحسب استطاعت و مقدار طاقت، طاعت و مطاوعت نماید و غبار هموم و صدای غموم از سطح آینه خاطر عاطر بزداید.

Подшоҳ чун лутфи мФоўзту ҳасани муҳоварати мухаддира ки ҳуқуқи собиқу аҳляти эътимод лоҳқ дошт бидид , гуфт : мӯҷиби фикрату зҷрти ман , мхоФти аъдои мамлакату мувофиқати авлиёӣ давлат нест ки ҳсни малики ман адласту қавоид ҳар давлату асос ҳар мамлакат ки бар бунёди адл ва насифат ниҳода шавад аз ҳасади дӯстону макри душманон дар паноҳ исмат монад ва аз мадохилати хасмону музоҳимати мутаъаддӣон дар ҷавор саломат ояд .

پادشاه چون لطف مفاوضت و حسن محاورت مخدره که حقوق سابق و اهلیت اعتماد لاحق داشت بدید، گفت: موجب فکرت و ضجرت من، مخافت اعدای مملکت و موافقت اولیای دولت نیست که حصن ملک من عدل است و قواعد هر دولت و اساس هر مملکت که بر بنیاد عدل و نصفت نهاده شود از حسد دوستان و مکر دشمنان در پناه عصمت ماند و از مداخلت خصمان و مزاحمت متعدیان در جوار سلامت آید.

Аммо бидон ки ҷади рӯзгор беҳазлу қабул ӯ беазл нест бар асар ҳар сӯрии мотамӣ ва аз пас ҳар шодии ғамӣ пеш ояду одамиро аз тҷръи коси аҷалу таҳаммули зарбати шамшери бўиҳиӣ чора нест .

اما بدان که جد روزگار بی هزل و قبول او بی عزل نیست بر اثر هر سوری ماتمی و از پس هر شادی غمی پیش آید و آدمی را از تجرع کاس اجل و تحمل ضربت شمشیر بویحیی چاره نیست.

Ҳар оинаи рӯзии Нидои аҷали самоъ бояд карду мамлакату давлатро ба зарурати видоъ бояд намӯд ки баҳор бехазону васл беҳиҷрон набӯду марои ақаб ва халафӣ нест ки бар сарир мамлакат нишинад ва ин мансаби подшоҳиро аз таъаррузи истилои душманон сиёнат кунад ва аз тазоҳуми хасмону тўорди мазоҳмон нигоҳ дораду раоёии ин мамолик ба муддати малики мо дар домани амну фароғату хсбу рифоҳяти эътиёду одат гирифтаанд ва бо тахфифу трФиаҳ алиф ёфтау обоءу аҷдоди эшон ба ғизои эҳсони парварда шудау Бенин ва бенот эшон дар маҳди аҳди давлати мо ба шер карам нашав ва тарбият ёфта агар подшоҳии ҷоир бар эшон қодир гардаду сарсари қаҳр бар эшон вазад , дар ҳоҷараи ҳодисау ҳарорати ҳрўри зулму зим , рӯзгор чигуна гузоранд ва дар шабҳои ялдои зулм ки офтоби малики ман ба мағриби завол , уфӯли намояд , чароғи фироқ чигуна афрӯзанд ? мухаддира чун ин калимот ва муқаддамот бишунид , Қатароти ъброт аз дида фурӯ бориду боди сар аз сина баркашид ва гуфт :

هر آینه روزی ندای اجل سماع باید کرد و مملکت و دولت را به ضرورت وداع باید نمود که بهار بی خزان و وصل بی هجران نبود و مرا عقب و خلفی نیست که بر سریر مملکت نشیند و این منصب پادشاهی را از تعرض استیلای دشمنان صیانت کند و از تزاحم خصمان و توارد مزاحمان نگاه دارد و رعایای این ممالک به مدت ملک ما در دامن امن و فراغت و خصب و رفاهیت اعتیاد و عادت گرفته اند و با تخفیف و ترفیه الف یافته و آباء و اجداد ایشان به غذای احسان پرورده شده و بنین و بنات ایشان در مهد عهد دولت ما به شیر کرم نشو و تربیت یافته اگر پادشاهی جایر بر ایشان قادر گردد و صرصر قهر بر ایشان وزد، در هاجره حادثه و حرارت حرور ظلم و ضیم، روزگار چگونه گذارند و در شبهای یلدای ظلم که آفتاب ملک من به مغرب زوال، افول نماید، چراغ فراغ چگونه افروزند؟ مخدره چون این کلمات و مقدمات بشنید، قطرات عبرات از دیده فرو بارید و باد سر از سینه برکشید و گفت:

Ҳаргиз рӯй мабод ки арӯси малик аз зевари адли шоҳ отил монад ва аз либоси фазлу карам ӯ орӣ гардаду умед аз фазли офаридагор , онаст ки вориси аъмору аъмоли мо бандагон , бақои давлату давоми салтанат шоҳ бошад ва мабод ки асмоъ бо бандагон , наайб ғроби фироқ истимоъ кунад ва агар подшоҳро иродати халафии шоистау уқбо рашидаст , ин таманно ба сафои тўиту хулӯси нияту арз додани ҳоҷат ба даргоҳи акрами алокрмину арҳми алроҳмини муяссар ва муҳайё шавад ва чун хулосаи мақсӯду зубдаи матлӯб , осоиши зуъафоу оромиши раоёу салоҳи мардумону фироқи болу ҳасани ҳол эшонаст , аз камоли лутфи илоҳӣ , иҷобати ин дуоу аФодти ин таманно , ғариб ва бадеъ набошад чунонкӣ мефармоед , қавла - ъзўҷл - : « адъўнии астҷби лакам »

هرگز روی مباد که عروس ملک از زیور عدل شاه عاطل ماند و از لباس فضل و کرم او عاری گردد و امید از فضل آفریدگار، آن است که وارث اعمار و اعمال ما بندگان، بقای دولت و دوام سلطنت شاه باشد و مباد که اسماع با بندگان، نعیب غراب فراق استماع کند و اگر پادشاه را ارادت خلفی شایسته و عقبی رشید است، این تمنا به صفای طویت و خلوص نیت و عرض دادن حاجت به درگاه اکرم الاکرمین و ارحم الراحمین میسر و مهیا شود و چون خلاصه مقصود و زبده مطلوب، آسایش ضعفا و آرامش رعایا و صلاح مردمان و فراغ بال و حسن حال ایشان است، از کمال لطف الهی، اجابت این دعا و افادت این تمنا، غریب و بدیع نباشد چنانکه می فرماید، قوله- عزوجل-:«ادعونی استجب لکم»

Шоҳ чун ин муқаддамот бишунид , сидқоту салоат ба зӯҳҳод ва ибод фиристоду нзўри хайроту навофили тоъот биҷой оварад ва чун хусрави сайёрагон , симурғи вор дар пас кӯҳи қофи уфуқ пинҳон шуд ва бар втои кӯҳлии осмон , ситорагон дирафшон шуданд , ба музиъии мутабаррику буқъае муборак дар омаду вазоифи салавоту шароити тоъот иқомат кард ва ба забони тазаррӯъу баёни тхшъ , қиссаи ниёзмандӣ шарҳ доду рқъаҳи ҳоҷат ба сродқи ҷалол ӯ фиристод ва гуфт : эй карӣмӣ ки мутаҳайирони бодияи ҳайрату саргаштагони тӣаи залолат аз ҳарами карами ту анояту риоят талаб мекунанд , макнуни змоиру мазмуни сроир бар ту пӯшида нест , аз карам ту сазад ки ҳоҷати ман ба иҷобати мақруни гирдоне чун субҳи содиқ аз матлаъи офтоб , шорқи гашт , эъломи хуршед пайдо омаду ройоти тиру ноҳид нопидо шуд , шоҳ бо мухаддира хилватӣ кард мзои тақдир бо сафои тадбир мувофиқ афтод ва ба издивоҷи Абуйени имтизоҷи моӣин ҳосил омаду мсръи нутфа ба мшръ раҳм расед айёми вазъ ҳамл даргузашт , ҳангоми маҳду қмот дар расед дарии шоҳвор аз садафи раҳм ба мҳбт зуҳӯр омад ки дар ҷамол , Юсуфи аҳд ва дар камол , Масеҳи маҳд буд , бо ҳавоси салиму аъзои мустақӣми мхоили ниҷобат бар носиаҳ ӯ муайяну далоили шаҳомат бар ҷабин ӯ мубини ақл дар ваии осори ҷҳондорӣ мушоҳида мекарду хирад аз ваии анвори караму бузургворӣ муъоина медид ва мегуфт :

شاه چون این مقدمات بشنید، صدقات و صلات به زهاد و عباد فرستاد و نذور خیرات و نوافل طاعات بجای آورد و چون خسرو سیارگان، سیمرغ وار در پس کوه قاف افق پنهان شد و بر وطای کحلی آسمان، ستارگان درفشان شدند، به موضعی متبرک و بقعه ای مبارک در آمد و وظایف صلوات و شرایط طاعات اقامت کرد و به زبان تضرع و بیان تخشع، قصه نیازمندی شرح داد و رقعه حاجت به سرادق جلال او فرستاد و گفت: ای کریمی که متحیران بادیه حیرت و سرگشتگان تیه ضلالت از حرم کرم تو عنایت و رعایت طلب می کنند، مکنون ضمایر و مضمون سرایر بر تو پوشیده نیست، از کرم تو سزد که حاجت من به اجابت مقرون گردانی چون صبح صادق از مطلع آفتاب، شارق گشت، اعلام خورشید پیدا آمد و رایات تیر و ناهید ناپیدا شد، شاه با مخدره خلوتی کرد مضای تقدیر با صفای تدبیر موافق افتاد و به ازدواج ابوین امتزاج مائین حاصل آمد و مسرع نطفه به مشرع رحم رسید ایام وضع حمل درگذشت، هنگام مهد و قماط در رسید دری شاهوار از صدف رحم به مهبط ظهور آمد که در جمال، یوسف عهد و در کمال، مسیح مهد بود، با حواس سلیم و اعضای مستقیم مخایل نجابت بر ناصیه او معین و دلایل شهامت بر جبین او مبین عقل در وی آثار جهانداری مشاهده می کرد و خرد از وی انوار کرم و بزرگواری معاینه می دید و می گفت:

Чун он мива аз шукуфаи вуҷӯд берун омад ва он фаррухи муборак аз байзаи раҳм , қадам дар саҳрои ниҳод , шоҳ ба ифои нзўру итмоми сарвар , неъматҳои фахри ва молҳои вофир дар хайрот сарф карду ҳукамоу аҳли нуҷумро мисол дод то толеъи Масқати нутфау мҳти расу кайфияти ашколи афлоку каммияти ҳаракоти сайёроту моҳияти асбобу аўтоду арбоби буютоту тсдисоту таслисоту муқобилау муқоринаи кавокиб бар тариқи аиқону атқон маълум карданду таърихи синӣн ва шҳўр боздиданду шоҳро бишорат доданд ки шод бошу ҷовиди зӣ ки ин фарзанд , шарафи таборро бшоид ва аз мулӯки мозӣаи ин хонадон , ёдгор хоҳад буду номи бузурги эшонро ба русуми ҳамидау ахлоқи Марзия зинда гирданд ва дар чаҳор болаши мамлакату маснади салтанат , чун оФридўну ҷам , умр ёбаду ҷаҳон дар забти иёлату ҳифзи сиёсати орад ва бар мулӯк рӯй замин ба илму ҳикмату сахоу мкрмту макорими ахлоқу мосри аъроқ тарҷеҳ ёбад ва дар муддати чандини сол аз умр ӯ гузашта , ӯро хатарӣ бошад ба ҷони влкн ба фазли кирдигору анояти шаҳриёри он воқеа саҳл гардад ва он муъзали тисири пазиради иқболу зафар , қарину фатҳу нусрат , ҳамнишин ӯ шавад ва ҳеҷ ғуборӣ бар сафаҳоти камол ӯ нанишинад онгоҳи доя эй мустақӣми бенят , муътадили ҳайат , латифи табиат , Карим ҷабалат биовараданду шоҳзодаро бадв доданд то дар мҳби сабоу шимол тарбияташ медоду шоҳзода қӯт мегирифт ва чун адади сол ӯ ба дувоздаҳ расед , подшоҳ ӯро ба муадаб фиристод то фарҳангу одоби мулӯки биомузад дар муддати даҳ сол , ҳеҷ чиз аз мадорики улӯм ёд нагирифту асарӣ зоҳир нагашт шоҳ бидон сабаби зҷр ва тнгдл шуд мисол дод то файласуфонро ҳозир карданду маҳфилӣ ақд фармуд ва бо эшон ба тариқи астшорт ва астхорт гуфт : мулӯкро аз маърифати шурӯти раёсат ва шинохтани лавозими сиёсату файзи фазлу басти адлу фикрати саҳеҳу рои нҷиҳу ҳалу ақди авлиёии давлату хФзу рафъи аъдоءи мамлакату қамъи душманону қаҳри ҳосидону тарбияти авлиёу тхўиФи аъдоу ҳали мушкилоту рафъи муъзалоту ойини ҷҳондорӣу сунани бузургворӣу шароеъи футуввату лавозими муруввату истимолати дӯстону астқолти ъсрти хидматкорон , чора набӯд ки маносиби малики ҷуз ба фаросати комилу сиёсати шомилу эҳрози ороу аФозти оло мзбўт натавон кард ҳар ки аз ҷумлаи фалосифа ба итмоми ин муҳим , иҳтимоми намояд ва ба мавоҷиби ин хизмат қиём кунаду шароити шафқату лавозими насиҳати биҷои орад ва ӯро дақоиқи илму ҳикмат , таълим ва талқин кунад ва ба адлу фазл , мҳтзӣ вмтўФр гирданд , чунонкӣ ба имдоди илму ҳикмат , мустаъиди сарири мамлакат ва салтанат шавад аз баҳри онкии бози сипед ҳар чанд шоиста ва дар хур буд , то ранҷи таълим ва бедорӣ накушуд ва ба риёзати тодибу таҳзиби наёбад , ҷлоҷли заррин бар пой ӯ набанданд ва аз дасти салотин , мураккаб ӯ насозанд ҳамчунин зару нуқра чун аз маъдани буруни оранд , бо кудурати кон , мухталит ва ммтзҷ бошад , то дар бута имтиҳон наниҳанд ва ба тақвияти оташ , ғашу кудурат аз вай ҷудо нагардонанд , холис ва софӣ нашаваду мустаҳаққи халхоли арӯсону тоҷ шоҳон нагардад .

چون آن میوه از شکوفه وجود بیرون آمد و آن فرخ مبارک از بیضه رحم، قدم در صحرا نهاد، شاه به ایفای نذور و اتمام سرور، نعمتهای فاخر و مالهای وافر در خیرات صرف کرد و حکما و اهل نجوم را مثال داد تا طالع مسقط نطفه و محط راس و کیفیت اشکال افلاک و کمیت حرکات سیارات و ماهیت اسباب و اوتاد و ارباب بیوتات و تسدیسات و تثلیثات و مقابله و مقارنه کواکب بر طریق ایقان و اتقان معلوم کردند و تاریخ سنین و شهور بازدیدند و شاه را بشارت دادند که شاد باش و جاوید زی که این فرزند، شرف تبار را بشاید و از ملوک ماضیه این خاندان، یادگار خواهد بود و نام بزرگ ایشان را به رسوم حمیده و اخلاق مرضیه زنده گرداند و در چهار بالش مملکت و مسند سلطنت، چون آفریدون و جم، عمر یابد و جهان در ضبط ایالت و حفظ سیاست آرد و بر ملوک روی زمین به علم و حکمت و سخا و مکرمت و مکارم اخلاق و مآثر اعراق ترجیح یابد و در مدت چندین سال از عمر او گذشته، او را خطری باشد به جان ولکن به فضل کردگار و عنایت شهریار آن واقعه سهل گردد و آن معضل تیسیر پذیرد اقبال و ظفر، قرین و فتح و نصرت، همنشین او شود و هیچ غباری بر صفحات کمال او ننشیند آنگاه دایه ای مستقیم بنیت، معتدل هیات، لطیف طبیعت، کریم جبلت بیاوردند و شاهزاده را بدو دادند تا در مهب صبا و شمال تربیتش می داد و شاهزاده قوت می گرفت و چون عدد سال او به دوازده رسید، پادشاه او را به مودب فرستاد تا فرهنگ و آداب ملوک بیاموزد در مدت ده سال، هیچ چیز از مدارک علوم یاد نگرفت و اثری ظاهر نگشت شاه بدان سبب ضجر و تنگدل شد مثال داد تا فیلسوفان را حاضر کردند و محفلی عقد فرمود و با ایشان به طریق استشارت و استخارت گفت: ملوک را از معرفت شروط ریاست و شناختن لوازم سیاست و فیض فضل و بسط عدل و فکرت صحیح و رای نجیح و حل و عقد اولیای دولت و خفض و رفع اعداء مملکت و قمع دشمنان و قهر حاسدان و تربیت اولیا و تخویف اعدا و حل مشکلات و رفع معضلات و آیین جهانداری و سنن بزرگواری و شرایع فتوت و لوازم مروت و استمالت دوستان و استقالت عثرت خدمتکاران، چاره نبود که مناصب ملک جز به فراست کامل و سیاست شامل و احراز آرا و افاضت آلا مضبوط نتوان کرد هر که از جمله فلاسفه به اتمام این مهم، اهتمام نماید و به مواجب این خدمت قیام کند و شرایط شفقت و لوازم نصیحت بجای آرد و او را دقایق علم و حکمت، تعلیم و تلقین کند و به عدل و فضل، محتظی ومتوفر گرداند، چنانکه به امداد علم و حکمت، مستعد سریر مملکت و سلطنت شود از بهر آنکه باز سپید هر چند شایسته و در خور بود، تا رنج تعلیم و بیداری نکشد و به ریاضت تادیب و تهذیب نیابد، جلاجل زرین بر پای او نبندند و از دست سلاطین، مرکب او نسازند همچنین زر و نقره چون از معدن برون آرند، با کدورت کان، مختلط و ممتزج باشد، تا در بوته امتحان ننهند و به تقویت آتش، غش و کدورت از وی جدا نگردانند، خالص و صافی نشود و مستحق خلخال عروسان و تاج شاهان نگردد.

Ҳукамоу вузаро бар вай офарин гуфтанд ва ба исобати ройу иҷобати рӯят ӯ вусуқу эътимод , зиёдат карданд ва гуфтанд :

حکما و وزرا بر وی آفرین گفتند و به اصابت رای و اجابت رویت او وثوق و اعتماد، زیادت کردند و گفتند:

Ниҳолӣ ки дар чамани малики шоҳӣ руста бошад ва дар риёзи давлати подшоҳӣ тарбият ёфта , чун сҳоиби аФозти улӯм , сҳоиФи авроқи ашҷору анвору азҳор ӯро аз ғубори ғифлат ва нисён бишӯяд , насими шамем ӯ оламро муаттар гирданд пас аз ҷумлаи он ҳазор файласуф , ҳафтро ихтиёр карданду зимоми ин муҳим ба кафи кифояту аномли тадбир эшон доданд ва ин ҳафт марди файласуф , се шабона рӯз бинишастанд ва дарин маънӣ хавз намуданд ва ҳар як рой мезад , ҳеҷ каси шурӯ кардан дарин боб савоб надид гуфтанд : чун дар муддати даҳ соли ҳеҷ чиз аз анвоъи илм ва ҳикмат наёмухту табъ ӯ таълим ва талқинӣ напазируфт , бо онкӣ дар бадв сабоӣ нашаву намо буду қриҳт ӯ бар тааллуму тодб алиф нагирифту муадаб ва муртоз нагашт , акнӯн мустаҳиласт ки таълим қабул кунад чун оҳан ки дар хок намакин бимонад , зангор гирад ва агар дайртар бимонад , тамомии ҷавҳар ӯ занг бихӯраду баъд аз он ба оташу доруи ислоҳ ва ихлос напазирад ва ҳамчунин ниҳолӣ ки каж руста бошад , агар дар тақвим ӯ зиёдати такаллуфӣу таклифии намое , бишиканад ва ботил гардаду ранҷи таъаҳҳуд ӯ зойеъ шавад сандбод ки яке буд аз ҷумлаи ин ҳафт ҳаким , гуфт : нҳўстӣ ба толеъи ин кӯдаки муттасилу нозир буд , акнӯн он мноҳс зоил мешавад , ман ӯро қабул кунаму одобу улӯм дар омӯзам , аз баҳри онкии одамӣ ба ҳиялат , мурғро аз ҳаво дар ораду моҳиро аз қаъри дарёи براردу бҳимаҳи тавсани ваҳширо муртоз гирданд файласуфон гуфтанд : сандбод бар мо ба фазлу илм роҷҳаст ва дар миёни мо касе аз ваии мстҷмъ тар нест ки рӯзгор ӯро бар аФодти улӯму аФозти ҳикмату дониш мустағриқ доштааст ва ҳар мурғиро ки чинаи тарбият ӯ диҳад , бо симурғ ҳмънонӣ кунад ва бо товуси ҳам ошёнии намояд ва ҳар ҷамолиро ки ақл ӯ машшотагӣ кунад , бо офтоби баробарӣ ва бо моҳ ҳамсарӣ тавонад кард нафас ӯро хавос дам масеҳосту назар ӯро таъсии табъи кимиё сандбод гуфт : балӣ ҳар чанд ман ҳакиму оламам аммо ба гуфтори шумо мағрур нашавам ва ба дмдмаҳи шумо фирефта нигарадам , чунонкии он ҳмдўнаҳ ба гуфтори рӯбоҳ дар тала афтод пурседанд ки чигуна буд он достон ? бозгуӣ .

نهالی که در چمن ملک شاهی رسته باشد و در ریاض دولت پادشاهی تربیت یافته، چون سحایب افاضت علوم، صحایف اوراق اشجار و انوار و ازهار او را از غبار غفلت و نسیان بشوید، نسیم شمیم او عالم را معطر گرداند پس از جمله آن هزار فیلسوف، هفت را اختیار کردند و زمام این مهم به کف کفایت و انامل تدبیر ایشان دادند و این هفت مرد فیلسوف، سه شبانه روز بنشستند و درین معنی خوض نمودند و هر یک رای می زد، هیچ کس شروع کردن درین باب صواب ندید گفتند: چون در مدت ده سال هیچ چیز از انواع علم و حکمت نیاموخت و طبع او تعلیم و تلقینی نپذیرفت، با آنکه در بدو صبای نشو و نما بود و قریحت او بر تعلم و تادب الف نگرفت و مودب و مرتاض نگشت، اکنون مستحیل است که تعلیم قبول کند چون آهن که در خاک نمکین بماند، زنگار گیرد و اگر دیرتر بماند، تمامی جوهر او زنگ بخورد و بعد از آن به آتش و دارو اصلاح و اخلاص نپذیرد و همچنین نهالی که کژ رسته باشد، اگر در تقویم او زیادت تکلفی و تکلیفی نمایی، بشکند و باطل گردد و رنج تعهد او ضایع شود سندباد که یکی بود از جمله این هفت حکیم، گفت: نحوستی به طالع این کودک متصل و ناظر بود، اکنون آن مناحس زایل می شود، من او را قبول کنم و آداب و علوم در آموزم، از بهر آنکه آدمی به حیلت، مرغ را از هوا در آرد و ماهی را از قعر دریا برآرد و بهیمه توسن وحشی را مرتاض گرداند فیلسوفان گفتند: سندباد بر ما به فضل و علم راجح است و در میان ما کسی از وی مستجمع تر نیست که روزگار او را بر افادت علوم و افاضت حکمت و دانش مستغرق داشته است و هر مرغی را که چینه تربیت او دهد، با سیمرغ همعنانی کند و با طاووس هم آشیانی نماید و هر جمالی را که عقل او مشاطگی کند، با آفتاب برابری و با ماه همسری تواند کرد نفس او را خواص دم مسیحاست و نظر او را تاثیر طبع کیمیا سندباد گفت: بلی هر چند من حکیم و عالمم اما به گفتار شما مغرور نشوم و به دمدمه شما فریفته نگردم، چنانکه آن حمدونه به گفتار روباه در تله افتاد پرسیدند که چگونه بود آن داستان؟ بازگوی.