Сандбод гуфт : овардаанд ки дар навоҳии кобули ҳудҳудӣ буд , доҳӣу кофӣу равшани ройу мушкили гушой . Дар умӯри муморасат ва тҷрбт ёфта ва дар ҳаводиси муҷарраб ва муҳаззаб гашта ва бо порсои мардӣ дӯстӣ дошту авқоту соъот ба мўослту мусоҳибат ӯ мегузошт . Рӯзии порсои мард ба саҳро берун шуд , ҳудҳудро дид бар болоӣ нишаста , пару бол ба об зулол мезад ва нишот мекард ва дар пеш ӯ кӯдакон Фх мениҳоданд ва дом мегустарданд . Порсо мард гуфт : эй бародар , ин на мақом роҳатаст ва на манзили истироҳат , аз барои ту Фх мениҳанд ва ту ғофили вори рӯзгор май барӣ . Ҳудҳуд гуфт : кўз пуда мешикананду рух беҳуда мебаранд ва худро ранҷа медоранду рӯзгор дар тазйиъ мениҳанд . Порсо мард бирафт ва гуфт :

سندباد گفت: آورده اند که در نواحی کابل هدهدی بود، داهی و کافی و روشن رای و مشکل گشای. در امور ممارست و تجربت یافته و در حوادث مجرب و مهذب گشته و با پارسا مردی دوستی داشت و اوقات و ساعات به مواصلت و مصاحبت او می گذاشت. روزی پارسا مرد به صحرا بیرون شد، هدهد را دید بر بالایی نشسته، پر و بال به آب زلال می زد و نشاط می کرد و در پیش او کودکان فخ می نهادند و دام می گستردند. پارسا مرد گفت: ای برادر، این نه مقام راحتست و نه منزل استراحت، از برای تو فخ می نهند و تو غافل وار روزگار می بری. هدهد گفت: کوز پوده می شکنند و رخ بیهوده می برند و خود را رنجه می دارند و روزگار در تضییع می نهند. پارسا مرد برفت و گفت:

Аз қазои осмонии чунон иттифоқ афтод ки кӯдакони нои умеди гаштанду сайдиро қайд натавонистанд кард , бархестанд ва бирафтанд ва домҳо бо худ ббрднд . Ба нишотии тамоми ҳудҳуд аз болои девор ба нишеб замин омаду густохи вор аз пеши домгоҳ кӯдакон парид , бар умеди онкии донае ки азишон фӯт шуда бошад , барчинаду сад рамақӣ созад ки гуруснагии нек бар вай ғолиб гашта буд . Қазои осмону ҳукми яздони чунон буд ки кӯдакии ҳалқаи дом ба саҳв дар хок хомӯш карда буд . Ҳудҳудро ногоҳ ба тамаъи дона , ҳалқ дар ҳалқаи дом сахт шуд , хост ки бар пурд , хештанро дар қайд дид . Май тпид ва меғалтид , суд намедошт . Оқибати тан андар дод ва ба қазо розӣ шуд . Он порсои мард ки дӯсти ҳудҳуд буд , ба вақт бозгаштан аз шуғлӣ ки дошт , гузар бар он мавзе кард то ҳудҳудро видоъ кунад . Бар болои девори назари афканд , он мавзе аз вай холӣ ёфт . Аз ямин ва ясор менагирист , ногоҳ назараш бар домгоҳ кӯдакон афтод , ҳудҳудро дид ки дар доми балои афтода , бишитофту ҳалқа дом бибаред , ҳудҳудро дид биҳуш гашта , баъд аз тааммулӣу тадаббурии ҳуш ба вай боз омад . Порсо мард гуфт : насиҳати дӯстон хор доштӣ ва ба гуфтори ман илтифот нанамудӣ .

از قضای آسمانی چنان اتفاق افتاد که کودکان نا امید گشتند و صیدی را قید نتوانستند کرد، برخاستند و برفتند و دامها با خود ببردند. به نشاطی تمام هدهد از بالای دیوار به نشیب زمین آمد و گستاخ وار از پیش دامگاه کودکان پرید، بر امید آنکه دانه ای که ازیشان فوت شده باشد، برچیند و سد رمقی سازد که گرسنگی نیک بر وی غالب گشته بود. قضای آسمان و حکم یزدان چنان بود که کودکی حلقه دام به سهو در خاک خاموش کرده بود. هدهد را ناگاه به طمع دانه، حلق در حلقه دام سخت شد، خواست که بر پرد، خویشتن را در قید دید. می طپید و می غلتید، سود نمی داشت. عاقبت تن اندر داد و به قضا راضی شد. آن پارسا مرد که دوست هدهد بود، به وقت بازگشتن از شغلی که داشت، گذر بر آن موضع کرد تا هدهد را وداع کند. بر بالای دیوار نظر افکند، آن موضع از وی خالی یافت. از یمین و یسار می نگریست، ناگاه نظرش بر دامگاه کودکان افتاد، هدهد را دید که در دام بلا افتاده، بشتافت و حلقه دام ببرید، هدهد را دید بیهوش گشته، بعد از تاملی و تدبری هوش به وی باز آمد. پارسا مرد گفت: نصیحت دوستان خوار داشتی و به گفتار من التفات ننمودی.

Ҳудҳуд мӯътариф шуд ва ба гуноҳ иқрор дод ва гуфт : « азои ҷоءи алқзоءи ъмии албср » . Ндонӣ ки бо қазои осмонӣ қизоват натавон кард ва аз тақдири ҳазар суд надорад ?у мисоли ман чун он занбӯраст ки дар саҳрои мӯрча Эй дид ки ба ҳазор ҳилаи донае сӯии хона май барад . Гуфт : эй бародар , ин чаҳ машаққатаст ки ту ихтиёр кардае ва ин чаҳ ъзобист ки ту баргузӣдае ? биё то мтъму машраби ман бинӣ ки то аз ман боз намонад ба подшоҳон нарасад . Худ паридан сохту мӯр аз пас ӯ давидан гирифт . Чун ба дукон қассоб расед , бар гӯшт нишаст , қассоби кордии бузаду занбӯрро бадв нима кард ва бар замини андохт . Мӯр чун он ҳол бидид , дар давиду пой занбӯр гирифт ва мекашид ва мегуфт : « ман кони ҳозои мартаъаи кони ҳозои мисраа » . Чун қазо бирасад , фазо танг ояду кифояту дониш суд накунад , мурғи зирак ба ҳалқ овезанд . Шоҳ бар сандбод сано кард ва фармуд ки ман ҳамеша бар хираду ҳикмати ту воқиф будам ва ба ҳунармандӣу шаҳомати ту восиқу эътимоди биФрўзд ки фарзанди маро ба ҳиллӣаи ҳикмату перояи дониш , мстзҳр ва музайян гардонидӣ ва ба мансаби камоли расонидӣу номи неки маро ки мҳиии номи баланди хонадони хеш буд , зинда кардӣ . Ҳақи таъолии марои ҳақи шинос ту гардонод ва бар подоши ҳуқуқи ту тавфиқи дҳод . Пас аз писар пурсед ки дарин муддати қалил , ин дониши ҷалил чигуна таҳсил кардӣ ? гуфт : асли ҳамаи донишҳо ақласту Модати ақл аз файзи осмонӣ ва ҳар ки мрзўқи алҳзу масъӯд алҷд бошаду фари яздонеу Сауди осмонӣ бар ваии нозир ва нозил гардад , умӯри саъб бар вай саҳл гардаду мътзр осон шаваду айёми маъдӯд мунтаҳӣ гардад , он мушкили саҳл ва муяссар шавад ва дар ҳад имкон ояду ҳамаи донишҳо азин калимот мунтаҷаст ки бар девори кохи аФридўн набиштааст . Шоҳ пурсед ки чигунааст он калимот ? бигӯӣ

هدهد معترف شد و به گناه اقرار داد و گفت: «اذا جاء القضاء عمی البصر». ندانی که با قضای آسمانی قضاوت نتوان کرد و از تقدیر حذر سود ندارد؟ و مثال من چون آن زنبورست که در صحرا مورچه ای دید که به هزار حیله دانه ای سوی خانه می برد. گفت: ای برادر، این چه مشقت است که تو اختیار کرده ای و این چه عذابیست که تو برگزیده ای؟ بیا تا مطعم و مشرب من بینی که تا از من باز نماند به پادشاهان نرسد. خود پریدن ساخت و مور از پس او دویدن گرفت. چون به دکان قصاب رسید، بر گوشت نشست، قصاب کاردی بزد و زنبور را بدو نیمه کرد و بر زمین انداخت. مور چون آن حال بدید، در دوید و پای زنبور گرفت و می کشید و می گفت: «من کان هذا مرتعه کان هذا مصرعه». چون قضا برسد، فضا تنگ آید و کفایت و دانش سود نکند، مرغ زیرک به حلق آویزند. شاه بر سندباد ثنا کرد و فرمود که من همیشه بر خرد و حکمت تو واقف بودم و به هنرمندی و شهامت تو واثق و اعتماد بیفروزد که فرزند مرا به حلیه حکمت و پیرایه دانش، مستظهر و مزین گردانیدی و به منصب کمال رسانیدی و نام نیک مرا که محیی نام بلند خاندان خویش بود، زنده کردی. حق تعالی مرا حق شناس تو گرداناد و بر پاداش حقوق تو توفیق دهاد. پس از پسر پرسید که درین مدت قلیل، این دانش جلیل چگونه تحصیل کردی؟ گفت: اصل همه دانشها عقل است و مادت عقل از فیض آسمانی و هر که مرزوق الحظ و مسعود الجد باشد و فر یزدانی و سعود آسمانی بر وی ناظر و نازل گردد، امور صعب بر وی سهل گردد و معتذر آسان شود و ایام معدود منتهی گردد، آن مشکل سهل و میسر شود و در حد امکان آید و همه دانشها ازین کلمات منتج است که بر دیوار کاخ افریدون نبشته است. شاه پرسید که چگونه است آن کلمات؟ بگوی