Сандбод гуфт : дар ъҳўди мозӣу снўни ғобр , бар билоди Кашмӣр ки феҳристи саводи рубъи маскӯну дипочаҳи марказ маъмураст , подшоҳӣ муставле бӯда , ба адл ва дод маърӯфу мазкӯр ва ба инсофу антсоФ , муайяну машҳур ва ба ҳукми истеълои ҳиммат ва истилоӣ наҳиммату истифои ъдту асткмоли аҳбт аз барои рӯзгори корзор , пелон бешумор дошт ва ба вақти ҳаракат , маҳд бар пел наҳодӣ ва ҳар рӯзи меҳтари пилбонон , ҷумлаи пелон бар вай арза додӣ рӯзии сайёдон , пелӣ ваҳшӣ гирифтанд , аз ин сабки гомӣ , гарони лаҷомӣ , бодпоиӣ , раъд овозӣ гуфтӣ кӯҳ бесутунаст муъаллақ бар чаҳор сутун ё саҳобй ки ба муҷовирати шаҳобӣ аз авҷи ҳаво ба ншмин хок ояд чунонкӣ ҳар ки ӯро дидӣ , гуфтӣ :

سندباد گفت: در عهود ماضی و سنون غابر، بر بلاد کشمیر که فهرست سواد ربع مسکون و دیپاچه مرکز معمور است، پادشاهی مستولی بوده، به عدل و داد معروف و مذکور و به انصاف و انتصاف، معین و مشهور و به حکم استعلای همت و استیلای نهمت و استیفای عدت و استکمال اهبت از برای روزگار کارزار، پیلان بی شمار داشت و به وقت حرکت، مهد بر پیل نهادی و هر روز مهتر پیلبانان، جمله پیلان بر وی عرضه دادی روزی صیادان، پیلی وحشی گرفتند، از این سبک گامی، گران لجامی، بادپایی، رعد آوازی گفتی کوه بیستون است معلق بر چهار ستون یا سحابی که به مجاورت شهابی از اوج هوا به نشمین خاک آید چنانکه هر که او را دیدی، گفتی:

Боди ҳаракат , оташи суръат , кӯҳи пайкар , саҳоби манзар , шаҳоби мухбир , оҳани нохун , блорки дандон , ббрхўӣ , шери дил , абри ниҳод , кӯҳи бунёд , соъиқаи ҳайбат , оташи ҳайат ки чун об аз боло ба нишеб омадӣ ва аз нишеб чун оташ бар боло рафтӣ .

باد حرکت، آتش سرعت، کوه پیکر، سحاب منظر، شهاب مخبر، آهن ناخن، بلارک دندان، ببرخوی، شیر دل، ابر نهاد، کوه بنیاد، صاعقه هیبت، آتش هیات که چون آب از بالا به نشیب آمدی و از نشیب چون آتش بر بالا رفتی.

Подшоҳ чун ҳайкалу тлл ӯ бидид , ба чашм ӯ хуш омад ва дар дил ӯ мавқеӣ бузург ёфт меҳтари пилбононро мисол дод то ӯро риёзат диҳаду одоби кару фару ҳаракату сукӯну новирду ҷавлони вътФаҳу ҳамла дар вай омӯзад чунонкии шоистаи ҷангу майдону лоиқи ркўби подшоҳон буд пилбон хизмат кард ва ба ҳукми мисоли подшоҳ , се соли пайваста дар риёзату таълим ӯ шароити хизмату лавозими фармонбардорӣ биҷой оварад чун муддати таълим ба анқзо расед , подшоҳ фармуд то меҳтари пилбонон , он пелро бар шоҳ арза диҳад то ғояти асари таълим ӯ бинад пелро ҳозир карданд чндонкаҳ подшоҳ биравӣ нишаст , пел чун шер аз ҷой биҷуст ва чун бод рӯй ба саҳрои ниҳод ва монанди нахҷӣру гуроз дар нишебу фароз давидан гирифт ва чун сарсару нкбо дар сбсбу бидо рафтан сохт аз матлаъи рӯз то мақтаи шаби барин сифат май давиду шоҳ бар фароз ӯ чун бачаи анқо бар қлоли ҷибол ва чун ғсо дар аФўоҷи амвоҷи дарёи мутаҳайиру мутафаккир ҳар чанд хост то пелро вқФтӣ фармоед , дар ҳиз тисир наомад ва дар марказ имкон нагунҷед ва бо тавотури сайру тъоқби ҳаракот , фурӯд омадани номумкин мутааззир шуд то намози шом ки пел аз гуруснагии Фтўри пазируфт ва ба алафи муҳтоҷи гашт , рӯй ба ътни маъҳуду ватани молўФи ниҳод ва чун ба оромгоҳ худ расед бёромиди шоҳ бо тағайюрии азиму ғазабии шадид аз болои пел ба паст омад ва мисол дод то пилбонро ба зери пои пели аўгннди пилбон чун асари сиёсату ҳадати ғазаб шоҳ бидид , донист ки оташи схт ӯ илтиҳобӣу табъи малул ӯ изтиробӣ дорад бо худ гуфт :

پادشاه چون هیکل و طلل او بدید، به چشم او خوش آمد و در دل او موقعی بزرگ یافت مهتر پیلبانان را مثال داد تا او را ریاضت دهد و آداب کر و فر و حرکت و سکون و ناورد و جولان وعطفه و حمله در وی آموزد چنانکه شایسته جنگ و میدان و لایق رکوب پادشاهان بود پیلبان خدمت کرد و به حکم مثال پادشاه، سه سال پیوسته در ریاضت و تعلیم او شرایط خدمت و لوازم فرمانبرداری بجای آورد چون مدت تعلیم به انقضا رسید، پادشاه فرمود تا مهتر پیلبانان، آن پیل را بر شاه عرضه دهد تا غایت اثر تعلیم او بیند پیل را حاضر کردند چندانکه پادشاه بروی نشست، پیل چون شیر از جای بجست و چون باد روی به صحرا نهاد و مانند نخجیر و گراز در نشیب و فراز دویدن گرفت و چون صرصر و نکبا در سبسب و بیدا رفتن ساخت از مطلع روز تا مقطع شب برین صفت می دوید و شاه بر فراز او چون بچه عنقا بر قلال جبال و چون غثا در افواج امواج دریا متحیر و متفکر هر چند خواست تا پیل را وقفتی فرماید، در حیز تیسیر نیامد و در مرکز امکان نگنجید و با تواتر سیر و تعاقب حرکات، فرود آمدن ناممکن متعذر شد تا نماز شام که پیل از گرسنگی فتور پذیرفت و به علف محتاج گشت، روی به عطن معهود و وطن مالوف نهاد و چون به آرامگاه خود رسید بیارامید شاه با تغیری عظیم و غضبی شدید از بالای پیل به پست آمد و مثال داد تا پیلبان را به زیر پای پیل اوگنند پیلبان چون اثر سیاست و حدت غضب شاه بدید، دانست که آتش سخط او التهابی و طبع ملول او اضطرابی دارد با خود گفت:

Мисли : албҳри лои ҷори ?лау алслтони лои садиқи ?ла

مثل: البحر لا جار له و السلطان لا صدیق له

Чун худро дасту пои бастау амл аз ҳаёт гусаста дид , гуфт : калимае оҷизона бигӯям , бошад ки оби ҳалами шоҳ , оташи ғазаб ӯро сукӯнӣ диҳаду ҳотифи макорими алохлоқи Нидоӣ « волкозмини алғизу алъоФини ани аннос » ба самъ ӯ расонад , пас ба забони тазаррӯъу баён тхшъ гуфт :

چون خود را دست و پای بسته و امل از حیات گسسته دید، گفت: کلمه ای عاجزانه بگویم، باشد که آب حلم شاه، آتش غضب او را سکونی دهد و هاتف مکارم الاخلاق ندای«والکاظمین الغیظ و العافین عن الناس» به سمع او رساند، پس به زبان تضرع و بیان تخشع گفت:

Рӯйу мӯӣ дар хок мазаллат молида ва гуфт : подшоҳ агар ҳуқуқи хизмату қадами убудийяти бандаро вазнӣ наме наад ва бар дили атфолу аврот ӯ ки ятем ва бева шаванд наме бахшойад , имрӯзи мулӯки олам ба адлу инсоф ӯ мисл мезананду дастури инсофу муъаддилат аз девони ҷалол ӯ мебаранду маншури иқтоъи мамолики адл аз котиби карам ӯ мехоҳанд лоиқи адл ӯ набӯд кӣ чунин сиёсатӣ бемӯҷибӣ бар бандаи ҷоизи шимурду мӯӣ ӯро ки дар имтидоди муддати хизмат , баёз ёфтааст ба хӯни ханҷар хизоб кунад шоҳ гуфт : ҷурмии азин азимтар кадомаст ? ки мисол додам то ин пелро муадабу муҳаззаби гирдоне , дар муддати се сол ҳамчунон тавсан ва ваҳшӣаст , пилбон гуфт : маълуми рои ашрафи аъло бодаккаи банда дар абвоби тодибу таълим , тақсир накардаасту ҷумлаи одоби ҳаракоту сукӯн дар вай омӯхтааст ва агар мисол диҳад то дасту пой банда бигушоӣанд , бурҳони ин даъвӣ ба мушоҳидаи назари подшоҳ равшан гирданду далоили амтсол ӯ амр ва навоҳӣ подшоҳӣ ба муъоина арз диҳад шоҳ чун ин муқаддамот истимоъ кард , Фўрти хашмаш таскин ёфт мисол дод то қуюду слосл аз дасту пой ӯ барграфтанд пилбон бар пушт пел рафт ва гуфт : дастае гиёҳу порае оҳани оташи гавани биоранд чун ҳар ду ҳозир овараданд пел аз ғояти гуруснагӣу эҳтиёҷ ба алаф , хартум ба алаф дароз кард пилбон гуфт : алафи брмгир , оташ баргир хост ки оташ баргирад , гуфт : брмгир , даст бар вай на , хост ки даст бар наад , гуфт : даст бар манеҳ , шоҳро хизмат кун пели шоҳро хизмат кард пилбон замин бабўсед ва гуфт : шоҳро дар камоли бастату давоми қудрат , ҷовиди бақои боди ман ин пелро он тавонистам омухт ки ба сару гардану дасту пой ва хартум тавонад кард аммо ончӣ ба дилу табъ ӯ таъаллуқ дошт натавонистам омухт чаҳ он аз ман пӯшидаасту маро бар он вуқуф несту магари тақдири осмонӣ буд ки дар таҳти Аннани тасарруфи шоҳ тамарруд намӯд ва бар хФёти асрори қазоу хбёти таъсии қадар , уқули башари итилоъи наёбад ва ҳар ҳодиса ки аз олами алавӣ ба олами суфло нозил гардад , дафъи он дар имкон халқ нагунҷад . «у азои ?ераади аллоҳи бқўми сӯъи аФлои марди ?ла » шоҳ чун ҳуҷҷат пилбон бишунид , гуноҳ ӯ бубахшед .

روی و موی در خاک مذلت مالید و گفت:پادشاه اگر حقوق خدمت و قدم عبودیت بنده را وزنی نمی نهد و بر دل اطفال و عورات او که یتیم و بیوه شوند نمی بخشاید، امروز ملوک عالم به عدل و انصاف او مثل می زنند و دستور انصاف و معدلت از دیوان جلال او می برند و منشور اقطاع ممالک عدل از کاتب کرم او می خواهند لایق عدل او نبود کی چنین سیاستی بی موجبی بر بنده جایز شمرد و موی او را که در امتداد مدت خدمت، بیاض یافته است به خون خنجر خضاب کند شاه گفت: جرمی ازین عظیم تر کدام است؟ که مثال دادم تا این پیل را مودب و مهذب گردانی،در مدت سه سال همچنان توسن و وحشی است، پیلبان گفت: معلوم رای اشرف اعلی بادکه بنده در ابواب تادیب و تعلیم، تقصیر نکرده است و جمله آداب حرکات و سکون در وی آموخته است و اگر مثال دهد تا دست و پای بنده بگشایند، برهان این دعوی به مشاهده نظر پادشاه روشن گرداند و دلایل امتثال او امر و نواهی پادشاهی به معاینه عرض دهد شاه چون این مقدمات استماع کرد، فورت خشمش تسکین یافت مثال داد تا قیود و سلاسل از دست و پای او برگرفتند پیلبان بر پشت پیل رفت و گفت: دسته ای گیاه و پاره ای آهن آتش گون بیارند چون هر دو حاضر آوردند پیل از غایت گرسنگی و احتیاج به علف، خرطوم به علف دراز کرد پیلبان گفت: علف برمگیر، آتش برگیر خواست که آتش برگیرد،گفت: برمگیر، دست بر وی نه، خواست که دست بر نهد، گفت: دست بر منه، شاه را خدمت کن پیل شاه را خدمت کرد پیلبان زمین ببوسید و گفت: شاه را در کمال بسطت و دوام قدرت،جاوید بقا باد من این پیل را آن توانستم آموخت که به سر و گردن و دست و پای و خرطوم تواند کرد اما آنچه به دل و طبع او تعلق داشت نتوانستم آموخت چه آن از من پوشیده است و مرا بر آن وقوف نیست و مگر تقدیر آسمانی بود که در تحت عنان تصرف شاه تمرد نمود و بر خفیات اسرار قضا و خبیات تاثیر قدر، عقول بشر اطلاع نیابد و هر حادثه که از عالم علوی به عالم سفلی نازل گردد، دفع آن در امکان خلق نگنجد.«و اذا اراد الله بقوم سوء افلا مرد له» شاه چون حجت پیلبان بشنید، گناه او ببخشید.

Ва ман банда ки парвардаи неъмату дуъогӯии давлати шоҳам ва то ин ғоят дар зилли авотифу лўотФ ӯ , таҳсили асбоби саодати динӣ ва днёўӣ кардаам ва дар кнФи роФту ҷавори раҳмат ба истинботи мубҳамоту истихроҷи муъзалоти пардохта ва чун рои анвари подшоҳ , бандаро шарафи таълими фарзанд арзонӣ фармуд , ҳар ҷаду ҷаҳд ки мумкини гашт тақдим намудем , аммо сиррӣ аз муставдиъоти қазоу макнуноти қадари дасти рад бар пешонӣ ӯ ниҳоду нақши къбтин ӯ боз молида ва ҳеҷ офарӣда бо қазои осмонӣ дар ҷавлон натавонад омаду гӯй муқовимат натавон барад ва акнӯн Сауди афлок ба толеъи шоҳзода нозир мешавад ва то ин ғоят , мутарассиди ин фурсату мунтазири ин соъат бӯдаам ва ба тхриҷу таълими тақвим , тулӯъи ин Сауду идроки ин мақсӯдро трқб ва трсд намӯда ва акнӯн ба иқтизои қазоу назари Сауди кавкабону асари лутфи офаридагор дар ӯҳдаам ки дар муддати шаш моҳи ҷумлаи одоби мулӯку шароиту русуми подшоҳӣ аз мъолии ахлоқу мҳомди авсофу дақоиқи улӯм ва нафоис шему асрор илм тинҷему маърифати дарҷу дақоиқи тақвиму тарафи илми тиб ва натуф хавоси адвияу ғайри он таълим кунам ва агар тафовуту тохир ба лавозими он дохил шавад , мустуҷиби сиёсату уқубат шоҳ бошам вузаро ва надамо азин сухан таъаҷҷуб намуданд ва гуфтанд : эй ҳаким , даъвӣ азим кардӣу уқало чунин гуфтаанд ки ҳар қавлӣ ки ба феъли нинҷомд , ғмомӣ буд ҷҳому ҳисомӣ буд кҳому шаҷарае буд бесамара чун дар муддати дувоздаҳ сол камол наёфт , дар шаш моҳ чигуна тамом шавад ?

و من بنده که پرورده نعمت و دعاگوی دولت شاهم و تا این غایت در ظل عواطف و لواطف او، تحصیل اسباب سعادت دینی و دنیاوی کرده ام و در کنف رافت و جوار رحمت به استنباط مبهمات و استخراج معضلات پرداخته و چون رای انور پادشاه، بنده را شرف تعلیم فرزند ارزانی فرمود، هر جد و جهد که ممکن گشت تقدیم نمودم، اما سری از مستودعات قضا و مکنونات قدر دست رد بر پیشانی او نهاد و نقش کعبتین او باز مالید و هیچ آفریده با قضای آسمانی در جولان نتواند آمد و گوی مقاومت نتوان برد و اکنون سعود افلاک به طالع شاهزاده ناظر می شود و تا این غایت، مترصد این فرصت و منتظر این ساعت بوده ام و به تخریج و تعلیم تقویم، طلوع این سعود و ادراک این مقصود را ترقب و ترصد نموده و اکنون به اقتضای قضا و نظر سعود کوکبان و اثر لطف آفریدگار در عهده ام که در مدت شش ماه جمله آداب ملوک و شرایط و رسوم پادشاهی از معالی اخلاق و محامد اوصاف و دقایق علوم و نفایس شیم و اسرار علم تنجیم و معرفت درج و دقایق تقویم و طرف علم طب و نتف خواص ادویه و غیر آن تعلیم کنم و اگر تفاوت و تاخیر به لوازم آن داخل شود، مستوجب سیاست و عقوبت شاه باشم وزرا و ندما ازین سخن تعجب نمودند و گفتند: ای حکیم، دعوی عظیم کردی و عقلا چنین گفته اند که هر قولی که به فعل نینجامد، غمامی بود جهام و حسامی بود کهام و شجره ای بود بی ثمره چون در مدت دوازده سال کمال نیافت، در شش ماه چگونه تمام شود؟

Яке аз ҷамоат вузаро гуфт : чаҳор кораст ки то тамом нашавад , бар ваии мадҳу зм лозим наёяд аввали ғизо то мнҳзм нагардад дувуми зани ҳомила то ҳамл наниҳад сеюм марди шуҷоъ то аз масоф берун наёяд чаҳоруми брзигр то аз базру тухм , риъ ва назул брнагирад дайгарӣ гуфт : ҳеҷ илмӣ беолоту адавот муҳассил нагардад ва он сФўти табиат ва камол киёстасту қӯти ҳифзу рӯят ва ин ҳама бе анояти раббонӣу таъйиди осмонӣ дар имкон наёяду муътоду маъҳуди мардумон онаст ки чун дар аввал нашаву ибтидои сабоу ҳдости сину унфувони шабоб ки зеҳну хотир дар ғояти ҳадату сафоу қриҳту Фтнт дар камол нашав ва намо бошад , агар аз улӯми чизе ҳосил нашавад , дар интиҳои аъмолу кибри сини ҳам ҳосил наёяд дайгарӣ гуфт : сандбод дар улӯму фазойил мтҳбраст ва аз вуфӯри фунуни мтўФру ҳукамо , риёзи алфозу чамани нутқу гулшани маъониро аз хору хошоки хилоф , тўқӣу тсўни воҷиби бенанду ҷамоли сидқи нутқро ки хавос инсонаст аз қбоиҳи хилофу Фзоиҳи тазвир сиёнат кунанду аҳолии мамлакатро таҳаффуз ва тиқз фармойанд сандбод гуфт : маълум ва муқарараст ки аъмол ба авқоти манӯт ва мутаъаллиқасту ниҳолӣ ки дар аҳди эътидоли фарвардин , ба ғарсу танқеҳ тазйин нанамое , хокаш ба меҳри модарон тарбият накунаду обаш ба рзоъи астноъ , шери ҳаракати надиҳад ва дар Урдӣбиҳишт , ҳала биҳишт напӯшоанд .

یکی از جماعت وزرا گفت: چهار کار است که تا تمام نشود، بر وی مدح و ذم لازم نیاید اول غذا تا منهضم نگردد دوم زن حامله تا حمل ننهد سوم مرد شجاع تا از مصاف بیرون نیاید چهارم برزیگر تا از بذر و تخم، ریع و نزل برنگیرد دیگری گفت:هیچ علمی بی آلات و ادوات محصل نگردد و آن صفوت طبیعت و کمال کیاست است و قوت حفظ و رویت و این همه بی عنایت ربانی و تایید آسمانی در امکان نیاید و معتاد و معهود مردمان آن است که چون در اول نشو و ابتدای صبا و حداثت سن و عنفوان شباب که ذهن و خاطر در غایت حدت و صفا و قریحت و فطنت در کمال نشو و نما باشد، اگر از علوم چیزی حاصل نشود، در انتهای اعمال و کبر سن هم حاصل نیاید دیگری گفت:سندباد در علوم و فضایل متحبر است و از وفور فنون متوفر و حکما، ریاض الفاظ و چمن نطق و گلشن معانی را از خار و خاشاک خلاف، توقی و تصون واجب بینند و جمال صدق نطق را که خواص انسان است از قبایح خلاف و فضایح تزویر صیانت کنند و اهالی مملکت را تحفظ و تیقظ فرمایند سندباد گفت: معلوم و مقرر است که اعمال به اوقات منوط و متعلق است و نهالی که در عهد اعتدال فروردین، به غرس و تنقیح تزیین ننمایی، خاکش به مهر مادران تربیت نکند و آبش به رضاع اصطناع، شیر حرکت ندهد و در اردیبهشت، حله بهشت نپوشاند.

Шоҳи азин муқаддамоти мувофиқу калимоти роиқ ба қарор боз омаду изтироб ӯ таскин ёфт ва фармуд ки : алмозии лои изкр бояд ки аз ӯҳдаи ин ваъдаи беруни оеу ақоўили инсоф аз аботили хилоф сиёнат кунӣ чаҳ бузургон гуфтаанд : хилофи алўъди кшҷраҳи алхлоФи ?лаи рўоء « ва » Хизрау троўаҳу нзръу молаи заҳру лои самар .

شاه ازین مقدمات موافق و کلمات رایق به قرار باز آمد و اضطراب او تسکین یافت و فرمود که :الماضی لا یذکر باید که از عهده این وعده بیرون آیی و اقاویل انصاف از اباطیل خلاف صیانت کنی چه بزرگان گفته اند: خلاف الوعد کشجره الخلاف له رواء«و» خضره و طراوه و نضرع و ماله زهر و لا ثمر.

Сандбод хизмат кард ва гуфт : чун назари авотифу икрому лўотФу анъоми подшоҳии мутавотир буду мутаволӣ ва мутаъоқиб бошад , ҳеҷ мақсӯд , мафқуд намонад ва ҳеҷ момўл номаҳсӯл нагардаду уламо чунин гуфтаанд ки дар шаҳрӣ ки панҷ чиз мавҷӯд набӯд , мавзеи қарор оқил набошад аввали подшоҳи одилу волии қодири дувуми обҳои равону мазореъи барӯманди сеюм олами омил бетамаъ бо вараъи чаҳоруми табиби ҳозиқи мушфиқи панҷуми манъами Карими раҳим . Алмнаҳи ллаҳ ки ҳар панҷ саодат дар ин иқлӣм ба фари давлати подшоҳи одил , ҳосиласту мавҷӯду мисоли подшоҳ , монанди оташаст , ҳар ки бадви наздиктар , хатар сӯхтан ӯ бештар ва ҳар ки давртар , аз мувофиқу манофе ӯ маҳрӯмтар .

سندباد خدمت کرد و گفت: چون نظر عواطف و اکرام و لواطف و انعام پادشاهی متواتر بود و متوالی و متعاقب باشد، هیچ مقصود، مفقود نماند و هیچ مامول نامحصول نگردد و علما چنین گفته اند که در شهری که پنج چیز موجود نبود، موضع قرار عاقل نباشد اول پادشاه عادل و والی قادر دوم آبهای روان و مزارع برومند سوم عالم عامل بی طمع با ورع چهارم طبیب حاذق مشفق پنجم منعم کریم رحیم. المنه لله که هر پنج سعادت در این اقلیم به فر دولت پادشاه عادل، حاصل است و موجود و مثال پادشاه، مانند آتش است، هر که بدو نزدیکتر، خطر سوختن او بیشتر و هر که دورتر، از موافق و منافع او محرومتر.

Пас берун омад ва бифармуд то хонае мукааби мусаттаҳ банно карданду сутӯҳи онро ба гачу муҳра мсқл гардониданд бар як сатҳ , сувари буруҷу кавокиби савобату сайёрот , ба тасвиру ташкил , нақш карду ъломоти дарҷу дақоиқу сўонӣу сўолсу рўобъу хўомсу ҳубуту ваболу авҷу шарафу иртифоъу ҳазизу иҷтимоу истиқболу муқоринау мторҳаҳу таслису трбиъ ва тсдис бинвишту сӯрату ҳайат ҳар яке бнгошт ва бар дигари сатҳи сувари илалу асомии адвияу хавосу манофеи эшону анвоъи амрозу сунуфи мизоҷоту мураккаботу ғайри он сабт гардонид ва бар дигари сатҳ , гӯнаҳои муомилоти днёўӣу муошироту одобу риёзоту тоъоту ибодоти бнгошт ва бар сатҳи дигари анвоъи нағамоту аснофи асвоту аиқоъи нқроту азминаи мутафовитау мутаносибау ҳаракоти мутақорибау мтбоъдаҳу маротиби аўтору мадориҷу трокиби авзону алҳон нишон кард ва бар дигари сатҳи ашколи ҳандасӣ чун мусалласоту мураббаъоту касӣри алозлоъу мудаввару мқўсу мунҳанӣ ва мустақӣм баркашид ва бар сатҳи дигар , тадбири раёсату тартиби сиёсату қавонини адлу қавоиди инсоф ва антсоФ бинвишт пас шоҳзодаро муддати шаш моҳ бар сиблати мувозибат , мтолът фармуду шоҳзода дар мқосоти он , ранҷ ҳо кашиду мудовимат ҳо намӯду машаққатҳо таҳаммул кард ба қӯти басар , ашкол ва сувар медид ва ба ҳосаҳи самъ , дақоиқи улӯму латоиф ҳукм мешунид то дар ин муддати ҷумлаи фавойиду ъавоиду аҷоибу ғароибу бадоеъу латоифу ғрру дрри маҳфӯзу мзбўт ӯ гашт ва чун муддат мнқзӣ шуду муҳлат ба итмом ва анҷом расед , сандбод гуфт : фардои туро пеши хизмати падар май барад то муҳассилоти хеши арзи диҳӣу маҳфӯзоти хеши намоеу истеҳқоқи худ бар маносиби давлату маротиби мамлакати равшани гирдоне ва муқарар кунӣ ки :

پس بیرون آمد و بفرمود تا خانه ای مکعب مسطح بنا کردند و سطوح آن را به گچ و مهره مصقل گردانیدند بر یک سطح، صور بروج و کواکب ثوابت و سیارات، به تصویر و تشکیل، نقش کرد و علامات درج و دقایق و ثوانی و ثوالث و روابع و خوامس و هبوط و وبال و اوج و شرف و ارتفاع و حضیض و اجتماع و استقبال و مقارنه و مطارحه و تثلیث و تربیع و تسدیس بنوشت و صورت و هیات هر یکی بنگاشت و بر دیگر سطح صور علل و اسامی ادویه و خواص و منافع ایشان و انواع امراض و صنوف مزاجات و مرکبات و غیر آن ثبت گردانید و بر دیگر سطح، گونه های معاملات دنیاوی و معاشرات و آداب و ریاضات و طاعات و عبادات بنگاشت و بر سطح دیگر انواع نغمات و اصناف اصوات و ایقاع نقرات و ازمنه متفاوته و متناسبه و حرکات متقاربه و متباعده و مراتب اوتار و مدارج و تراکیب اوزان و الحان نشان کرد و بر دیگر سطح اشکال هندسی چون مثلثات و مربعات و کثیر الاضلاع و مدور و مقوس و منحنی و مستقیم برکشید و بر سطح دیگر، تدبیر ریاست و ترتیب سیاست و قوانین عدل و قواعد انصاف و انتصاف بنوشت پس شاهزاده را مدت شش ماه بر سبیل مواظبت، مطالعت فرمود و شاهزاده در مقاسات آن، رنج ها کشید و مداومت ها نمود و مشقت ها تحمل کرد به قوت بصر، اشکال و صور می دید و به حاسه سمع، دقایق علوم و لطایف حکم می شنید تا در این مدت جمله فواید و عواید و عجایب و غرایب و بدایع و لطایف و غرر و درر محفوظ و مضبوط او گشت و چون مدت منقضی شد و مهلت به اتمام و انجام رسید، سندباد گفت: فردا تو را پیش خدمت پدر می برد تا محصلات خویش عرض دهی و محفوظات خویش نمایی و استحقاق خود بر مناصب دولت و مراتب مملکت روشن گردانی و مقرر کنی که:

Онгоҳи ҳаким сандбод бархест ва аз ҷиҳати ин ҳол , астрлоби пеши офтоби бдошту дараҷоти толеъ вақте нигоҳ кард дар шакли толеъи шоҳзода то ҳафт рӯз пайваста наҳвасту хатарӣ иқтизоӣ мекард сандбод мутаҳайир шуд ва гуфт :

آنگاه حکیم سندباد برخاست و از جهت این حال، اصطرلاب پیش آفتاب بداشت و درجات طالع وقتی نگاه کرد در شکل طالع شاهزاده تا هفت روز پیوسته نحوست و خطری اقتضای می کرد سندباد متحیر شد و گفت:

Пас шоҳзодаро гуфт : ҳолеи аҷибу ҳодисае ғариб рӯй май намояд агар дар ин ҳафт рӯз бо ҳеҷ офарӣдае сухани гӯйӣ , сабаби хатару мӯҷиби ҳалок ту шавад агар туро ба ҳазрат барам дар хатари уфтӣ ва агар набарам , ман дар маърази сиёсат подшоҳ бошам алоҷи ин мизоҷи бғоит мушкиласту тадбири ин тақдир , мутааззир ва ҳукамо гуфтаанд :

پس شاهزاده را گفت: حالی عجیب و حادثه ای غریب روی می نماید اگر در این هفت روز با هیچ آفریده ای سخن گویی، سبب خطر و موجب هلاک تو شود اگر تو را به حضرت برم در خطر افتی و اگر نبرم، من در معرض سیاست پادشاه باشم علاج این مزاج بغایت مشکل است و تدبیر این تقدیر، متعذر و حکما گفته اند:

Мисли : аёкму алмулуки Фонҳми истъзмўни ради алҷўоби вистҳқрўни зарби алрқоб .

مثل: ایاکم و الملوک فانهم یستعظمون رد الجواب ویستحقرون ضرب الرقاب.

Хоссаи подшоҳӣ ки :

خاصه پادشاهی که:

Пас гуфт : маслиҳати он буд ки дар ин ҳафт рӯз мутаворӣ шавам то замони меҳнат дар гузарад ва ба Авни Сауду толеъи масъӯд берун оему бурҳон хеш бинмоему аъзори худ тамҳид кунам фардо чун туро ба ҳазрат баранд , меҳри сукут бар лаб нау Аннани икрон иборат кашида дор ва дар ҷавоби ҳеҷ суол хавз макуну сандбоди он шаби мутаворӣу мунзавии гашти рӯзи дигар ки осори анвори хусрави ахтарон бар сҳоиФи атбоқи осмон , чун занби срҳон ва дастҳои райҳон падед омад , шоҳзода ба хизмат ҳазрат рафту хомӯши боистоди вузаро ва надамо ҳар чанд алҳоҳ карданд ва аз вай сухан пурседанд , ҳеҷ ҷавоб нашуниданд шоҳ ва ҳозирон гуфтанд : магар аз ин ҷамоати хиҷолат май пазирад ва дар ҳазрати мо забони мақол наме кушояд ӯро ба сарои ҳарам бояд фиристод , бошад ки бо аҳли парда сухан гуяд ва дар ҳарами шоҳ , канизакӣ буд ин ҷаҳонӣ ва муддатҳо ошиқи ҷамоли ин писар буд чун бар каъбаи висол ӯ зафар намеёфт , дар бодияи фироқ , мутаҳайири монда буд ва аз висол ӯ ба хаёлӣ хурсанд шуда ва дар шабҳои ялдои фироқ , дафтари масаррату иштиёқ бар тоқи ифтироқи ниҳода ва бо тоиФи хаёли ҷамол ӯ аз латоифи висол ӯ шикоят менамӯд ва мегуфт :

پس گفت: مصلحت آن بود که در این هفت روز متواری شوم تا زمان محنت در گذرد و به عون سعود و طالع مسعود بیرون آیم و برهان خویش بنمایم و اعذار خود تمهید کنم فردا چون ترا به حضرت برند، مهر سکوت بر لب نه و عنان یکران عبارت کشیده دار و در جواب هیچ سوال خوض مکن و سندباد آن شب متواری و منزوی گشت روز دیگر که آثار انوار خسرو اختران بر صحایف اطباق آسمان، چون ذنب سرحان و دستهای ریحان پدید آمد، شاهزاده به خدمت حضرت رفت و خاموش بایستاد وزرا و ندما هر چند الحاح کردند و از وی سخن پرسیدند، هیچ جواب نشنیدند شاه و حاضران گفتند: مگر از این جماعت خجالت می پذیرد و در حضرت ما زبان مقال نمی گشاید او را به سرای حرم باید فرستاد، باشد که با اهل پرده سخن گوید و در حرم شاه، کنیزکی بود این جهانی و مدتها عاشق جمال این پسر بود چون بر کعبه وصال او ظفر نمی یافت، در بادیه فراق، متحیر مانده بود و از وصال او به خیالی خرسند شده و در شبهای یلدای فراق، دفتر مسرت و اشتیاق بر طاق افتراق نهاده و با طایف خیال جمال او از لطایف وصال او شکایت می نمود و می گفت:

Ишқи домангир , гиребон тадбир гирифт ва бо шаҳна шаҳват гуфт : агар ҳеҷ вақти васлро тадбирӣу иҷтиморо тақдирӣ хоҳад буд , вақтаст ки ин хор аз пой берун карда шавад ва ин дардро доруе фармӯда ояд пас ба ҳазрат рафт ва гуфт : агар рои аъло шоҳ ки манбаи ҷалолу матлаъ камоласт , бинад , шоҳзодаро ба ҳуҷра банда фиристад ки ин дар ятем чун аз модар ятем монад , доягӣ ӯ ман кардам ва ба меҳри модараш , ман прўрдм бошад ки бо ман сухан гуяд ва аз макнуни синау замири ботин итилоъӣ диҳад шоҳ фармуд ки ба всоқи ин канизак бояд рафт то магари ин қуфлро калидӣ буд мухаддираи даст шоҳзода бигирифт ва бо ӯ дар ҳуҷра хилват рафт ва дар манзил мбостт бинишаст ва аз роҳи иттиҳоду инбисоти сухани пайваст ва гуфт :

عشق دامنگیر، گریبان تدبیر گرفت و با شحنه شهوت گفت: اگر هیچ وقت وصل را تدبیری و اجتماع را تقدیری خواهد بود، وقت است که این خار از پای بیرون کرده شود و این درد را دارویی فرموده آید پس به حضرت رفت و گفت: اگر رای اعلی شاه که منبع جلال و مطلع کمال است، بیند، شاهزاده را به حجره بنده فرستد که این در یتیم چون از مادر یتیم ماند، دایگی او من کردم و به مهر مادرش، من پروردم باشد که با من سخن گوید و از مکنون سینه و ضمیر باطن اطلاعی دهد شاه فرمود که به وثاق این کنیزک باید رفت تا مگر این قفل را کلیدی بود مخدره دست شاهزاده بگرفت و با او در حجره خلوت رفت و در منزل مباسطت بنشست و از راه اتحاد و انبساط سخن پیوست و گفت:

Мдтҳост то каманди мишкӣни ту , дили мискини маро ба силсилаи қаҳру занҷири заҷр бастаасту мурғи ҷони маро ба донаи ҷамоли худ сайд кардау имрӯз ки рӯзгор беинсоф , ин давлат муяссар кард ва ин саодат ҷамол намӯд , дасти мъоҳдт дар дасти ман на ки чун ин малику давлату тоҷу салтанат ба ту сипораму хадаму ҳашамро дар рбқаҳи мтоўъти ту орм , нзўру ъҳўду шурӯту ҳуқуқ бо ман ба вафои оре ва ба адои расонӣу чеҳраи мурувват ба чанголи бадаҳдии хаста ва маҷрӯҳ нигарадоне шоҳзода пурсед ки дар ин муҳим ба чаҳ тариқи шурӯу мадохилати намое ва ба иҳтимоми ин ақтҳоми азим чигуна қиём кунӣ ? ва ин мъзли туро чигуна даст диҳад ва ин мушкил ба кадоми шакл рӯй намояд ? ва ин мустаҳил чигуна дар ҳад имкон ояд ? гуфт : шоҳро ба ҳиялати заҳри даҳуму тоҷи мамлакат бар сари ту нуҳум .

مدتهاست تا کمند مشکین تو، دل مسکین مرا به سلسله قهر و زنجیر زجر بسته است و مرغ جان مرا به دانه جمال خود صید کرده و امروز که روزگار بی انصاف، این دولت میسر کرد و این سعادت جمال نمود، دست معاهدت در دست من نه که چون این ملک و دولت و تاج و سلطنت به تو سپارم و خدم و حشم را در ربقه مطاوعت تو آرم، نذور و عهود و شروط و حقوق با من به وفا آری و به ادا رسانی و چهره مروت به چنگال بدعهدی خسته و مجروح نگردانی شاهزاده پرسید که در این مهم به چه طریق شروع و مداخلت نمایی و به اهتمام این اقتحام عظیم چگونه قیام کنی؟ و این معظل ترا چگونه دست دهد و این مشکل به کدام شکل روی نماید؟ و این مستحیل چگونه در حد امکان آید؟ گفت: شاه را به حیلت زهر دهم و تاج مملکت بر سر تو نهم.

Шоҳзода гуфт : таъаррузи ҳарами падару илтифоти намӯдан ба руботи ҳҷол , лоиқи караму футувват риҷол набӯд ва ҳеҷ оқил аз барои намой наҳиммату қазои шаҳват , худро мустуҷиби уқубату мустаҳаққ маломат нигараданд ва бар иртикоби ҳаром , иқдом ҷоиз набинаду пои хиёнат бар чеҳраи сўн ва диёнат наниҳаду обрӯии суннату муруввату шариъат ва футувват наризад ва аз барои маҷозии зоил , ҳақӣ ботил накунад ва агар ман дарин ҳафт рӯй клмтӣ гӯям , сабаби ҳалоку ибтол ман шавад бад-ӣни сабаб , мураккаби мақолатро дар майдони ҳолат , маҷол ҷавлон нест чун айёми нҳўсу соъоти бӯси мнқзӣ ва мунфасил шавад , ҷазои ин ъқўқу подоши ин ҳуқуқу бодоФроаҳи ин нифоқу шиқоқ ки дар майдон оварадӣу ҷамоли сиёнат , ба холи хиёнат мулаввас гардонидӣ , тақдим уфтад .

شاهزاده گفت: تعرض حرم پدر و التفات نمودن به ربات حجال، لایق کرم و فتوت رجال نبود و هیچ عاقل از برای نمای نهمت و قضای شهوت، خود را مستوجب عقوبت و مستحق ملامت نگرداند و بر ارتکاب حرام، اقدام جایز نبیند و پای خیانت بر چهره صون و دیانت ننهد و آبروی سنت و مروت و شریعت و فتوت نریزد و از برای مجازی زایل، حقی باطل نکند و اگر من درین هفت روی کلمتی گویم، سبب هلاک و ابطال من شود بدین سبب، مرکب مقالت را در میدان حالت، مجال جولان نیست چون ایام نحوس و ساعات بوس منقضی و منفصل شود، جزای این عقوق و پاداش این حقوق و بادافراه این نفاق و شقاق که در میدان آوردی و جمال صیانت، به خال خیانت ملوث گردانیدی، تقدیم افتد.

Ва бо ғазабӣ бар камол аз ҳуҷраи канизак берун омад канизак бо худ андешед ки ин сухани но андешӣда гуфтам ва ин тадбир носголидаҳ кардам ва ҳануз аз сари замир ӯ бехабар ва аз мазмуни ботин ӯ ғофил , чандини ҳазёноту тараот ки мардӯди ақлу номақбӯл хирадаст , эрод кардам ва ин муқаддамот ки сабаб наколу вабол ман шавад , дар саҳрои ниҳодам ва рост гуфтаанд :

و با غضبی بر کمال از حجره کنیزک بیرون آمد کنیزک با خود اندیشید که این سخن نا اندیشیده گفتم و این تدبیر ناسگالیده کردم و هنوز از سر ضمیر او بی خبر و از مضمون باطن او غافل، چندین هذیانات و ترهات که مردود عقل و نامقبول خرد است، ایراد کردم و این مقدمات که سبب نکال و وبال من شود، در صحرا نهادم و راست گفته اند:

Ва арзи хешро ки дар зии ифофу кисвати салоҳ нгоҳдоштаҳ будам , дар маърази Фзиҳт ҷилва кардаму ҳадафи тири уқобу новак азоб гардонидаму ботинро ба лавси хбсу олӯдагии хиёнати шаҳват , мулаввас ва млтх кардам ва агар ин маънӣ ба самъи аъло шоҳ расад , тўқири ман ба таҳқиру таъзим ба тавҳин бадал гардаду тъўилу эътимод ки бар ҳасани аҳду камоли муҳаббату фарти тақвоу рФўри диёнату ихлосу ихтисос ман доштаст , дар ҳавохоҳӣу маваддат ботил гардад хосса ки таъаррузи схт подшоҳ карда бошаму ҳукамо чунин гуфтаанд « салосаи лои амони лҳо , албҳру алнору алслтон » бо се чиз амон набӯд : бо дарё ки ба мавҷ дар ояду оташ ки иртифоъ гираду подшоҳ ки ғазаб биравӣ муставле шавад аз дарёу оташи тҳрзу тҷнб мумкинаст ва аз хашми подшоҳ , номумкину мутааззир Муъовия гуфт : « нҳн алзмон ман рФъноаҳи артФъ ва ман взъноаҳи атзъ » мо подшоҳон , асари рӯзгору таъси қудрат кирдигорем , ҳар киро бардорем , баланд шавад ва ҳар киро фурӯ дорем , паст гардаду ҳамаи оқилон аз амсоли ин иртикоб , сиёнати зоти лозим шимурдаанд ва чун ҳодисае нозил шудаасту доҳиаҳ эй ҳодис гашта ки дар имкони қудрату втоءи вусъу тоқат нгнҷидаҳаст , ба рои соибу тадбири соқиб , гирди он ғараз баромадаанд ва ба латоифи ҳиялу бадоеъи тмўиаҳ , худро дар паноҳи сўну ҷавор саломат оварда ва бо қосидони ҷону ҳосидони суду зиён худ гуфтаанд :

و عرض خویش را که در زی عفاف و کسوت صلاح نگاهداشته بودم، در معرض فضیحت جلوه کردم و هدف تیر عقاب و ناوک عذاب گردانیدم و باطن را به لوث خبث و آلودگی خیانت شهوت، ملوث و ملطخ کردم و اگر این معنی به سمع اعلی شاه رسد، توقیر من به تحقیر و تعظیم به توهین بدل گردد و تعویل و اعتماد که بر حسن عهد و کمال محبت و فرط تقوی و رفور دیانت و اخلاص و اختصاص من داشتست، در هواخواهی و مودت باطل گردد خاصه که تعرض سخط پادشاه کرده باشم و حکما چنین گفته اند «ثلاثه لا امان لها، البحر و النار و السلطان» با سه چیز امان نبود: با دریا که به موج در آید و آتش که ارتفاع گیرد و پادشاه که غضب بروی مستولی شود از دریا و آتش تحرز و تجنب ممکن است و از خشم پادشاه، ناممکن و متعذر معاویه گفت:«نحن الزمان من رفعناه ارتفع و من وضعناه اتضع» ما پادشاهان، اثر روزگار و تاثیر قدرت کردگاریم، هر که را برداریم، بلند شود و هر که را فرو داریم، پست گردد و همه عاقلان از امثال این ارتکاب، صیانت ذات لازم شمرده اند و چون حادثه ای نازل شده است و داهیه ای حادث گشته که در امکان قدرت و وطاء وسع و طاقت نگنجیده است، به رای صایب و تدبیر ثاقب، گرد آن غرض برآمده اند و به لطایف حیل و بدایع تمویه، خود را در پناه صون و جوار سلامت آورده و با قاصدان جان و حاسدان سود و زیان خود گفته اند:

Пас гуфт : пеш аз онкии тзрибу тхлит ӯ дар дилу табъи шоҳ ҷой гирад ва низ талофӣ ва тадорук напазираду муҳлати ин ҳафт рӯз бугзарад , ба ғароиби тмўиаҳу бадоеъи тазвир , обрӯӣ ӯ бар хоки иҳонату мазаллати резам ва аз мартабат ва дрҷтш биндозаму пеш аз онкӣ ӯ хиёнати ман тақрир кунад , ман ӯро ба тарки амонату таъаррузи хиёнати муттаҳами гардонам ва аз хавфи ин мақолу даҳшати ин ҳоли худро фориғ албол кунам .

پس گفت: پیش از آنکه تضریب و تخلیط او در دل و طبع شاه جای گیرد و نیز تلافی و تدارک نپذیرد و مهلت این هفت روز بگذرد، به غرایب تمویه و بدایع تزویر، آبروی او بر خاک اهانت و مذلت ریزم و از مرتبت و درجتش بیندازم و پیش از آنکه او خیانت من تقریر کند، من او را به ترک امانت و تعرض خیانت متهم گردانم و از خوف این مقال و دهشت این حال خود را فارغ البال کنم.

Ва брФўри ҷома чок зад ва мӯӣ барканд ва рӯй бихарошеду алмстғос эй мусалламин овоз дар доду мтнкрўору мутаҳайири кирдори пеши тахт шоҳ рафт ва дар мавқифи мтзлмону мавзеи мазлӯмони боистоду оби ҳасрат аз дида бикшод ва бо тазаррӯъии тамому тхшъӣ бар камол ба забон астғост гуфт :

و برفور جامه چاک زد و موی برکند و روی بخراشید و المستغاث ای مسلمین آواز در داد و متنکروار و متحیر کردار پیش تخت شاه رفت و در موقف متظلمان و موضع مظلومان بایستاد و آب حسرت از دیده بگشاد و با تضرعی تمام و تخشعی بر کمال به زبان استغاثت گفت:

эй хусрави ҷаҳондор вае подшоҳи Бахтиёр , товуси адл аз ту дар боғи фазл ҷилва мекунаду анқои зулм дар завоёи адам меосоед раво буд ки дар аҳди адлу айёми инсофи ту чунин исрофӣ равад ? шоҳ пурсед : мӯҷиби ин зулм чист ?у мутаарризи ин ҳайф кист ? канизак гуфт : чун шоҳзодаро ба всоқи хеши барадам ва ба ваҷҳи лутфу роҳ шафқат гуфтам : эй миваи шаҷараи подшоҳӣ вае дар садафи шоҳаншоҳӣ , мӯҷиби ин хомӯшӣ чист ? чаро тӯтии нутқат дар тараннум баён намеояд ва аз баҳр чаҳ булбули забонат бар гулбуни сухан , намесарояд ? худ чунон омад ки гуфтаанд : « скти алФоу нутқи хулафо » гуфт : мӯҷиби хомӯшии ман , дард бедармону ҳиҷр бе поёни тест ки дасти ишқ , қуфли сукуту меҳри смўт бар даҳони ман ниҳодааст .

ای خسرو جهاندار و ای پادشاه بختیار، طاووس عدل از تو در باغ فضل جلوه می کند و عنقای ظلم در زوایای عدم می آساید روا بود که در عهد عدل و ایام انصاف تو چنین اسرافی رود؟شاه پرسید: موجب این ظلم چیست؟ و متعرض این حیف کیست؟ کنیزک گفت: چون شاهزاده را به وثاق خویش بردم و به وجه لطف و راه شفقت گفتم: ای میوه شجره پادشاهی و ای در صدف شاهنشاهی، موجب این خاموشی چیست؟ چرا طوطی نطقت در ترنم بیان نمی آید و از بهر چه بلبل زبانت بر گلبن سخن، نمی سراید؟ خود چنان آمد که گفته اند:«سکت الفا و نطق خلفا» گفت: موجب خاموشی من، درد بی درمان و هجر بی پایان تست که دست عشق، قفل سکوت و مهر صموت بر دهان من نهاده است.

Волҳби мо манъи алкломи алолсно

والحب ما منع الکلام الالسنا

Ва ин иттифоқи ҳасан буд ки шоҳи имрӯзи маро ба всоқ ту фиристоду қдқил : « аддавлаи иттифоқоти ҳасана » бидон ки меҳри ту бо обу гули ман омехтаасту шуълаи ишқи ту дар дилу ҷони ман овехта .

و این اتفاق حسن بود که شاه امروز مرا به وثاق تو فرستاد و قدقیل: «الدوله اتفاقات حسنه» بدان که مهر تو با آب و گل من آمیخته است و شعله عشق تو در دل و جان من آویخته.