Он яке дар ҳарорати ишқи кордии бардошт то худро забҳ кунад маъшӯқро фузулӣ ӯ маълум буд ва медонист ки ҷонро бензад ӯ қадреаст назари басӯи ӯ накард то зӯдтари заҳмати вуҷӯдро аз роҳи раҳравони меҳр ӯ бардорад . Ҳастӣу тўоноӣии маъшӯқро зебад зеро ки ин ҷумлаи соз висоласту сози висоли маъшӯқро бояду нестӣу нотавонии ошиқро бояд зеро ки ин ҷумлаи соз фироқасту сози фироқи ошиқро бояд ва ин латифа латифаст . эй бародари висол дар мартабаи ошиқии он пероя ӯст ва дар мартабаи маъшӯқии ҳиллӣаи ин воин аз онаст ки ӯ ҳамеша дар ноз бошад ва ин пайваста бар хоки хорӣ ва ибтило бошад аммо тъзз ӯро тзлли ин барои зуҳӯр бакораст бомари алошёءи търФи боздодҳо падед ояд бори ишқ аз ин ълоӣқ ва ъўоӣқ давраст ва дар пардаи нур худ мастураст ӯро бо висолу фироқ корӣ нест ва ин сифоти гирди сродқоти вуҷӯд ӯ нагардад :
آن یکی در حرارت عشق کاردی برداشت تا خود را ذبح کند معشوق را فضولی او معلوم بود و میدانست که جان را بنزد او قدریست نظر بسوی او نکرد تا زودتر زحمت وجود را از راه رهروان مهر او بردارد. هستی و توانائی معشوق را زیبد زیرا که این جمله ساز وصال است و ساز وصال معشوق را باید و نیستی و ناتوانی عاشق را باید زیرا که این جمله ساز فراق است و ساز فراق عاشق را باید و این لطیفه لطیف است. ای برادر وصال در مرتبه عاشقی آن پیرایه اوست و در مرتبه معشوقی حلیۀ این واین از آنست که او همیشه در ناز باشد و این پیوسته بر خاک خواری و ابتلا باشد اما تعزز او را تذلل این برای ظهور بکارست بامر اَلْاَشیاءُ تُعْرفُ بِاَضْدادِها پدید آید بار عشق از این علائق و عوائق دورست و در پردۀ نور خود مستورست او را با وصال و فراق کاری نیست و این صفات گرد سرادقات وجود او نگردد:
Ишқаст ки далели роҳат ҷон манаст
عشقست که دلیل راحت جان منست
Дар ҳастӣ ӯ қӯт арқон манаст
در هستی او قوت ارکان منست
Дардӣ ки аз ӯ барин дилам ме бошад
دردی که از او برین دلم میباشد
Ман дарди нхўонмш ки дармон манаст
من درد نخوانمش که درمان منست
Алъшқи ҷунуни илоҳии алъшқи баҳри алблоءи вблоءи вклаҳи ъз чун ишқи нишон бе нишонеаст ӯро бўсолу фироқ чаҳ таъаллуқ
اَلْعِشقُ جُنونٌ الهی الْعِشْقُ بَحْرُ الْبَلاءَ وَبَلاءٌ وَکُلّهُ عَزِّ چون عشق نشان بی نشانیست او را بوصال و فراق چه تعلق
Ишқаст нишон бе нишоне
عشقست نشان بی نشانی
Аз худ чу буруни шӯии бадоне
از خود چو برون شوی بدانی
Ҳақиқати дарин маънӣ онаст ки висоли васф маъшӯқасту фироқи наъти ошиқи магар дар авони ҳол ки сифоти ошиқ дар ошиқ фонӣ шавад дар меҳвари ваҳм ӯ боқии бўсФи маъшӯқи шўдўи васли созгори ошиқ ва рӯй маъшӯқи бадви орад то ин худ намонаду сифат бо мавсуф нест шаваду сози висоли маъшӯқи ҳам маъшӯқ шавад қалам ӣнҷо расед ва сар бишикаст .
حقیقت درین معنی آنست که وصال وصف معشوق است و فراق نعت عاشق مگر در اوان حال که صفات عاشق در عاشق فانی شود در محور وهم او باقی بوصف معشوق شودو وصل سازگار عاشق و روی معشوق بدو آرد تا این خود نماند و صفت با موصوف نیست شود و ساز وصال معشوق هم معشوق شود قلم اینجا رسید و سر بشکست.