Андалеб хуш навой ишқ бар дарахти самъу басари тараннум яксон кунад яъне чунонкии ишқи бтриқи басар исбот ёбад чунон ки чун ҳасани длрбоӣӣ дар назар ояд бар вай ошиқ шавад чун аз ҳасани ҷони аФзоӣӣ хабар ояд ҳам ошиқ шавад аммо ишқӣ ки бавоситаи назар буд дафъаи воҳида буд биқрорӣ ва беоромӣ дар ҳоли исбот бояд ва ошиқ хоҳад ки дар замони бадви шитобад . Бории ишқӣ ки бтриқи хабар буд тозаи тоза буд зеро ки ахбори ҷамолу камол ӯ дафъаи воҳида мумкин набӯд пас ишқи бадви ҳам дафъа воҳида набӯд ва ин аслӣ матинаст баннои барӣни асл чун ҳасани маъшӯқ мушоҳида гардад дили ошиқро бадви майлии падеди оидў ӯ бидон восита дар гуфт ва шунид ояд тухми ин мушоҳидаи ҷамол буд ва аз тарафи маъшӯқи киришмау даллол буд :

عندلیب خوش نوای عشق بر درخت سمع و بصر ترنم یکسان کند یعنی چنانکه عشق بطریق بصر اثبات یابد چنان که چون حسن دلربائی در نظر آید بر وی عاشق شود چون از حسن جان افزائی خبر آید هم عاشق شود اما عشقی که بواسطۀ نظر بود دفعةً واحدةً بود بیقراری و بی آرامی در حال اثبات باید و عاشق خواهد که در زمان بدو شتابد. باری عشقی که بطریق خبر بود تازه تازه بود زیرا که اخبار جمال و کمال او دفعةً واحدةً ممکن نبود پس عشق بدو هم دفعةً واحدةً نبود و این اصلی متین است بنا براین اصل چون حسن معشوق مشاهده گردد دل عاشق را بدو میلی پدید آیدو او بدان واسطه در گفت و شنید آید تخم این مشاهدۀ جمال بود و از طرف معشوق کرشمه و دلال بود:

Боз чун камоли ҷамол ба самъ расад ҳақиқати вуҷӯди бҳкм хосият бидон моил шавад ва бтбъ бидон шитобад агарчӣ донад ки дрнёбди он майл барои оташ афрӯхтанаст дар мақоми аввали висоли матлӯб буд то дил аз хафақони талаби бросоиди вҷони бъолми худ боз ояд ва дар мақоми дувуми зикри висоли худ бар замир гузар накунад зеро ки илми баъдами вусӯли собиқ буду ишқи лоҳқ :

باز چون کمال جمال به سمع رسد حقیقت وجود بحکم خاصیت بدان مایل شود و بطبع بدان شتابد اگرچه داند که درنیابد آن میل برای آتش افروختن است در مقام اول وصال مطلوب بود تا دل از خفقان طلب برآساید وجان بعالم خود باز آید و در مقام دوم ذکر وصال خود بر ضمیر گذر نکند زیرا که علم بعدم وصول سابق بود و عشق لاحق:

Ҳосил дар урфи ишқро ватани миёни ду диласт гоҳи ноз маъшӯқ шаваду бъошқи напардозаду гоҳи ниёз ошиқ шавад ва дар пой маъшӯқ андозад гоҳи ифтихор ӯро бад-ӣн ҷилва кунаду гоҳи аФтқори инро бирав арза кунад аммо муроди куллӣ ӯ он буд ки ҳар дуро дрмркзу маҳали худ фароҳам кунад то висол беинфисол мумкин шавад ончӣ гуфтаанд ишқи наҳангии шўдўи ошиқу маъшӯқро дркшд то иҷтимои эшон дар ҷўФ ӯ буду тасаввур фироқ намонад бад-ӣни маънӣ қарибаст ва ин рамзӣ аҷибаст :

حاصل در عرف عشق را وطن میان دو دل است گاه ناز معشوق شود و بعاشق نپردازد و گاه نیاز عاشق شود و در پای معشوق اندازد گاه افتخار او را بدین جلوه کند و گاه افتقار این را برو عرضه کند اما مراد کلی او آن بود که هر دو را درمرکز و محل خود فراهم کند تا وصال بی انفصال ممکن شود آنچه گفته‌اند عشق نهنگی شودو عاشق و معشوق را درکشد تا اجتماع ایشان در جوف او بود و تصور فراق نماند بدین معنی قریب است و این رمزی عجیب است: