Дар бдоити ишқи оромиши ботини ошиқи мудаббири хаёл буд зеро ки сӯрати маъшӯқи бқўти шавқ дар ҳиси муштарак ватан гираду нуқӯши дигарро маҳв кунад чунонкӣ гуфтаанд :

در بدایت عشق آرامش باطن عاشق مدبر خیال بود زیرا که صورت معشوق بقوت شوق در حس مشترک وطن گیرد و نقوش دیگر را محو کند چنانکه گفته‌اند:

Ва ин мутолиа бидида илм натавонад кард зеро ки камол илм онаст ки қӯти хаёли сӯрати аҳкомро аз маводи он ҷудои чунонкии сӯрати масаъла вазъ кунад пас аз нафас ӯ тхрҷӣ кунад вазъии фарзӣ на ақлӣу ҳандасӣ ва ин маънии дарин мақоми хоми намояд балки нотамоми намояд чун камол дар кор ҳосил кунад шубаҳот аз рӯзгори ишқ зоил кунад он сӯрат ки аз қӯти хаёл талаб мегирад дар даруни парда дил раваду пеши ҷамол буи нанамояд пас илмро бадв роҳ намонад зеро ки ончӣ дар қӯти хаёл падедор шавад ҳам дар маҳал ӯ музмаҳил гардад зеро ки вшиколзўоли всриъ алонтқоласт . эй азизи ончӣ дар даруни пардаи дил буд осони осон бадв натавон расед дар вай пиндор ёфт беш аз ёфт буд ончии пирҳрии қудси аллоҳ рӯҳа гуфт ёфт ту аз рӯй мост аммо дарёфт ту на ббозўии мости бад-ӣни маънӣ қарибаст ҳамоно алъҷзи ани дараки алодрок идрок ишоратаст бад-ӣни маънӣ :

و این مطالعه بدیدۀ علم نتواند کرد زیرا که کمال علم آنست که قوت خیال صورت احکام را از مواد آن جدا چنانکه صورت مسئله وضع کند پس از نفس او تخرجی کند وضعی فرضی نه عقلی و هندسی و این معنی درین مقام خام نماید بلکه ناتمام نماید چون کمال در کار حاصل کند شبهات از روزگار عشق زایل کند آن صورت که از قوت خیال طلب می‌گیرد در درون پردۀ دل رود و پیش جمال بوی ننماید پس علم را بدو راه نماند زیرا که آنچه در قوت خیال پدیدار شود هم در محل او مضمحل گردد زیرا که وَشیکُالزَّوالِ وَسَریعُ الْاِنْتِقال است. ای عزیز آنچه در درون پردۀ دل بود آسان آسان بدو نتوان رسید در وی پندار یافت بیش از یافت بود آنچه پیرهری قدس اللّه روحَهُ گفت یافت تو از روی ماست اما دریافت تو نه ببازوی ماست بدین معنی قریب است همانا اَلْعَجْزُ عَنْ دَرْکِ الْاِدْراکِ اِدراکُ اشارتست بدین معنی: