Бидон эй азиз ки халқи ҷаҳони се қисм омаданд ,у худоӣ - таъолӣ - эҷоди эшон бар се гӯнаи фитрату хилқати офарид . Қисми аввали сӯрату шакл одамӣ доранд аммо аз ҳақиқату маънии одам холӣ бошанду қуръон дар ҳақи ин тайифаи хабари чунин ми​дҳд ки « أўлӣки колأнъоми бали ҳам أзл » . Чаро чнин​онд ? зеро ки « أўлӣки ҳам алғоФлўн » . Азин қавми зикру шарҳ кардани бас муҳим нест , зикри эшон дар қуръон ки кард , аз барои дӯстон кард то дӯстон бидонанд ки бо эшон чаҳ каромат кардааст . Бо Мустафо - алайҳи ассалом - гуфтанд : туро аз баҳри салмону сҳибу балолу ҳилолу солиму Абуҳурираи вонси бен молику Абдуллоҳи масъӯду абӣ каъб фиристодем на аз барои Абулаҳабу Абуҷаҳлу Утбау шебау Абдуллоҳи селлул . ё Муҳамади туро бо эшон чикор ! « зарраами иأклўои витмтъўои вилҳҳми алأмл » . Ва ҷой дигар гуфт : « Фзрҳми ихўзўои вилъбўо ҳатто илоқўои иўмҳми алзии иўъдўн » .

بدان ای عزیز که خلق جهان سه قسم آمدند، و خدای- تعالی- ایجاد ایشان بر سه گونه فطرت و خلقت آفرید. قسم اول صورت و شکل آدمی دارند اما از حقیقت و معنی آدم خالی باشند و قرآن در حق این طایفه خبر چنین می​دهد که «أولئکَ کالأَنْعامِ بَلْ هُمْ أضَلُّ». چرا چنین​اند؟ زیرا که «أُولئکَ هُمُ الغافِلون». ازین قوم ذکر و شرح کردن بس مهم نیست، ذکر ایشان در قرآن که کرد، از برای دوستان کرد تا دوستان بدانند که با ایشان چه کرامت کرده است. با مصطفی- علیه السلام-گفتند: ترا از بهر سلمان و صهیب و بلال و هلال و سالم و ابوهریره وانس بن مالک و عبداللّه مسعود و ابی کعب فرستادیم نه از برای ابولهب و ابوجهل و عتبه و شیبه و عبداللّه سلول. یا محمد ترا با ایشان چکار! «ذَرْهم یأکُلوا وَیَتمَتَّعوا وَیُلههُمُ الأَمَل». و جای دیگر گفت: «فَذَرْهُم یخوضوا وَیَلْعَبوا حَتّی یلاقوا یومهم الذی یوعَدون».

эй Муҳамад бо мудаббирон бигӯ : « қул ё أиҳои алкоФрўн » яъне шакли одами шумороу ҳақиқати одами моро ; дар олам ҳайвонӣ мебошед фориғ ва мо дар олами илоҳӣ безаҳмат . Шумо толиб эшон макун ки ин халъат на аз барои эшон нҳодҳ​онд , насиби эшон идбору ҷаҳлу бахуд бозмондани нҳодҳ​онд « Фإни أързўои Фқли أнзрткми соъиқа » «у إни кзбўки Фқли лии амалии влкми ъмлкми أнтми бриӣўни ммои أъмли вأнои барии ммои тъмлўн » . Ки агрхўости мо будӣ , ҷумла дар фитрат яксон будандӣ ки « валави шоءи аллоҳи лҷмъҳми алии алҳдии Флоткўнни ман алҷоҳлин » ҳамин маънӣ дорад . Ва ҷой дигар гуфт « валави шоءи рбки ломни ман фии алأрзи каллаами ҷмиъои أФأнти ткраҳи аннос ҳатто икўнўои муъминин » . эй Муҳамади рисолати ту эшонро даббоғати натавонади крдкаҳи кимиёгарии иродат , эшонро аз набуввати ту маҳрӯм кардааст . эй Муҳамад « лӣси лаки ман алأмри шийъу лоизолўни мухталифин » ки мутафовити омдҳ​онд дар фитрат чаҳ шояд кард « кзлки хлқҳму темати калимаи рбк » ҳамин маънӣ дорад . Ту эшонро ҳар оина пандӣ медаҳ ки « вأнзри ъширтки алأқрбин » ки агар панди диҳии эшонро ; ва агар надиҳӣ ки аҳлят наёбанд ,у аҳли имон ва ҳақиқат нашаванд ки « сўоءи алайҳими أأнзртҳми أми лами тнзрҳми лоиؤмнўн » . Зеро ки прдҳ​оӣ аз ғифлату ҷаҳл бар дидаи дили эшон Фрўҳштаҳаст ; чаҳ бенанд ки « вҷълнои алии қлўбҳми أкнаҳи أни иФқҳўаҳ » !

ای محمد با مدبران بگو: «قُلْ یا أیُّها الکافِرون» یعنی شکل آدم شما را و حقیقت آدم ما را؛ در عالم حیوانی میباشید فارغ و ما در عالم الهی بی زحمت. شما طالب ایشان مکن که این خلعت نه از برای ایشان نهاده​اند، نصیب ایشان ادبار و جهل و بخود بازماندن نهاده​اند «فَإِن أعرَضوا فَقُل أنذَرْتُکُم صاعِقَةً»«و إنْ کذَّبوکَ فَقُل لی عَملی وَلَکُمْ عَمَلُکُم أنْتُم بَریئون مِمّا أعملُ وأنا بری مِمّا تَعْمَلون». که اگرخواست ما بودی، جمله در فطرت یکسان بودندی که «وَلَوْ شاءَ اللّهُ لَجَمَعَهُمْ علی الهُدی فلاتکونَنَّ مِنَ الجاهلین» همین معنی دارد. و جای دیگر گفت «وَلَوْ شاءَ رَبُّک لَآمَنَ مَنْ فی الأرض کُلُّهم جمیعاً أَفَأَنْتَ تُکْرِهُ النَّاسَ حَتّی یکونَوا مُؤمِنین». ای محمد رسالت تو ایشان را دباغت نتواند کردکه کیمیاگری ارادت، ایشان را از نبوت تو محروم کرده است. ای محمد «لَیْسَ لَکَ مِن الأمْرِ شیءٌ و لایَزالون مُخْتَلِفین» که متفاوت آمده​اند در فطرت چه شاید کرد «کذلکَ خلَقَهُمْ و تَمَّتْ کَلِمةُ رَبِّک» همین معنی دارد. تو ایشان را هر آینه پندی میده که «وأنذِر عَشیرتک الأقرَبین» که اگر پند دهی ایشان را؛ و اگر ندهی که اهلیت نیابند، و اهل ایمان و حقیقت نشوند که «سواء علَیْهِم أأنْذَرْتَهُم أمْ لَمْ تُنْذِرْهُم لایُؤمنون». زیرا که پرده​ای از غفلت و جهل بر دیدۀ دل ایشان فروهشته است؛ چه بینند که «وَجعلنا علی قُلوبِهم أکِنَّةً أنْ یَفْقَهُوهُ»!

Ва ҷой дигар гуфт : « вإзои қрأти алқуръони ҷълнои бинку байни аллазӣнаи лоиؤмнўни болохраҳи ҳҷобои мстўро » . Ин ҳиҷоби доне ки чаҳ бошад ? ҳиҷоб баъдаст аз қурбат ки « أўлӣки инодўни ман макони баъӣд » худ ҳамин гувоҳӣ медиҳад .

و جای دیگر گفت: «وَإِذا قَرَأْتَ القرآن جَعَلْنا بَیْنَکَ و بَیْن الذین لایُؤمنون بالآخرةِ حِجاباً مَسْتورا». این حجاب دانی که چه باشد؟ حجاب بعد است از قربت که «أُولئِکَ یُنادُون مِن مَکانِ بعید» خود همین گواهی میدهد.

Қисми дувуми ҳам сӯрату шакл одам доранд , ва ҳам бҳқиқт аз одами омдҳ​онду ҳақиқат одам доранд . « влқди крмно банӣ одами вҳмлноҳми фии албру албҳру рзқноҳми ман алтиботу Фзлноҳми алии касӣри ммни хлқнои тФзило » ; тафзилӣ ки доранд на аз ҷиҳати зар ва сим доранд балки аз ҷиҳат маънӣ доранд ки гавҳари ҳақиқати эшон дрқимт худ наёяд . Чунонкии одамро музайян карданд брўҳи қудсӣ ки « внФхти фӣаи ман рӯҳӣ » ки масҷуд млоикаҳ омад , ҷон ҳар яке аз рӯҳи қудсӣ мамлу карданд ки « вأидноаҳи брўҳи алқудс » .

قسم دوم هم صورت و شکل آدم دارند، و هم بحقیقت از آدم آمده​اند و حقیقت آدم دارند. «وَلَقَد کرَّمنا بَنی آدمَ وَحَمَلْناهُم فی البَرِّ و البَحر و رَزقْناهُم مِن الطَّیِبات و فضَّلناهُم علی کثیرٍ مِمَنْ خَلَقْنا تَفْضیلا»؛ تفضیلی که دارند نه از جهت زر و سیم دارند بلکه از جهت معنی دارند که گوهر حقیقت ایشان درقیمت خود نیاید. چنانکه آدم را مزین کردند بروح قدسی که «ونَفَخْتُ فیه مِن رُوحی» که مسجود ملایکه آمد، جان هر یکی از روح قدسی مملو کردند که «وأَیَدْناهُ بروحِ القُدُس».

Ин тайифаи аввал дар дунёи худ дар дӯзах буданд ки « клобли рони алии қлўбҳми моконўои иксбўн . Куллан إнҳми ани рбҳми иўмӣзи лмҳҷўбўн » . Имрӯз дар ҳиҷоб маърифат бошанду фардои бҳсрт аз руяту мушоҳидаи худо маҳрӯм бошанд .

این طایفۀ اول در دنیا خود در دوزخ بودند که «کَلَابَلْ رانَ علی قُلوبهم ماکانوا یَکْسِبون. کَلَا إِنَّهُم عن رَبِّهم یَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبون». امروز در حجاب معرفت باشند و فردا بحسرت از رؤیت و مشاهده خدا محروم باشند.

Аммо тайифаи дувуми имрӯз бо ҳақиқат ва маърифат бошанд , ва дар қиёмат бо руят ва васлат бошанд , ва дар ҳар ду ҷаҳон дар биҳишт бошанд ки « إни алأброри лФии Наиму إни алФҷори лФии ҷҳим » . Мқъдўмқоми ин тайифа , алӣин бошад ки « куллан إни китоби алأброри лФии алӣину моأдроки мо ълиўн . Китоби марқӯми ишҳдаҳи алмқрбўн » . Бқрбту маърифати рифъат ва улувва ёбанд . « إни ллаҳи ъбодои хлқҳми лмноФъи аннос » ин гуруҳ бошанду хоссагон ҳазрат бошанд . Мақом шафоат доранд « влоишФъўни إлолмни артзӣ » . Халқ аз вуҷӯди эшон бисёре манфиати дунявӣ ва ухравӣ биёбанд ва баргиранд .

اما طایفۀ دوم امروز با حقیقت و معرفت باشند، و در قیامت با رؤیت و وصلت باشند، و در هر دو جهان در بهشت باشند که «إِنّ الأَبرار لَفی نَعیم و إِنّ الفُجّار لَفی جَحیم». مَقعَدومقام این طایفه، علیین باشد که «کلَا إِنّ کتاب الأبرار لَفی علیین و ماأدْراکَ ما عِلیّون. کتابٌ مرْقومٌ یَشهدُهَ المُقرَّبون». بقربت و معرفت رفعت و علو یابند. «إِنّ لِلّه عباداً خَلقَهُم لِمَنافع الناس» این گروه باشند و خاصگان حضرت باشند. مقام شفاعت دارند «ولایَشْفَعون إِلاّلِمَنْ ارتَضی». خلق از وجود ایشان بسیاری منفعت دنیوی و اخروی بیابند و برگیرند.

Аммо қисми сеюм тоиФҳ​оӣ бошанд ки блбдин расида бошанду ҳақиқат яқин чашида ва дар ҳимояти ғайрат илоҳӣ бошанд ки « أўлёӣии таҳти қбоӣии лоиърФҳм ғайриӣ » . Ва бтмомӣ аз ин тоӣФаҳи ҳадис кардани ммкннбўд зеро ки худ иборат аз он қосир ояд ,у аФҳоми халқи онро эҳтимол накунад ,у ҷуз дар прдҳ​оӣ ва рамзӣ натавон гуфт :у насиби халқ аз маърифати ин тайифаи ҷузи ташбеҳӣ ва тамсилӣ набошад «у моитбъи أксрҳми إлои знои إни алзни лоиғнии ман алҳақ шиӣо » . Дариғо мо худ ҳама дар ташбеҳ гирифторему мушаббаҳии ролънти ми​кним ки « Фстзкрўни мо أқўли лакаму аФўзи أмрии إлии аллоҳи إни аллоҳи басири болъбод » . Шмҳ​оӣ дар қуръони зикри ин тайифа чунин карданд ки « риҷоли сдқўои моъоҳдўоллаҳи алайҳ » ; ва аз он аҳди чҳбёни тавон кардан ва чаҳ нишони тавон додан ? ва агар гуфта шавад ки фаҳм кунад ! ҷое дигар фармуд « إни фии ихтилофи аллилу алнҳори лоёти лоўлии алолбоб » . Аз ҳамаи чизҳо шарҳи тавон кардан то блб расанд чун блби расиданд чаҳ шояд гуфт ? ва аз лаби ҷуз хосиятӣ натавон намӯду брмз бо Мустафо - алайҳи ассалом - ин хитоб фармуд ки « саломи алии оли ёсин » .

اما قسم سوم طایفه​ای باشند که بلبّدین رسیده باشند و حقیقت یقین چشیده و در حمایت غیرت الهی باشند که «أولیائی تَحْتَ قِبائی لایَعْرِفُهم غیری». و بتمامی از این طائفه حدیث کردن ممکننبود زیرا که خود عبارت از آن قاصر آید، و افهام خلق آن را احتمال نکند، و جز در پرده​ای و رمزی نتوان گفت: و نصیب خلق از معرفت این طایفه جز تشبیهی و تمثیلی نباشد «و مایَتَّبِعُ أکثَرُهُمْ إِلاّ ظَنّاً إنّ الظنَّ لایُغنی مِنَ الحقّ شیئاً». دریغا ما خود همه در تشبیه گرفتاریم و مشبهی رالعنت می​کنیم که «فَسَتَذْکرون ما أقول لکم وَ اُفوِّضُ أمری إِلی اللّه إنّ اللّه بصیر بالعباد». شمه​ای در قرآن ذکر این طایفه چنین کردند که«رِجالٌ صَدَقوا ماعاهدواللّه علیه»؛ و از آن عهد چهبیان توان کردن و چه نشان توان دادن؟ و اگر گفته شود که فهم کند! جایی دیگر فرمود «إِنّ فی اختلافِ اللیلِ و النهارِ لآیات لِاولی الالباب». از همه چیزها شرح توان کردن تا بِلب رسند چون بلب رسیدند چه شاید گفت؟ و از لُب جز خاصیتی نتوان نمود و برمز با مصطفی- علیه السلام- این خطاب فرمود که «سلامٌ علی آل یاسین».

Бародар Сайид бошанду наът « лўлоки лмои хилқати алкўнин » доранд . Агар вуҷӯд ӯ бо ин тайифа набӯдӣ , мавҷӯдоту махлуқоти худ мутасаввир ва мтбин нашудӣ « қул إни кантами тҳбўни аллоҳи Фإтбъўнии иҳббкми аллоҳ » . « литнии лақяти إхўонӣ » ин гуруҳ бошанд .

برادر سید باشند و نعت «لَوْلاکَ لَما خَلَقت الکونین» دارند. اگر وجود او با این طایفه نبودی، موجودات و مخلوقات خود متصور و متبین نشدی «قُلْ إن کُنْتُم تُحبّون اللّه فإتّبعونی یُحْبِبکُم اللّهُ». «لَیْتَنی لَقیتُ إِخوانی» این گروه باشند.

« أрнои алأшёءи кмоҳӣ » аз ин ҷамоати пои кафш дар миён дорад . Мустафо - алайҳи ассалом - аз ин тайифаи хабар чунин дод « إни лллаҳи ъбодои қлўбҳми أнўри ман алшмси вФълҳми феъли алонбёءи ваҳми ъндоллаҳи бмнзлаҳи алшҳдоء » . Гуфт : дили эшон аз офтоб мунаввартар бошад чаҳ ҷой офтоб бошад ; аммо мисолӣу ташбеҳӣ ки ми​нмоиди нури дилӣ дар он олам , офтобии намояд ;у офтоби дунёро нисбат бо офтоби дил ҳамчунон буд ки нури чароғ дар ҷанби офтоби дунёу феъли эшон феъл анбиё бошад ва пайғамбар набошанд ; аммо каромот доранд ки муносиб мӯъҷизот бошаду дараҷа шаҳидон доранд ва шаҳид набошанд . Шаҳидро мақоми ин буд ки « бал أҳёء ъанд рбҳм » бошад .

«أرِنا الأشیاءَ کماهی» از این جماعت پای کفش در میان دارد. مصطفی- علیه السلام- از این طایفه خبر چنین داد «إنّ لِللّه عباداً قُلوبُهم أنوَرُ مِنَ الشمس وَفِعْلُهم فِعْلُ الانبیاء وَهُمْ عنداللّه بِمَنزِلة الشُهداء». گفت: دل ایشان از آفتاب منورتر باشد چه جای آفتاب باشد؛ اما مثالی و تشبیهی که می​نماید نور دلی در آن عالم، آفتابی نماید؛ و آفتاب دنیا را نسبت با آفتاب دل همچنان بود که نور چراغ در جنب آفتاب دنیا و فعل ایشان فعل انبیا باشد و پیغمبر نباشند؛ اما کرامات دارند که مناسب معجزات باشد و درجۀ شهیدان دارند و شهید نباشند. شهید را مقام این بود که «بَلْ أحیاءٌ عند رَبّهم» باشد.

Ин ҷамоати як лаҳза аз ҳузуру мшоҳдт холӣ набошанд . Магари ин ҳадиси дигари ншнидҳ​оӣ ки гуфт : « إнии лأърФи أқўомои ҳам бмнзлтии ъндоллаҳ , моҳами бأнбёءи влои шуҳадоъи иғбтҳми алأнбёءу алшҳдоءи <лмконтҳм>и ъндоллаҳи ваҳми алмтҳобўни брўҳи аллоҳ » гуфт : ҷамоатӣ аз уммати ман маро маълум карданд , манзалати эшон бензади худоӣ - таъолӣ - ҳамчун манзалат ман бошад . Пайғамбарон ва шаҳидон набошанд балки анбиёу шуҳадоро ғбтту орзӯии мақому манзалат эшон бошад , ва аз баҳри худо бо якдигар дӯстӣ кунанд .

این جماعت یک لحظه از حضور و مشاهدت خالی نباشند. مگر این حدیث دیگر نشنیده​ای که گفت: «إِنّی لَأَعْرِفُ أقواماً هُمْ بِمَنْزِلتی عنداللّه، ماهم بأنبیاءَ ولا شهداءَ یَغْبِطُهم الأنبیاءُ و الشهداءُ <لِمَکانَتِهم> عنداللّه وَهُمُ المُتَحابّون بروح اللّه» گفت: جماعتی از امت من مرا معلوم کردند، منزلت ایشان بنزد خدای- تعالی- همچون منزلت من باشد. پیغمبران و شهیدان نباشند بلکه انبیا و شهدا را غبطت و آرزوی مقام و منزلت ایشان باشد، و از بهر خدا با یکدیگر دوستی کنند.

Дариғо агар манзалату мақоми Мустафои туоне донистани онгоҳ мумкин бошад ки манзалати ин тайифаро дарёбӣ ,у куҷои ҳаргизи туоне дарёфтан ! ӣнҷои туро дар хотир ояд ки магари вилояти авлиёи ъоли​тру беҳтар аз набувватаст . эй азиз дар он ҳазрат , дараҷаи рисолат дигарасту манқибати қурбати вилояти дигар .

دریغا اگر منزلت و مقام مصطفی توانی دانستن آنگاه ممکن باشد که منزلت این طایفه را دریابی، و کجا هرگز توانی دریافتن! اینجا ترا در خاطر آید که مگر ولایت اولیا عالی​تر و بهتر از نبوتست. ای عزیز در آن حضرت، درجۀ رسالت دیگر است و منقبت قربت ولایت دیگر.

Аммо рисолатро се хосиятаст : яке онкии брчизӣ қодир бошад ки дайгарӣ набошад чун шқи қамару аҳёءи мўтӣу об аз ангуштони бадар омадан ва бҳоем бо эшон бнтқ даромадан ,у мӯъҷизот бисёр ки хўондҳ​оӣ . Хосият дувум онаст ки аҳволи охирати ҷумла ӯро бтриқи мшоҳдту мъоинт маълум бошад чунонкии биҳишту дӯзаху сироту мизону азоби гӯру савлати млоикаҳу ҷамъияти арвоҳ . Хосият сеюм онаст ки ҳарчӣ умуми оламёнро мабзуласт дар хоб аз идроки олами ғайб , аммо сариҳ ва аммо дар хаёл , ӯро дар бедории он идрок ва донистан ҳосил бошад . Ин ҳар се хосияти анбёءу русул - алайҳими алслўаҳу ассалом -аст .

اما رسالت را سه خاصیت است: یکی آنکه برچیزی قادر باشد که دیگری نباشد چون شق قمر و احیاء موتی و آب از انگشتان بدر آمدن و بهایم با ایشان بنطق درآمدن، و معجزات بسیار که خوانده​ای. خاصیت دوم آنست که احوال آخرت جمله او را بطریق مشاهدت و معاینت معلوم باشد چنانکه بهشت و دوزخ و صراط و میزان و عذاب گور و صولت ملایکه و جمعیت ارواح. خاصیت سوم آنست که هرچه عموم عالمیان را مبذول است در خواب از ادراک عالم غیب، اما صریح و اما در خیال، او را در بیداری آن ادراک و دانستن حاصل باشد. این هر سه خاصیت انبیاء و رسل- علیهم الصلوة و السلام- است.

Авлиёро ин се хосият ки каромот хонанду футуҳу воқеа , аввали ҳолат эшонаст ; ва агар валеу соҳиби сулӯки дарин се хосият мутаваққиф шавад ва сокин монад , бим он бошад ки аз қурбат биафтаду ҳиҷоби роҳ ӯ шавад . Бояд ки вале аз ин хосиятҳо даргузарад ва аз қурбат то рисолат чандонаст ки аз арши таассурӣ .

اولیا را این سه خاصیت که کرامات خوانند و فتوح و واقعه، اول حالت ایشان است؛ و اگر ولی و صاحب سلوک درین سه خاصیت متوقف شود و ساکن ماند، بیم آن باشد که از قربت بیفتد و حجاب راه او شود. باید که ولی از این خاصیتها درگذرد و از قربت تا رسالت چندانست که از عرش تاثری.

Дариғо иброҳӣму Мӯсо аз русулу аўлўо алъзм буданд ; яке чаро гуфт : « إҷъли лии лисони сидқи фии алохрин » ? ва он дигар гуфт : « аллоҳами аҷълнии ман أмаҳи Муҳамад » ? магар ки аз он бузурги ншнидҳ​оӣ ки гуфт : расӯлон дар зери сояи арши бор худо бошанд ,у хоссагони уммати Муҳамад дар зери сояи лутфу қурбату мушоҳида худо бошанд зеро ки мақоми одам биҳишт омаду мақоми Идрӣс ҳамчунону мақоми Мӯсои кӯҳи тавру мақоми исои чаҳоруми осмон ; аммо мақому ватани тайифаи хавос « фии мақъад сидқ ъанд млики муқтадир » омад .

دریغا ابراهیم و موسی از رسل و اولوا العزم بودند؛ یکی چرا گفت: «إِجعل لی لسانَ صدقٍ فی الآخرین»؟ و آن دیگر گفت: «اللّهم اجعلنی من أمّة محمد»؟ مگر که از آن بزرگ نشنیده​ای که گفت: رسولان در زیر سایۀ عرش بار خدا باشند، و خاصگان امت محمد در زیر سایۀ لطف و قربت و مشاهده خدا باشند زیرا که مقام آدم بهشت آمد و مقام ادریس همچنان و مقام موسی کوه طور و مقام عیسی چهارم آسمان؛ اما مقام و وطن طایفۀ خواص «فی مَقْعَدِ صدقِ عِنْد ملیکِ مُقْتَدِر» آمد.

Маълум шуд ки он бузург чаҳ гуфт , яъне анбёءу расӯлони беруни парда илоҳят бошанд ,у гадоёни уммати Муҳамади дарун прдҳсмдит бошанд . Дариғо магар ки Фзили ъёз аз ин ҷо ҷанбед ки гуфт : « мо ман набии алои вела назири фии уммата » гуфт ҳеҷ пайғомбар набошад ки чун худӣу назирии ҳам дар қавм хеш надорад . Ин назири пайғамбар дар рисолат , маҳоласт ; аммо агар ӯро рисолат бошад яке аз уммат ӯро вилоят бошад ва агар ӯро ъломот мшоФҳаҳ бошад ӯро Иморот мухотабат бошад ва агар ӯро расӯли Ҷабраил - алайҳи ассалом - бошад вайро бик « ҷазбаи ман ҷазбот алҳақ тавозии амали алсқлин » бошад . Бигузоради силсилаи девонагони мҷнбон « дъи алшриъаҳи влотҳрки слосли алмҷонин » .

معلوم شد که آن بزرگ چه گفت، یعنی انبیاء و رسولان بیرون پردۀ الهیت باشند، و گدایان امت محمد درون پردۀصمدیت باشند. دریغا مگر که فضیل عیاض از این جا جنبید که گفت: «ما مِنْ نبی الاّ وَلَهُ نظیر فی امّته» گفت هیچ پیغامبر نباشد که چون خودی و نظیری هم در قوم خویش ندارد. این نظیر پیغمبر در رسالت، محالست؛ اما اگر او را رسالت باشد یکی از امت او را ولایت باشد و اگر او را علامات مشافهه باشد او را امارات مخاطبت باشد و اگر او را رسول جبرئیل- علیه السلام- باشد وی را بیک «جَذْبَةُ مِنْ جَذَبات الحق تُوازی عَمَل الثَقَلَیْن» باشد. بگذارد سلسلۀ دیوانگان مجنبان «دَعِ الشریعَة ولاتُحَرِکْ سلاسِل المجانین».

эй азизи гӯши дор ки « сами أўрснои алкитоби аллазӣнаи астФинои ман ъбоднои Фмнҳми золими лнФсаҳи вмнҳми собиқи болхироти бозни аллоҳ » ин се гуруҳ ки баён кардам аз одамиён , дарин ояти бҷмъ баён кардааст . Онро ки на куфр дорад ва на ислом ӯро золим хонд ки ҳамагии ҳиммат ӯ ҷзднё набошад ,у маъбудови ҳавоӣ ӯ бошад ки « أФрأити ман атхзи إлҳаҳи ҳавоа »у маъбуд ӯ дунё ва вуҷӯд ӯст , ва ӯ ми​пндорд ки банда худост ; ӯ муҳибони худро бахуд мехонд ки « валлоҳи идъўи إлии доруссалом » ; ва ин мудаббири золим дар таманнои онкии маро низ мехонд ва бар таманно такя задау худо бо эшон бзбон ҳол мегуяд :

ای عزیز گوش دار که «ثُمَّ أوْرَثْنا الکتاب الذین اصطَفینا من عبادنا فَمِنْهُم ظالمٌ لِنَفْسه وَمِنْهُم سابقٌ بالخیرات بِاِذن اللّه» این سه گروه که بیان کردم از آدمیان، درین آیت بجمع بیان کرده است. آن را که نه کفر دارد و نه اسلام او را ظالم خواند که همگی همت او جزدنیا نباشد،و معبوداو هوای او باشد که «أفَرَأیتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هواهُ» و معبود او دنیا و وجود اوست، و او می​پندارد که بندۀ خداست؛ او محبان خود را بخود میخواند که «واللّهُ یَدْعو إِلی دارِالسَّلام»؛ و این مُدبر ظالم در تمنای آنکه مرا نیز میخواند و بر تمنا تکیه زده و خدا با ایشان بزبان حال میگوید:

« вмнҳми муқтасид » кофарро муқтасид мехонд . Дариғо ки чаҳ фаҳми хоҳӣ кардан ! куфри миёнаи мартабат убудийятасту аўст тариқ ҳолатаст ,у охири ҳидоят ҷуз насафӣ нест бозоФт бо залолату залолат ҳамчунин нисбат дорад бо ҳидоят « изли ман ишоءи виҳдии ман ишоء » . Шайхи мо як рӯз намоз мекарду буқат ният гуфт : кофар шудаму зуннор бар худ бастам . « аллоҳи Акбар » чун аз намоз фориғ шуд гуфт : эй Муҳамади ту ҳануз бамӣонаи убудийяти нрсидҳ​оӣу бпрдаҳи он нури сиёҳ ки пардаи дор « Фбъзтки лأғўинҳми أҷмъин » турои роҳи ндодҳ​онд ; бош то диҳандат :

«ومِنْهُم مُقْتَصِدٌ» کافر را مقتصد میخواند. دریغا که چه فهم خواهی کردن! کفر میانه مرتبت عبودیت است و اوسط طریق حالتست، و آخر هدایت جز نصفی نیست باضافت با ضلالت و ضلالت همچنین نسبت دارد با هدایت «یُضِل من یَشاءُ وَیَهدی من یشاءُ». شیخ ما یک روز نماز میکرد و بوقت نیت گفت: کافر شدم و زنار بر خود بستم. «اللّه اکبر» چون از نماز فارغ شد گفت: ای محمد تو هنوز بمیانۀ عبودیت نرسیده​ای و بپردۀ آن نور سیاه که پرده دار «فَبِعِزَّتِکَ لَأغْوِیَّنَهُمْ أجمعین» ترا راه نداده​اند؛ باش تا دهندت:

Аз куфри нми​донм ки чаҳ фаҳми ми​кнӣ ! куфрҳо бисёраст зеро ки манзилҳои солик бисёраст . Куфру имон ҳар соъати равандаро шарт ва лозим бошад , чунонкии солик хабарӣ дорад ва ҳануз худро чизе бошад , аз дасти роҳи зан « влأзлнҳм » халоси наёбад ; чун халос ёфт бсдраҳ алмнтҳӣ расад , ӯро дар он роҳи додҳ​онд ; аммо чун аз интиҳоу ибтидоу вуҷӯду адаму амр ва наҳй ва осмонҳо ва заминҳоу аршу фарши вҷмлаҳи мавҷӯдот вопас гузошт , вози банд расӣдан ва норасӣдан худ бархест ва аз таваққуъ дидан ва нодидан пок шуд , аз ҳамаи офатҳо ва балоҳо раст . Ҳеҷ балои сахттар аз вуҷӯди ту дар ин роҳ нест , ва ҳеҷ заҳрии қотилтар дар ин роҳ аз таманноӣ мурӣдон нест . Аз сари ҳама бар бояд хост :

از کفر نمی​دانم که چه فهم می​کنی! کفرها بسیار است زیرا که منزلهای سالک بسیار است. کفر و ایمان هر ساعت رونده را شرط و لازم باشد، چنانکه سالک خبری دارد و هنوز خود را چیزی باشد، از دست راه زن «وَلَأُضِلَّنَّهُمْ» خلاص نیابد؛ چون خلاص یافت بِسِدرةِ المنتهی رسد، او را در آن راه داده​اند؛ اما چون از انتها و ابتدا و وجود و عدم و امر و نهی و آسمانها و زمینها و عرش و فرش وجملۀ موجودات واپس گذاشت، واز بند رسیدن و نارسیدن خود برخاست و از توقع دیدن و نادیدن پاک شد، از همۀ آفتها و بلاها رست. هیچ بلای سختتر از وجود تو در این راه نیست، و هیچ زهری قاتل تر در این راه از تمنای مریدان نیست. از سر همه بر باید خاست:

эй азиз агар тмом​тр аз ин хоҳӣ ки гуфтам , аз ин се тайифаи баёну шарҳи хоҳӣ , гӯши дор ва аз Мустафо - алайҳи ассалом - бишинав « анноси алии салосаи أқсом : қисми ишбҳўни албҳоӣм ,у қисми ишбҳўни алмлоӣкаҳ ,у қисми ишбҳўни алонбёء » . Гуфт : банӣ одами се қисми шдҳ​онд : баъзе монанд бҳоем бошанд , ҳамаи ҳиммати эшон аклу шурб буду хобу осоиш , « аўлӣкколأнъоми бали ҳам أзл » ин гуруҳ бошанд ; ва баъзе монанди Фриштгон бошанд , ҳиммати эшон тасбеҳу тҳлилу намоз ва рӯза бошад , Фриштаҳ сафатон бошанд ; ва баъзе монанди пайғомбарону шабаҳи расӯлон , ҳиммати эшон ишқи вмҳбту шавқу ризо ва таслим бошад . Зиҳии ҳадиси ҷомеъи монеъ .

ای عزیز اگر تمام​تر از این خواهی که گفتم، از این سه طایفه بیان و شرح خواهی، گوش دار و از مصطفی- علیه السلام- بشنو «الناسُ علی ثَلاثَةِ أقسام: قِسْمٌ یُشْبهون البَهائمَ، و قِسْمٌ یَشْبهون الملائکةَ، و قِسْمٌ یَشْبهون الانبیاءَ». گفت: بنی آدم سه قسم شده​اند: بعضی مانند بهایم باشند، همه همت ایشان اکل و شرب بود و خواب و آسایش، «اُولئککالأنْعام بَلْ هُمْ أضلُّ» این گروه باشند؛ و بعضی مانند فریشتگان باشند، همت ایشان تسبیح و تهلیل و نماز و روزه باشد، فریشته صفتان باشند؛ و بعضی مانند پیغامبران و شبه رسولان، همت ایشان عشق ومحبت و شوق و رضا و تسلیم باشد. زهی حدیث جامع مانع.

Гуруҳи сеюмро касе шиносад ки ин ҷумларо дида бошад , ва бар ҳама гузар карда ! ту худ ҳануз як мақомро ндидҳ​оӣ , ин ҳама чигуна фаҳми туоне кардан ? ! чун аноят азалӣ хоҳад ки марди соликро бмъроҷи қалб дар кори орад , шуъоъӣ аз оташи ишқ « нороллаҳи алмўқдаҳи алтии ттлъи алии алأФӣдаҳ » шълҳ​оӣ бузанд , шуъоъӣ бар мард солик ояд мардро аз пӯсти башарияту олами одамияти бадари орад . Дарин ҳолат , соликро маълум шавад ки : « кули нафаси зоиқаи аламут » чаҳ бошад ва дар ин мӯат роҳ мекунад , « кули ман алайҳои ?фон » рӯй намояд то баҷое расад ки « явми тбдли аларзи ғайри алأрз » бозгзорд . То бсрҳд фано расад , роҳати мамотро биравӣ арза кунанд ва онро қатъ кунаду бзбҳ беихтиёрӣ аз халқи ҷумлаи бабрад ки « ман أроди أни инзр ило мет имшии алии ваҷҳи аларзи Флинзри илои ибни абии қҳоФаҳ » : ин воқеа садиқ бошад ки ҳарчӣ аз вай бо дунё буд мурда буд ва ҳарчӣ аз худо буд бидон зинда бошад . « ман моти Фқди қомати қиёмата » ин буд . Онгоҳи аҳволи қиёмат бар вай арз диҳанд .

گروه سوم را کسی شناسد که این جمله را دیده باشد، و بر همه گذر کرده! تو خود هنوز یک مقام را ندیده​ای، این همه چگونه فهم توانی کردن؟! چون عنایت ازلی خواهد که مرد سالک را بمعراج قلب در کار آرد، شعاعی از آتش عشق «نارُاللّه الموقدةُ التی تطَلِعُ علی الأفئدة» شعله​ای بزند، شعاعی بر مرد سالک آید مرد را از پوست بشریت و عالم آدمیت بدر آرد. درین حالت، سالک را معلوم شود که: «کُلُّ نَفْسِ ذائقَةُ الموت» چه باشد و در این موت راه میکند، «کُلُّ مَنْ علیها فان» روی نماید تا بجایی رسد که «یَوْمَ تُبَدَّلُ الارضُ غَیْرَ الأرض» بازگذارد. تا بسرحد فنا رسد، راحت ممات را بروی عرضه کنند و آن را قطع کند و بذبح بی اختیاری از خلق جمله ببرد که «مَنْ أراد أن ینظُر الی مَیّت یمشی علی وجه الارض فَلْیَنظُر الی ابن ابی قُحافة»: این واقعۀ صدیق باشد که هرچه از وی با دنیا بود مرده بود و هرچه از خدا بود بدان زنده باشد. «مَنْ ماتَ فَقدْ قامَت قِیامتُهُ» این بود. آنگاه احوال قیامت بر وی عرض دهند.

Пас бдоити тавҳид , мардро пайдо гардад . Мардро аз доираи ин қавми бадари орад ки « вмни анноси ман иқўли омнои биллоҳу болиўми алохр ва мо ҳам бмؤмнин » . Номаш дар ҷаридаи онҳо сабт кунанд ки « вболохраҳи ҳам иўқнўн » зеро ки аз « иؤмнўни болғиб » дар гузашта бошаду бъолми яқин дар мушоҳидот бошад ,у имон дар ғайб ва ҳиҷрон бошад . Аз ӣнҷои туро маълум шавад ки чаро бо Мустафо хитоб карданд ки « мо канти тдрии мо алкитоби влоолоимон » ӯро бокроаҳи бъолми китоб ва имон овараданд аз баҳри интифоъи халқу раҳмати эшон ,у халқ қабул кард зеро ки сифат раҳмонят дошт ки « вмои أрслноки алои раҳмаи ллъолмин » ин маънии майдон ки ӯ худро бо китоб « въндаҳи أми алкитоб » доду имону исломро бахуд роҳ дод насиби ҷаҳонёнро вагарна ӯ аз куҷоу ғайбат аз он ҳузур аз куҷоу рисолату китоб аз куҷо ? !

پس بدایت توحید، مرد را پیدا گردد. مرد را از دایرۀ این قوم بدر آرد که «وَمِنَ الناس من یقولُ آمنّا باللّه و بالیَوْم الآخرِ و ما هُمْ بِمؤمنین». نامش در جریدۀ آنها ثبت کنند که «وَبِالآخِرَةِ هُمْ یوقِنون» زیرا که از «یَؤمنونَ بالغیب» در گذشته باشد و بعالم یقین در مشاهدات باشد، و ایمان در غیب و هجران باشد. از اینجا ترا معلوم شود که چرا با مصطفی خطاب کردند که «ما کنتَ تدری ما الکتابُ وَلاالایمان» او را باکراه بعالم کتاب و ایمان آوردند از بهر انتفاع خلق و رحمت ایشان، و خلق قبول کرد زیرا که صفت رحمانیت داشت که «وما أرسَلناکَ الاّ رحمةٌ للعالمین» این معنی میدان که او خود را با کتاب «وَعِنْده أمُّ الکِتاب» داد و ایمان و اسلام را بخود راه داد نصیب جهانیان را وگرنه او از کجا و غیبت از آن حضور از کجا و رسالت و کتاب از کجا؟!

Дариғо ки солик дар олами яқини худро маҳв бинад ,у худоро моҳӣ бинад . « имҳўоллаҳи мо ишоء » бо пас пушт гузошта бошад ва « исбт » исбот карда бошад ; бақоро мақоми ваии созанду онгоҳи аҳли исботроу аҳли маҳви ҳақиқатро бар дида ӯ арз диҳанд . Марди ӣнҷо исботӣ бошад на маҳвӣ ,у аҳли маҳвро бопас пушт гузошта бошад .

دریغا که سالک در عالم یقین خود را محو بیند، و خدا را ماحی بیند. «یَمْحُواللّهُ ما یشاءُ» با پس پشت گذاشته باشد و «یُثّبتُ» اثبات کرده باشد؛ بقا را مقام وی سازند و آنگاه اهل اثبات را و اهل محو حقیقت را بر دیدۀ او عرض دهند. مرد اینجا اثباتی باشد نه محوی، و اهل محو را باپس پشت گذاشته باشد.

Аммо дарин ҳамаи мақомоту дараҷот номутаноҳӣ бошад то худ ҳар касе дар кадоми дараҷа фурӯд ояд : «у мотдрии нафаси бأии أрзи тмўт » баёни ин ми​кнд . Дариғо ки чаҳ хавф дорад ин оят бо худ ? агар хоҳӣ аз Мустафо - алайҳи ассалом - бишинав ки гуфт : « إни қалби ибни одами аўдиаҳ , фии кули воади шуъбаи Фмни атбъи қалбаи алшъби лами иболи аллоҳи фии أии воади أҳлкаҳ » гуфт : дар дил банӣ одами водӣҳои фаровон ва азимаст , ва ҳар ки мтобъи он водӣҳо ва мағорҳо шуд бими он буд ки ҳалок шаваду ҷой дигар гуфт « мисли алқлби кришаҳи бأрзи Флоаҳи тақаллубҳо алрёҳ » ; боди раҳмати ишқи лоязолии дилро дар вилоятҳои худ мигрдонд то ҷое сокин шавад ва сукӯн ёбаду қалб , худ мутаққаллибаст яъне гардандааст аз гардидани ноистд . эй азиз « أмои إзоأроди аллоҳи қабзи рӯҳи абди борзи ҷаъли ?лаи фӣҳо ҳоҷа » чун хоҳанд ки дар вилоятии ниёзи дили соликро онҷо мутаваққиф гардонанду қабзи рӯҳ ӯ кунанд , дар он мақом ӯро муҳтоҷу муштоқи он замин ва мақом гардонанд то сар бидон мақоми фурӯди орад ва бидон қонеъ шавад .

اما درین همه مقامات و درجات نامتناهی باشد تا خود هر کسی در کدام درجه فرود آید: «و ماتَدْری نَفْسٌ بِأی أرضِ تَموتُ» بیان این می​کند. دریغا که چه خوف دارد این آیت با خود؟ اگر خواهی از مصطفی- علیه السلام- بشنو که گفت: «إِنّ قَلبِ ابن آدمَ اَوَدیةً، فی کل وادٍ شُعْبَةٌ فَمَن اتّبع قَلبُه الشُّعَبَ لم یُبال اللّهُ فی أیَ وادٍ أهلَکَهُ» گفت: در دل بنی آدم وادیهای فراوان و عظیمست، و هر که متابع آن وادیها و مغارها شد بیم آن بود که هلاک شود و جای دیگر گفت «مَثَلُ القلبِ کَریشةٍ بِأرض فَلاةِ تُقلَبُها الریاحُ»؛ باد رحمت عشق لایزالی دل را در ولایتهای خود میگرداند تا جایی ساکن شود و سکون یابد و قلب، خود متقلبست یعنی گردنده است از گردیدن نایستد. ای عزیز «أمّا إِذاأرادَ اللّهُ قَبْضَ روحِ عبدٍ بِارضِ جَعَلَ له فیها حاجةَ» چون خواهند که در ولایتی نیاز دل سالک را آنجا متوقف گردانند و قبض روح او کنند، در آن مقام او را محتاج و مشتاق آن زمین و مقام گردانند تا سر بدان مقام فرود آرد و بدان قانع شود.

Дар олами фанои ҳамаи соликони ҳам тариқ ва ҳам роҳанд ки « кули ман алайҳои ?фон » ; аммо то худ бъолми бақо кро расонанд ? ва то ки худро бозёбад ва то худ ҳаркасии куҷо фурӯд ояд ? « вибқии ваҷҳи рбк » ҳамин маънӣ дорад . « вмои мнои إлолаҳи мақоми маълум » узри ҳамаи соликон бхўостаҳасту ниҳоят ҳар яке падед карда . эй азиз аз арз чаҳ фаҳми ми​кнӣ ? « إни алأрзи ллаҳи иўрсҳои ман ишоءи ман ибод » ин замин хок набошад ки замини хок фано дорад , холиқроу боқиро нишоед ; замини биҳишту замин дил мехоҳад . Фардо ки бад-ӣни мақоми рисӣ бар ту лозим шавад гуфтан : «у қолўоолҳмдллаҳи алзии сдқнои ваъдаи вأўрснои аларзи нтбўأи ман алҷнаҳи ҳайси ншоءи Фнъми أҷри алъомлин » . Ва ҷое дигари баёни ми​кнд : « влқди ктбнои Фёлзбўри ман баъди аззикри إни алأрзи ирсҳои ибодии алсолҳўн » .

در عالم فنا همه سالکان هم طریق و هم راهند که «کُلُّ مَنْ علیها فانِ»؛ اما تا خود بعالم بقا کرا رسانند؟ و تا که خود را بازیابد و تا خود هرکسی کجا فرود آید؟ «ویَبقی وَجهُ رَبِّک» همین معنی دارد. «وما مِنّا إِلاّله مقام مَعلوم» عذر همه سالکان بخواسته است و نهایت هر یکی پدید کرده. ای عزیز از ارض چه فهم می​کنی؟ «إنَّ الأرض لِلّه یورِثها مَنْ یشاءُ مِنْ عِباد» این زمین خاک نباشد که زمین خاک فنا دارد، خالق را و باقی را نشاید؛ زمین بهشت و زمین دل میخواهد. فردا که بدین مقام رسی بر تو لازم شود گفتن: «و قالواالحمدُللّه الذی صَدَقنا وَعْدَهُ وأوْرَثنا الارضَ نتَبَّوأ من الجَنَّةِ حَیْثُ نشاء فَنِعْمَ أجرُ العاملین». و جایی دیگر بیان می​کند: «ولقد کَتَبْنا فیالزبور مِنْ بَعْدّ الذِکر إِنّ الأرض یَرِثُها عبادیَ الصَّالِحونَ».

Чун замини фаноу қолаби базмин бақоу дил мубаддил шавад мардро баҷоеи расонад ки ършмҷидро дар зрҳ​оӣ бинад ва дар ҳар зрҳ​ои арш Маҷид бинад . Аз он бузурги ншнидҳ​оӣ ки гуфт : дар ҳар зрҳ​ои сесад ва шаст ҳикмати худо офарӣдааст ; аммо ман ми​гўим ки дар ҳрзрҳ​ои садҳазори ҳикмати номутаноҳӣ таъбияаст , ва ин зарра дар мавҷӯдот нагунҷаду ҷумлаи мавҷӯдоти нисбат бо ин зарра , зрҳ​ои намояд ; « вإни ман шийъи إлои исбҳи бҳмдаҳ » ҳамин маънӣ дорад . Дариғо ки марди мунтаҳӣ дар ҳар зрҳ​ои ҳафт осмон ва ҳафт замин бинад . Зиҳии зрҳ​оӣ ки оинаи кули мавҷӯдоту махлуқоти омада , чун дар зарра мавҷӯдот бибинад , надонам ки аз мавҷӯдот чаҳ бинад « снриҳми оётнои фии алоФоқу фии أнФсҳм » . « монзрти фии шийъи алои врأити аллоҳи фӣа » ҳамин маънӣ дорад ки ҳамаи чизи оинаи муъоина ӯ шавад , ва аз ҳамаи чизи фоида ва маърифат ёбад . « исбҳи ллаҳи моФии алсмўот ва мо фии аларз » ин ҳамаи баён ки гуфта шуд бкрдаҳаст .

چون زمین فنا و قالب بزمین بقا و دل مبدل شود مرد را بجایی رساند که عرشمجید را در ذره​ای بیند و در هر ذره​ای عرش مجید بیند. از آن بزرگ نشنیده​ای که گفت: در هر ذره​ای سیصد و شصت حکمت خدا آفریده است؛ اما من می​گویم که در هرذره​ای صدهزار حکمت نامتناهی تعبیه است، و این ذره در موجودات نگنجد و جملۀ موجودات نسبت با این ذره، ذره​ای نماید؛ «وَإِنْ مِنْ شیءِ إِلاّ یُسَبِّحُ بِحَمْدِه» همین معنی دارد. دریغا که مرد منتهی در هر ذره​ای هفت آسمان و هفت زمین بیند. زهی ذره​ای که آینۀ کل موجودات و مخلوقات آمده، چون در ذرۀ موجودات ببیند، ندانم که از موجودات چه بیند «سَنُریهِم آیاتنا فی الآفاقِ وَ فی أَنْفسِهِم». «مانَظَرْتُ فی شیء الاّ وَرَأَیْتُ اللّهَ فیه» همین معنی دارد که همه چیز آینۀ معاینۀ او شود، و از همه چیز فایده و معرفت یابد. «یُسَّبِح لِلّه مافی السموات و ما فی الارض» این همه بیان که گفته شد بکرده است.