эй азизи бузургвори гӯши дор . Хабар « ман урф нафса Фқди урфи раба »ро ки пурсидаи ​ои аҳволи мухталиф нми​ гузорад ки тартиби китобат ҳосил ояд аммо чаҳ кунам « валлоҳи ғолиби алии أмраҳ » ! баъзе аз маърифати нафаси худ бишнидае дар тмиҳдҳои гузашта ва баъзе дар тамҳид даҳум гуфта шавад ба тамомӣ , шмҳ​оӣ ва қадре чунонкӣ диҳанд ва чунонкӣ ояд гуфта шавад .

ای عزیز بزرگوار گوش دار. خبر «مَنْ عَرَف نَفْسَه فَقَدْ عَرَف ربَّه» را که پرسیده‌​ای احوال مختلف نمی​‌گذارد که ترتیب کتابت حاصل آید اما چه کنم «واللّهُ غالِبٌ علی أمره»! بعضی از معرفت نفس خود بشنیده‌ای در تمیهدهای گذشته و بعضی در تمهید دهم گفته شود به‌تمامی، شمه​ای و قدری چنانکه دهند و چنانکه آید گفته شود.

Чун мард бидон мақом расад ки аз шароби маърифат маст шавад , чун бкмол мастӣ расад ва бенҳоят интиҳои худ расад , нафаси Муҳамадро ки « лақади ҷоءкми расӯли ман أнФскм » биравӣ ҷилва кунанд . « тӯбои лмни ронӣу омн бе » тарози рӯзгори ваии созанд . Давлатӣ ёбад ки варои он давлат , давлатӣ дигар набошад . Ҳаркии маърифати нафаси худ ҳосил кард маърифати нафаси Муҳамад ӯро ҳосил шавад ;у ҳаркии маърифати нафаси Муҳамад ҳосил кард пои ҳиммат дар маърифати зоти аллоҳ наад . « ман ронии Фқди раъй алҳақ » ҳамин маънӣ бошад . Ҳар ки маро дид худоро дида бошаду ҳарки хушинос нест Муҳамад шинос набошад , орифи худои худ чигуна бошад ? чун маърифати нури Муҳамад ҳосил ояду байъат « إни аллазӣнаи ибоиъўнки إнмои ибоиъўни аллоҳ » баста шавад ; кори ин солик дар дунёи вохрт тамом шуд ки « алиўми أкмлти лаками динкм » бовай гуяд : неъмати маърифати ту камолят ёфт брсидну ҳосил омадан ; маърифати Муҳамад ки хос бар ту нест умуму шумӯлро омадааст ки « лақади ман аллоҳи алии алмؤмнини إзи баъси Фиҳми расӯлони ман أнФсҳм » .

چون مرد بدان مقام رسد که از شراب معرفت مست شود، چون بکمال مستی رسد و بنهایت انتهای خود رسد، نفس محمد را که «لَقَدْ جاءکم رسولٌ مِنْ أنْفُسِکُم» بروی جلوه کنند. «طوبی لِمَنْ رآنی و آمَنَ بی» طراز روزگار وی سازند. دولتی یابد که ورای آن دولت، دولتی دیگر نباشد. هرکه معرفت نفس خود حاصل کرد معرفت نفس محمد او را حاصل شود؛ و هرکه معرفت نفس محمد حاصل کرد پای همت در معرفت ذات اللّه نهد. «مَنْ رآنی فَقَدْ رأی الحق» همین معنی باشد. هر که مرا دید خدا را دیده باشد و هرکه خودشناس نیست محمد شناس نباشد، عارف خدا خود چگونه باشد؟ چون معرفت نور محمد حاصل آید و بیعت «إنّ الذین یُبایِعونَک إِنّما یُبایِعون اللّه» بسته شود؛ کار این سالک در دنیا وآخرت تمام شد که «الیومَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکم» باوی گوید: نعمت معرفت تو کمالیت یافت برسیدن و حاصل آمدن؛ معرفت محمد که خاص بر تو نیست عموم و شمول را آمده است که«لَقَدْ مَنَّ اللّهُ علی المؤمنین إذْ بَعَثَ فیهم رسولان مِنْ أنفسِهم».

Бар ин марди солики шукр , лозим вўоҷб ояду шукр натавонад кард ; аз бҳрўӣ шукр кунанд . Дариғо маърифати раби мардро чандон маърифат худ диҳад ки дар он маърифат на орифро шиносади венаи маърӯфро . Магар ки Абубакри садиқ - разии аллоҳи анҳу - аз ӣнҷо гуфт : « алъҷзи ани дараки إлодроки إдрок » яъне маърифату идрок он бошад ки ҳамагии орифро бихӯрад то орифи идрок натавонад кард ки мадракаст ё на .

بر این مرد سالک شکر، لازم وواجب آید و شکر نتواند کرد؛ از بهروی شکر کنند. دریغا معرفت رب مرد را چندان معرفت خود دهد که در آن معرفت نه عارف را شناسد ونه معروف را. مگر که ابوبکر صدیق- رضی اللّه عنه- از اینجا گفت: «العَجْزُ عن دَرْک إِلادراک إدْراکٌ» یعنی معرفت و ادراک آن باشد که همگی عارف را بخورد تا عارف ادراک نتواند کرد که مُدْرِک است یا نه.

« субҳони ман лами иҷъли ллхлқи сбилои илои маърифатаи إлои болъҷзи ани маърифата » . Ҳаркасро роҳи ндодҳ​онди бмърФти зот бе чун ӯ , пас ҳар ки роҳи маърифати зот ӯ талабади нафаси ҳақиқати худро оинҳ​оӣ созад ва дар он оина нигарад , нафаси Муҳамад - алайҳи ассалом -ро бишносад . Пас аз он нафаси Муҳамадро оина созад , « врأити рабии лайлаи алмъроҷи фии أҳсни сувара » нишони ин оина омадааст . Ду дар ин оина , « вуҷӯҳи иўмӣзи нозраҳи илои рабҳо нозира » ми​ёб ,у Нидо дар олами ми​даҳ ки « ва мо қдрўои аллоҳи ҳақи қадара » эй : « моърФўои аллоҳи ҳақи маърифата » . Ва ин мақоми олӣ ва нодираст , ӣнҷо ҳар кас нарасад , ҳрксиндонд .

«سُبْحانَ مَنْ لَمْ یَجْعَل للخَلْق سبیلاً الی معرِفَتِه إِلّا بالعَجْزِ عن مَعْرِفَتِه». هرکس را راه نداده​اند بمعرفت ذات بی چون او، پس هر که راه معرفت ذات او طلبد نفس حقیقت خود را آینه​ای سازد و در آن آینه نگرد، نفس محمد- علیه السلام- را بشناسد. پس از آن نفس محمد را آینه سازد، «وَرَأیْتُ ربی لیلةَ المِعْراج فی أَحْسَن صورة» نشان این آینه آمده است. دو در این آینه، «وجوهٌ یومَئذٍ ناضِرةٌ الی رَبِها ناظرة» می​یاب، و ندا در عالم می​ده که «و ما قَدَروا اللّهَ حقَّ قَدْرِه» ای: «ماعَرَفوا اللّهَ حقَّ مَعْرِفَتِه». و این مقام عالی و نادر است، اینجا هر کس نرسد، هرکسینداند.

эй азизи маърифати худро сохта кун ки маърифат дар дунёи тухм лқоءоллаҳаст дар охират . Чаҳ мишнўӣ ? мегӯям ҳаркии имрӯз бо маърифатаст , фардо бо руятаст , аз худо бишинав « вмни кони фии ҳзаҳи алднёи аъамии Фҳўи фии алохраҳи أъмии вأзли сбило » . Ҳарки дар дунё нобӣност аз маърифати худо дар охират нобӣност аз руяти худо . Аз Мустафо - алайҳи ассалом - бишинав ки гуфт : « яке дар қиёмати гўидкаҳ ёрб , Нидо ояд ки маро махон ки ту худ дар дунё маро нашинохтӣ « лأнки лами търФнии фии дори алднё » , пас дар охиратам чигуна шиносӣ ? « нсўои аллоҳи Фонсоҳми أнФсҳм » ҳамин маънӣ дорад . Ҳар ки нафаси худро фаромӯш кунад ӯро фаромӯш карда бошад ва ҳар ки нафаси худро ёди орад ӯро бо ёд оварда бошад « ман урф нафса урфи раба , вмни аҷзи ани муъаррифа нафса Фأҳрии أни иъҷзи ани муъаррифаи раба » . Саодати абад дар маърифати нафаси мард , бастааст ; бақадр маърифати худ ҳар якро аз саодат насиб хоҳад буд .

ای عزیز معرفت خود را ساخته کن که معرفت در دنیا تخم لقاءاللّه است در آخرت. چه میشنوی؟ میگویم هرکه امروز با معرفت است، فردا با رؤیتست، از خدا بشنو «وَمَنْ کان فی هذه الدُنیا اُعمی فهو فی الآخرةِ أعمی وأضلُّ سبیلا». هرکه در دنیا نابیناست از معرفت خدا در آخرت نابیناست از رؤیت خدا. از مصطفی- علیه السلام- بشنو که گفت: «یکی در قیامت گویدکه یارب، ندا آید که مرا مخوان که تو خود در دنیا مرا نشناختی «لأنَّکَ لم تعرفنی فی دار الدنیا»، پس در آخرتم چگونه شناسی؟ «نَسَوا اللّهَ فَانساهُم أنفُسَهم» همین معنی دارد. هر که نفس خود را فراموش کند او را فراموش کرده باشد و هر که نفس خود را یاد آرد او را با یاد آورده باشد «مَنْ عَرَفَ نَفْسَه عَرَفَ ربّه، وَمَنْ عَجِز عن مَعْرفة نفسِه فَأَحری أن یَعْجَزَ عن معرفةِ ربِه». سعادت ابد در معرفت نفس مرد، بسته است؛ بقدر معرفت خود هر یک را از سعادت نصیب خواهد بود.

Ва маърифати худои таъолӣ бар се навъаст : яке маърифати зот ,у дигари маърифати сифоти вдигри маърифати афъолу аҳкоми худо . Аммо эй азизи маърифати афъоли аллоҳу аҳкома аз маърифати нафас ҳосил шавад « вФии анФскми أФлои тбсрўн » ? « снриҳми оётнои фии алоФоқу фии أнФсҳм » . Ҳаргоҳ ки маърифати нафаси худ комилтар , маърифати афъоли худои комилтар ;у маърифати сифоти худои онгоҳ ҳосил ояд ки маърифати нафаси Муҳамад ки « лақади ҷоءкми расӯли ман أнФскм » ҳосил ояд ;у маърифати зот ӯ - таъолӣ - кро Зуҳра бошад ки худ гуяд : « тФкрўои фии олоءи аллоҳи влои тФкрўои фии зоти аллоҳ » . Ҷузи брмзии маърифат худо ҳаромаст шарҳ кардан .

و معرفت خدای تعالی بر سه نوع است: یکی معرفت ذات، و دیگر معرفت صفات ودیگر معرفت افعال و احکام خدا. اما ای عزیز معرفت افعال اللّه و احکامه از معرفت نفس حاصل شود «وَفی انفُسکم أفَلا تُبْصِرون»؟ «سَنُریهم آیاتِنا فی الآفاق و فی أنفُسهم». هرگاه که معرفت نفس خود کاملتر، معرفت افعال خدا کاملتر؛ و معرفت صفات خدای آنگاه حاصل آید که معرفت نفس محمد که «لَقَد جاءکم رسول مِنْ أنفُسِکم» حاصل آید؛ و معرفت ذات او- تعالی- کرا زهره باشد که خود گوید: «تَفَکَّروا فی آلاء اللّهِ ولا تَفَکَّروا فی ذاتِ اللّه». جز برمزی معرفت خدا حرامست شرح کردن.

эй азизи бдонкаҳи афъоли худоӣ - таъолӣ - ду қисмаст : мулкӣу малакӯтӣ .

ای عزیز بدانکه افعال خدای- تعالی- دو قسم است: مُلکی و ملکوتی.

Ин ҷаҳону ҳрчҳдри ин ҷаҳонаст малики хўонндўи он ҷаҳон ва ҳарчӣ дар он ҷаҳонаст малакӯт хонанд ; ва ҳарчӣ ҷузи ин ҷаҳон ва он ҷаҳон бошад ҷабарут хонанд . То малик нашиносӣ ва вопас нагузорӣ бмлкўт нарисӣ ; ва агар малакӯтро нашиносӣ ва вопас бигзорӣ бҷбрўт нарисӣ ;у худоиро - табораку таъолӣ - дар ҳар олимӣ аз ин оламҳои се гона хзинҳ​оӣ ҳаст ки « вллаҳи хзоӣни алсмўоти волأрз » валикин ҳар касе надонад . эй азизи бҷлоли қадари лами изл ки чандон сулӯк ми​боид кард ки аз малики бмлкўти рисӣ , ва аз малакӯти асфал то бмлкўти аъло рисии чандон сулӯк ми​боид кард .

این جهان و هرچهدر این جهان است ملک خوانندو آن جهان و هرچه در آن جهان است ملکوت خوانند؛ و هرچه جز این جهان و آن جهان باشد جبروت خوانند. تا ملک نشناسی و واپس نگذاری بملکوت نرسی؛ و اگر ملکوت را نشناسی و واپس بگذاری بجبروت نرسی؛ و خدای را- تبارک و تعالی- در هر عالمی از این عالمهای سه گانه خزینه​ای هست که «وَلِلّهِ خَزائنُ السمواتِ والأرض» ولیکن هر کسی نداند. ای عزیز بجلال قَدْرِ لَمْ یَزَل که چندان سلوک می​باید کرد که از ملک بملکوت رسی، و از ملکوت اسفل تا بملکوت اعلی رسی چندان سلوک می​باید کرد.

Пас онгоҳи сулӯк бояд кардан то ҷамоли ин оят рӯй намояд ки « субҳони алзии бедаи малакӯти кули шийъи волӣаи трҷъўн » дар ин ояти ҷамоли холиқи малакӯтро бинад , « урфи раба » ӯро рӯй намояд . Аммо « урфи раба » тамом набошад то аз пардаи рубубияти бпрдаҳи ҷамол илоҳят расад ва аз пардаи илоҳяти бпрдаҳ иззат расад ; ва аз пардаи иззати бпрдаҳ азимат расад , ва аз пардаи азимати бпрдаҳ кибриё расад . Дар пардаи кбрёءоллаҳи дунёу охират маҳв бинад , « кули ман алайҳои ?фон бадв гуяд : « أнзри илои виҷҳаи аллоҳи алкрим » . Ҳама « вибқии ваҷҳи рбк » бошад .

پس آنگاه سلوک باید کردن تا جمال این آیت روی نماید که «سُبْحان الذی بِیَده مَلکوتُ کل شیء وَاِلیه تُرْجَعون» در این آیت جمال خالق ملکوت را بیند، «عَرَف رَبَّه» او را روی نماید. اما «عرف ربَّه» تمام نباشد تا از پردۀ ربوبیت بپردۀ جمال الهیت رسد و از پردۀ الهیت بپردۀ عزت رسد؛ و از پردۀ عزت بپردۀ عظمت رسد، و از پردۀ عظمت بپردۀ کبریا رسد. در پردۀ کبریاءاللّه دنیا و آخرت محو بیند، «کَلُّ مَنْ علیْها فانِ بدو گوید:«أُنْظُر الی وَجْههِ اللّهِ الکَریم». همه «وَیَبْقِی وَجْهُ رَبِّک» باشد.

Аинҷоҳич аз ориф намонда бошаду маърифат низ маҳв шуда бошад ,у ҳама маърӯф бошад , « алои илои аллоҳи тсири алأмўр » ҳамин ми​гўид . Дар ин мақом , « иҳбҳми виҳбўнаҳ » яке намояд . Пас ин нуқта , худро бсҳрои ҷабарут ҷилва диҳад . Пас ҳусайни ҷуз « أно алҳақ »у боязиди ҷуз « субҳонӣ » чаҳ гӯйанд ? ! ӣнҷои солик ҳеҷ набӯд , холиқ солик бошад . Варои ин мақом чаҳ мақом бошад ?у болои ин давлати кадом давлат бошад ? ! ва аз барои узри вай , Нидо дар малик ва малакӯт диҳанд «у إзои шӣнои бдлнои أмсолҳми тбдило » .

اینجاهیچ از عارف نمانده باشد و معرفت نیز محو شده باشد، و همه معروف باشد، «اَلا الی اللّه تَصیرَ الأُمور» همین می​گوید. در این مقام، «یَحُّبهم وَیُحبُّونه» یکی نماید. پس این نقطه، خود را بصحرای جبروت جلوه دهد. پس حسین جز «أنا الحق» و بایزید جز «سُبْحانی» چه گویند؟! اینجا سالک هیچ نبود، خالق سالک باشد. ورای این مقام چه مقام باشد؟ و بالای این دولت کدام دولت باشد؟! و از برای عذر وی، ندا در ملک و ملکوت دهند «وَ إِذا شِئنا بَدَّلنا أمثالَهم تَبْدیلا».

Дариғо чаҳ ми​шнўӣ ? ! агар на онстӣ ки ҳануз вақти зеру зибр башарият нест !у ало бим онаст ки ҳақиқат , ин маъонии шариъатро мқлўб кунад . Дариғо шунидӣ « вإзои шӣнои бдлнои أмсолҳми тбдило » чаҳ маънӣ буд ? як соъат маро бош то бадоне ки « тбдило » чаҳ бошад : нур аллоҳ бошад ки бар ниҳод банда ояд . Ҳар чанд ки расаду тобад аз мард чандон бинмоанд кҳхўдро бо худ бинад « бали нқзФи болҳқи алии алботли Фидмнаҳи Фإзои ҳўи зоҳқ » . Зиҳии кимиёгарӣ ! аз куҷо то куҷо ? ! « Фҳўи алии нури ман раба » нур бо нур шаваду нор аз миён бархезад ки чун шуъоъ офтоб битобаду муҳӣт ситорагон ояд , ситорагонро ҳукмӣ намонад . ӣнҷои солики муроди худро баҳамаи Муродии дрбозду дидаи худро баҳамаи дидаи дрбозд то ҳама дида шавад ; абўолъбоси қассоб дар самоъи пайвастаи ин байтҳо гуфтӣ :

دریغا چه می​شنوی؟! اگر نه آنستی که هنوز وقت زیر و زبر بشریت نیست! و الا بیم آنست که حقیقت، این معانی شریعت را مقلوب کند. دریغا شنیدی «وَإذا شِئنا بَدَّلنا أمْثالَهم تَبْدیلا» چه معنی بود؟ یک ساعت مرا باش تا بدانی که «تبدیلا» چه باشد: نور اللّه باشد که بر نهاد بنده آید. هر چند که رسد و تابد از مرد چندان بنماند کهخود را با خود بیند «بَلْ نَقْذِفُ بالحق علی الباطِل فَیَدْمَنَه فَإِذا هو زاهِق». زهی کیمیاگری! از کجا تا کجا؟! «فهو علی نورٍ من ربه» نور با نور شود و نار از میان برخیزد که چون شعاع آفتاب بتابد و محیط ستارگان آید، ستارگان را حکمی نماند. اینجا سالک مراد خود را بهمه مرادی دربازد و دیدۀ خود را بهمه دیده دربازد تا همه دیده شود؛ ابوالعباس قصاب در سماع پیوسته این بیتها گفتی:

эй азизи мунозираи қолаби байн бо дил , ки қолаб бо дил чаҳ ми​гўид . Аз баҳри онкии қолаб чаҳ донад ки дилро чаҳ афтодааст ки бештар онаст ки дил бар қолаб бапушанд ;у дили қолабро чаҳ ҷавоби ми​дҳд ? гӯши дор :

ای عزیز مناظرۀ قالب بین با دل، که قالب با دل چه می​گوید. از بهر آنکه قالب چه داند که دل را چه افتاده است که بیشتر آنست که دل بر قالب بپوشاند؛ و دل قالب را چه جواب می​دهد؟ گوش دار:

Ин сухани дараҷаони худ ки донад алои муҳаррамони инси илоҳят ки аз авсофи башарияти боўсоФи илоҳят расида бошанд ,у ҳақиқати эшон бо башарияти пайвастаи ин байтҳо ми​гўид :

این سخن درجهان خود که داند الاّ مَحْرمان اُنس الهیت که از اوصاف بشریت باوصاف الهیت رسیده باشند، و حقیقت ایشان با بشریت پیوسته این بیتها می​گوید:

Зиёдат аз ин соъати нми​тўонми гуфтани баъди мо ки ҷумлаи тамҳидҳо худ баён « ман урф нафса Фқди урфи раба » омадааст . Неки талаби ми​кну бози ми​ёб ,у нигоҳи ми​дор ва аз ман шунида ми​бош то доне .

زیادت از این ساعت نمی​توانم گفتن بعد ما که جملۀ تمهیدها خود بیان«مَنْ عَرَف نَفْسَه فَقَدْ عَرَف ربّه» آمده است. نیک طلب می​کن و باز می​یاب، و نگاه می​دار و از من شنیده می​باش تا دانی.