эй ъзизоини ҳадисро гӯши дор ки Мустафо - алайҳи ассалом - гуфт : « ман ишқи въФи сами ктми Фмоти моти шҳидо » . Ҳарки ошиқ шаваду онгоҳи ишқ пинҳон дорад ва бар ишқи бимирад шаҳид бошад . Андари ин тамҳиди олами ишқро хоҳем густаронед ҳарчанд ки ми‬кўшм ки аз ишқи даргузарам , ишқи марои шефта ва саргардон медорад ; ва бо ин ҳама ӯ ғолиб мешавад ва ман мағлуб . Бо ишқ кӣ тавонам кушед ? !

ای عزیز این حدیث را گوش دار که مصطفی- علیه السلام- گفت: «مَنْ عَشِقَ وَ عَفَّ ثُمَّ کَتَمَ فماتَ ماتَ شهیداً»: «هرکه عاشق شود و آنگاه عشق پنهان دارد و بر عشق بمیرد شهید باشد». اندر این تمهید عالم عشق را خواهیم گسترانید، هرچند که می‬‌کوشم که از عشق درگذرم، عشق مرا شیفته و سرگردان می‬‌دارد؛ و با این همه او غالب می‌‬شود و من مغلوب. با عشق کی توانم کوشید؟

Дариғо ишқи фарз роҳаст ҳамаи касро . Дариғо агар ишқи холиқи надории бории ишқи махлуқ муҳайё кун то қадари ин калимоти туро ҳосил шавад . Дариғо аз ишқ чаҳ тавон гуфт ! ва аз ишқ чаҳ нишон шояд дод , ва чаҳ иборат тавон кард ! дар ишқи қадам ниҳодан касеро мусаллам шавад ки бо худ набошаду тарки худ бикунад ва худро эсор ишқ кунад . Ишқи отшост ҳарҷо ки бошад ҷуз ӯ рахт дайгарӣ наниҳад . Ҳарҷо ки расад сӯзад ,у брнг худ гирданд .

دریغا عشق فرض راه است همه کس را. دریغا اگر عشق‌ِ خالق نداری باری عشق مخلوق مهیّا کن تا قدر این کلمات ترا حاصل شود. دریغا از عشق چه توان گفت! و از عشق چه نشان شاید داد، و چه عبارت توان کرد! در عشق قدم نهادن کسی را مسلّم شود که با خود نباشد و ترک خود بکند و خود را ایثار عشق کند. عشق آتش است؛ هرجا که باشد، جز او رخت دیگری ننهد. هرجا که رسد سوزد، و به رنگ خود گرداند.

эй азизи бхдо расӣдан фарзаст ,у лобуд ҳарчӣ бавоситаи он бхдо расанд , фарз бошад бнздики толибон . Ишқи бандаро бхдои расонад , пас ишқ аз баҳри ин маънии фарз роҳ омад . эй азизи маҷнӯни сифатӣ бояд ки аз номи Лайлии шунидани ҷони тавон бохтан , фориғро аз ишқи Лайлӣ чаҳ бок ва чаҳ хабар !у онкии ошиқ Лайлӣ набошад ончии фарзи роҳи маҷнӯн буд , ӯро фарз набӯд . Ҳамаи касро он дида набошад ки ҷамол Лайлӣ бинаду ошиқ Лайлӣ шавад ; то он дида ёбад ки ошиқ Лайлӣ шавад ки ин ишқи худ зарурат бошад . Кори он ишқ дорад ки чун номи Лайлии шунӯд , гирифтори ишқ Лайлӣ шавад . Бмҷрди исми ишқи ошиқ шудани кории турфа ва ӯъҷуба бошад :

ای عزیز به خدا رسیدن فرض است، و لابد هرچه به‌واسطهٔ آن به خدا رسند، فرض باشد به نزدیک طالبان. عشق بنده را به خدا رساند، پس عشق از بهر این معنی فرض راه آمد. ای عزیز، مجنون‌صفتی باید که از نام لیلی شنیدن جان توان باختن، فارغ را از عشق لیلی چه باک و چه خبر! و آنکه عاشق لیلی نباشد آنچه فرض راه مجنون بود، او را فرض نبود. همه کس را آن دیده نباشد که جمال لیلی بیند و عاشق لیلی شود؛ تا آن دیده یابد که عاشق لیلی شود که این عشق خود ضرورت باشد. کار آن عشق دارد که چون نام لیلی شنود، گرفتار عشق لیلی شود. به‌مجرد اسم عشق عاشق شدن کاری طرفه و اعجوبه باشد:

Кор толиб онаст ки дар худ ҷузи ишқи нтлбд . Вуҷӯди ошиқ аз ишқаст ; беишқ чигуна зиндагонӣ кунад ? ! ҳаёт аз ишқи мшиноси вммот беишқ меёб :

کار طالب آنست که در خود جز عشق نطلبد. وجود عاشق از عشق است؛ بی عشق چگونه زندگانی کند؟ حیات از عشق می‌شناس و ممات بی عشق می‬‌یاب:

Савдои ишқ аз зиракии ҷаҳони беҳтари арзад ,у девонагии ишқ бар ҳамаи ақлҳо афзӯн ояд . Ҳар ки ишқ надорад , маҷнӯн ва беҳосиласт . Ҳарки ошиқ нест худбин ва пуркин бошаду худрой буд ; ошиқӣ бехудӣ ва бероҳӣ бошад . Дариғо ҳамаи ҷаҳону ҷаҳонён кошкӣ ошиқ будандӣ то ҳамаи зинда ва бо дард будандӣ !

سودای عشق از زیرکی جهان بهتر ارزد، و دیوانگی عشق بر همه عقل‌ها افزون آید. هر که عشق ندارد، مجنون و بی‌حاصل است. هرکه عاشق نیست خودبین و پرکین باشد و خودرای بوَد؛ عاشقی بی‌خودی و بی‌راهی باشد. دریغا همه جهان و جهانیان کاشکی عاشق بودندی تا همه زنده و با درد بودندی!

эй азизи прўонҳқўт аз ишқ оташ хӯрд беоташ қарор надорад ва дар оташ вуҷӯд надорад то онгоҳ ки оташи ишқ ӯро чунон гирданд ки ҳамаи ҷаҳон оташ бинад ; чун ботш расад , худро бар миён занад . Худ надонад фарқӣ кардани миёни оташу ғайри оташ , чаро ? зеро ки ишқ , ҳамаи худ оташаст :

ای عزیز، پروانه قوت از عشق آتش خورَد. بی آتش قرار ندارد و در آتش وجود ندارد. تا آنگاه که آتش عشق او را چنان گرداند که همه جهان آتش بیند؛ چون به آتش رسد، خود را بر میان زند. خود نداند فرقی کردن میان آتش و غیر آتش، چرا؟ زیرا که عشق، همه خود آتش است:

Чун парвонаи худро бар миён занад , сӯхта шавад ; ҳама нор шавад . Аз худ чаҳ хабар дорад ! ва то бо худ буд , дар худ буд ; ишқ медиду ишқ қӯтӣ дорад ки чун ишқ сироят кунад бмъшўқ , маъшӯқи ҳамагии ошиқро бахуд кашад ва бихӯрад . Оташи ишқи парвонаро қӯт медиҳаду ӯрои ми‬прўронд то парвонаи пиндорад ки оташ , ошиқ парвонааст ; маъшӯқи шамъ ҳамчунон бо тартиб ва қӯт бошад бад-ӣни тамаъи худро бар миён занад , оташи шамъ ки маъшӯқ бошад боваии бсўхтни даройад то ҳамаи шамъ , оташ бошад : на ишқ ва на парвона . Ва парвона бетоқату қӯт ин мегуяд :

چون پروانه خود را بر میان زند، سوخته شود؛ همه نار شود. از خود چه خبر دارد! و تا با خود بود، در خود بود؛ عشق می‌دید و عشق قوّتی دارد که چون عشق سرایت کند به معشوق، معشوق همگی عاشق را به خود کشد و بخورد. آتش عشق پروانه را قوت می‌دهد و او را می‬‌پروراند تا پروانه پندارد که آتش، عاشق پروانه است؛ معشوق شمع همچنان با ترتیب و قوت باشد بدین طمع خود را بر میان زند، آتش شمع که معشوق باشد با وی به سوختن درآید تا همه شمع، آتش باشد، نه عشق و نه پروانه. و پروانهٔ بی‌طاقت و قوّت این می‬‌گوید:

Бдоитъшқи бкмол , ошиқро он бошад ки маъшӯқро фаромӯш кунад ки ошиқро ҳисоб бо ишқаст , бо маъшӯқ чаҳ ҳисоб дорад ? мақсӯди вай ишқасту ҳаёти вай аз ишқ бошад , ва беишқ ӯро марг бошад . Дар ин ҳолтўқт бошад ки худро низ фаромӯш кунад ки ошиқ вақт бошад ки аз ишқи чандон ғуссау дард ва ҳасрат бинад ки на дар банд висол бошад , ва на ғам ҳиҷрон хӯрд зеро ки на азўсол ӯро шодӣ ояд вена аз фироқ ӯро ранҷу ғами намояд . Ҳамаи худро бъшқ дода бошад .

بدایت عشق به کمال، عاشق را آن باشد که معشوق را فراموش کند که عاشق را حساب با عشق است، با معشوق چه حساب دارد؟ مقصود وی عشق است و حیات وی از عشق باشد، و بی عشق او را مرگ باشد. در این حالت وقت باشد که خود را نیز فراموش کند که عاشق وقت باشد که از عشق چندان غصه و درد و حسرت بیند که نه در بند وصال باشد، و نه غم هجران خورد. زیرا که نه از وصال او را شادی آید و نه از فراق او را رنج و غم نماید؛ همهٔ خود را به عشق داده باشد.

эй азиз надонам ки ишқ холиқ гӯям ва ё ишқи махлуқ . Ишқҳо се гӯна омад , аммо ҳар ишқии дараҷот мухталиф дорад : ишқӣ сағирасту ишқии кабӣру ишқии миёна . Ишқи сағири ишқи мост бо худои таъолӣу ишқи кабӣр ишқ худост бо бандагони худ , ишқи миёна дариғо нми‬ёрми гуфтан ки баси мухтасар фаҳм омадаҳоем ! аммо иншоаллоҳ ки шмҳ‬оӣ брмз гуфта шавад .

ای عزیز ندانم که عشق خالق گویم و یا عشق مخلوق. عشق‌ها سه گونه آمد، اما هر عشقی درجات مختلف دارد: عشقی صغیر است و عشقی کبیر و عشقی میانه. عشق صغیر عشق ماست با خدای تعالی و عشق کبیر عشق خداست با بندگان خود، عشق میانه دریغا نمی‌یارم گفتن که بس مُخْتصر‌فهم آمده‌ایم! اما انشاءاللّه که شمه‬‌ای به رمز گفته شود.

эй азизи маъзӯрӣ ки ҳаргиз « кҳиъс » бо ту ғмзҳ‬оӣ накардааст то қадари ишқро бдонстӣ . эй азизи офтоб ки дар камоли ишроқи худ ҷилва кунад , ошиқро аз он қӯтӣ ва ҳаззӣ набошад ; ва чун дар саҳоби худро ҷилва кунад , қарор ва сирӣ наёяд . Аз Мустафо - алайҳи ассалом - бишинав ки мегуяд : « إни ллаҳи сабъин أлФи ҳиҷоби ман нуру зулмаи луи кашфҳо лأҳрқти сбҳоти виҷҳаи кули ман أдркаҳи Басра » ин ҳиҷобҳо аз нуру зулмати хавосро бошад ; аммо хавоси хавосро ҳиҷобҳои нури сифатҳои худо бошад ;у авомро ҷуз аз ин ҳиҷобҳо бошад ҳазор ҳиҷоб бошад : баъзе зулмоне ва баъзе нӯронӣ , злмотӣ чун шаҳвату ғазабу ҳақаду ҳасаду бухлу кибру ҳуби молу ҷоҳу риёу ҳирсу ғифлати илои соири алохлоқи алзмимаҳ , ва ҳиҷобҳои нӯронӣ чун намозу рӯзау садақау тасбеҳу азкори илои соири алохлоқи алҳмидаҳ .

ای عزیز معذوری که هرگز «کهیعص» با تو غمزه‬‌ای نکرده است تا قدر عشق را بدانستی. ای عزیز آفتاب که در کمال اشراق خود جلوه کند، عاشق را از آن قوتی و حظّی نباشد؛ و چون در سحاب خود را جلوه کند، قرار و سیری نیاید. از مصطفی- علیه السلام- بشنو که می‬‌گوید: «إِنّ لِلّهِ سِبعین أَلفَ حجابٍ مِنْ نورٍ و ظُلْمَةِ لَوْ کَشَفَها لَأَحْرَقَتْ سُبُحاتُ وَجْهِه کُلَّ مَنْ أَدْرَکَهُ بَصَرُهُ» این حجاب‌ها از نور و ظلمت خواص را باشد؛ اما خواصِ خواص را حجاب‌های نور، صفت‌های خدا باشد؛ و عوام را جز از این حجاب‌ها باشد، هزار حجاب باشد: بعضی ظلمانی و بعضی نورانی، ظلمانی چون شهوت و غضب و حِقد و حسد و بُخل و کِبر و حُبّ مال و جاه، و ریا و حرص و غفلت الی سایر الاَخلاق الذَّمیمه، و حجاب‌های نورانی چون نماز و روزه و صدقه و تسبیح و اَذکار الی سایر الاَخلاق الحَمیده.

Дариғо ндонӣ ки чаҳ мегӯям ! офтоб « أллаҳи нури алсмўоти волأрз » бе ойӣнаи ҷамоли Муҳамади расӯли аллоҳ дидан дида бисӯзад , бавоситаи ойӣнаи мутолиаи ҷамоли офтоби тавон кардани алии алдўом ; ва чун бе ойӣнаи маъшӯқ дидан маҳоласт ва дар парда дидан зарурат бошад . Ошиқии мунтаҳиро пардау оинаи ҷузи кбрёءоллаҳу азимати худои таъолӣ дигар набошад . Аз Мустафои бшнўкаҳ « лӣси бинҳму байни أни инзрўои илои рбҳми фии алҷнаҳи إлои рдоءи алкбрёءи алии виҷҳа » .

دریغا ندانی که چه می‬‌گویم! آفتاب «أللّهُ نورُ السَّمواتِ والأرض» بی آیینهٔ جمال محمد رسولُ اللّه دیدن، دیده بسوزد. به‌واسطهٔ آیینه‌، مطالعهٔ جمالِ آفتاب توان کردن علَی الدَّوام؛ و چون بی آیینه، معشوق دیدن محال است و در پرده دیدن ضرورت باشد. عاشقی منتهی را پرده و آینه جز کبریاءاللّه و عظمت خدای تعالی دیگر نباشد. از مصطفی بشنو که «لَیْسَ بَیْنَهُم و بَینَ أنْ یَنْظُروا الی ربهم فی الجنة إِلاّ رداءُ الکبریاء علی وَجْهِه».

Дариғо гӯйӣ : Мустафоро - алайҳи ассалом - дар ишқ , ойӣна чаҳ буд ? гӯши дор аз ҳақ таъолӣ бишинав : « лақади раъии ман оёти рабаи алкбрӣ » ; Абубакр алсдиқ пурсед ки ё расӯли аллоҳи ин оёт кубро чист ? « Фқол : раъйати рабии ъзўҷли лӣси бинӣу байнаи ҳиҷоби алоҳҷоби ман ёқӯтаи бизоءи фии равзаи хзроء » . Ҷонами фидои онкаси бод ки ин суханро гӯш дорад . Ин ншнидҳ‬оӣ ки расӯли аллоҳ - алайҳи ассалом - ҷбрилро пурсед ки « ҳилли раъйати рабӣ » ? эй Ҷабраил ! худоиро таборак ва таъолӣ дидӣ ? Ҷабраил гуфт : « бинӣу байнаи сбъўни ҳҷобои ман нури луи днўти воҳдои лоҳтрқт » гуфт : миёни ман ки ҷбрӣил‬ом ,у миёни лқоءоллаҳи ҳафтод ҳиҷоб бошад аз нур ; агар яке аз ин ҳиҷобҳои нури марои намояд , сӯхта шавам .

دریغا گویی: مصطفی را- علیه السلام- در عشق، آیینه چه بود؟ گوش دار؛ از حق تعالی بشنو: «لَقَدْ رأی مِنْ آیات رَبِّه الکُبْری»؛ ابوبکر الصدیق پرسید که یا رسول اللّه این آیات کبری چیست؟ «فقال: رَأیتُ ربّی عزَّوجَلَّ لَیْسَ بینی و بینَهُ حِجابٌ الاَحجابٌ مِنْ یاقوتةِ بیضاءَ فی روضةِ خضراء». جانم فدای آنکس باد که این سخن را گوش دارد. این نشنیده‌‬ای که رسول اللّه- علیه السلام- جبرئیل را پرسید که «هَلْ رَأَیْتَ ربّی»؟ ای جبرئیل! خدای را تبارک و تعالی دیدی؟ جبرئیل گفت: «بینی و بینَه سبعون حِجاباً مِنْ نورِ لَوْ دَنَوْتُ واحداً لَاحْتَرَقْتُ» گفت: میان من که جبرئیل‬‌ام، و میان لقاءاللّه هفتاد حجاب باشد از نور؛ اگر یکی از این حجاب‌های نور مرا نماید، سوخته شوم.

эй азиз бибин ки бо Мӯсо - алайҳи ассалом - чаҳ мегуяд : « вқрбноаҳи нҷё » . Муҷоҳиди андари тафсири ин оят мегуяд ки болои арш ҳафтод ҳиҷобаст аз нуру зулмату Мӯсо - алайҳи ассалом - сулӯк мекард дар ин ҳиҷобҳо то ҷумларо вопас гузошт , то як ҳиҷоб бимонад миёни Мӯсоу миёни худои таъолӣ , гуфт : « раби أрнии أнзри إлик » Мӯсо овозӣ шунид ки « навадӣ ман шотиءи алўодии алأимни фии албқъаҳи алмборкаҳи ман алшҷраҳи أн : ё Мӯсои إнии أнооллаҳи раби Алъоламин » . Ин дарахт , нури Муҳамадро майдон ки калому руяти бавосита ӯ тавон дид вшнид .

ای عزیز ببین که با موسی- علیه السلام- چه می‬‌گوید: «وَقَرَّبْناه نَجِیّا». مُجاهِد اندر تفسیر این آیت می‬‌گوید که بالای عرش هفتاد حجاب است از نور و ظلمت، و موسی- علیه السلام- سلوک می‌‬کرد در این حجاب‌ها تا جمله را واپس گذاشت، تا یک حجاب بماند میان موسی و میان خدای تعالی، گفت: «ربِّ أرِنی أَنظُرْ إِلیک» موسی آوازی شنید که «نودِیَ مِنْ شاطِیءِ الوادیِ الأَیمنِ فی البقْعَةِ المبارَکَةِ مِنَ الشجرَةِ أنْ: یا موسی إِنّی أنااللّهُ ربُّ العالمین». این درخت، نور محمّد را می‌‬دان که کلام و رؤیت به‌واسطهٔ او توان دید و شنید.

Дариғо доне ки чаро ин ҳамаи пардаҳо ва ҳиҷобҳо дар роҳ ниҳоданд ? аз баҳри онкӣ то ушшоқи рӯзи бурузи дидаи вай пухта гардад , то тоқат бор кашӣдан лқоءоллаҳи орад беҳиҷобӣ . эй азизи ҷамоли Лайлии донҳ‬ои дони брдомии ниҳода ; чаҳ доне ки дом чист ? сайёди азал чун хост ки аз ниҳоди маҷнӯн , мураккабӣ созад аз он ишқ ; худ ки ӯро истеъдод он набӯд ки бдоми ҷамоли ишқ азал уфтад ки онгоҳи бтобшӣ аз он ҳалок шудӣ бифармуданд то ишқии Лайлиро як чанде аз ниҳоди маҷнӯн мураккабӣ сохтанд ; топхтаҳи ишқ Лайлӣ шавад , онгоҳи боркшидни ишқи аллоҳро қабул тавонад кардан .

دریغا دانی که چرا این همه پرده‌‬ها و حجاب‌ها در راه نهادند؟ از بهر آنکه تا عشاق روز به‌روز دیدهٔ وی پخته گردد، تا طاقت بار کشیدن لقاءاللّه آرد بی حجابی. ای عزیز جمال لیلی دانه‌‬ای دان بر دامی نهاده؛ چه دانی که دام چیست؟ صیّادِ اَزل چون خواست که از نهادِ مجنون، مَرکبی سازد از آنِ عشق؛ خود که او را استعدادِ آن نبود که به دامِ جمالِ عشقِ اَزل افتد که آنگاه به تابشی از آن هلاک شدی؛ بفرمودند تا عشقی لیلی را یک چندی از نهادِ مجنون مَرکبی ساختند؛ تا پختهٔ عشق لیلی شود، آنگاه بارکشیدنِ عشق اللّه را قبول تواند کردن.

эй азиз ту бибин ки бо Мӯсо чаҳ мегуяд : « вқрбноаҳ » . Он ндидҳ‬оӣ ки чун мураккабӣ некӯ бошад ки ҷузи султонро нишоед ? аввали роизӣ бояд ки брншинд , то тавсанӣу саркашии вайро бромӣу сукӯн бадал кунад . Ин худ рафт , мақсӯд онаст ки зоти офтоб навозандааст , ва шуъоъаш сӯзандааст . Ин он мақоми дон ки ошиқ бе маъшӯқи натавонади зистан ва беҷамол ӯ тоқат ва ҳиўаҳ надорад ва бо висолу шавқи маъшӯқи ҳам би‬қрор бошаду бори васл маъшӯқ кашӣдан натавонад ; на тоқати фироқ ва ҳиҷрон дорад ва на висол маъшӯқ тавонад кашӣдан , ва на ӯро тавонад бҷмол дидан ки ҷамоли маъшӯқи дидаи ошиқро бисӯзанд то брнги ҷамол маъшӯқ кунад :

ای عزیز تو ببین که با موسی چه می‬‌گوید: «وَقرُّبْناه». آن ندیده‌ای که چون مَرکبی نیکو باشد که جز سلطان را نشاید؟ اول رایضی باید که برنشیند، تا توسَنی و سرکِشی وی را به رامی و سکون بدل کند. این خود رفت، مقصود آنست که ذاتِ آفتاب‌، نوازنده است، و شعاعش سوزنده است. این آن مقام دان که عاشق بی معشوق نتواند زیستن و بی جمال او طاقت و حیات ندارد و با وصال و شوقِ معشوق هم بی‬قرار باشد و بارِ وصل معشوق کشیدن نتواند؛ نه طاقت فراق و هجران دارد و نه وصال معشوق تواند کشیدن، و نه او را تواند به جمال دیدن که جمال معشوق دیدهٔ عاشق را بسوزاند تا به رنگِ جمال معشوق کند:

эй азизи ёди ори он рӯз ки ҷамол « أлсти брбкм » бар ту ҷилва мекарданд всмоъ « вإни аҳдмни алмшркини астҷорки Фأҷраҳ ҳатто исмъи каломи аллоҳ » ми‬шнидӣ ! ҳеҷ ҷон набӯд ки на вайро бидид ва ҳеҷ гӯш набӯд ало ки аз ваии самоъ қуръон бишунид . Аммо ҳиҷобҳо бргмошт то бавоситаи он ҳиҷобҳо баъзеро фаромӯш шуд ва баъзеро худ роҳ ндиҳанд то мақоми аввал ,у кори баъзе мавқуф омад бар қиёмат ва баъзе ҷузи ин нми‬гўинд :

ای عزیز یاد آر آن روز که جمال «أَلَسْتُ بِرَبّکُمْ» بر تو جلوه می‬‌کردند و سماع «وإنْ احدٌمن المُشْرکین اسْتَجارَکَ فَأجِرْهُ حتی یَسْمَعَ کلامَ اللّهِ» می‬‌شنیدی! هیچ جان نبود که نه وی را بدید و هیچ گوش نبود الّا که از وی سماع قرآن بشنید. اما حجاب‌ها برگماشت تا بواسطهٔ آن حجاب‌ها بعضی را فراموش شد و بعضی را خود راه ندهند تا مقام اوّل، و کار بعضی موقوف آمد بر قیامت و بعضی جز این نمی‬‌گویند:

Дариғо шуғлҳои динӣу дунявии нми‬гзорд ки ишқи лами излии рахт бар саҳрои сӯрати орад ! магар ки маслиҳат дар он буд !у алои бими савдои азим будӣ !у ҷунуни муфрати иллат дигараст ,у саҳву нисёни дигар . Бегонагони худроу ноаҳлон , ишқро ҳиҷоби ғифлату баъд дар пеши ниҳод то даври афтоданд ки « лақади канти фии ғФлаҳи ман ҳозо » . Аз ин ҷамоати ҷои дигар шикоят мекунад ки « иълмўн зоҳиран ман алҳиўаҳи алднёи ваҳми ани алохраҳи ҳам ғоФлўн » . Ишқи кор муайянаст худ ҳама кас доранд ; аммо сару кори маъшӯқи ҳеҷ кас надорад . Ин ғифлат нишон бадбахтӣаст .

دریغا شغل‌های دینی و دنیوی نمی‬‌گذارد که عشق «لم یزلی» رخت بر صحرای صورت آرد! مگر که مصلحت در آن بود! و الا بیم سودای عظیم بودی! و جنون مفرط علت دیگر است، و سهو و نسیان دیگر. بیگانگان خود را و نااهلان، عشق را حجاب غفلت و بعد در پیش نهاد تا دور افتادند که «لقد کُنْتَ فی غَفْلَةٍ مِنْ هذا». از این جماعت جای دیگر شکایت می‬‌کند که «یَعلَمون ظاهراً من الحیوة الدنیا وَهُمْ عَن الآخرةِ هُمْ غافلون». عشق کار معین است خود همه کس دارند؛ اما سر و کار معشوق هیچ کس ندارد. این غفلت نشان بدبختی‌ست.

Аммо ғифлатӣ ки аз саодати хезад ки онро саҳв хонанд ки дар роҳ ниҳанд , он худ навъе дигар бошад . Саҳв дар роҳ Мустафо ниҳоданд ки « ании лоأсҳўи влкни أшҳӣ » гуфт : маро саҳв науфтад , аммо саҳв дар роҳ ман ниҳоданд то Абубакр - разии аллоҳи анҳу - гуфт : « литнии канти злки алсҳў » гуфт , эй кошкӣ ман ин саҳв будамӣ ки агарчӣ саҳв мехонд аммо яқин ҷаҳонён бошад . « ҳбби إлии мнднёкми салоса » ҳамин маънӣ дорад ки агар намозу таййибу нисоро маҳбӯб ӯ накардандӣ зрҳ‬оӣ дар днёқрор нагирифтӣ . Ин муҳаббати се гонаро банди қолаб ӯ карданд то шаст ваанд соли заҳмати халқ ихтиёр кард ; вогрнаҳ , дунё аз куҷо ва ӯ аз куҷо ?у халқ аз куҷоу ҳиммати Муҳамад аз куҷо ? ! « молӣу ллднё ва мо ллднёу молӣ » ! ҳаркасиро бмқомӣ боздоштаанд , ва он мақомро мақсӯду қибла ӯ кардаанд . Ҳар касеро бидон розӣ карда ; чун вақт « анноси ниёами Фإзои мотўои антбҳўо » бакори даройаду ҳамаро аз ҳақиқати худ огоҳ кунанд , онгоҳ бидонанд ки ҷузи бут ҳеҷ набӯдаанду ҷузи савдоу ғифлатӣу дўроФтоднӣ набӯдааст :

اما غفلتی که از سعادت خیزد که آن را سهو خوانند که در راه نهند، آن خود نوعی دیگر باشد. سهو در راه مصطفی نهادند که «انّی لاأسهُو وَلکِنْ أُشهی» گفت: مرا سهو نیفتد، اما سهو در راه من نهادند تا ابوبکر- رضی اللّه عنه- گفت: «لَیْتَنی کُنْتُ ذلک السَهْو» گفت، ای کاشکی من این سهو بودمی که اگرچه سهو می‬‌خواند اما یقین جهانیان باشد. «حُبِّبَ إلیَّ مِندُنْیاکُمْ ثَلاثَةٌ» همین معنی دارد که اگر نماز و طیب و نسا را محبوب او نکردندی‌، ذره‌‬ای در دنیا قرار نگرفتی. این محبت سه‌گانه را بند قالب او کردند تا شصت و اند سال زحمت خلق اختیار کرد؛ واگرنه، دنیا از کجا و او از کجا؟ و خلق از کجا و همّت محمّد از کجا؟! «مالی و للدنیا و ما للدنیا و مالی»! هرکسی را به مقامی بازداشته‌‬اند، و آن مقام را مقصود و قبلهٔ او کرده‌‬اند. هر کسی را بدان راضی کرده؛ چون وقت «النّاس نِیامٌ فَإِذا ماتوا انْتَبَهُوا» به‌کار درآید و همه را از حقیقت خود آگاه کنند، آنگاه بدانند که جز بت هیچ نبوده‌‬اند و جز سودا و غفلتی و دورافتادنی نبوده‌است:

Ошиқи мубтадиро ки дунё ҳиҷобаш омад , ҳануз пухта набӯд . Ишқи азалиро чун овараданд , дар миёни ҷони вдли пинҳон буд ; чун ки дар ин ҷаҳон маҳҷӯб омад роҳи бҳсръшқи набарду ишқи худ ӯро шефта ва мадҳуш медошт ва ӯ худ медонад ки ӯро чаҳ бӯдааст . Пайваста бо ҳузн ва андӯҳ бошад . эй азизи ин мисолро гӯши дор . Кӯдаки даҳ солаи занонро дӯст дорад . Аммо ҳануз аҳляти фарроши ндордтои вақти булӯғ : чун болиғ шавад , қасди мурод худ кунад . Агар муродаш ҳосил шавад Фҳўолмрод вогар нашавад он ҳубу иқтизои шаҳвати булӯғи сар аз дарун ӯ бар кунад , ва дар талаби қӯту мақсӯд худ ояд . Ва баъзе бошанд ки аз ин мақоми ҷузи изтироб ва бе шикебеи ҳосил эшон набошад ва надонад ки ӯро чист .

عاشق مبتدی را که دنیا حجابش آمد، هنوز پخته نبود. عشق ازلی را چون آوردند، در میان جان و دل پنهان بود؛ چون که در این جهان محجوب آمد راه به سرّ عشق نبُرد و عشق خود او را شیفته و مدهوش می‌‬داشت و او خود می‬‌داند که او را چه بوده است. پیوسته با حزن و اندوه باشد. ای عزیز این مثال را گوش دار. کودک ده ساله زنان را دوست دارد. اما هنوز اهلیت فراش ندارد تا وقت بلوغ: چون بالغ شود، قصد مراد خود کند. اگر مرادش حاصل شود فهوالمراد واگر نشود آن حبّ و اقتضای شهوت بلوغ سر از درون او بر کند، و در طلب قوت و مقصود خود آید. و بعضی باشند که از این مقام جز اضطراب و بی شکیبایی حاصل ایشان نباشد و نداند که اورا چیست.

Аввали мақом аз мақоми марди раванда ин бошад ки дармонда ва мутаҳайир бошад . Донад ки ӯро ҳолат « أлсти брбкм » бӯдааст ? аммо ҷузи хаёлӣ аз он бовай намонда бошад , ва дар он хаёли мутаҳайиру шефта монда бошад :

اول مقام از مقام مرد رونده این باشد که درمانده و متحیّر باشد. داند که او را حالت «ألستُ بِرَبِّکُم» بوده است؟ اما جز خیالی از آن با وی نمانده باشد، و در آن خیال متحیّر و شیفته مانده‌باشد:

Толиб гуяд : кошкӣ якбори дигар бо сари он ҳолати афтодамӣ то нишони роҳи худ бо дасти оўрдмӣ ки роҳи хаёл чунон набошад ки роҳи аён ! ва он роҳ ки аз сари фароғат бахуд кунанд , чунон набошад ки бмъшўқ ва ишқ кунанд . Агарчӣ фатратӣ аз роҳи сӯрату ҳиҷобӣ аз роҳи башарияти домани гиршўд , ин худ балои роҳи ҳама буд .

طالب گوید: کاشکی یک‌بار دیگر با سر آن حالت افتادمی تا نشان راه خود با دست آوردمی که راه خیال چنان نباشد که راه عیان! و آن راه که از سر فراغت بخود کنند، چنان نباشد که به معشوق و عشق کنند. اگرچه فترتی از راه صورت و حجابی از راه بشریت دامن‌گیر شود، این خود بلای راه همه بوَد.

Бо худ гуяд : агар ин бор бо сари ҳақиқати худ уфтам , аҳдии бикунам ки дигари биҷузи ишқу маъшӯқи пурвои дигар кас накунам ,у ҷонро баъд аз ин фидо кунам :

با خود گوید: اگر این بار با سر حقیقت خود افتم، عهدی بکنم که دیگر بجز عشق و معشوق پروای دیگر کس نکنم، و جان را بعد از این فدا کنم:

Доне аз азиз ки ҷамоли Лайлӣ бо ишқи шефтаи маҷнӯн чаҳ гуяд ? мегуяд : эй маҷнӯн агар ғмзҳ‬ои занам , агар сад ҳазор маҷнӯн сифат бошанд ки ҳама аз пой даройанду афтодаи ғамзаи мошўнд . Гӯши дор ки маҷнӯн чаҳ мегуяд . Мегуяд : фориғ бош ки агар ғамзаи ту фано диҳад маҷнӯнро , висолу лутфи ту бақо диҳад . Маҷнӯни ошиқро агарчӣ фано аз маъшӯқ бошад , аммо ҳам бақо аз маъшӯқ ёбад . Дили фориғи дор :

دانی ای عزیز که جمال لیلی با عشق شیفتهٔ مجنون چه گوید؟ می‬‌گوید: ای مجنون اگر غمزه‌‬ای زنم، اگر صد هزار مجنون‌صفت باشند که همه از پای درآیند و افتادهٔ غمزهٔ ما شوند. گوش دار که مجنون چه می‌‬گوید. می‬‌گوید: فارغ باش که اگر غمزهٔ تو فنا دهد مجنون را، وصال و لطف تو بقا دهد. مجنون عاشق را اگرچه فنا از معشوق باشد، اما هم بقا از معشوق یابد، دل فارغ دار:

Муҳаррамони ишқ , худ донанд ки ишқ чаҳ ҳолатаст ; аммо номардону мхнсонро аз ишқи ҷузи млолтӣ ва маломатӣ набошад . Халъати ишқ , худ ҳар касеро ндиҳанд ; ва ҳар касе худро лоиқ ишқ набошад ва ҳар кҳлоиқ ишқ набошад худоиро нишоед ; ва ҳар ки ишқро нишоед , худоиро нишоед . Ишқ бо ошиқ тавон гуфту қадари ишқи худ ошиқ донад . Фориғ аз ишқи ҷуз афсона надонад ва ӯро номи ишқу даъвии ишқи худ ҳаром бошад :

محرمان عشق، خود دانند که عشق چه حالت است؛ اما نامردان و مخنثان را از عشق جز ملالتی و ملامتی نباشد. خلعت عشق، خود هر کسی را ندهند؛ و هر کسی خود را لایق عشق نباشد و هر که لایق عشق نباشد خدای را نشاید؛ و هر که عشق را نشاید، خدای را نشاید. عشق با عاشق توان گفت و قدر عشق خود عاشق داند. فارغ از عشق جز افسانه نداند و او را نام عشق و دعوی عشق خود حرام باشد:

« алайкуми бад-ӣни алъҷоӣз » сахт хуб гуфт ки эй оҷиз ки ту сару тоқати ишқи надорӣ , аблаҳӣ ихтиёр кун ки « أксри أҳли алҷнаҳи алблаҳу ллмҷолсаҳи қавми охрўн » . Ҳар ки биҳишт ҷӯяд , ӯро аблаҳи ми‬хўоннд . Ҷаҳонии толиб биҳишт шудаанд , ва яке толиб ишқ наёмада ! аз баҳри онкии биҳишт , насиби нафас ва дил бошаду ишқи насиби ҷони вҳқиқт . Ҳазор каси толиб муҳра бошанд ва яке толиб дар ва ҷавҳар набошад , онкас ки бмҷози қадам дар ишқ наад , чун бмёнҳъшқ расад гуяд ки ман ми‬донстм ки қадам дар нми‬боид ниҳодан , лоҷарам бибояд кашӣдан . Бзўру кроҳити хўдродри роҳ ишқ оварда бошад . Аммо ишқро нишоед ;у онкас ки тоқат бор кашӣдан ишқ надорад гуяд :

«عَلَیْکُمْ بِدینِ العَجائز» سخت خوب گفت که ای عاجز که تو سر و طاقت عشق نداری، ابلهی اختیار کن که «أکْثَرُ أهْلِ الجَنَّةَ اَلبُلَهُ وَ لِلمُجالَسَةِ قومٌ آخَرُون». هر که بهشت جوید، او را ابله می‌‬خوانند. جهانی طالب بهشت شده‌‬اند، و یکی طالب عشق نیامده! از بهر آنکه بهشت، نصیب نفس و دل باشد و عشق نصیب جان و حقیقت. هزار کس طالب مُهره باشند و یکی طالب درّ و جوهر نباشد، آن‌کس که به‌مجاز‌، قدم در عشق نهد، چون به میانهٔ عشق رسد گوید که من می‌‬دانستم که قدم در‌نمی‌‬باید نهادن، لاجرم بباید کشیدن. به‌زور و کراهیت خود را در راه عشق آورده‌باشد. اما عشق را نشاید؛ و آنکس که طاقت بار کشیدن عشق ندارد گوید:

Дариғо магар ки гавҳари ҷонатро арз , ишқ нест ? ки ҳеҷ ҷавҳар нест ки аз арз холӣ бошад ва бе арзи натавонад бӯдан . Ҷавҳари иззатро арз , ишқи мост . Ин ҳадисро гӯши дор ки Мустафо - алайҳи ассалом - гуфт : « إзои أҳби аллоҳи ъбдои ишқау ишқи алайҳи Фиқўл : абдии أнти ошиқӣу муҳибӣу أнои ошиқи лаку муҳиби лаки إни أрдт ӯ ламтарад » гуфт : ӯ бандаи худро ошиқ худ кунад ; онгоҳ бар банда ошиқ бошад ; ва гуфт : бандаро гуяд : ту ошиқу муҳиби мое , ва мо маъшӯқу ҳабиби тўоими қоли аллоҳи таъолӣ : « أнои лаками шӣтми أми أбитм » . Агар ту хоҳии вогрнаҳ . Донистӣ ки ҷавҳари иззати зоти ягонаро арз ,у арзи ҷуз ишқ нест ?

دریغا مگر که گوهر جانت را عرض، عشق نیست؟ که هیچ جوهر نیست که از عرض خالی باشد و بی عرض نتواند بودن. جوهر عزّت را عرض، عشق ماست. این حدیث را گوش دار که مصطفی-علیه السّلام- گفت: «إذا أحبَّ اللّهُ عَبْداً عَشِقه و عَشِق علیه، فیقول: عبدی أنتَ عاشقي و محبّي و أنَا عاشِقٌ لَکَ و مُحِبُّ لک إِنْ أرَدْتَ اَوْ لَمْ تُرِد» گفت: او بندهٔ خود را عاشق خود کند؛ آنگاه بر بنده عاشق باشد؛ و گفت: بنده را گوید: تو عاشق و محبّ مایی، و ما معشوق و حبیب توییم قال اللّه تعالی: «أنا لکم شِئْتُم أمْ أبَیْتُم». اگر تو خواهی واگرنه دانستی که جوهر عزت ذات یگانه را عرض، و عرض جز عشق نیست؟

эй дариғо ҳаргиз фаҳм натавонӣ кардан ки чаҳ гуфта мешавад ! ишқи худоӣ - таъолӣ - ҷавҳар ҷон омад ,у ишқи мо ҷўҳрўҷўд ӯро арз омад . Ишқи мо ӯро арзу ишқ ӯ ҷони моро ҷавҳар . Агар чунонкии ҷавҳар беарз мутасаввир бошад , ошиқ бемаъшӯқ ва беишқ мумкин бошад ;у ҳаргизи худ мумкин ва мутасаввир набошад . Ишқу ошиқу маъшӯқ дар ин ҳолати қоим бикдигр бошанд ,у миёни эшон ғайрият нишоед ҷустани магари ин байтҳо ншнидҳ‬оӣ :

ای دریغا هرگز فهم نتوانی کردن که چه گفته می‌‬شود! عشق خدای- تعالی- جوهر جان آمد، و عشق ما جوهر وجودِ او را عرض آمد. عشق ما او را عرض و عشق او جان ما را جوهر. اگر چنان‌که جوهر بی عرض متصوّر باشد، عاشق بی‌معشوق و بی‌عشق ممکن باشد؛ و هرگز خود ممکن و متصوّر نباشد. عشق و عاشق و معشوق در این حالت قایم به یکدیگر باشند، و میان ایشان غیریت نشاید جستن مگر این بیت‬‌ها نشنیده‌‬ای؟

Агар чунонкии мардӣу ишқи мардони дорӣ , ин се навъи ишқро ки брмз гуфта шуд дар ин байтҳо ки хоҳам гуфтан , бозёб ки қтъҳ‬ои сахти бомаънӣ омадааст . Дариғо мутрибӣ шоҳид боистӣ всмоъ то ин байтҳо бар нмт « أлсти брбкм » бигуфтӣ , ва ман ва он азизи ҳозир бе заҳмати дайгарӣ ; онгоҳи он азизро самоъ маълум шудӣ ки ишқ чист ,у шоҳиди бозӣ чаҳ буд ! пеша ту шудӣу бути парастии туро қабул кардӣ ! маст аз ту содир шудӣ , куну макони туро ходим омадӣ , онгоҳ « бисмии аллоҳ » бар ту кушода шудӣ . Пас турои нуқтаи бои бисми аллоҳ кардандӣ . Дар ин мақоми шблиро маъзӯри дории онҷо ки гуфт : « أнои нуқтаи боءи бисмии аллоҳ » . Гуфтанд вайро ки ту кистӣ ? гуфт : ман нуқтаи бой « бисмии аллоҳ »аму нуқта « бисмии аллоҳ » аз асл « бисмии аллоҳ » нест ,у ғайр « бисмии аллоҳ » нест ; асли бисмии аллоҳро бнқтаҳ бо ҳоҷат бошад ки изҳор бисми бидон бошад , аммо нуқта « б » беисм бибин чаҳ бошад . Ин байтҳоро бихон :

اگر چنانکه مردی و عشق مردان داری، این سه نوع عشق را که به‌رمز گفته شد در این بیت‌ها که خواهم گفتن، بازیاب که قطعه‌‬ای سخت بامعنی آمده‌است. دریغا‌! مطربی شاهد بایستی و سماع تا این بیت‌ها بر نمط «ألَسْتُ بِرَبِّکُم» بگفتی، و من و آن عزیز حاضر بی‌زحمت دیگری؛ آنگاه آن عزیز را سماع معلوم شدی که عشق چیست، و شاهد‌بازی چه بود! پیشهٔ تو شدی و بت‌پرستی ترا قبول کردی! مست از تو صادر شدی، کون و مکان ترا خادم آمدی، آنگاه «بسم اللّه» بر تو گشاده شدی. پس ترا نقطهٔ بای بسم اللّه کردندی. در این مقام شبلی را معذور داری آنجا که گفت: «أنا نُقْطَةُ باءِ بسم اللّه». گفتند وی را که تو کیستی؟ گفت: من نقطهٔ بای «بسم اللّه» ام و نقطهٔ «بسم اللّه» از اصل «بسم اللّه» نیست، و غیر «بسم اللّه» نیست؛ اصل بسم اللّه را به نقطهٔ «با» حاجت باشد که اظهار بسم بدان باشد، اما نقطهٔ «ب» بی اسم ببین چه باشد. این بیت‌ها را بخوان:

эй азизи доне ки шоҳид мо кист ? ва мо шоҳид ки омадаҳоем ? шарҳи ишқи кабӣру ишқи миёнаро гӯши дор ,у шоҳиду машҳӯди баёни ин ҳар ду шоҳидҳо намӯдааст . Миёнаи ишқро фарқӣ тавон ёфтан миёни шоҳиду машҳӯд , аммо ниҳояти ишқ он бошад ки фарқ натавон кардани миёни эшон ; аммо чун ошиқи мунтаҳӣ , ишқ шавад ва чун ишқи шоҳиду машҳӯд яке шавад , шоҳид машҳӯд бошаду машҳӯди шоҳид . Ту ин аз нмти ҳулӯли шуморӣ ва ин ҳулӯл набошад , камоли иттиҳод ва ягонагӣ бошад ва дар мазҳаби муҳаққиқони ҷузи ин дигар мазҳаб набошад . Магари ин байтҳо ншнидҳ‬оӣ ? !

ای عزیز دانی که شاهد ما کیست؟ و ما شاهد که آمده‌‬ایم؟ شرح عشق کبیر و عشق میانه را گوش دار، و شاهد و مشهود بیان این هر دو شاهدها نموده است. میانه عشق را فرقی توان یافتن میان شاهد و مشهود، اما نهایت عشق آن باشد که فرق نتوان کردن میان ایشان؛ اما چون عاشق منتهی، عشق شود و چون عشق شاهد و مشهود یکی شود، شاهد مشهود باشد و مشهود شاهد. تو این از نمط حلول شماری و این حلول نباشد، کمال اتحاد و یگانگی باشد و در مذهب محققان جز این دیگر مذهب نباشد. مگر این بیتها نشنیده‌‬ای؟!

Тамомии шарҳи шоҳиду машҳӯд дар тамҳид даҳум гуфта шавад аншоءи аллоҳ . Аммо дар авроқ аввал гуфтам ки мазҳабу миллат мҳбонхдо чист ва кадомаст . Эшон бар мазҳаби вмлт худо бошанд ; на бар мазҳабу миллати шофиӣу Абӯҳанифа ва ғайриҳумо набошанд , эшон бар мазҳаби ишқу мазҳаб худо бошанд табораку таъолӣ . Чун худоро бенанди лақои худои дайну мазҳаб эшон бошад ! чун Муҳамадро бенанди лақои Муҳамади имон эшон бошад ; ва чун Иблисро бенанди ин мақом дидан назд эшон куфр бошад . Маълум шуд ки имону мазҳаби ин ҷамоат чисту куфри эшон аз чист . Акнӯн ҳар якро аз ин мақомҳо дар ин байтҳо бозёб :

تمامی شرح شاهد و مشهود در تمهید دهم گفته شود انشاء اللّه. اما در اوراق اوّل گفتم که مذهب و ملت محبان خدا چیست و کدامست. ایشان بر مذهب و ملّت خدا باشند؛ نه بر مذهب و ملت شافعی و ابوحنیفه و غیرهما نباشند، ایشان بر مذهب عشق و مذهب خدا باشند تبارک و تعالی. چون خدا را بینند لقای خدا دین و مذهب ایشان باشد! چون محمد را بینند لقای محمد ایمان ایشان باشد؛ و چون ابلیس را بینند این مقام دیدن نزد ایشان کفر باشد. معلوم شد که ایمان و مذهب این جماعت چیست و کفر ایشان از چیست. اکنون هر یک را از این مقام‌ها در این بیت‌ها بازیاب:

Шоҳидро шунидӣ ки кист , хаду холу зулфу абрӯии шоҳидро гӯши дор . эй азиз чаҳ доне ки хдўи холу зулфи маъшӯқ бо ошиқ чаҳ мекунад ! то нарисӣ ндонӣ ! хаду холи маъшӯқи ҷузи чеҳраи нури Муҳамади расӯли аллоҳи мадон ки « أўли мо халқи аллоҳи нурӣ » . Нури Аҳмади хаду хол шудааст бар ҷамоли нури аҳад ; агар боварат нест бигӯ : « лои إлаҳи алои аллоҳи Муҳамади расӯли аллоҳ » . Дариғо агар дили гуми нестӣ дар миёни хаду холи ин шоҳид , дил бигуфтӣ ки ин хаду холи маъшӯқ бо ошиқ чаҳ сарҳо дорад . Аммо дил ки зол шуд , ва дар миёни хаду холи мутаворӣ ва гурехта шуд ; ин дилро ки бозёбад ? агар бодаст ояд бигӯед ончӣ гуфтанӣ нест :

شاهد را شنیدی که کیست، خد و خال و زلف و ابروی شاهد را گوش دار. ای عزیز چه دانی که خد و خال و زلف معشوق با عاشق چه می‬‌کند! تا نرسی ندانی! خد و خال معشوق جز چهرهٔ نور محمد رسول اللّه مدان که «أَوَّلُ ما خَلَق اللّهُ نوری». نور احمد خد و خال شده است بر جمال نور احد؛ اگر باورت نیست بگو: «لا إِله الّا اللّهُ محمدٌ رسولُ اللّه». دریغا اگر دل گم نیستی در میان خد و خال این شاهد، دل بگفتی که این خد و خال معشوق با عاشق چه سرّها دارد. اما دل که ضال شد، و در میان خد و خال متواری و گریخته شد؛ این دل را که بازیابد؟ اگر بادست آید بگوید آنچه گفتنی نیست:

эй азиз агар бад-ӣни мақоми рисии кофариро бҷони бихарӣ ки хаду хол дидани маъшӯқи ҷузи куфру зуннори дигар чаҳ фоида диҳад ? бош то рисӣу бинӣ ! онгоҳи ин бечораро маъзӯри дории бгФтни ин калимот . Ҳаргизи мусулмони кофарро дидӣ ? аз ҳасану ҷамоли Муҳамади расӯли аллоҳи ҷумлаи муъминон кофар шудаанд , ва ҳеҷ касро хабар нест ! то ин куфрҳо наёбӣ боямон бут парастӣ нарисӣ , ва чун бсрҳди имони рисӣу бути парастиро бинӣ , брдргоаҳ « лои إлаҳи إлои аллоҳи Муҳамади расӯли аллоҳ » нақш шудау имонати тамом , ин вақт бошад ;у камоли дайну миллат дар ин ҳоли намояд . Ин байтҳо бар хон :

ای عزیز اگر بدین مقام رسی کافری را به جان بخری که خد و خال دیدن معشوق جز کفر و زنار دیگر چه فایده دهد؟ باش تا رسی و بینی! آنگاه این بیچاره را معذور داری به‌گفتن این کلمات. هرگز مسلمان کافر را دیدی؟ از حُسن و جمال محمّد رسول‌اللّه جملهٔ مؤمنان کافر شده‌‬اند، و هیچ کس را خبر نیست! تا این کفرها نیابی به ایمان بت‌پرستی نرسی، و چون به‌سرحد ایمان رسی و بت‌پرستی را بینی، بر درگاه «لا إِله إِلا اللّه محمّد رسول‌اللّه» نقش شده و ایمانت تمام، این وقت باشد؛ و کمال دین و ملت در این حال نماید. این بیت‌ها برخوان:

Хаду холи ин шоҳид шунидӣ . Зулфу чашму абрӯии ин шоҳиди доне ки кадомаст ? дариғо магар ки нури сиёҳ бар ту , болои арш арза накардаанд ? ! он нур Иблисаст ки аз он зулф , ин шоҳид иборат кардаанду нисбат бо нури илоҳӣ , зулмат хонанд ; вогрнаҳ , нурост . Дариғо магар ки Абулҳасани бастӣ бо ту нагуфтааст , ва ту азуи ин байтҳо ншнидҳ‬оӣ ?

خد و خال این شاهد شنیدی. زلف و چشم و ابروی این شاهد دانی که کدامست؟ دریغا مگر که نور سیاه بر تو، بالای عرش عرضه نکرده‌‬اند؟! آن نور ابلیس است که از آن زلف، این شاهد عبارت کرده‌‬اند و نسبت با نور الهی، ظلمت خوانند؛ واگرنه، نور است. دریغا مگر که ابوالحسن‌ِ بَستی با تو نگفته‌است، و تو ازو این بیت‌ها نشنیده‌‬ای؟

Доне ки он нур сиёҳ чист ? «у кони ман алкоФрин » халъат ӯ омадааст . Шамшер « Фбъзтки лأғўинҳми أҷмъин » кашидааст . Дар зулмот « фии зулмоти албру албҳр » фузулӣ ва худро беихтиёр кардааст . Посбони иззат омадааст . Дарбони ҳазрат « أъўзи биллоҳи ман алшитони алрҷим » шудааст . Дариғо аз даст касе ки шоҳидро бинад бо чунин хаду холу зулфу абрӯу ҳусайни вор « أно алҳақ » нагӯяд ? ! бош то боязиди бастомии ин маънӣ бо ту дар миён наад ,у туро аз ҳақиқати ин кор огоҳ кунад . Ин байтҳоро низ гӯши дор :

دانی که آن نور سیاه چیست؟ «و کان منَ الکافِرین» خلعت او آمده است. شمشیر «فَبِعِزَّتِکَ لَأَغْویِنَّهُم أجمَعین» کشیده است. در ظلمات «فی ظَلُمات البَرِّ و البَحْر» فضولی و خود را بی اختیار کرده است. پاسبان عزت آمده است. دربان حضرت «أعوذ باللّه مِن الشیطان الرَجیم» شده است. دریغا از دست کسی که شاهد را بیند با چنین خد و خال و زلف و ابرو و حسین وار «أنا الحقّ» نگوید؟! باش تا بایزید بسطامی این معنی با تو در میان نهد، و ترا از حقیقت این کار آگاه کند. این بیت‌ها را نیز گوش دار:

Қавмиро ҳар лаҳза дар хароботи хона « Фأлҳмҳои фуҷурҳо » шарбати қаҳр ва куфр медиҳанд ;у қавмиро дар каъба « أнои Мадинаи алълму алии бобаҳо » шарбат « أбит ъанд рабӣ » медиҳанд , « втқўиҳо » ин ҳолат бошад ; ва ҳар ду шарбатҳо пайваста бар кораст ,у ҳардуи тайифа « ҳилли ман мазид »ро ҷўённд . Мисатон ӯ дар каъба « ъанд млики муқтадир » аз шарбат « всқоҳми рбҳми шробои тҳўро » мастии кнндўи тайифаи дигар дар харобот « Фأлҳмҳои фуҷурҳо » беақлӣ кунанд . Магар ки ҳаргиз « иўсўси фии судӯри аннос » бо ту ҳарб накардааст ? ! аз шайхи барбатии ин байтҳо бишинав :

قومی را هر لحظه در خرابات خانهٔ «فَألْهَمَها فُجورَها» شربت قهر و کفر می‬‌دهند؛ و قومی را در کعبهٔ «أنا مدینَةُ العِلْمِ و عَلیٌّ بابُها» شربت «أَبیْتُ عِنْدَ رَبّی» می‬‌دهند، «وتَقْویها» این حالت باشد؛ و هر دو شربت‌ها پیوسته بر کارست، و هردو طایفه «هَلْ مِن مَزید» را جویانند. مستان او در کعبهٔ «عِنْدَ ملیکٍ مُقْتدِرٍ» از شربت «وَسَقاهم رَبَّهُم شَراباً طَهورا» مستی کنند و طایفهٔ دیگر در خرابات «فَأَلْهَمَها فُجورَها» بی‌عقلی کنند. مگر که هرگز «یُوسْوِسُ فی صُدور النّاس» با تو حرب نکرده است؟! از شیخ بربَطی این بیت‌ها بشنو:

Халқ аз Иблис ном шунидаанд ; нми‬доннд ки ӯро чандон ноз дар сараст ки пурвои ҳеҷ кас надорад ! дариғо чаро ноз дар сар дорад ? аз баҳри онкии ҳам қарин омадааст бо хаду хол . Чаҳ гӯйӣ ! ҳаргизи хаду хол , безулфу абрӯу мӯӣ камолӣ дорад ? лои валлоҳ камол надорад . Набинӣ ки дар намоз « أъўзи биллоҳи ман алшитони алрҷим » воҷиб омад гуфтан ! аз баҳри ин маънӣ дар сар гирифтааст нозу ғанҷу длолў ӯ худ сари мутакаббирон ва худ бинонст . « хлқтнии ман нору хилқатаи ман тин » ҳамин нозаст . Ин байтҳо бишинав :

خلق از ابلیس نام شنیده‌‬اند؛ نمی‬‌دانند که او را چندان ناز در سر است که پروای هیچ کس ندارد! دریغا چرا ناز در سر دارد؟ از بهر آنکه هم‌قرین آمده است با خد و خال. چه گویی! هرگز خد و خال، بی زلف و ابرو و موی کمالی دارد؟ لا وَاللّه کمال ندارد. نبینی که در نماز «أعوذُ بِاللّه مِنَ الشَیْطانِ الرجیم» واجب آمد گفتن! از بهر این معنی در سر گرفته است ناز و غنج و دلال و او خود سر متکبران و خود‌بینان است. «خَلَقْتَنی مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طین» همین نازست. این بیت‌ها بشنو:

Агар боварат нест аз худо бишинав : « алҳмди ллаҳи алзии халқи алсмўоту алأрзи вҷъли алзлмоту алнўр » . Дариғо сиёҳӣ бесипедӣу сипедӣ бесиёҳӣ чаҳ камол дорад ? ҳеҷ камол надоштӣ . Ҳикмати илоҳии иқтизо чунин кард . Ҳаким донист ки бҳкмти худ чунин бояд ва чунин шояд , ва бар ин даргоҳи ҷумла бар кораст ва агар зрҳ‬ои нуқсон дроФринш дарёбад , нуқсони ҳаким ва ҳикмат бошад . Мавҷӯдоту махлуқот дар нурҳо музайян ва мушарраф омадаанд .

اگر باورت نیست از خدا بشنو: «الحَمْدُ لِلّه الذی خَلَقَ السموات و الأرضَ وَجَعَل الظلماتِ و النور». دریغا سیاهی بی سپیدی و سپیدی بی سیاهی چه کمال دارد؟ هیچ کمال نداشتی. حکمت الهی اقتضا چنین کرد. حکیم دانست که به حکمت خود چنین باید و چنین شاید، و بر این درگاه جمله بر کارست و اگر ذره‌‬ای نقصان در آفرینش دریابد، نقصان حکیم و حکمت باشد. موجودات و مخلوقات در نورها مزین و مشرف آمده‌‬اند.

эй азизи он бузургро гӯши дор ки чаҳ гуфт мари ин ду мақомро . Гуфт : « إни алкФри волإимони мақомони ман вроءи алърши ҳиҷобони байни аллоҳу байни алъбд » гуфт : куфру имони болои арши ду ҳиҷоб шудаанд миёни худои вбндаҳ зеро ки мард бояд ки на кофар бошад ва на мусулмон . Онкӣ ҳануз бо куфр бошад ва бо имон ҳануз дар ин ду ҳиҷоб бошад ;у солики мунтаҳии ҷуз дар ҳиҷоб « кбрёءи аллоҳу зота » набошад , шунидӣ ки Мустафо - алайҳи ассалом - чаҳ мегуяд : « лии маъаи аллоҳи вақти лоисънии фӣаи малики муқарраби влонбии мурсал » худ гувоҳӣ медиҳад бар асрори ин мақомҳо тоأбдолأбдину даҳри алдоҳрин . Аз ин мақомҳо ки хоҳад ҷустан ?

ای عزیز آن بزرگ را گوش دار که چه گفت مر این دو مقام را. گفت: «إنَّ الکُفْرَ والإِیمانَ مَقامانِ مِنْ وراءِ العَرْش حِجابان بَیْنَ اللّهِ و بَیْنَ العَبْد» گفت: کفر و ایمان بالای عرش دو حجاب شده‌‬اند میان خدا و بنده زیرا که مرد باید که نه کافر باشد و نه مسلمان. آنکه هنوز با کفر باشد و با ایمان هنوز در این دو حجاب باشد؛ و سالک منتهی جز در حجاب «کبریاء اللّه و ذاتِه» نباشد، شنیدی که مصطفی-علیه السلام- چه می‬‌گوید: «لِیَ مَعَ اللّهِ وقتٌ لایَسعُنی فیهِ مَلکٌ مُقَرَّبٌ وَلانَبِیٌ مُرْسَلٌ» خود گواهی می‬‌دهد بر اسرار این مقامها تاأبَدالأبِدین و دهر الداهرین. از این مقام‌ها که خواهد جستن؟

Чаҳ доне ки чаҳ гуфта мешавад ? дариғо ки аз ишқи аллоҳ ки ишқ кабӣраст ҳеҷ нишони нми‬тўон додан ки бинанда дар он боқӣ бимонад ; аммо он чиз ки дарҳари лаҳзаи ҷамоли хубтар ва зеботар намояду олами тмслро бар кор дорад , ҳеҷ иборат ва нишон натавон дод ҷуз « лӣси кмслаҳи шийъ » ; дигари иборат ва шарҳ набошад « лоأҳсии сноءи алейк أнти комаи أснити ълинФск » . Чун ӯ узр беидрокӣ ва бе ниҳоятии бхўост , дигарон чаҳ баён кунанд ? баёни онҷо қосир ояд , фаҳми онҷо гудохта шавад марди онҷо аз худ бараст ! дариғо ин байтҳо бишинав :

چه دانی که چه گفته می‬‌شود؟ دریغا که از عشق اللّه که عشق کبیر است هیچ نشان نمی‬‌توان دادن که بیننده در آن باقی بماند؛ اما آن چیز که در هر لحظه جمال خوبتر و زیباتر نماید و عالم تمثل را بر کار دارد، هیچ عبارت و نشان نتوان داد جز «لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیءٌ»؛ دیگر عبارت و شرح نباشد «لاأُحْصی ثناءً عَلَیْکَ أنتَ کما أَثْنَیْتَ عَلَینَفسِکَ». چون او عذر بی ادراکی و بی نهایتی بخواست، دیگران چه بیان کنند؟ بیان آنجا قاصر آید، فهم آنجا گداخته شود مرد آنجا از خود برست! دریغا این بیت‌ها بشنو:

Агар ишқи ҳила тмсл надоштӣ , ҳамаи рўндгони роҳ кофар шудандӣ ; аз баҳри онкӣ ҳар чизе ки ӯро дар авқот бисёр бар як шакл ва бар як ҳолати бенанд , аз дидан он вақт ӯро вақт маломат ояд ; аммо чун ҳар лаҳза ва ё ҳар рӯзӣ дар ҷамолии зиёдату шаклӣ афзӯнтар бинад , ишқ зиёдат шавад вородт дидани муштоқи зёдт‬тр . « иҳбҳм » ҳар лаҳза тмслӣ дорад мар « иҳбўнаҳ »ро ва « иҳбўнаҳ » ҳам чунин тмслӣ дорад . Пас дар ин мақоми ошиқ ҳар лаҳзаи маъшӯқро бҷмолӣ дигар набинад , ва худро бъшқии камолтару тамомтар :

اگر عشق حیلهٔ تمثل نداشتی، همه روندگان راه کافر شدندی؛ از بهر آنکه هر چیزی که او را در اوقات بسیار بر یک شکل و بر یک حالت بینند، از دیدن آن وقت او را وقت ملامت آید؛ اما چون هر لحظه و یا هر روزی در جمالی زیادت و شکلی افزون‬‌تر بیند، عشق زیادت شود و ارادت دیدن مشتاق زیادتتر. «یُحبُّهم» هر لحظه تمثلی دارد مر «یُحبُّونَه» را و «یُحبُّونَه» هم چنین تمثلی دارد. پس در این مقام عاشق هر لحظه معشوق را به جمالی دیگر نبیند، و خود را به عشقی کمال‌تر و تمام‌تر:

Ҳаргизи доне ки қӯту ҳаззи маъшӯқ аз чист ?у ошиқи насибро чаҳ ёбад ?у ошиқи худ бача зиндааст ? ва аз ишқ низ баён натавон кард ҷузи брмзӣу мисолӣ ки аз ишқ гуфта шавад ва агар на аз ишқ чаҳ гӯйанд ва чаҳ шояд гуфт ? ! агар ишқ дар зер иборат омадӣ , фориғони рӯзгор аз сӯрату маънии ишқ маҳрӯм нестандӣ аммо агар бовари надорӣ аз ин байтҳо бишинав :

هرگز دانی که قوت و حظ معشوق از چیست؟ و عاشق نصیب را چه یابد؟ و عاشق خود به‌چه زنده است؟ و از عشق نیز بیان نتوان کرد جز به‌رمزی و مثالی که از عشق گفته شود و اگر نه از عشق چه گویند و چه شاید گفت؟! اگر عشق در زیر عبارت آمدی، فارغان روزگار از صورت و معنی عشق محروم نیستندی اما اگر باور نداری از این بیت‌ها بشنو:

эй азизи ҳаргизи донстҳ‬оӣ ки ошиқ бо маъшӯқ чун савганд хӯрд , савганди бача ёд кунад ? бдонкаҳ чун маъшӯқ бо ошиқи худ ғмзҳ‬оӣ занаду савгандӣ ёд кунад , бошад ки гуяд : бҷони ман ки чунин кун ки « Фўрби алсмоءи алأрз » бад-ӣн монад , ва бошад ки чун маъшӯқ бо ошиқи савганд ёд кунад гуяд ки бмўӣ ва рӯй ман . Магар ки « волшмсу зҳоҳоу алқмри إзои телаҳоу алнҳори إзои ҷилоҳоу аллили إзои иғшоҳо » ҳамин маънӣ дорад .

ای عزیز هرگز دانسته‬‌ای که عاشق با معشوق چون سوگند خورد، سوگند به‌چه یاد کند؟ بدانکه چون معشوق با عاشق خود غمزه‌‬ای زند و سوگندی یاد کند، باشد که گوید: به‌جان من که چنین کن که «فَوَرَبِ السماءِ الأَرض» بدین ماند، و باشد که چون معشوق با عاشق سوگند یاد کند گوید که به‌موی و روی من. مگر که «والشَمسِ و ضُحاها و القمرِ إِذا تلاها و النّهارِ إذا جلّاها و اللّیلِ إِذا یَغْشاها» همین معنی دارد.

Доне ки ин офтоб чист ? нур Маҳмадӣ бошад ки азмшрқи азалӣ берун ояд ;у моҳтоби доне ки кадомаст ? нури сиёҳи ъзроиилӣ ки азмғрби абадӣ берун равад . « раби алмшрқину раби алмғрбин » ин сухани бғоит расонидаасту баёни ин шудааст . Ҳаргизи ин савгандҳо туро рӯй намӯдааст ки « волтўр ,у алтину аллилу алзҳӣ » ? ин ҳама бидон монад ки мегуяд : бҷмоли ту , ва биравӣ зебои ту . Лъмрки бҷони поки туу бқдўи болои ту ; ва чун гуяд : воллил , бидон монад ки гуяд : бзлФи анбари буии туу бгисўӣ чун ҳиндӯии ту .

دانی که این آفتاب چیست؟ نور محمدی باشد که از مشرق ازلی بیرون آید؛ و ماهتاب دانی که کدام است؟ نور سیاه عزراییلی که از مغرب ابدی بیرون رود. «ربُّ المَشْرِقَیْنِ وَ رَبُّ المَغْرِبَیْن» این سخن به‌غایت رسانیده است و بیان این شده است. هرگز این سوگندها ترا روی نموده است که «والطوّرِ، و التّینِ و اللّیلِ و الضّحی»؟ این همه بدان ماند که می‬‌گوید: به جمال تو، و به‌روی زیبای تو. «لَعَمْرُکَ» به‌جان پاک تو و بِه قَدّ و بالای تو؛ و چون گوید: واللیلِ، بدان ماند که گوید: به زُلف عَنْبَربوی تو و به گیسوی چون هندوی تو.

Дариғо ки ин ҳамаро як мақоми хоҳӣ донистан , айни ҷаҳлу маҳз залолат бошад ; ин мақомҳо бисёраст . Тамомии ишқ , аншоءи аллоҳ ки дртмҳид дигар гуфта шавад ки ошиқро ишқ ҳануз ҳиҷоб роҳ бошаду ишқ ҳиҷобаст миёни ошиқу маъшӯқ . Албата ишқ бояд ки ошиқро чунон бихӯрад ва чунон фориғ гирданд ки ҷузи ин байти ҳолат ӯ набошад :

دریغا که این همه را یک مقام خواهی دانستن، عین جهل و محض ضلالت باشد؛ این مقام‌ها بسیار است. تمامی عشق، انشاء اللّه که در تمهید دیگر گفته شود که عاشق را عشق هنوز حجاب راه باشد و عشق حجاب است میان عاشق و معشوق. البته عشق باید که عاشق را چنان بخورد و چنان فارغ گرداند که جز این بیت حالت او نباشد:

Пас аз ишқи олами муҳаббат пеш хоҳад омад ва рӯй худ хоҳад намӯд эй азиз « иҳбҳму иҳбўнаҳ »ро гӯши дор . « иҳбўнаҳ » онгоҳ дуруст ояд ки ҳамагии худро рӯй дар « иҳбҳм » оре ; онгоҳ ӯро бирасад ки гуяд : иҳбҳм » ки аўбҳмаҳ андар расад . Офтоби ҳамаи ҷаҳонро тавонад бӯдан ки рӯй ӯ фарохаст ; аммо сарои дили ту то ҳамагӣ рӯй худ дар офтоб наёрад , аз офтоби ҳеҷ шъоъинсиб ӯ натавонад бӯдан . « ва ман оётаи алшмс » худ гувоҳӣ медиҳад ки « иҳбҳм » чигуна сифат восеъят дорад ҳамаи касро тавонад бӯдан . Аммо « иҳбўнаҳ » то ҳамагӣ ӯро набошад , бҳмгии азуи шуъоъи наёбад . « иҳбҳм » худ дар хилвати хона « иҳбўнаҳ » мегуяд ки муҳаббат чист , ва маҳбӯб кист . Дариғо ҳаргиз дар хилвати хона « кҳиъс » ҳам сар « Фأўҳии илои абдаи мо أўҳӣ » бўдҳ‬оӣ ?у шнидҳ‬ои ҳаргизи ин байтҳо ,у гФтҳ‬ои бзбони ҳол ?

پس از عشق عالم محبت پیش خواهد آمد و روی خود خواهد نمود ای عزیز «یُحِبُّهم و یُحبُّونَه» را گوش دار. «یُحِبُّونَه» آنگاه درست آید که همگی خود را روی در «یُحِبُّهم» آری؛ آنگاه او را برسد که گوید: یُحِبُّهم» که او به‌همه اندر رسد. آفتاب همه جهان را تواند بودن که روی او فراخ است؛ اما سرای دل تو تا همگی روی خود در آفتاب نیارد، از آفتاب هیچ شعاعی نصیب او نتواند بودن. «و مِنْ آیاتِهِ الشَّمسُ» خود گواهی می‬‌دهد که «یُحِبُّهم» چگونه صفت واسعیت دارد همه کس را تواند بودن. اما «یُحِبُّونه» تا همگی او را نباشد، به‌همگی ازو شعاع نیابد. «یُحبُّهم» خود در خلوت‌خانهٔ «یُحبُونه» می‬‌گوید که محبّت چیست، و محبوب کیست. دریغا هرگز در خلوت‌خانهٔ «کهیعص» هم سرّ «فأوْحی الی عَبْدِه ما أوْحی» بوده‌‬ای؟ و شنیده‌‬ای هرگز این بیت‌ها، و گفته‬‌ای به‌زبان حال؟

« тхлқўои бأхлоқи аллоҳи таъолӣ » дар ин хилвати хона ҳосил ояд . Дариғо Увайси қарниро байн ки « Фأўҳии илои абдаи мо أўҳӣ » чаҳ хабар медиҳад ва чаҳ мегуяд ки « азои темати алъбўдиаҳи ллъбди икўни айшаи къиши аллоҳи таъолӣ » гуфт : чун бандагӣ тамом шавад , айши банда ҳамчун айш маъбуд шавад . Дариғо ҳарчӣ ӯро бошад ки худовандаст , аз насиб « тхлқўо » бандаро низ бошад аз сифот ӯ чун самъу басару қудрату иродату ҳиўаҳу бақоу калом ; аз он аўқдим , аз ҷиҳати бандаи боқӣ ва доим бошад .

«تَخَلَّقوا بِأخْلاق اللّهِ تعالی» در این خلوت‌خانه حاصل آید. دریغا اویس قرنی را بین که «فَأوحی الی عَبْدِهِ ما أوحی» چه خبر می‬‌دهد و چه می‬‌گوید که «اذا تَمَّت العُبودِیَّةُ لِلْعَبْد یکونُ عَیْشُه کَعَیْشِ اللّه تعالی» گفت: چون بندگی تمام شود، عیش بنده همچون عیش معبود شود. دریغا هرچه او را باشد که خداوند است، از نصیب «تَخَلَقوا» بنده را نیز باشد از صفات او چون سمع و بصر و قدرت و ارادت و حیات و بقا و کلام؛ از آن او قدیم، از جهت بنده باقی و دایم باشد.

Дариғо аз дасти калимаи дигар ки Абулҳасан хрқонӣ гуфтааст ! чаҳ гуфт ? « Фқол : أнои أқли ман рабии бснтин » мегуяд : ӯ аз ман бдўсоли сабақ бардааст , ва аз ман бдўсоли пеш аФтоаҳаст : яъне ки ман бадви соли азуи камтар ва кеҳтар бошам . « взкрҳми бأёми аллоҳ » ин солҳо солҳои худо бошад . Ҳар соъатӣ рӯзӣ бошад ва ҳар рӯзии ҳазор сол бошад ки « إн иўмо ъанд рбки кأлФи санаи ммои иъдўн » .

دریغا از دست کلمهٔ دیگر که ابوالحسن خرقانی گفته است! چه گفت؟ «فقال: أنا أَقلُّ مِنْ رَبّی بِسَنتَیْن» می‬‌گوید: او از من به‌دو سال سبق برده است، و از من به‌دوسال پیش افتاه‌است: یعنی که من به‌دو سال ازو کمتر و کهتر باشم. «وَذَکِّرهُم بأیّامِ اللّه» این سال‌ها سال‌های خدا باشد. هر ساعتی روزی باشد و هر روزی هزار سال باشد که «إِنَّ یوماً عِنْدَ رَبِّکَ کَأَلْفِ سَنَةٍ مما یَعُدّون».

Дариғо дар ин мақоми ҳусайни Мансурро низ маъзӯр бояд дошт чун ки гуяд : « лоФрқи бинӣу байни рабии إлои бсФтон : сифати алзотиаҳи васфати алқоӣмиаҳ , қёмно ба ва зўотно манеҳ » гуфт : ҳеҷ фарқ нест миёни ману миёни худованди ман магари бдўсФт : сифати зот ки вуҷӯди зўоти мо азу омаду ҳосили мо аз ӯ ҳосил шуд ,у қавому қиёми мо бадв омад ва азуаст . Чаҳ хуб баён кардааст !

دریغا در این مقام حسین منصور را نیز معذور باید داشت چون که گوید: «لافَرْقَ بینی و بَیْنَ ربّی إِلّا بِصفَتان: صفت الذاتِیَة وَصِفتُ القائمیّة، قیامنا بِه و ذواتُنا منه» گفت: هیچ فرق نیست میان من و میان خداوند من مگر به‌دوصفت: صفت ذات که وجود ذوات ما ازو آمد و حاصل ما از او حاصل شد، و قوام و قیام ما بدو آمد و ازوست. چه خوب بیان کرده است!

Магари устоди Абубакри Фўрк аз ӣнҷо ҷанбед ки гуфт : « алФқири ҳўи алзии лоиФтқри ило нафсау лоإлии раба » фақир он бошад ки на муҳтоҷ худ бошад , ва на муҳтоҷи холиқи худ ; зеро ки эҳтиёҷ ҳануз заъф ва нуқсон бошад ,у фақири бкмолит расида бошад . « إзои теми алФқри Фҳўи аллоҳ » ӯро нақди вақт шуда бошад . « тхлқўои бأхлоқи аллоҳ » сармоя ӯ омада бошад . Дариғо ин мартаба баландаст ! ҳар касеро он тавфиқ ндиҳанд ки идрок ин тавонад кард , ва аммо бо ҳамамебояд сохт .

مگر استاد ابوبکر فورک از اینجا جنبید که گفت: «الفَقیر هُوَ الذی لایَفْتَقِرُ الی نفسه و لاإِلی رَبِّه» فقیر آن باشد که نه محتاج خود باشد، و نه محتاج خالق خود؛ زیرا که احتیاج هنوز ضعف و نقصان باشد، و فقیر به کمالیت رسیده باشد. «إِذا تَمَّ الفَقْرُ فَهُوَ اللّهُ» او را نقد وقت شده باشد. «تَخَلَّقوا بِأخْلاقِ اللّه» سرمایهٔ او آمده باشد. دریغا این مرتبه بلندست! هر کسی را آن توفیق ندهند که ادراک این تواند کرد، و اما با همه می‬‌باید ساخت.

эй дўстдонӣ ки қиссаи Юсуф - алайҳи ассалом - чаро аҳсан алқсс омад ? зеро ки нишон « иҳбҳму иҳбўнаҳ » дорад . Аз сар « иҳбҳму иҳбўнаҳ » онгоҳи хабари ёбӣ ки оят « ва мо кони лбшри أни иклмаҳи аллоҳи إлоўҳё ӯ ман вроءи ҳиҷоб ӯ ирсли рсўлои Фиўҳии бإзнаҳи моишоء » туро рӯй намояду баёни ин ҷумла бо ту бигӯед , ва ё дар нуқта « тоҳо » ҷумла туро бинмоед ва ту бибинӣу бадоне ки « иҳбҳму иҳбўнаҳ » чист . Ангабину шукри бзбони гуфтан дигар бошад , ва бичишам дидан дигар бошад ; ва хӯрдан ва чашедани дигар . Ошиқ бӯдани Лайлӣ дигарасту номи бурдани Лайлии дигару қиссаи маҷнӯн бар ваии хондану шунидани дигар . Ҷўонмрдо « иҳбҳм » бо « иҳбўнаҳ » дар хилвати хонаи ҳам сар шудааст «у лозҳмаҳи фии албин » ! ! !

ای دوست‌، دانی که قصهٔ یوسف- علیه السلام- چرا احسن القصص آمد؟ زیرا که نشان «یُحِبُّهم و یُحِّبونه» دارد. از سر «یُحِبُّهم و یُحبّونه» آنگاه خبر یابی که آیت «و ما کان لِبَشَرٍ أنْ یُکَلِمَهُ اللّهُ إِلّاوَحْیاً اَوْ ِمِنْ وَراءِ حِجابٍ اَوْ یُرْسِل رَسولاً فَیوحی بإِذْنِهِ مایَشاءُ» ترا روی نماید و بیان این جمله با تو بگوید، و یا در نقطهٔ «طه» جمله ترا بنماید و تو ببینی و بدانی که «یُحِبُّهم و یُحِبّونه» چیست. انگبین و شکر به‌زبان گفتن دیگر باشد، و به چشم دیدن دیگر باشد؛ و خوردن و چشیدن دیگر. عاشق بودن لیلی دیگر است و نام بردن لیلی دیگر و قصهٔ مجنون بر وی خواندن و شنیدن دیگر. جوانمردا «یُحبّهم» با «یحِبُّونه» در خلوت‌خانه هم سرّ شده است «و لازَحْمة فی البَین»!!!

« иҳбҳму иҳбўнаҳ » савдои худ бо якдигари ми‬гўинди чунонкӣ « лأитлъи алайҳи малики муқарраби влонбии мурсал » яъне ки на малик на набӣ аз он огоҳ бошанд ва хабар надоранд ; « ман кони ллаҳи кони аллоҳи ?ла » ин маънӣ дорад . Дариғо офтоби ҳеҷ хонаро натавонад буд , ва дар ҳеҷ хона нагунҷад , офтоби сад ва шаст чандонаст ки азмшрқ то бмғрб дар хонаи перзанон куҷо гунҷад ? амотро бо ҳамагии офтоб чаҳ шумор ? насиби ту аз офтоб он бошад ки хонаи турои ҳамагӣ равшан кунад .

«یحبهم و یحبونه» سودای خود با یکدیگر می‬‌گویند چنانکه «لأیطَّلِعُ علیه مَلَکٌ مُقَرَّبٌ وَلانَبیٌ مُرْسَل» یعنی که نه مَلَک نه نبی از آن آگاه باشند و خبر ندارند؛ «مَنْ کان لِلّه کانَ اللّهُ لَه» این معنی دارد. دریغا آفتاب هیچ خانه را نتواند بود، و در هیچ خانه نگنجد، آفتاب صد و شصت چندانست که از مشرق تا به مغرب؛ در خانهٔ پیرزنان کجا گنجد؟ اما ترا با همگی آفتاب چه شمار؟ نصیب تو از آفتاب آن باشد که خانهٔ ترا همگی روشن کند.

Аз ин оят чаҳ фаҳми крдҳ‬оӣ ки « фии мақъад сидқ ъанд млики муқтадир » ? доне ки « мақъади сидқ » чаҳ бошад ? « мақъади сидқ » сарир сараст ки муҳибони худро бар он нишонд . Аз Мустафо - алайҳи ассалом - бишинав ки бо ҷобрбни Абдуллоҳ чаҳ гуфт он рӯз ки падараши Абдуллоҳи бен равоҳа кушта шуд рӯзи аҳаду шаҳид гашт гуфт : худоӣ - таъолӣ - падари туро зинда кард ва ӯро бар арши Маҷид бо Мӯсо - алайҳи ассалом - бдошту арши Маҷидро мақом ӯ кард .

از این آیت چه فهم کرده‌‬ای که «فی مَقْعَدِ صِدْقِ عِنْدَ مَلیکٍ مُقْتَدِرٍ»؟ دانی که «مَقْعَدِ صِدق» چه باشد؟ «مَقْعَدِ صِدق» سریر سرست که محبان خود را بر آن نشاند. از مصطفی- علیه السلام- بشنو که با جابربن عبداللّه چه گفت آن روز که پدرش عبداللّه بن رواحه کشته شد روز احد و شهید گشت گفت: خدای-تعالی- پدر ترا زنده کرد و او را بر عرش مجید با موسی- علیه السلام- بداشت و عرش مجید را مقام او کرد.

Дариғо аз ҳақи таъолӣ дар хона « Ну алқлм » сад вчҳордаҳи ҳазор бори калом « вклми Мӯсои тклимо » шунида буд ; якбор дар дарун « кҳиъс » ваҳии худо ки « Фأўҳии إлии абдаи мо أўҳӣ » ӯро аз сари гуфтан бо муҳибони худ азаматон Муҳамад огоҳ карданд ки мегуфт : « ё أҳбоӣии ман أмаҳи Муҳамад , ва ё масокини أмаҳи Муҳамади ваёи Фқроءи ИМАи Муҳамад » . Аз лиззати истимоъи ин Нидо ки боишон мекард бо онкии он ҳамаи калом азу шунида буд , ӯро беҳуш кард , « фахри Мӯсои съқо » аз ӣнҷо афтод . Чун ӯро бо худ доданд дуо кард « аллоҳами аҷълнии ман ИМАи Муҳамад » . Мғнӣу мутриби ин ҷамоат ки муҳибон худоанд , худ ӯ бошад ки « фаҳми фии равзаи иҳбрўн » баён самоъ мекунад ки ӯ бо бандагон худ бошад . Сухану калом бо ҳама кас гӯйанд аммо сари ҷуз бо дӯстону гадоёни уммати Муҳамади нгўинд . Аз сари ваҳй то калом бисёре маротиб ва дараҷотаст .

دریغا از حق تعالی در خانهٔ «ن و القلم» صد و چهارده هزار بار کلام «وکَلَم موسی تَکْلیما» شنیده بود؛ یکبار در درون «کهیعص» وحی خدا که «فَأوْحی إِلی عَبْدِه ما أوْحی» او را از سر گفتن با محبان خود از امتان محمد آگاه کردند که می‬‌گفت: «یا أحِبّائی مِنْ أَمَّةِ مُحمد، و یا مساکین أمّةِ محمد ویا فقراء امّةِ محمّد». از لذت استماع این ندا که بایشان می‬‌کرد با آنکه آن همه کلام ازو شنیده بود، او را بیهوش کرد، «فَخَرّ موسی صَعِقاً» از اینجا افتاد. چون او را با خود دادند دعا کرد «اللهُمَّ اجْعَلنی مِنْ اَمَّة محمّد». مغنی و مطرب این جماعت که محبان خدااند، خود او باشد که «فَهُمْ فی رَوْضَةٍ یُحَبرون» بیان سماع می‬‌کند که او با بندگان خود باشد. سخن و کلام با همه کس گویند اما سر جز با دوستان و گدایان امت محمّد نگویند. از سرّ وحی تا کلام بسیاری مراتب و درجات است.

Дариғо дар мақоми аъло , шаби миъроҷи боМуҳамад - алайҳи ассалом - гуфтанд : эй Муҳамади вақтҳои дигари қойил ман будаму сомъи ту ,у намоянда ман будаму бинандаи ту , имшаби гӯянда ту бош ки Маҳмадӣ ва шунаванда ман ,у намоянда ту бошу бинандаи ман . Дариғо дар ин мақом ки магари маъшӯқ , Мустафо буду ошиқ ӯ ки ошиқони каломи маъшӯқон дӯст доранд . Он ншнўдҳ‬оӣ ки маҷнӯн чун Лайлиро бидидӣ аз худ бирафтӣ ва чун сухан Лайлӣ шунидӣ бо худ омадӣ ? ин мақоми худ Мустафоро аҷаб нест . Абулҳасани хрқонӣ аз ин мақоми нишон боз медиҳад ? гуфт : ки маро вақте бо дид омадӣ ки дар он вақт гуфтамӣ ки ман маъшӯқи ту , ва дар ҳол дигар гуфтамӣ ки эй ту маъшӯқи ман ; ва вақте гуфтамӣ ки эй худои маро аз ту дардӣ бо дид омадааст , ва аз ту дардӣ дорам ки то худовандии ту барҷоӣ бошад ин дарди ман бар ҷой бошад ,у худовандии ту ҳамеша бошад , пас ин дарди ман ҳамеша хоҳад бӯдан ва аз ҳолат « Фأўҳии إлии абдаи мо أўҳӣ » ҷои дигар баён мекунад , гуфт ки агар ҷони блснўо - яъне бўолҳсни забони рӯстоӣ - ки ҷонами фидоӣ ӯ бод ҳозир набӯд , онҷо « Фأўҳии илои абдаи мо أўҳӣ » рафт . Пас чаҳ блҳсн ва чаҳ мтбаҳ ва чаҳ шеба ; яъне кофарам агар онҷо ҳозир набудам .

دریغا در مقام اعلی، شب معراج با محمد- علیه السلام- گفتند: ای محمد، وقت‌های دیگر قایل من بودم و سامع تو، و نماینده من بودم و بیننده تو، امشب گوینده تو باش که محمّدی و شنونده من، و نماینده تو باش و بیننده من. دریغا در این مقام که مگر معشوق، مصطفی بود و عاشق او که عاشقان کلام معشوقان دوست دارند. آن نشنوده‌‬ای که مجنون چون لیلی را بدیدی از خود برفتی و چون سخن لیلی شنیدی با خود آمدی؟ این مقام خود مصطفی را عجب نیست. ابوالحسن خرقانی از این مقام نشان باز می‌‬دهد؟ گفت: که مرا وقتی با دید آمدی که در آن وقت گفتمی که من معشوق تو، و در حال دیگر گفتمی که ای تو معشوق من؛ و وقتی گفتمی که ای خدا مرا از تو دردی با دید آمده است ،و از تو دردی دارم که تا خداوندی تو برجای باشد این درد من بر جای باشد، و خداوندی تو همیشه باشد، پس این درد من همیشه خواهد بودن و از حالت «فَأوْحی إِلی عَبْدِه ما أوحی» جای دیگر بیان می‬‌کند، گفت که اگر جان بَلسَنوا- یعنی بوالحسن زبان روستایی- که جانم فدای او باد حاضر نبود، آنجا «فَأوْحی الی عَبْده ما أوْحی» رفت. پس چه بلحسن و چه متبه و چه شیبه؛ یعنی کافرم اگر آنجا حاضر نبودم.

эй азиз аз асрорўҳӣ хабар натавон додан зеро ки ин мақом бошад ки мардро бқрбт биҷой расонанд ки дар он мақоми савол кардан ҳаром бошад : Маслан чун макон ӯ ҷустан ва ҳам сару мақсӯд ӯ талабидан ва монанди ин ;у ончии бад-ӣн таъаллуқ дорад гуфтан ва пурсидан ҳаром бошаду хатарии тамом бо худ дорад . Дар ин мақом агар ончӣ ӯ надонад маълум ӯ кунанд , бибинаду бидонад ; ва агар накунанд савол кардан ӯро қатъияту фурқати орад ки агар султони асрори мамлакати худ бо яке бигӯед ртбтӣ олӣ бошад аммо нишоед ки касе аз султони ин асрори пурсади бҳичи ҳол ; чаҳ агар султон гуяд ки қиёму подшоҳӣ ман бутаст ҳеҷ хатарӣ набошад , ва аммо агар султонро гӯйӣ ки қиёму подшоҳии ту бмнст ва аз манаст , кор бар хатар бошад . « волмхлсўни алии хатари азим » ҳамин маънӣ дорад .

ای عزیز از اسرار وحی خبر نتوان دادن زیرا که این مقام باشد که مرد را به قربت بجای رسانند که در آن مقام سؤال کردن حرام باشد: مثلاً چون مکان او جستن و هم سر و مقصود او طلبیدن و مانند این؛ و آنچه بدین تعلق دارد گفتن و پرسیدن حرام باشد و خطری تمام با خود دارد. در این مقام اگر آنچه او نداند معلوم او کنند، ببیند و بداند؛ و اگر نکنند سؤال کردن او را قطعیت و فرقت آرد که اگر سلطان اسرار مملکت خود با یکی بگوید رتبتی عالی باشد اما نشاید که کسی از سلطان این اسرار پرسد به هیچ حال؛ چه اگر سلطان گوید که قیام و پادشاهی من به‌توست هیچ خطری نباشد، و اما اگر سلطان را گویی که قیام و پادشاهی تو به منست و از منست، کار بر خطر باشد. «والمُخلِصونَ علی خَطَرٍ عَظیم» همین معنی دارد.

Дариғо магар ки ббҳшти нрсидҳ‬оӣ , ва « вуҷӯҳи иўмӣзи нозраҳи илои рабҳо нозира » бо ту ғмзҳ‬оӣ назадааст ? он биҳишти кҳъомаҳро въд кардаанд зиндон хавос бошад чунонкии дунёи зиндони мؤмнонст . Магари яҳёи маози розӣ аз ӣнҷо гуфт ки « алҷнаҳи сҷни алъорФини комаи أни алднёи сҷни алмؤмнин » . Хавос бо худо бошанд чаҳ гӯйӣ ! худоӣ - таъолӣ - дар биҳишт бошад ? ! балӣ дар биҳишт бошад валикин дар биҳишт худ бошад ; дар он биҳишт ки шблӣ гуфт : « мо фии алҷнаҳи أҳди сӯии аллоҳи таъолӣ » гуфт : дар биҳишти ҷузи худо дайгарӣ нест ва набошад ва агар хоҳии азмстФӣ низ бишинав ки гуфт : « إни ллаҳи ҷинаи лӣси фӣҳо ҳури влоқсўри влолбни влоъсл » . Дар ин биҳишти доне ки чаҳ бошад ? он бошад ки « молоъини рأти влоأзни самъати влохтри алии қалби башар » . Касеро ки биҳишт ин бошад ӯро биҳишти авоми талаб кардан хато бошад ки ин тайифаро бзнҷирҳои нуру лутфи ббҳшти кашанд ва нараванд ва қабул накунанд ки « ёъҷбои лқўми иқодўни إлии алҷнаҳи болслосли ваҳми корҳўн » . Ҳиммати олии чунон бояд ки зани фиръавни осияро буд ки дар дуо мехоҳад « раби ибни лии ъндки битои фии алҷнаҳ » . Ин « ъндк » ҷузи биҳишт хавос набошад .

دریغا مگر که به بهشت نرسیده‌‬ای، و «وَجوهٌ یَوْمَئذٍ ناضِرةٌ الی رَبِّها ناظِرةٌ» با تو غمزه‌‬ای نزده است؟ آن بهشت که عامه را وعد کرده‌‬اند زندان خواص باشد چنانکه دنیا زندان مؤمنان‌ست. مگر یحیی معاذ رازی از اینجا گفت که «الجَنَّةُ سِجْنُ العارِفین کما أنَّ الدُّنیا سِجْنُ المُؤمِنین». خواص با خدا باشند چه گویی! خدای-تعالی- در بهشت باشد؟! بلی در بهشت باشد ولیکن در بهشت خود باشد؛ در آن بهشت که شبلی گفت: «ما فی الجَنَّةِ أحَدٌ سِویَ اللّهِ تعالی» گفت: در بهشت جز خدا دیگری نیست و نباشد و اگر خواهی از مصطفی نیز بشنو که گفت: «إنَّ لِلّه جَنَّةٌ لَیْس فیها حُورٌ ولاقُصورُ ولالَبَنٌ وَلاعَسَلٌ». در این بهشت دانی که چه باشد؟ آن باشد که «مالاعَیْنَ رَأَتْ ولاأُذُنَ سَمِعَتْ وَلاخَطَر علی قَلْبِ بَشَرٍ». کسی را که بهشت این باشد او را بهشت عوام طلب کردن خطا باشد که این طایفه را به زنجیرهای نور و لطف به بهشت کشند و نروند و قبول نکنند که «یاعَجَباً لِقَوْم یُقادون إِلی الجنَّةِ بالسّلاسِل وَهُمْ کارِهون». همّت عالی چنان باید که زن فرعون آسیه را بود که در دعا می‌‬خواهد «ربِ ابن لی عِندک بیتاً فی الجنّة». این «عندک» جز بهشت خواص نباشد.

Дариғо аз « фии айшаи розӣаи фии ҷинаи олияи қтўФҳои дониаҳ » чаҳ фаҳми крдҳ‬оӣ ? агар хоҳии бадоне дар нуқта « субҳони алзии أсрии бъбдаҳи Лайло » убудийяти худ дуруст кун то ин хитоб бо ту низ бошад ки « ё أиҳои алнФси алмтмӣнаҳи إрҷъии илои рбки розӣаи Марзияи Фодхлии фии ибодии водхлии ҷаннатӣ » гуфт : дар дили бандагони ман дарой то дар биҳишти ман туоне омадан . Он бузургро байн ки азу пурседанд : « моФъли аллоҳи бк ? » гуфт : « أдхлнии рабии ҷинаи алқудси ихотбнии бзотаҳу икошФнии бсФотаҳ » . Гуфт : маро дар биҳишти қудс худ оварад , гоҳе мукошифа сифот мекунам гоҳе мухотабаи зоти ми‬ёбм . « фии айшаи розӣаи фии ҷинаи олия » ин мақом бошад . ҚтўФҳои дониаҳ » ризқ бошад дар ин биҳишт . Охири доне ки ҷуз аз ризқи меъдаи ризқҳои дигар ҳаст : ризқ қалбаст ва ризқ рӯҳаст ; ризқи қолаби ҳамаи касро диҳанд ки « вҳўи алзии ирзқкми ман алсмоءи волأрз » , аммо ризқи ҷони вдл ҳар касеро ндиҳанд « вмни рзқноаҳи мнои рзқои ҳусно » .

دریغا از «فی عِیشةِ راضِیةِ فی جَنَّةٍ عالیةٍ قُطوفُها دانِیةٌ» چه فهم کرده‌‬ای؟ اگر خواهی بدانی در نقطهٔ «سُبْحان الذی أسری بعبده لیلاً» عبودیت خود درست کن تا این خطاب با تو نیز باشد که «یا أیُّها النَّفْسُ المُطمَئِنَّة إرجِعی الی ربِّکَ راضّیةً مرضِیّةً فادْخُلی فی عِبادی وادخُلی جَنّتی» گفت: در دل بندگان من درآی تا در بهشت من توانی آمدن. آن بزرگ را بین که ازو پرسیدند: «مافَعَل اللّهُ بِکَ؟» گفت: «أَدْخَلَنی رَبّی جَنَّةَ القُدُس یُخاطِبُنی بِذاتِهِ وَ یُکاشِفْنی بِصِفاتِهِ». گفت: مرا در بهشت قدس خود آورد، گاهی مکاشفه صفات می‬‌کنم گاهی مخاطبهٔ ذات می‌‬یابم. «فی عیشةٍ راضِیةٍ فی جنَّة عالِیة» این مقام باشد. قُطوفُها دانیةٍ» رزق باشد در این بهشت. آخر دانی که جز از رزق معده رزق‌های دیگر هست: رزق قلب است و رزق روح است؛ رزق قالب همه کس را دهند که «وَهُوَ الَّذی یَرْزُقکُمْ مِنَ السَّماءِ والأَرضِ»، اما رزق جان و دل هر کسی را ندهند «وَمَنْ رَزَقْناهُ مِنّا رِزْقاً حَسَناً».

Дариғо ҳар чанд ки бештар менивисам бештар меояд , ва афзӯнтар меояд ! аммо эй дӯст аз саодат , муҳаббати хезад ва аз муҳаббати руяти хезад . Надонам ки ҳаргиз аз муҳаббати ҳеҷ аломати дидҳ‬оӣ ? аломати муҳаббат он бошад ки зикри маҳбӯб бисёр кунад ки « ман أҳби шиӣои أксри зикра » . Дариғо « волзини омнўои أшди ҳбои ллаҳ » маҳакҳои бисёр бо худ дорад . Аломати муҳаббати худо он бошад ки маҳбӯботи дигарро дар бозаду ҳамаи муҳаббатҳо ротрк кунаду муҳаббати худоро ихтиёр кунад ; агар накунад ҳануз муҳаббати худо ғолиб набошад . Зану фарзанду молу ҷоҳу ҳиўаҳу ватани ҳама аз ҷумлаи мҳбўботст , агар ҳуби ин маҳбӯбот ғолиб бошад , нишон он бошад ки нагузорад ки зкўаҳу ҳаҷу садақа аз ту дар вуҷӯд ояд ки ҳар яке худ мҳкист . То худ бзёрти хонаи худоу расӯл ӯ тавонад рафт ; буд ки ин ҳамаи маҳбӯботро видоъ кунад ,у муҳаббати хонаи худоӣ - таъолӣ - ихтиёр кунад . Мأкўлоту машрубот ҳамчунин маҳбӯбаст ; бомсоки ин маҳбӯбот , ихтиёри маҳбӯб зкўаҳ кунаду савмро ихтиёр кунад . Ҳамчунин аз ъломот якояк мешумор . Агар чунонкии ин ҳуби маҳбӯбот ғолиб омад бар ҳуби худо , бдонкаҳ ӯро бо худои ҳеҷ ҳисобӣ нест . Аз худо бишинав : « қул إни кони обоؤкму أбноؤкму إхўонкму أзўоҷкму ъширткму амволи ақтрФтмўҳоу туҷҷораи тхшўни касодҳоу мсокни трзўнҳои أҳби إликми ман аллоҳу расӯлау ҷиҳоди фии сиблатаи Фтрбсўо ҳатто иأтии аллоҳи бأмраҳ » .

دریغا هر چند که بیشتر می‌‬نویسم بیشتر می‌‬آید، و افزون‬‌تر می‬‌آید! اما ای دوست از سعادت، محبت خیزد و از محبت رؤیت خیزد. ندانم که هرگز از محبت هیچ علامت دیده‌‬ای؟ علامت محبت آن باشد که ذکر محبوب بسیار کند که «مَن أحَبَّ شَیئاً أکْثَرَ ذِکْرِهِ». دریغا «والذین آمَنوا أشَدُّ حُبّاً لِلّه» محک‌های بسیار با خود دارد. علامت محبّت خدا آن باشد که محبوبات دیگر را در بازد و همه محبت‌ها را ترک‌کند و محبت خدا را اختیار کند؛ اگر نکند هنوز محبت خدا غالب نباشد. زن و فرزند و مال و جاه و حیات و وطن همه از جملهٔ محبوبات است، اگر حب این محبوبات غالب باشد، نشان آن باشد که نگذارد که زکوة و حج و صدقه از تو در وجود آید که هر یکی خود محکی‌ست. تا خود به زیارت خانهٔ خدا و رسول او تواند رفت؛ بود که این همه محبوبات را وداع کند، و محبت خانهٔ خدای- تعالی- اختیار کند. مأکولات و مشروبات همچنین محبوبست؛ بامساک این محبوبات، اختیار محبوب زکوة کند و صوم را اختیار کند. همچنین از علامات یکایک می‬‌شمار. اگر چنانکه این حب محبوبات غالب آمد بر حب خدا، بدان‌که او را با خدا هیچ حسابی نیست. از خدا بشنو: «قُلْ إِنْ کانَ آباؤُکُم و أبناؤکم و إِخوانکُم و أزْواجُکم و عشیرَتُکُم و اموالٌ اقْترَفْتُموها و تِجارةٌ تَخْشَونَ کَسادَها و مساکنُ تَرْضونَها أَحَبَّ إِلَیْکُم مِن اللّه و رسوله و جِهادٍ فی سَبیلِه فَتَربَّصوا حَتّی یأتِی اللّهُ بأمرِه».

Дариғо ин ояти ҳамаро аз худо боз доштааст . Турои ӣнҷо дар хотир ояд ки Мустафо гуфт : « ҳбби إлии ман днёкми слос » ; ва бо Оиша гуфт : « ҳбки фии қалбии колъқдаҳи фии алҳбл » . Ҷой дигар гуфт : « أўлоднои أкбодно » . Аммо бдонкаҳи ин муҳаббат аслӣ набошад , ин муҳаббати худ маслиҳат бошад ва дар роҳ ниҳода бошад ҳам таъкӣди муҳаббати худоро ; аммо маҳбӯботи дигар ки аслӣ бошад , тарки он воҷиб бошаду муҳаббати худо бар онғолб бошад . Аммо магар ки ин хабари ншнидҳ‬оӣ ки « луи канти мтхзои хлилои лотхзти أбобкри хлило » . Агар дӯсти грФтмии Абубакрро дӯсти грФтмӣ , аммо дӯстии худои марои бони нми‬гзорд ки бўбкри родўсти гирам . Аммо ӣнҷо эй азиз дқиқҳ‬оӣ бидон : чизеи родўсти доштани бтбъитдри камоли ишқу муҳаббати қадаҳ ва нуқсон наёрад . Магар ки ин байти ншнидҳ‬оӣ :

دریغا این آیت همه را از خدا باز داشته است. ترا اینجا در خاطر آید که مصطفی گفت: «حُبِّبَ إِلَیَّ مِن دُنْیاکم ثلاث»؛ و با عایشه گفت: «حُبُّکِ فی قَلْبی کالعُقدةِ فی الحَبْل». جای دیگر گفت: «أولادُنا أکبادُنا». اما بدان‌که این محبت اصلی نباشد، این محبت خود مصلحت باشد و در راه نهاده باشد هم تأکید محبت خدا را؛ اما محبوبات دیگر که اصلی باشد، ترک آن واجب باشد و محبت خدا بر آن غالب باشد. اما مگر که این خبر نشنیده ‬ای که «لَوْ کُنْتُ مُتَّخذاً خَلیلاً لاتَخَذْتُ أَبابَکرِ خلیلا». اگر دوست گرفتمی ابوبکر را دوست گرفتمی، اما دوستی خدا مرا به‌آن نمی‬‌گذارد که بوبکر را دوست گیرم. اما اینجا ای عزیز دقیقه‌‬ای بدان: چیزی را دوست داشتن به‌تبعیت در کمال عشق و محبت قدح و نقصان نیارد. مگر که این بیت نشنیده‌‬ای:

Агар маҷнӯнро бо саги кӯии Лайлии муҳаббатӣ ва ишқӣ бошад , он муҳаббат на сагро бошад , ҳам ишқ Лайлӣ бошад , магари ин байтро ншнидҳ‬оӣ !

اگر مجنون را با سگ کوی لیلی محبتی و عشقی باشد، آن محبت نه سگ را باشد، هم عشق لیلی باشد، مگر این بیت را نشنیده‌‬ای!

Ҳар муҳаббат ки таъаллуқ бмҳбўб дорад , он ширкат набошад кҳон низ ҳам аз осори ҳуб маҳбӯб бошад : Маслан агар олам , қаламу ҳбру коғаз дӯст дорад , натавон гуфт ки бҳмгии ошиқ илм нест . Маҳбӯби лаззотаи яке бояд ки бошад , аммо чизҳои дигар агар маҳбӯб бошад аз баҳри маҳбӯби аслӣ , зиён надорад . Ҳаркии худоро дӯст дорад лобуд бошад ки расӯл ӯро ки Муҳамадаст дӯст дорад ,у шайхи худро дӯст дораду умри худро дӯст дорад . Аз баҳри тоъати венону об дӯст дорад ки сабаби бақоӣ ӯ бошаду занонро дӯст дорад ки бақои насл мунқатиъ нашаваду зару сим дӯст дорад ки бидон мутавассил тавонад буд бтҳсили обу нон . Лобуди сармоу гармоу барфу борону осмону замин дӯст дорад бони маънӣ ки агар осмон ва замин набошад гандум аз санги брнрўид ,у барзигарро ҳамчунин дӯст дорад . Осмону заминро дӯст дорад ки сунъ ва феъл худост ки « вллаҳи малики алсмўоту алأрз » мисоли ин чунон бошад ки ошиқи хату феъли маъшӯқ дӯст дорад . Ҳамаи мавҷӯдоти феъл ва сунъ ӯст ,у бтбъи муҳаббат ӯ дӯсти доштан , ширкат набошад ; аммо аслу ҳақиқати ин муҳаббатҳо ширкат бошаду ҳиҷоби роҳи муҳиб ва бозмондан аз маҳбӯб аслӣ набошад . Гӯши дор ки чаҳ гуфта мешаваду аллоҳи алҳодӣ .

هر محبت که تعلق به محبوب دارد، آن شرکت نباشد که‌آن نیز هم از آثار حبّ محبوب باشد: مثلا اگر عالم، قلم و حبر و کاغذ دوست دارد، نتوان گفت که به‌همگی عاشق علم نیست. محبوب لذاته یکی باید که باشد، اما چیزهای دیگر اگر محبوب باشد از بهر محبوب اصلی، زیان ندارد. هرکه خدا را دوست دارد لابد باشد که رسول او را که محمد است دوست دارد، و شیخ خود را دوست دارد و عمر خود را دوست دارد. از بهر طاعت و نان و آب دوست دارد که سبب بقای او باشد و زنان را دوست دارد که بقای نسل منقطع نشود و زر و سیم دوست دارد که بدان متوسل تواند بود به تحصیل آب و نان. لابد سرما و گرما و برف و باران و آسمان و زمین دوست دارد بآن معنی که اگر آسمان و زمین نباشد گندم از سنگ برنروید، و برزگر را همچنین دوست دارد. آسمان و زمین را دوست دارد که صنع و فعل خداست که «وَلِلّه مُلْکُ السّمواتِ و الأرض» مثال این چنان باشد که عاشق خط و فعل معشوق دوست دارد. همه موجودات فعل و صنع اوست، و به‌تبع محبت او دوست داشتن، شرکت نباشد؛ اما اصل و حقیقت این محبت‌ها شرکت باشد و حجاب راه محب و بازماندن از محبوب اصلی نباشد. گوش دار که چه گفته می‌شود و اللّه الهادی.