Чу рӯзӣ чанд дар саҳро қадам зад
چو روزی چند در صحرا قدم زد
Ба ногуҳи фитнаи олам илм зад
به ناگه فتنۀ عالم علم زد
Кунеда дев пайдо шуд блоҷўш
کنیده دیو پیدا شد بلاجوش
Ғаривонтар зи абри осмони пӯш
غریوان تر ز ابر آسمان پوش
Ба ҷисм чун ғами афзӯнтар зи миқдор
به جسم چون غم افزون تر ز مقدار
Намӯда аз ҳаво бар шакли ҷондор
نموده از هوا بر شکل جاندار
Чаҳ ҷондории қавии ҳайкал чу симурғ
چه جانداری قوی هیکل چو سیمرغ
Ки сад симурғ кардӣ туъма чун мурғ
که صد سیمرغ کردی طعمه چون مرغ
Ба сӯии он ду бедил кард оҳанг
به سوی آن دو بیدل کرد آهنگ
Фитодаи сояи поиши ду фарсанг
فتاده سایۀ پایش دو فرسنگ
Фикандӣ сояаш доми бало ро
فکندی سایه اش دام بلا را
Фурӯи барадии палангу аждаҳо ро
فرو بردی پلنگ و اژدها را
Чу диданди он балои ногаҳонӣ
چو دیدند آن بلای ناگهانی
Фурӯ ҳаштанд даст аз зиндагонӣ
فرو هشتند دست از زندگانی
Паии тадбири дафъаши он накӯи мард
پی تدبیر دفعش آن نکو مرد
Нахустин бо бародар машварат кард
نخستین با برادر مشورت کرد
Ки эй лчмн машав бар ҷанги саргарм
که ای لچمن مشو بر جنگ سرگرم
Бирав аввали сухани гӯ бо адуи нарм
برو اول سخن گو با عدو نرم
зи нармӣ гарна бо сулҳи аўФтди кор
ز نرمی گرنه با صلح اوفتد کار
Ҳамаи асбоби сахтиҳост тайёр
همه اسباب سختی هاست طیار
Қадам дар пеш монад вагуфт бо дев
قدم در پیش ماند وگفت با دیو
Ки диўо дар гузари зини шеваи рию
که دیوا در گذر زین شیوهٔ ریو
Чу хори раҳ ба домонами мёўиз
چو خار ره به دامانم میاویز
Ки корӣ пеш дорам ғайрати ангез
که کاری پیش دارم غیرت انگیز
Бигуфт эй содаи лавҳи бахт дар хоб
بگفت ای ساده لوح بخت در خواب
Чаҳ ҷой гуфту гӯи бузро ба қассоб ?
چه جای گفت و گو بز را به قصاب؟
Халос аз ман аҷаб корӣаст мушкил
خلاص از من عجب کاریست مشکل
Магӯ эй луқма каз ҳалқами Фрўҳл
مگو ای لقمه کز حلقم فروهل
Агар раҳм оварад бар мурғи сайёд
اگر رحم آورد بر مرغ صیاد
Равад дому Фкнднҳош бар бод
رود دام و فکندنهاش بر باد
Чу лчмн дид кор аз сулҳ бигузашт
چو لچمن دید کار از صلح بگذشت
Ба кини хасми ҳам чун бахти баргашт
به کین خصم هم چون بخت برگشت
Ба ҷангаши мтФ қ шуд бо бародар
به جنگش متف ق شد با برادر
Ҳадафи карданаш аз тири ҷигар дар
هدف کردنش از تیر جگر در
Басо кушед бо ҳам рому лчмн
بسا کوشید با هم رام و لچمن
Наомад коргари тирӣ ба душман
نیامد کارگر تیری به دشمن
Дигар раҳ ҳамла кард он шарза бо шер
دگر ره حمله کرد آن شرزه با شیر
Бурӣда ҳар ду соқ ӯ ба шамшер
بریده هر دو ساق او به شمشیر
Ба теғи тезаш аз по дар фиканданд
به تیغ تیزش از پا در فکندند
Ба хоку хӯн ба саҳро дар фиканданд
به خاک و خون به صحرا در فکندند
Дами ҷон додан он ъФрити хунхор
دم جان دادن آن عفریت خونخوار
Тавозуъ кард к-эии роми накӯи кор
تواضع کرد کای رام نکو کار
Бузургӣҳои ту бар ман ниҳон нест
بزرگیهای تو بر من نهان نیست
Ба ахлоқи ту як тан дар ҷаҳон нест
به اخلاق تو یک تن در جهان نیست
Турои донистаи рнҷонидми имрӯз
ترا دانسته رنجانیدم امروز
Чашидам лиззати захми ҷигари сӯз
چشیدم لذت زخم جگر سوز
Маро дар зимни ин кор дигар буд
مرا در ضمن این کار دگر بود
Расидами худ зи саъии ту ба мақсӯд
رسیدم خود ز سعی تو به مقصود
Наёядгар малолии зини сухани боз
نیاید گر ملالی زین سخن باز
Бигӯям сари гузашти худ зи оғоз
بگویم سر گذشت خود ز آغاز
Ндонӣ девам Эй фарруханд ҳи бунёд
ندانی دیوم ای فرخند ه بنیاد
Ба аслу насли бўдстми призод
به اصل و نسل بودستم پریزاد
Ҷамолам буд рашки Зуҳрау моҳ
جمالم بود رشک زهره و ماه
Ва лекин аз барои хандаи гуҳи гоҳ
و لیکن از برای خنده گه گاه
Ба шакли бад ба шабҳо зоҳидӣ ро
به شکل بد به شبها زاهدان را
Бтрсондм чу Тифлони обидон ро
بترساندم چو طفلان عابدان را
Ба ногуҳи зоҳидӣ бар ман дуо кард
به ناگه زاهدی بر من دعا کرد
Иҷобат шуд дуои кӯ бериё кард
اجابت شد دعا کو بی ریا کرد
Азон хуши мнзриҳо дар гузаштам
ازان خوش منظریها در گذشتم
Барин сӯрат ки дидӣ масхи гаштам
برین صورت که دیدی مسخ گشتم
зи иқболи ту эй шоистаи тахт
ز اقبال تو ای شایستۀ تخت
Бар омад аз ваболами ахтари бахт
بر آمد از وبالم اختر بخت
Бигӯям бо ту баҳри шукру эҳсон
بگویم با تو بهر شکر و احسان
Сухан каз вай шавад душворати осон
سخن کز وی شود دشوارت آسان
Чу ақлам нест бар ҷо аз касофат
چو عقلم نیست بر جا از کثافت
Бизан оташ ки боз ояд латофат
بزن آتش که باز آید لطافت
Пас аз хул ъ бадани ки радам ба сари боз
پس از خل ع بدن ک ردم به سر باز
Хирадмандона гӯям бо ту ин роз
خردمندانه گویم با تو این راز
Ба амри роми лчмн оташ афрӯхт
به امر رام لچمن آتش افروخت
Вуҷӯди мурдаи он девро сӯхт
وجود مردهٔ آن دیو را سوخت
Парии гашту зи ои таш бар парида
پری گشت و ز آ تش بر پریده
Сухан гуфт ва дигар чашмаши надида
سخن گفت و دگر چشمش ندیده
Ки акнӯн маслиҳат бо ту ҳамин аст
که اکنون مصلحت با تو همین است
Хабар аз олами боло чунин аст
خبر از عالم بالا چنین است
Ки заррини кӯҳи рука мўнкаст пари нур
که زرین کوه رکه مونک است پر نور
зи анвоъи нъми домонаши маъмур
ز انواع نعم دامانش معمور
Дарони фармонравои сгриўи маймун
درآن فرمانروا سگریو میمون
Туро бояд бадви пайвастан акнӯн
ترا باید بدو پیوستن اکنون
На маймун навъе аз ҳайвон саҳрост
نه میمون نوعی از حیوان صحراست
Ба ҳиндии ном ӯ инсон саҳрост
به هندی نام او انسان صحراست
Ба фаҳм ва зиракӣ дорад дурустӣ
به فهم و زیرکی دارد درستی
Бирав хатмаст чолокӣу чустӣ
برو ختم است چالاکی و چستی
Агар сад тири борад бар яке шан
اگر صد تیر بارد بر یکی شان
Ба чусту чобукӣ рад созад осон
به چست و چابکی رد سازد آسان
Басои маймун ки бозиднди шатранҷ
بسا میمون که بازیدند شطرنج
Ба донои гузашта аз шати ранҷ
به دانایی گذشته از شط رنج
з чаҳ нӯшанд бедалву расани об
ز چه نوشند بی دلو و رسن آب
Накӯи тадбирии ин ҷамъ дарёб
نکو تدبیری این جمع دریاب
Ба тадбирӣ ки он маймуни намояд
به تدبیری که آن میمون نماید
Дар баста ба рӯят дар кушояд
در بسته به رویت در گشاید
Ба гӯшаш чун даромад номи маймун
به گوشش چون درآمد نام میمون
зи маймуни фоли худро ёфт маймун
ز میمون فال خود را یافت میمون
Дилашро раҳбарӣ шуд сӯии мақсӯд
دلش را رهبری شد سوی مقصود
Шитобони гашти сӯии кӯҳи мавъӯд
شتابان گشت سوی کوه موعود
Аҷаб набӯд зи бахти тираи фарҷом
عجب نبود ز بخت تیره فرجام
Киов тади кори мардум бо даду дом
که اف تد کار مردم با دد و دام