Ба ҷосӯсии ҳоли он парии зод

به جاسوسیِ حال آن پری زاد

Ба чори атрофи олам кас фиристод

به چار اطراف عالم کس فرستاد

Нахустин бо сипоҳӣ аз ҳади афзӯн

نخستین با سپاهی از حد افزون

Ба машриқ номзад шуд бинти маймун

به مشرق نامزد شد بنت میمون

Ки гум гаштааст хуршеди накӯён

که گم گشته است خورشید نکویان

Ба машриқи рафта бояд ҷусту ҷӯён

به مشرق رفته باید جست و جویان

Ба ҷустан саъй кун аз ҳади зиёдат

به جستن سعی کن از حد زیادت

Казон сӯ сар занад субҳи саодат

کزان سو سر زند صبح سعادت

Дар иқлӣми фарангу зангу барбар

در اقلیم فرنگ و زنگ و بربر

Хабари пурсанад зон гум гашта ахтар

خبر پرسند زان گم گشته اختر

Ниҳони пурсанад аз Кебекони кҳсор

نهان پرسند از کبکان کهسار

Нишони моҳрӯии Кебеки рафтор

نشان ماهروی کبک رفتار

Басии ҷӯянди атлолу дмн ро

بسی جویند اطلال و دمن را

Зкўаҳи сими сарви симтн ро

زکوه سیم سرو سیمتن را

Пас онгаҳ бо сипоҳи ханҷари ошом

پس آنگه با سپاه خنجر آشام

Скни маймуни сӯ ӣ мағриб зада гом

سکن میمون سو ی مغرب زده گام

Бигуфто сӯии мағриби рафта бояд

بگفتا سوی مغرب رفته باید

Ки моҳи ид зон сӯи раҳи намояд

که ماه عید زان سو ره نماید

Тамомии ҷустаи аввали кишвари ҳинд

تمامی جسته اول کشور هند

Азон пас бигузаранд аз маъбари санад

ازان پس بگذرند از معبر سند

Ба кӯҳи таби ту гулгашти Кашмӣр

به کوه تب ت و گلگشت کشمیر

Ба буии гул чу по доранд шабгир

به بوی گل چو پا دارند شبگیر

Дар отшхонаҳи Эрону турон

در آتشخانۀ ایران و توران

Хабари пурсанад зон шамъи шабистон

خبر پرسند زان شمع شبستان

Тафаҳҳус карда бояд дартарӣ раҷ

تفحص کرده باید در تری راج

Ки онҷои зан наад бар сар чу хури тоҷ

که آنجا زن نهد بر سر چو خور تاج

Ба ҳар вайронааш ҷӯянд чун ганҷ

به هر ویرانه اش جویند چون گنج

Наяндешанд чун зани сират аз ранҷ

نیندیشند چون زن سیرت از رنج

Ба зулмати рафта боядгар туоне

به ظلمت رفته باید گر توانی

Ки бошад ҷои оби зиндагонӣ

که باشد جای آب زندگانی

Иҷозат дод зон пас сбти бал ро

اجازت داد زان پس سبت بل را

Ки бо ҷамъӣ накӯ ҷӯяд ҷабал ро

که با جمعی نکو جوید جبل را

Каз ӣнҷо бо сипоҳи хеши ҳоле

کز اینجا با سپاه خویش حالی

Қадами зани ҷониби кӯҳи шимолӣ

قدم زن جانب کوه شمالی

Сабои шӯ дар суроғи он саман бар

صبا شو در سراغ آن سمن بر

Гузар кун пас ба боғи кӯҳи мндр

گذر کن پس به باغ کوه مندر

Ки дорад иртифоъи шаст фарсанг

که دارد ارتفاع شصت فرسنگ

Бирав уфтад нахуст аз осмони гунг

برو افتد نخست از آسمان گنگ

Се қулла дорад он кӯҳи фалаки сар

سه قله دارد آن کوه فلک سر

зи сими тоб ва аз фирӯзау зар

ز سیم تاب و از فیروزه و زر

Дарон бӯмӣ ки ма май тобаду бас

دران بومی که مه می تابد و بس

Надонад чашмаи хуршедро кас

نداند چشمۀ خورشید را کس

Дигар обӣаст сабуи номи онҷо

دگر آبی است سبو نام آنجا

Аз ва худро нигаҳдори ошкоро

از و خود را نگهدار آشکارا

Расад бар ҳар ки он оби сияҳи ранг

رسد بر هر که آن آب سیه رنگ

Ба икдми ҳамчуи об вай шавад санг

به یکدم همچو آبِ وی شود سنگ

Ҳамаи бтхонаҳҳои чини биҷӯянд

همه بتخانه های چین بجویند

Ба саҳро бо ғизоли машки пўинд

به صحرا با غزال مشک پویند

зи тадбири ҷунунӣ чун сухан ронад

ز تدبیر جنونی چون سخن راند

Вазири хоси худ ҳи нўнтро хонд

وزیر خاص خود ه نونت را خواند

Фузун додаш сипоҳӣ аз адад беш

فزون دادش سپاهی از عدد بیش

Шаҳи хирсу бродрзодаҳи хеш

شه خرس و برادرزاده خویش

Сутӯда гуфт к-эии фарзонаи дастур

ستوده گفت کای فرزانه دستور

Ба ҳафт иқлӣми тадбири ту машҳур

به هفت اقلیم تدبیر تو مشهور

Чу истеъдоди мардони ҷи млаҳ дар тест

چو استعداد مردان ج مله در تست

Дарин корами тамомии чашм бар тест

درین کارم تمامی چشم بر تست

Бикун корӣ ки монад нангу номам

بکن کاری که مانَد ننگ و نامم

Ки пари шармандаи аҳси ани ромам

که پر شرمنده احس ان رامم

Набояд ин сафари бартари зи як моҳ

نباید این سفر برتر ز یک ماه

Ки дорам гӯш бар дар , чашм бар роҳ

که دارم گوش بر در، چشم بر راه

Чунин тадбирҳои дониш омез

چنین تدبیرهای دانش آمیز

Шунид ва шод шуд роми ғами ангез

شنید و شاد شد رام غم انگیز

Дилаши гуфто ки ин кораст наздик

دلش گفتا که این کارست نزدیک

Умеди субҳи мо зини шоми торик

امید صبح ما زین شام تاریک

Басоад дод офарин бар шоҳи маймун

بساد داد آفرین بر شاه میمون

Ба ёд дӯст ифшоанд аз мижаи хӯн

به یاد دوست افشاند از مژه خون

Кашид онгоҳи хотамро зи ангушт

کشید آنگاه خاتم را ز انگشت

Ҳнўнро дод кинро дор дар мушт

هنون را داد کین را دار در مشت

Ба ҳар ҷое ки ёбии он парӣ ро

به هر جایی که یابی آن پری را

Нишони ҷами намои ангуштарӣ ро

نشان جم نما انگشتری را

зи пайғом наоне баси гуҳари сифт

ز پیغام نهانی بس گهر سفت

Худо донад дигар бо ӯ чҳо гуфт

خدا داند دگر با او چها گفت

Нигин дод ва дигар дар зории аФтои д

نگین داد و دگر در زاری افتا د

Нишони ҷусту ҷӯии ма ҷабин дод

نشان جست و جوی مه جبین داد

з ҳар хокӣ ки ояд буии хӯнӣ

ز هر خاکی که آید بوی خونی

з ҳар бодӣ казу хезади ҷунунӣ

ز هر بادی کزو خیزد جنونی

з ҳар гули кӯи гиребон чок дорад

ز هر گل کو گریبان چاک دارد

з ҳар дили кӯи сиррӣ бар хок дорад

ز هر دل کو سری بر خاک دارد

з ҳар мурғӣ ки дар домӣ асир аст

ز هر مرغی که در دامی اسیر است

з ҳар моҳӣ ки давр аз обгир аст

ز هر ماهی که دور از آبگیر است

з ҳар лаби кӯ ба хӯн хӯрдан хамӯш аст

ز هر لب کو به خون خوردن خموش است

зи ҳргўшӣ ки саргарм аз хурӯш аст

ز هرگوشی که سرگرم از خروش است

зи рухсорӣ ки аз хӯн ғоза дорад

ز رخساری که از خون غازه دارد

зи аФгорӣ ки захмӣ тоза дорад

ز افگاری که زخمی تازه دارد

з ҳар мастӣ ки маъсӯм аз шаробаст

ز هر مستی که معصوم از شرابست

з ҳар сайдӣ ки беоташ кабоб аст

ز هر صیدی که بی آتش کباب است

з ҳар дили сӯхтаи ваз ҳар дами сард

ز هر دل سوخته وز هر دم سرد

з ҳар чашмтар ва аз ҳар рухи зард

ز هر چشم تر و از هر رخ زرد

зи ҳрхўнӣ ки гарму тоза ҷӯш аст

ز هرخونی که گرم و تازه جوش است

з ҳар ашк ӣ ҳамдӯш хурӯш аст

ز هر اشک ی همدوش خروش است

з ҳар ранги шикаста чун дили ман

ز هر رنگ شکسته چون دل من

з ҳар помоли ҳасрат чун гули ман

ز هر پامال حسرت چون گل من

зи ҳаркаси кӯ чу ман гум карда худ ро

ز هرکس کو چو من گم کرده خود را

з ҳар тани кӯ ба ғами парвардаи худ ро

ز هر تن کو به غم پرورده خود را

Нишони он парии рухсораи ҷӯянд

نشان آن پری رخساره جویند

Ба чашму не ба пои хеши пўбнд

به چشم و نی به پای خویش پوبند

Шитобиданд маймунон ба ҳар сӯ

شتابیدند میمونان به هر سو

Ба чори атроф олам дошта рӯ

به چار اطراف عالم داشته رو

Ба кори моҳ бар меоди як моҳ

به کار ماه بر میعاد یک ماه

Ба ҷусту ҷӯи ниҳодаи пой дар роҳ

به جست و جو نهاده پای در راه

Ҳалоки интизори он дар парвар

هلاک انتظار آن درِ پرور

Ки бошад интизор аз марги бартар

که باشد انتظار از مرگ برتر

Ба икмоаҳ аз се сӯ , зон ёри ҷонӣ

به یکماه از سه سو، زان یار جانی

Ҷавоб омад ба ошиқи лн тароне

جواب آمد به عاشق لن ترانی

Бар оварад аз ғами дили нолаи зор

بر آورد از غم دل نالۀ زار

Ба мурдани дили ниҳоди он дирбимор

به مردن دل نهاد آن دیربیمار

Дарони меҳнат ки ҳасрат мешуд афзӯн

درآن محنت که حسرت می شد افزون

Бар умед ҳнўн мезист длхўн

بر امید هنون می زیست دلخون