Чу роўн , рӯзи кох моҳ бартофт

چو راون، روز کاخ ماه برتافت

зи наздикии душман огаҳӣ ёфт

ز نزدیکی دشمن آگهی یافت

Барон шуд то ба ҷосусони пурфан

برآن شد تا به جاسوسان پرفن

Хабар гирад зи лашкаргоҳи душман

خبر گیرد ز لشکرگاه دشمن

Шавад огоҳи зи истеъдоди лашкар

شود آگاه ز استعداد لشکر

Кунад дар хӯрд он фикри саросар

کند در خورد آن فکر سراسر

Бидонад то каёни ҷнгоўроннд

بداند تا کیان جنگاورانند

Каёни вузароӣ дониш парваронанд

کیان وزرای دانش پرورانند

Ки чун дониста шуд аҳвол ҳар як

که چون دانسته شد احوال هر یک

Кунад фикри муносиби ҳол ҳар як

کند فکر مناسب حال هر یک

Бияндешад ба дил аз ҳӯшмандӣ

بیندیشد به دل از هوشمندی

Ки ҷанги сафи накӯ ё қалъаи бандӣ

که جنگ صف نکو یا قلعه بندی

Вагар маъқӯлаш ояд ҷанги саф низ

وگر معقولش آید جنگ صف نیز

Ба андеша кунад тадбир ҳар чиз

به اندیشه کند تدبیر هر چیز

Ҳариф ҳар яке аз хирсу маймун

حریف هر یکی از خرس و میمون

Фиристад аҳримани зодони ҳам айдун

فرستد اهرمن زادان هم ایدون

Дигар аз баҳри ҷанги рому лчмн

دگر از بهر جنگ رام و لچمن

Фиристам андрҷт ё худ рӯми ман

فرستم اندرجت یا خود روم من

На касро карда аз рози дили огоҳ

نه کس را کرده از راز دل آگاه

Ба сад таъкӣд аз хосони даргоҳ

به صد تأکید از خاصانِ درگاه

Ску сорн ба ҷосӯсӣ фиристод

سک و سارن به جاسوسی فرستاد

Ки гиранд аз сипоҳи роми теъдод

که گیرند از سپاه رام تعداد

Ба дами он ҳар ду деви сахти неру

به دم آن هر دو دیو سخت نیرو

Шуда бар шакли маймунони ҷодӯ

شده بر شکل میمونان جادو

Шитобиданд сӯии лашкари ром

شتابیدند سوی لشکر رام

Бидиданд он сипоҳи оҳани ошом

بدیدند آن سپاه آهن آشام

Тилоия буд дар лашкари ббикн

طلایه بود در لشکر ببیکن

Чу огаҳ шуд зи ҳоли он ду пари фан

چو آگه شد ز حال آن دو پر فن

Гирифту қасд куштан кардашон ро

گرفت و قصد کشتن کردشان را

Ва лекини ром монеъ омад он ро

و لیکن رام مانع آمد آن را

Сипоҳи хешро худ арз бинмуд

سپاه خویش را خود عرض بنمود

Амон дод ва ба рухсат ҳукм фармуд

امان داد و به رخصت حکم فرمود

Раҳои гаштанди ҷосусон аз он банд

رها گشتند جاسوسان از آن بند

Ба шукри роми ҷонишон гашт хурсанд

به شکر رام جانشان گشت خرسند

Аз он арзи сипаҳ ҳайрон бимонаданд

از آن عرض سپه حیران بماندند

зи баси даҳшат ба ҷон беҷон бимонаданд

ز بس دهشت به جان بی جان بماندند

Ба лнкои пеши роўни рафтаи раҳи боз

به لنکا پیش راون رفته ره باز

Тамомӣ моҷаро гуфтанд зи оғоз

تمامی ماجرا گفتند ز آغاز

зи ҳоли лашкари девони мҳтол

ز حال لشکر دیوان محتال

Хабар доданд бо тафсили иҷмол

خبر دادند با تفصیل اجمال

Ҳам аз хирсону маймунони сардор

هم از خرسان و میمونان سردار

зи зӯр ҳар яке ронданди гуфтор

ز زور هر یکی راندند گفتار

Ки аз маймуни гардони пел пеш аст

که از میمون گردان پیل پیش است

Чаҳ гӯям васф ӯ зи андеша беш аст

چه گویم وصف او ز اندیشه بیش است

Ба тан чархаст нили он ғайрати пел

به تن چرخ است نیل آن غیرت پیل

Ба ҳар мӯеи наҳанги муваҷҷаҳи нил

به هر مویی نهنگ موجۀ نیل

зи васфи сяти бал лоласт хома

ز وصف سیت بل لال است خامه

Пули дарёи бас аз ваии корнома

پل دریا بس از وی کارنامه

Чу гӯям кисрӣ ноед беонаш

چو گویم کیسری ناید بیانش

Зафари хандон ба ранги заъфаронаш

ظفر خندان به رنگ زعفرانش

Ба ранги сурх , шакли гӯии маймун

به رنگ سرخ، شکلِ گوی میمون

Ту гӯйии кӯҳи хӯрдаи ғӯта дар хӯн

تو گویی کوه خورده غوطه در خون

зи хирсони бими раҷу бими дршн

ز خرسان بیم راج و بیم درشن

з маймунон саганду гандаи моўн

ز میمونان سگند و گنده ماون

Биҷузи роўни ҳариф худ нахонанд

بجز راون حریف خود نخوانند

Шикасти қалъаи нанг хеш донанд

شکست قلعه ننگ خویش دانند

Фиканда наъраи ин зўрмндон

فکنده نعرهٔ این زورمندان

зи тири осмони чанголу дандон

ز تیر آسمان چنگال و دندان

Чу аиропти гурезад аз стоўн

چو ایراپت گریزد از ستاون

Ҳарифи ҷанг ӯ худ нест роўн

حریف جنگ او خود نیست راون

Буд солори хирсони дўмрўи ном

بود سالار خرسان دومرو نام

Ъдили аждаҳои дӯзахи ои шом

عدیل اژدهای دوزخ آ شام

з ҳар донои дил ӣ каз ғояти ҳуш

ز هر دانا دل ی کز غایت هوش

Ба марги душманон ҳам шуд сияҳи пӯш

به مرگ دشمنان هم شد سیه پوش

Ба майдони шуҷоати шер чанг аст

به میدان شجاعت شیر چنگ است

Ба мардии ёдгори хирс ранг аст

به مردی یادگار خرس رنگ است

Чу абри тира каз тани барқи дандон

چو ابر تیره کز تن برق دندان

Бидон дандон ба марги хасми хандон

بدان دندان به مرگ خصم خندان

Сияҳ ширӣаст рӯзи ҷанги ҷомўн

سیه شیریست روز جنگ جامون

з рангаш дода ҳавли сад шабихун

ز رنگش داده هول صد شبیخون

Чу шоми ҳиҷри ҷонкоҳ ғанӣам аст

چو شام هجر جانکاه غنیم است

Аҷалро ҳам зи саҳмаши дили ду ним аст

اجل را هم ز سهمش دل دو نیم است

Ҳнўни он оташи дӯзахи айёри аи сет

هنون آن آتش دوزخ عیار ا ست

Ки лнко сӯхтан зу як шарор аст

که لنکا سوختن زو یک شرار است

Сипаҳдор ангадаст он навҷавони шер

سپهدار انگد است آن نوجوان شیر

Ки дар борӣ занад ҳафт осмони зер

که در باری زند هفت آسمان زیر

Вар аз сгриўи пурсӣ подшоҳ аст

ور از سگریو پرسی پادشاه است

Чу кул бар ҷуз , хдиўи ин сипоҳ аст

چو کل بر جز، خدیو این سپاه است

з ҳар як он сипаҳдорони лашкар

ز هر یک آن سپهداران لشکر

Ҷудогона намӯда васф яксар

جداگانه نموده وصف یکسر

Пас онгаҳ лаб ба васф ром бикшод

پس آنگه لب به وصف رام بگشاد

зи теғу ханҷараши як як нишон дод

ز تیغ و خنجرش یک یک نشان داد

Ки дидам роми шери афкани худованд

که دیدم رام شیر افکن خداوند

Ба меҳру кин чу хур бешабаҳ ва монанд

به مهر و کین چو خور بی شبه و مانند

Забон дар васф ӯ натавон гушӯдан

زبان در وصف او نتوان گشودن

Ки мустағнӣаст хӯришад аз сутудан

که مستغنی است خورشد از ستودن

Бародари бозуӣ ӯ ҳаст лчмн

برادر بازوی او هست لچمن

Чунонкӣ буд бозуяти ббикн

چنانکه بود بازویت ببیکن

Чу иқболи азали рӯи сӯй ӯ кард

چو اقبال ازل رو سوی او کرد

Худои бозуии ту бозуӣ ӯ кард

خدا بازوی تو بازوی او کرد

Ба ту ин ҳар серо кин аз ҳади афзӯн

به تو این هر سه را کین از حد افزون

Забони теғашони лаби ташнаи хӯн

زبان تیغشان لب تشنۀ خون

зи ҷосусони ҳадиси рому лчмн

ز جاسوسان حدیث رام و لچمن

Мшрҳ кард ҷо дар гӯши роўн

مشرَح کرد جا در گوش راون

зи баси васфи сипоҳ ром бишунид

ز بس وصف سپاه رام بشنید

Аз он ҳайбат ба ҷанг саф накушед

از آن هیبت به جنگ صف نکوشید

Дилаши гирёну лаб дар заҳри хндӣ

دلش گریان و لب در زهر خندی

Ба лнко кард ҳукми қалъаи бандӣ

به لنکا کرد حکم قلعه بندی

Чунин сифтаст донишпарвар ҳинд

چنین سفت است دانش پرور هند

Гуҳар аз сари гузашти кишвари ҳинд

گهر از سر گذشت کشور هند

Ки чун омад ба лнкои лашкари ром

که چون آمد به لنکا لشکر رام

зи аҳли қалъаи рафтаи хобу ором

ز اهل قلعه رفته خواب و آرام

Ба илҳоми хирад ин шуд муайян

به الهام خرد این شد معین

Ки ангадро фиристад назд роўн

که انگد را فرستد نزد راون

Казон майдони баради гӯии сухан ро

کزان میدان برد گوی سخن را

Паёми ҷами расонади аҳриман ро

پیام جم رساند اهرمن را

Ба сулҳу ҷангомезад баён ро

به صلح و جنگ آمیزد بیان را

Насиҳати нома Эй созад забон ро

نصیحت نامه ای سازد زبان را

Бигӯед ҳар сухан кон гуфта бояд

بگوید هر سخن کان گفته باید

Ба гуфтор ва ба кирдори озмоид

به گفتار و به کردار آزماید

Ниҳон аз дарҷи дониши гавҳар чанд

نهان از درج دانش گوهر چند

Ба гӯш овоза бахшед он худованд

به گوش آوازه بخشید آن خداوند

Пас аз таълими дониш рухсаташ дод

پس از تعلیم دانش رخصتش داد

Равон шуд ангади фархундаи бунёд

روان شد انگد فرخنده بنیاد

Ҳамин то пешгоҳи тахти роўн

همین تا پیشگاه تخت راون

Ситода гуфт бо он сахти душман

ستاده گفت با آن سخت دشمن

Ки инак май расм аз хизмати ром

که اینک می رسم از خدمت رام

Ки гӯям аз забонаш бо ту пайғом

که گویم از زبانش با تو پیغام

Қарибаши хости роўни деви ғаддор

قریبش خواست راون دیو غدار

Ки эй фарзанди поли шери кирдор

که ای فرزند پال شیر کردار

Чу май ое ба ком ром хурсанд

چو می آیی به کام رام خرسند

Ки духтар ба буд аз чун ту фарзанд

که دختر به بود از چون تو فرزند

Бирав эй но халаф мебош хомӯш

برو ای نا خلف می باش خاموش

Ки чун хӯн падар кардӣ фаромӯш

که چون خون پدر کردی فراموش

Бад-ӣн беғайритӣ эй тираи иқбол

بدین بی غیرتی ای تیره اقبال

Чаҳ пиндорам ки чун зоиидӣ аз бол

چه پندارم که چون زاییدی از بال

Ту эй нодон агар фарзанд ӯе

تو ای نادان اگر فرزند اویی

зи хасми бол , хӯни хеши ҷӯӣ

ز خصم بال، خون خویش جویی

Кашад бори заминро кФчаҳи мор

کشد بار زمین را کفچۀ مار

Чунон Марӣ ба дасташ буд як тор

چنان ماری به دستش بود یک تار

Ба рӯзаши осмони сад раҳи ҳасади барад

به روزش آسمان صد ره حسد برد

Дариғо кони чунон каси лоўлди мард

دریغا کان چنان کس لاولد مرد

Дар истеъдод ҷангат нест бо ром

در استعداد جنگت نیست با رام

зи ман имдоди хоҳи имрӯзи ноком

ز من امداد خواه امروز ناکام

Ки нисфи малику молу лашкари хеш

که نصف ملک و مال و لشکر خویش

Даҳуми созами туро бар ваии зафари кеш

دهم سازم ترا بر وی ظفر کیش

Ба ҳилаи хост аз вай хостани хӯн

به حیله خواست از وی خواستن خون

Кашфро Зуҳраи худ к ӣ дод маймун

کشف را زهره خود ک ی داد میمون

Ҳўобш дод ангади рост бо дев

حوابش داد انگد راست با دیو

Ки охир шуд дили донои бад-ӣни рию

که آخر شد دل دانا بدین ریو

Макун каҷи нағмаи дигар соз кун рост

مکن کج نغمه دیگر ساز کن راست

Кзинсони баси наво дар рӯдаи мост

کزینسان بس نوا در رودهٔ ماست

Чаҳ ҷӯям хӯни он нопоки ху ро

چه جویم خون آن ناپاک خو را

Ки теғ ром карда пок ӯ ро

که تیغ رام کرده پاک او را

На кишташи роми блак аз поки ҷонӣ

نه کشتش رام بلک از پاک جانی

Рҳондш аз азоби ду ҷаҳонӣ

رهاندش از عذاب دو جهانی

Ту ҳам акнӯн змн бишинав сухан ро

تو هم اکنون زمن بشنو سخن را

Мада бар боди иқболи куҳан ро

مده بر باد اقبال کهن را

Парии сито равон кун ҳмрҳми зуд

پری سیتا روان کن همرهم زود

Ки то гардад дилро м аз ту хўшнўд

که تا گردد دل را م از تو خوشنود

Ҷҳонсўзи оташ ромаст дар тоб

جهانسوز آتش رام است در تاب

Туро дар дасти ҳам нФтаст ва ҳам об

ترا در دست هم نفط است و هم آب

зи сулҳаши об май зан то туоне

ز صلحش آب می زن تا توانی

Вагар худ нФт май резии ту доне

وگر خود نفط می ریزی تو دانی

зи ҳарфи талх ӯ роўн барошуфт

ز حرف تلخ او راون برآشفت

Ба девони ситами кирдор худ гуфт

به دیوان ستم کردار خود گفت

Ки ин густохи рӯро хӯн бирезанд

که این گستاخ رو را خون بریزند

Дар овезанд то ҷонаш ситезанд

در آویزند تا جانش ستیزند

Маи умраш ба ғарраи бандии слх

مه عمرش به غره بندی سلخ

Ки бо шоҳон сухан гуяд чунин талх

که با شاهان سخن گوید چنین تلخ

Дарав овехтанд он бади нажодон

درو آویختند آن بد نژادان

Ки гирндш чу зари мумсики ниҳодон

که گیرندش چو زر ممسک نهادان

Яке дасташ гирифту дайгарии пой

یکی دستش گرفت و دیگری پای

Ҳаме хандид ангад ; пой бар ҷой

همی خندید انگد؛ پای بر جای

Ки диўои зини забунгирӣ чаҳ ҳосил

که دیوا زین زبون گیری چه حاصل

Туро бо ром бас корӣаст мушкил

ترا با رام بس کاریست مشکل

зи дастат ончӣ меояд ба ман кун

ز دستت آنچه می آید به من کن

Ва лекини фикри ҷон хештан кун

و لیکن فکر جان خویشتن کن

Надорам ҳеҷ парвоеи зи бандат

ندارم هیچ پروایی ز بندت

Ки осонаст мухлис аз камандат

که آسانست مخلص از کمندت

Сухан гар нест бовар аз забонам

سخن گر نیست باور از زبانم

Бибин то хешро чун ме Раҳонам

ببین تا خویش را چون می رهانم

Ҳамин гуфто чу барқ аз ҷой бурҷаст

همین گفتا چو برق از جای برجست

Ба болои равоқ қаср бинишаст

به بالای رواق قصر بنشست

Дарон ҷустани ҳамаи гирандагон ро

دران جستن همه گیرندگان را

Басони барқи гашту баради ҷон ро

بسان برق گشت و برد جان را

Ба айвон бар шуду кор дигар кард

به ایوان بر شد و کار دگر کرد

Нигорин қаср ӯ зер ва зибр кард

نگارین قصر او زیر و زبر کرد

Взонҷо кард сӯии роўни оҳанг

وزانجا کرد سوی راون آهنگ

Ба суръати ҷуст то бо ӯ кунад ҷанг

به سرعت جست تا با او کند جنگ

Ба ҷустан зад лагад бар фарқи роўн

به جستن زد لگد بر فرق راون

Чу бал карда ба зери пои поўн

چو بل کرده به زیر پای پاون

Мурассаъи тоҷи шоҳӣ аз сар ӯ

مرصع تاج شاهی از سر او

Гирифт ва рафт хандон аз бар ӯ

گرفت و رفت خندان از بر او

Ба ҳаддӣ музтариб шуд деви ғаддор

به حدی مضطرب شد دیو غدار

Ки аз дасташ наомад заррае кор

که از دستش نیامد ذره ای کار

Фитода зон лагади мадҳуш аз тахт

فتاده زان لگد مدهوش از تخت

зи фарқаш тоҷ рафт ва аз буриши бахт

ز فرقش تاج رفت و از برش بخت

Хаҷал бархест аз ҷои аҳримани зод

خجل برخاست از جا اهرمن زاد

Паии дафъи хиҷолат зон бар афтод

پی دفع خجالت زان بر افتاد

Бигуфто ҳам дар қалъа гушойанд

بگفتا هم در قلعه گشایند

Ба роми имрӯзи ҷанги сафи намоянд

به رام امروز جنگ صف نمایند

Вале аз рӯй ангади мунфаил буд

ولی از روی انگد منفعل بود

Чаҳ ҷои кас ки аз ҳам худ хаҷал буд

چه جای کس که از هم خود خجل بود

Ба шодии ангади шоистаи бунёд

به شادی انگد شایسته بنیاد

Ба пеши пои роми он тоҷ биниҳод

به پیش پای رام آن تاج بنهاد

Намӯнаи додгўиии афсараш ро

نمونه دادگویی افسرش را

Ки чун тоҷ оварам ҳар даҳ сараш ро

که چون تاج آورم هر ده سرش را

Чу роми он тоҷи зарринро назар кард

چو رام آن تاج زرین را نظر کرد

Сарашро дасти эҳсони тоҷ зар кард

سرش را دست احسان تاج زر کرد

Ба кораш офаринҳо дод бисёр

به کارش آفرینها داد بسیار

Ки ҷои офарин буд ончунон кор

که جای آفرین بود آنچنان کار

Сарон дар пой ӯ сарҳо ниҳоданд

سران در پای او سرها نهادند

Бидон мардонагӣ инсоф доданд

بدان مردانگی انصاف دادند

Ба васфаши нақди ҷонҳо бар фишонданд

به وصفش نقد جانها بر فشاندند

зи дасту бозуяш ҳайрон бимонаданд

ز دست و بازویش حیران بماندند

Пас он гуҳи роми афсари роўни зар

پس آن گه رام افسر راون زر

Гирифт ва дод дар дасти бародар

گرفت و داد در دست برادر

Ки чун додеми малики роўну тахт

که چون دادیم ملک راون و تخت

Ббикнро сазад ин афсару бахт

ببیکن را سزد این افسر و بخت

Чу фармон аноят ёфт лчмн

چو فرمان عنایت یافت لچمن

Ниҳодаи тоҷ бар фарқи ббикн

نهاده تاج بر فرق ببیکن

Сарон яксар мборкбод гуфтанд

سران یکسر مبارکباد گفتند

Гуҳарҳои саноӣ ром сифтанд

گهرهای ثنای رام سفتند

Чу шоҳи чин ба захми ханҷари тез

چو شاه چین به زخم خنجر تیز

Фиканда дар сипоҳи занги хўнриз

فکنده در سپاه زنگ خونریز

Ба майдон зафар гашта ба хӯни маст

به میدان ظفر گشته به خون مست

Ҳазорон теғи хӯни олӯда дар даст

هزاران تیغ خون آلوده در دست

Магари хури хости баҳри роми имдод

مگر خور خواست بهر رام امداد

Ки аз ҳар сӯ кашида теғи пӯлод

که از هر سو کشیده تیغ پولاد

Зада сафи лашкари роўн ба майдон

زده صف لشکر راون به میدان

Ки ваҳм аз арзи он май гашти ҳайрон

که وهم از عرض آن می گشت حیران

зи афзӯнии тӯлу арзи лашкар

ز افزونیِ طول و عرض لشکر

Чу меҳри шаш ҷиҳати монда ба шшдр

چو مهر شش جهت مانده به ششدر

зи баси афканди буқу кӯси зилзол

ز بس افکند بوق و کوس زلزال

Ҳамеи тараққӣади гӯри рустами зол

همی ترقید گور رستم زال

зи буқ аз бас ки гаштии мағз дар ҷӯш

ز بوق از بس که گشتی مغز در جوش

Ба зери хоки мурдаи пунба дар гӯш

به زیر خاک مرده پنبه در گوش

Қиёматро шудаи пайдои аломат

قیامت را شده پیدا علامت

Ки заррин ноӣ зад , сувари қиёмат

که زرین نای زد، صورِ قیامت

Ба тири раъду абр тира шуд гирд

به تیر رعد و ابر تیره شد گرد

Чу барқи теғи кини борон хӯн кард

چو برق تیغ کین باران خون کرد

Ғаривони кӯси девон то ба сад майл

غریوان کوس دیوان تا به صد میل

Хумор ангехта аз мастии пел

خمار انگیخته از مستی پیل

Сипоҳи роми маймунон аз он кӯс

سپاه رام میمونان از آن کوس

Ба овоза нахурда табли афсӯс

به آوازه نخورده طبل افسوس

Хурушони наъраи зан ҳар сӯи далерон

خروشان نعره زن هر سو دلیران

Ки бошад наъраи кӯси фавҷи шерон

که باشد نعره کوس فوج شیران

Ба наъраи кӯси ширии кўФтндӣ

به نعره کوس شیری کوفتندی

Ба дам чун шери майдони ри вФтндӣ

به دم چون شیر میدان ر وفتندی

Нафас дар сина шуд маҳбӯс аз гирд

نفس در سینه شد محبوس از گرد

Алоҷи ларза мафлуҷ ме кард

علاج لرزهٔ مفلوج می کرد

зи наъли мураккаби андари соҳати дашт

ز نعل مرکب اندر ساحت دشت

Дирам бар пушти моҳии ски ҳ май гашт

درم بر پشت ماهی سک ه می گشت

Ҳаво аз гирд зонсон шуд ки симоб

هوا از گرد زانسان شد که سیماب

Бар оташи гстрондии бистари хоб

بر آتش گستراندی بستر خواب

зи гирди тираи хури пӯшеди чодар

ز گرد تیره خور پوشید چادر

Ҳилоли наъли шабро гашти модар

هلال نعل شب را گشت مادر

Чунон шуд бар ҳавои гирди сиёҳӣ

چنان شد بر هوا گرد سیاهی

Ки гашта бурҷи моҳии реги моҳӣ

که گشته برج ماهی ریگ ماهی

зи бас кандар ҳаво рафт аи зи замини гирд

ز بس کاندر هوا رفت ا ز زمین گرد

Гули ҳикмати сипеҳри шиша гаван кард

گل حکمت سپهر شیشه گون کرد

Сияҳи парчам ба рӯзи андари шаби тор

سیه پرچم به روز اندر شب تار

зи зулфаш ҳар сар мӯ шуд зФрўор

ز زلفش هر سر مو شد ظفروار

зи байрақҳо ки аз дебо ва хаз буд

ز بیرقها که از دیبا و خز بود

Ҳавои рашки дукони ранграз буд

هوا رشک دکان رنگرز بود

Уфуқро гӯнаи гӯнаи ҳила бар дӯш

افق را گونه گونه حیله بر دوش

Ба сад қавс қзҳ гашта ҳам оғӯш

به صد قوس قزح گشته هم آغوش

Илм аз парчами гулгуни музайян

علم از پرچم گلگون مزین

Шуд оташбор , гули водии эмин

شد آتشبار، گل وادی ایمن

Нитсаатон илми сари шуълаи баста

نیستان علم سر شعله بسته

Ҷудои ширӣ ба ҳрнӣ бар нишаста

جدا شیری به هرنی بر نشسته

Бар омад лашкари девони паии ҷанг

بر آمد لشکر دیوان پی جنگ

Дар оҳани ғарқи сар то по ӣ Аржанг

در آهن غرق سر تا پا ی ارژنگ

Ялони оҳани қабо чун об дар теғ

یلان آهن قبا چون آب در تیغ

Мисоли абри оташбор дар меғ

مثال ابر آتشبار در میغ

Ба тани пӯшидаи оҳани перҳани вор

به تن پوشیده آهن پیرهن وار

Чу кӣна дар дили сахти ситамкор

چو کینه در دل سخت ستمکار

зи баси чори оина дар бар кашиданд

ز بس چار آینه در بر کشیدند

Чу акс аз оинаи з оҳан дамиданд

چو عکس از آینه ز آهن دمیدند

Ба гоҳ ҷанг гардад масх ҳар тан

به گاه جنگ گردد مسخ هر تن

Ҷузи он девон ки гардиданди оҳан

جز آن دیوان که گردیدند آهن

Зираи пӯшии бдонсон одат афтод

زره پوشی بدانسان عادت افتاد

Ки чун моҳӣ ба ҷавшани Тифл май зод

که چون ماهی به جوشن طفل می زاد

зи акси душман аз мроти ҷавшан

ز عکس دشمن از مرآت جوشن

Нагаштӣ фарқи худ зоҳири зи душман

نگشتی فرق خود ظاهر ز دشمن

зи куштани соя зонсон ме рамедӣ

ز کشتن سایه زانسان می رمیدی

Ки дар ойӣнаи ҷавшани хазидӣ

که در آیینۀ جوشن خزیدی

Ба бар хуфтон кашида роми озод

به بر خفتان کشیده رام آزاد

Чу алмос ба санадони ғарқи пӯлод

چو الماسِ به سندان غرق پولاد

Зада рӯйин танонро теғ бар Фи рқ

زده رویین تنان را تیغ بر ف رق

Чу бар рӯйин фитад аз осмони барқ

چو بر رویین فتد از آسمان برق

Саронро сар ба фарқ найза шуд тоҷ

سران را سر به فرق نیزه شد تاج

Ялонро тани зи ршқи тири омоҷ

یلان را تن ز رشق تیر آماج

Сарафрозӣ ба хӯни нахли синон ро

سرافرازی به خون نخل سنان را

Ба кини олимии бастаи миён ро

به کین عالمی بسته میان را

Ба раҳ рафтан шавад аз атсаи тохири 2

به ره رفتن شود از عطسه تاخیر ۲

Чаро атса зада гаштӣ ба худ тир

چرا عطسه زده گشتی به خود تیر

зи бас рондани лаби шамшери арра

ز بس راندن لب شمشیر اره

Ба зарби гурзи мғФри зарраи зарра

به ضرب گرز مغفر ذره ذره

Ба худ оҳанӣни гурзгарони ҷон

به خود آهنین گرزگران جان

Мисли хуш мешуд аз алмосу санадон

مثل خوش می شد از الماس و سندان

Шароби косаи сар нӯш фармуд

شراب کاسه سر نوش فرمود

Чу махмурону лекини саргардон буд

چو مخموران و لیکن سرگردان بود

Агарчӣ буд айни оби дашна

اگرچه بود عین آب دشنه

Забони беруни бароварда чу ташна

زبان بیرون برآورده چو تشنه

Туфанги муҳраи зан бар ҳалқаи пел

تفنگ مهره زن بر حلقۀ پیل

Муфассир гашта аз тирои абобил

مفسر گشته از طیراً ابابیل

Шунида бонги он раъди бало ро

شنیده بانگ آن رعد بلا را

Шудаи хӯни меҳр дар сари аждаҳо ро

شده خون مهر در سر اژدها را

Чаҳ ҳиндии теғҳои поки гавҳар

چه هندی تیغهای پاک گوهر

Фаровон хонимонҳо карда ҷӯ ҳар

فراوان خانمانها کرده جو هر

Ҳавои хӯрдаи дамодами ғӯта дар хӯн

هوا خورده دمادم غوطه در خون

Сабои пӯшед чун гули ҳали ҳи гулгун

صبا پوشید چون گل حلّ ۀ گلگون

Хирадро дили парешони гашт чун нур

خرد را دل پریشان گشت چون نور

Ҳаме парид ҳуш аз срчўи кофур

همی پرید هوش از سرچو کافور

Забони теғҳои лнкўонӣ

زبان تیغهای لنکوانی

зи бўиҳиӣ 3 намӯдӣ тарҷумонӣ

ز بویحیی ۳ نمودی ترجمانی

Зира бигирист хӯн аз теғи чандон

زره بگریست خون از تیغ چندان

Ки дар ханда намӯд аз марги дандон

که در خنده نمود از مرگ دندان

Барои гардӣ казон майдон биппаред

برای گردی کزان میدان بپرید

Димоғ аз ваии мизоҷ ФрФиўн дид

دماغ از وی مزاج فرفیون دید

Барои кӣнаи душман ба душман

برای کینۀ دشمن به دشمن

Ҳаме шуд кӣнаи каши оҳан ба оҳан

همی شد کینه کش آهن به آهن

Аҷали муштоқи ҷонҳо буд аз дайр

اجل مشتاق جانها بود از دیر

Ҳиҷоби тани равони бардошти шамшер

حجاب تن روان برداشت شمشیر

Аҷал ҳаккок шуд бар гавҳари ҷон

اجل حکاک شد بر گوهر جان

Синони оҳани дилонро кард тӯфон

سنان آهن دلان را کرد طوفان

зи баси ҷои синон дар ҷон ва дил шуд

ز بس جای سنان در جان و دل شد

Хаданги ғамза чун хубон хаҷал шуд

خدنگ غمزه چون خوبان خجل شد

Шикаста бар саргар дони лашкар

شکسته بر سر گر دان لشکر

Чу аз жолаи ҳубоб аз гурзи мғФр

چو از ژاله حباب از گرز مغفر

зи баси ҳавли аҷали теғи бало рӯй

ز بس هول اجل تیغ بلا روی

з рӯй захм рӯ метофт чун мӯӣ

ز روی زخم رو می تافت چون موی

Ба хӯн икдгр шуд халқи ташна

به خون یکدگر شد خلق تشنه

Чкондаҳи оби шан дар ҳалқи даш на

چکانده آب شان در حلق دش نه

Чу муршид гуфт ночхи сафдарон ро

چو مرشد گفت ناچخ صفدران را

Ки ҳар дам ғўс кардӣ кофарон ро

که هر دم غوث کردی کافران را

зи оби теғ ҳар дами рафтаи берун

ز آب تیغ هر دم رفته بیرون

Чу об аз доми моҳӣ аз мижаи хӯн

چو آب از دام ماهی از مژه خون

Баданҳо гашта чун занбӯри хона

بدنها گشته چون زنبور خانه

Дарави пайкон чу занбӯрон ба лона

درو پیکان چو زنبوران به لانه

Сияҳи парчами кушодаи сар ба мотам

سیه پرچم گشاده سر به ماتم

Фиканда хокро бар гесувони ҳам

فکنده خاک را بر گیسوان هم

Даҳони захми теғу найзаи хӯрда

دهان زخم تیغ و نیزه خورده

Мшъбдро ба дами шаҳ мот карда

مشعبد را به دم شه مات کرده

зи боди кин ба ҳаддӣ ларза афтод

ز باد کین به حدی لرزه افتاد

Ки меларзид бар худ теғи пӯлод

که می لرزید بر خود تیغ پولاد

зи захми гови сари гурзи далерон

ز زخم گاو سر گرز دلیران

Сабки гашт аз гаронии мағзи шерон

سبک گشت از گرانی مغز شیران

Чу хӯшаи гурзи сарҳо пахш ме кард

چو خوشه گرز سرها پخش می کرد

Чу хирмани теғ танҳо бахш ме кард

چو خرمن تیغ تنها بخش می کرد

Наомад ҳиссаи нимоним дар хур

نیامد حصۀ نیمانیم در خور

зи ширкати бози мондаи чори унсур

ز شرکت باز مانده چار عنصر

зи шарми хандаҳои хўнчкони теғ

ز شرم خنده های خونچکان تیغ

Фромш кард хандаи барқ дар меғ

فرامش کرد خنده برق در میغ

Далерони дил ба марг худ ниҳоданд

دلیران دل به مرگ خود نهادند

Чу парвона ба оташ дар фитоданд

چو پروانه به آتش در فتادند

Фитод андеша дар гирдоби васвос

فتاد اندیشه در گرداب وسواس

Ки тӯфон мавҷ шуд дарёии алмос

که طوفان موج شد دریای الماس

Синон дар синаи тухм марг корид

سنان در سینه تخم مرگ کارید

Чу абри теғи хӯн борон баборед

چو ابر تیغ خون باران ببارید

Ғариқи мавҷ хӯн шуд шоҳи ховар

غریق موج خون شد شاه خاور

Ки ҳар сӯ аз тан ӯ буд ханҷар

که هر سو از تن او بود خنجر

Дарон майдон ҳаме ларзид чун бед

دران میدان همی لرزید چون بید

Ба узр духтарӣ бигурехт хуршед

به عذر دختری بگریخت خورشید

Ба танҳо нақб мезад теғу ханҷар

به تنها نقب می زد تیغ و خنجر

Матоъи ҷони бурун май барад азон дар

متاع جان برون می برد ازان در

Фусун омӯхта дашнаи зи гуфтор

فسون آموخته دشنه ز گفتار

Бидон афсуни далеронро ҷигари хор

بدان افسون دلیران را جگر خوار

Ба фармони камони сахти тадбир

به فرمان کمان سخت تدبیر

Ба ҷосӯсии давидии қосиди тир

به جاسوسی دویدی قاصد تیر

Даруни синаҳо гаштӣ наоне

درون سینه ها گشتی نهانی

Ки гуяд розҳои дили забон ӣ

که گوید رازهای دل زبان ی

Чу мръи нома бар парони паии кор

چو مرع نامه بر پران پی کار

Хати фатҳу аҷал дар болу минқор

خط فتح و اجل در بال و منقار

Туфанг аз муҳраи тоъӯн вабо шуд

تفنگ از مهره طاعون وبا شد

з ҳар тани сар бар оварад ва фано шуд

ز هر تن سر بر آورد و فنا شد

Равони андари зираи теғи зФрёб

روان اندر زره تیغ ظفریاب

Чу акси сӯсани андари чашмаи об

چو عکس سوسن اندر چشمۀ آب

Ба захмии дасту по бегона ме шуд

به زخمی دست و پا بیگانه می شد

Ба захмии зиндагӣ афсона ме шуд

به زخمی زندگی افسانه می شد

зи саҳми новак ҳар новак андоз

ز سهم ناوک هر ناوک انداز

Шудӣ симурғи мода чун ғлиўози 2

شدی سیمرغ ماده چون غلیواز ۲

Чунон бе нури мондаи чашмаи хур

چنان بی نور مانده چشمۀ خور

Ки рӯзона бар омад мӯшаки кӯр

که روزانه بر آمد موشک کور

Илм шуд теғҳои осмони гаван

علم شد تیغهای آسمان گون

Ба тирии рашки тизоби Флотўн

به تیری رشک تیزاب فلاطون

Равони дарёии хӯни зони қатраи обӣ

روان دریای خون زآن قطره آبی

Дарави нилӯфари гардуни ҳубобӣ

درو نیلوفر گردون حبابی

Зира мазлӯм гашта найзаи золим

زره مظلوم گشته نیزه ظالم

Сипари маҳкӯми теғу тири ҳоким

سپر محکوم تیغ و تیر حاکم

Хиҷолат дода хӯни сайли дмон ро

خجالت داده خون سیل دمان را

Ки гирданд Осиёи осмои Н ро

که گرداند آسیای آسما ن را

Дар об теғ мешуд ғарқи олам

در آب تیغ می شد غرق عالم

Агар чаҳ буд об аз қатрае кам

اگر چه بود آب از قطره ای کم

зи лФи теғи барқи афкани самандар

ز لف تیغ برق افکن سمندر

Шудаи бирёнтар аз моҳӣ ба озар

شده بریان تر از ماهی به آذر

Қавии ҳавлӣ ки бар ҷон зон замон аст

قوی هولی که بر جان زان زمان است

Ки то имрӯзи ҳам дар тан ниҳон аст

که تا امروز هم در تن نهان است

Збси борони тиру барқи ханҷар

زبس باران تیر و برق خنجر

Хазидаи сар чу бохаҳи 3 зери аспр

خزیده سر چو باخه ۳ زیر اسپر

Каманди мор печон шуд гулӯи тоб

کمند مار پیچان شد گلو تاب

Сарон зу гашта шогирди расани тоб

سران زو گشته شاگرد رسن تاب

Чу уштури мурғи гардони сипаҳдор

چو اشتر مرغ گردان سپهدار

Ҳаме хӯрданд оҳани гули шукри вор

همی خوردند آهن گل شکر وار

Чу хандони рӯи карямон зар фишонон

چو خندان رو کریمان زر فشانان

Ҷавонмардони ҳиммати срФшонон

جوانمردان همت سرفشانان

Ба ларза кӯҳ шуд ҳамхуии симоб

به لرزه کوه شد همخوی سیماب

Замин аз зилзила ларзид чун об

زمین از زلزله لرزید چون آب

Алоҷи зилзила дар чашми бади хоҳ

علاج زلزله در چشم بد خواه

Синони канда барои дафъи он чоҳ

سنان کنده برای دفع آن چاه

Гурез аз бас ки шуд дар ҳар дили танг

گریز از بس که شد در هر دل تنگ

Сари куштаи давидии пеш дар ҷанг

سرِ کُشته دویدی پیش در جنگ

зи туфи теғҳои оташини тоб

ز تف تیغ های آتشین تاب

Шудӣ бе саъии оташи куштаи симоб

شدی بی سعی آتش کشته سیماب

зи заҳри оби ҷои ми барқи кирдор

ز زهر آب جا م برق کردار

Кашид оташи забон аз баҳри зинҳор

کشید آتش زبان از بهر زنهار

Ба куштан ончунон шуд дар ғазаби ғарқ

به کشتن آنچنان شد در غضب غرق

Ки меҷанбед аз худ теғ чун барқ

که می جنبید از خود تیغ چون برق

Ба гоҳ срФкндн гуфтӣ оҳан

به گاه سرفکندن گفتی آهن

Ки акнӯн гашти пайдои ҷавҳари ман

که اکنون گشت پیدا جوهر من

Агарчӣ симу зарро ҳаст қисмат

اگرچه سیم و زر را هست قسمت

Вале теғи маро бо ин чаҳ нисбат

ولی تیغ مرا با این چه نسبت

Шадиди албأс азонм хонд яздон

شدید البأس ازانم خواند یزدان

Ба пушти ман қавии дил рӯй мардон

به پشت من قوی دل روی مردان

На аз зани сират ва ман шери мардум

نه از زن سیرت و من شیر مردم

Ки сар бо тоҷи зар помол кардам

که سر با تاج زر پامال کردم