Қавлаи таъолӣ . Зини ллноси ин носи коФроннд , ва ин тазйин бар оростани дунёст дар чашми эшон , ва дарёфт он бҳс бошад на бъқл , аз ӣнҷост ки дар қуръони тазйини ҳама дар авсофи дунё омадааст на дар авсофи охират , ва он гуҳи ҳама дар ҳақ кофарон гуфта ки мадраки эшон аз маҳсусот дар нагзарад ,у злки фии қавлаи таъолии зини ллзини кФрўои алҳёҳи алднёу ҷой дигар гуфт إни аллазӣнаи лои иؤмнўни болохраҳи ?зинаи ?лаами أъмолҳм , ҷое дигари азоФти тазйин бо шайтон кард гуфт :у зини ?лаами алшитони мо конўои иъмлўн на аз он ки аз ҳақиқати тазйину гуми роҳии эшон дар шайтон чизе ҳаст , локини шайтони сабаби гумроҳӣу оростагии амали бад бар эшон буд , пас бар сиблати тсбби азоФти тазйин бо шайтон шуд , чунон ки ҷои дигари азоФти азлол бо асном кард раби إнҳни أзллни ксирои ман аннос

قوله تعالی. زُیِّنَ لِلنَّاسِ این ناس کافرانند، و این تزیین بر آراستن دنیاست در چشم ایشان، و دریافت آن بحسّ باشد نه بعقل، از اینجاست که در قرآن تزیین همه در اوصاف دنیا آمده است نه در اوصاف آخرت، و آن گه همه در حق کافران گفته که مدرک ایشان از محسوسات در نگذرد، و ذلک فی قوله تعالی زُیِّنَ لِلَّذِینَ کَفَرُوا الْحَیاةُ الدُّنْیا و جای دیگر گفت إِنَّ الَّذِینَ لا یُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ زَیَّنَّا لَهُمْ أَعْمالَهُمْ، جایی دیگر اضافت تزیین با شیطان کرد گفت: وَ زَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطانُ ما کانُوا یَعْمَلُونَ نه از آن که از حقیقت تزیین و گم‌راهی ایشان در شیطان چیزی هست، لکن شیطان سبب گمراهی و آراستگی عمل بد بر ایشان بود، پس بر سبیل تسبّب اضافت تزیین با شیطان شد، چنان که جای دیگر اضافت اضلال با اصنام کرد رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ کَثِیراً مِنَ النَّاسِ‌

Ва маълумаст ки азлол дар батон нест , ?фони алҳодӣу алмзли ҳўи аллоҳи ъзу ҷл , локини асноми сабаби залолат эшон буданд пас бар сиблати тсбби азлол бо ном эшон карда , ӣнҷо ҳамчунонаст зини ллноси ҳуби алшҳўот . Маънӣ онаст : зини ллноси алшҳўоту ҳббти илайҳам . Шаҳавоти орзӯӣ нафасаст ,у лиззат рондан , ва бар паии ҳавои худ истодан , он гуҳи шаҳавотро тафсир кард ва ибтидо бизанон кард . Фонҳни ҳбоӣли алшитону ақрби илои алоФтнон . Ки ин занон дом шайтонанд ,у марди бҳичи чизи чунон зуд фитна нагардад ки барин занон . Мустафо с гуфт : « мо таркати баъдии фитнаи أзри алии алрҷоли ман алнсоء » .

و معلوم است که اضلال در بتان نیست، فانّ الهادی و المضل هو اللَّه عزّ و جل، لکن اصنام سبب ضلالت ایشان بودند پس بر سبیل تسبب اضلال با نام ایشان کرده، اینجا همچنانست زُیِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَواتِ. معنی آنست: زین للناس الشهوات و حببت الیهم. شهوات آرزوی نفس است، و لذت راندن، و بر پی هوای خود ایستادن، آن گه شهوات را تفسیر کرد و ابتدا بزنان کرد. فانّهن حبائل الشیطان و اقرب الی الافتنان. که این زنان دام شیطانند، و مرد بهیچ چیز چنان زود فتنه نگردد که برین زنان. مصطفی ص گفت: «ما ترکت بعدی فتنة أضرّ علی الرجال من النساء».

Ва аҷаб онаст ки ин занонро дом хонду шайтонро дом ниҳанда , пас кед дом ниҳандаро заъиф гуфт , إн кед алшитони кони зъиФо ва кед дом азим хонд : إни кидкни азим , аз баҳр онкӣ кед шайтон чун бо раҳмати худоӣ муқобил кунӣ заъиф бошад , ва кед занон чун бо шаҳвати мардону майли эшон муқобил кунӣ қавӣ бошаду азим .

و عجب آنست که این زنان را دام خواند و شیطان را دام نهنده، پس کید دام نهنده را ضعیف گفت، إِنَّ کَیْدَ الشَّیْطانِ کانَ ضَعِیفاً و کید دام عظیم خواند: إِنَّ کَیْدَکُنَّ عَظِیمٌ، از بهر آنکه کید شیطان چون با رحمت خدای مقابل کنی ضعیف باشد، و کید زنان چون با شهوت مردان و میل ایشان مقابل کنی قوی باشد و عظیم.

Ва албнин ва аз шаҳавоти дунё ки мардуми онро сухан дӯст доранд писаронанд , Мустафо с гуфт анҳми лсмраҳи улқулубу қурраи алоъин ,у анҳми маъаи злки лмҷбнаҳи мнҷлаҳи мҳзнаҳ .

وَ الْبَنِینَ و از شهوات دنیا که مردم آن را سخن دوست دارند پسرانند، مصطفی ص گفت انّهم لثمرة القلوب و قرّة الاعین، و انهم مع ذلک لمجبنة منجلة محزنة.

Ва рӯй : мо ман аҳли байти иўлди Фиҳми валади зикри إлоу асбҳи Фиҳми ъзи лами икн .

و روی: ما من اهل بیت یولد فیهم ولد ذکر إلّا و اصبح فیهم عز لم یکن.

Ва алқнотири алмқнтраҳи қнотири ҷамъи қнторст , ва дар луғати араб қатъӣ нест бар каммияту ҳади ан . Ҷое ки гузаргоҳи мардум буд онро қнтраҳ гӯйанду қнтор молӣ бошад ки гузаргоҳи зиндагии ту буд , пас боҳўоли мардуми бигардад ҳамчун бениёзӣ ва тавонгарӣ , яке бондки моли худро бениёз ва мустағнӣ бинад , яке то мол бисёр ҷамъ накунад худро бениёз ва мустағнӣ надонад ,у ҷамоатӣ аз муфассирон дар қнтор сухан гуфтаанд ва онро ҳаддӣ падед карда гуфтанд : ҳазор динор , ва гуфтанд : ки панҷсад , ва гуфтанд ки нассоби зкоаҳ , он ки зкоаҳ дар он воҷиб шавад . Ва гуфтаанд ки парии пӯсти гови динор ё дирам , ва гуфтаанд : дувоздаҳ ҳазор дирами дяти мардии мусулмон . Ва алмқнтраҳи алмҷмўъаҳи қнторои қнторои ончии қнтори қнтор бо ҳам оре ва гирд кунӣ . Гӯйанд мқнтраҳ ҳамчун дроҳми мдрҳмаҳу днонири мднраҳ . Ва қил : алмқнтраҳи алмҳкмаҳ , иқоли қнтрти алшии ءи азои аҳкмтаҳ ва манеҳ самяти алқнтраҳу алхили алмсўмаҳи асбонро хайл хонд лмои фӣаи ман алхилоءи ҳеҷ кас бар пушти асб савор нашавад ки на дар худ хилоء ва кибр набинаду асли злки ман хайлати алшии ءу ҳўи занни иқрби ман алкзб , ва манеҳ алхёл мегуяд ва аз шаҳавоти дунёи асбон мсўманд : « мсўм »ро ду маънӣаст яке : алмтиаҳи алмълмаҳи фии алҳрб , яъне асбон бо сеюма некӯи нигошт » он некӯ , ранги он некӯ . Сеюма нишоне бошад ки мтўсми айбу ҳунару нажоди асби бони биҷои орад . Дигари маънӣу алхили алмсўмаҳ эй алмрслаҳи фии алръии асбон соӣмаҳ карда кулҳо бсҳро гузошта . Иқоли сомати алхили Фсўми сўмо . Фҳни соӣмаҳи азои рът ,у асмтҳои أнои Усомаи Фҳии мсомаҳ ,у сўмтҳои тсўимои Фҳии мсўмаҳ . Ва манеҳ қавлаи таъолии фӣаи тсимўн

وَ الْقَناطِیرِ الْمُقَنْطَرَةِ قناطیر جمع قنطارست، و در لغت عرب قطعی نیست بر کمیت و حدّ ان. جایی که گذرگاه مردم بود آن را قنطره گویند و قنطار مالی باشد که گذرگاه زندگی تو بود، پس باحوال مردم بگردد همچون بی‌نیازی و توانگری، یکی باندک مال خود را بی‌نیاز و مستغنی بیند، یکی تا مال بسیار جمع نکند خود را بی‌نیاز و مستغنی نداند، و جماعتی از مفسران در قنطار سخن گفته‌اند و آن را حدّی پدید کرده گفتند: هزار دینار، و گفتند: که پانصد، و گفتند که نصاب زکاة، آن که زکاة در آن واجب شود. و گفته‌اند که پری پوست گاو دینار یا درم، و گفته‌اند: دوازده هزار درم دیت مردی مسلمان. و المقنطرة المجموعة قنطارا قنطارا آنچه قنطار قنطار با هم آری و گرد کنی. گویند مقنطره همچون دراهم مدرهمه و دنانیر مدنّرة. و قیل: المقنطرة المحکمة، یقال قنطرت الشی‌ء اذا احکمته و منه سمیت القنطره وَ الْخَیْلِ الْمُسَوَّمَةِ اسبان را خیل خواند لما فیه من الخیلاء هیچ کس بر پشت اسب سوار نشود که نه در خود خیلاء و کبر نبیند و اصل ذلک من خیلت الشی‌ء و هو ظن یقرب من الکذب، و منه الخیال میگوید و از شهوات دنیا اسبان مسوّم‌اند: «مسوّم» را دو معنی است یکی: المطیّة المعلمة فی الحرب، یعنی اسبان با سومه نیکو نگاشت» آن نیکو، رنگ آن نیکو. سومه نشانی باشد که متوسّم عیب و هنر و نژاد اسب بآن بجای آرد. دیگر معنی و الخیل المسومه ای المرسلة فی الرعی اسبان سائمه کرده کلها بصحرا گذاشته. یقال سامت الخیل فسوم سوما. فهن سائمة اذا رعت، و اسمتها أنا اسامة فهی مسامة، و سوّمتها تسویما فهی مسوّمة. و منه قوله تعالی فِیهِ تُسِیمُونَ‌

Рӯй алии ибни абии толиб ъ қоли расӯли аллоҳи с : лмои ?ераади аллоҳи ъзу ҷли ани ихлқи алхили қоли лриҳи алҷнўби ании холиқи мнки хлқои ахлқаҳи азои лоўлёӣӣ ,у мзлаҳи лоъдоӣӣ ,у ҷмолои лоҳли тоъатӣ . Қолати алриҳи ахлқ . Фқбзи минҳои қабзаи Фқоли хлқтки Фрсо . Ва ҷълтки ъзизоу ҷаълати алхири мъқўдои бноситку алғноӣми мҳтозаҳи алии зҳрк ,у анати бғитӣ , осртки Фсҳаҳи ман алрзқ . Ва осртки алии ғайрики ман алдўоб .

روی علی ابن ابی طالب ع قال رسول اللَّه ص: لما اراد اللَّه عز و جلّ ان یخلق الخیل قال لریح الجنوب انی خالق منک خلقا اخلقه عزّا لاولیائی، و مذلة لاعدائی، و جمالا لاهل طاعتی. قالت الریح اخلق. فقبض منها قبضة فقال خلقتک فرسا. و جعلتک عزیزا و جعلت الخیر معقودا بناصیتک و الغنائم محتازة علی ظهرک، و انت بغیتی، آثرتک فسحة من الرزق. و آثرتک علی غیرک من الدواب.

Ва аътити алейк соҳбк ,у ҷълтки ттири балои ҷиноҳ ,у анати алмтлбу анати алмҳрб ,у соҷъли алии зҳрки рҷолои исбҳўннӣу иҳмдўннӣу иҳллўннӣу икбрўннӣ , Фсбҳии азои сбҳўоу ҳллии азои ҳллўоу маҷдии азои мҷдўоу куброи азои кбрўо . Фқоли расӯли аллоҳи си мо ман тасбеҳау тҳмидаҳу тамҷидау такбираи икбри баҳои соҳибҳо , Фтсмъаҳи алои Фтҷибаҳи бмслҳо . Қол : Флмои ани самъати алмлоӣкаҳи алсФаҳу халқи алФрс . Қолат : ё раби нҳни млоӣктки нсбҳку нҳмдк , Фмои зои лно ? қол : Фҳлқи лҳои ?хелои блғои лҳои аъноқи коъноқи албхти тмри баҳами илои ман ишоءи ман анбёӣаҳу русула . Қоли алӣ ъу алброқи мнҳн . Қоли Форсли алФрси фии аларзи Флмои астўти қудамоаи фии аларзи сҳл . Фмсҳи арраҳмони таъолии бедаи алии арафау зуҳраи Фқоли бўркти мо аҳснк ! Флмои ани арзи аллоҳи ъзу ҷли алии одами ман кули шайъи ءи ммои халқи аллоҳ , қоли ?ла : ахтари ман халқии мо шӣти Фохтори алФрси Фқоли ?ла . Ахтарати ъзку ъзи влдки холдои боқёи мо бқўои баракатии алейку алайҳим , мо хилқати хлқои аҳби илои мнк ва манеҳам .

و اعطیت علیک صاحبک، و جعلتک تطیر بلا جناح، و انت المطلب و انت المهرب، و ساجعل علی ظهرک رجالا یسبحوننی و یحمدوننی و یهلّلوننی و یکبّروننی، فسبّحی اذا سبحوا و هلّلی اذا هلّلوا و مجدّی اذا مجّدوا و کبّری اذا کبّروا. فقال رسول اللَّه ص ما من تسبیحة و تحمیدة و تمجیدة و تکبیرة یکبر بها صاحبها، فتسمعه الّا فتجیبه بمثلها. قال: فلمّا ان سمعت الملائکه الصفة و خلق الفرس. قالت: یا رب نحن ملائکتک نسبحک و نحمدک، فما ذا لنا؟ قال: فحلق لها خیلا بلغا لها اعناق کاعناق البخت تمرّ بهم الی من یشاء من انبیائه و رسله. قال علی ع و البراق منهن. قال فارسل الفرس فی الارض فلمّا استوت قدماه فی الارض صهل. فمسح الرحمن تعالی بیده علی عرفه و ظهره فقال بورکت ما احسنک! فلما ان عرض اللَّه عز و جل علی آدم من کل شی‌ء مما خلق اللَّه، قال له: اختر من خلقی ما شئت فاختار الفرس فقال له. اخترت عزّک و عز ولدک خالدا باقیا ما بقوا برکتی علیک و علیهم، ما خلقت خلقا احب الی منک و منهم.

Ва ани инси қоли лами икни шайъи ءи аҳби илои расӯли аллоҳи си баъди алнсоءи ман алхил . Ва ани абии зри қоли қоли расӯли аллоҳи си мо ман фарси арабии алои иўзн ?ла ъанд кули фаҷри бдъўаҳ : аллоҳами ман ҳўлтнии ман банӣ одаму ҷълтнии ?ла , Фоҷълнии аҳби аҳлау молаи илайҳ .

و عن انس قال لم یکن شی‌ء احبّ الی رسول اللَّه ص بعد النساء من الخیل. و عن ابی ذر قال قال رسول اللَّه ص ما من فرس عربی الّا یوذن له عند کل فجر بدعوة: اللهم من حولتنی من بنی آدم و جعلتنی له، فاجعلنی احب اهله و ماله الیه.

Ва ани хбоби қол : қоли расӯли аллоҳи с , « алхили салоса : фарси ллрҳмну фарси ллшитону фарси ллонсон : Фомои фарси арраҳмони Фмои атхзи фии сиблати аллоҳу қўтли алайҳи аъдоءи аллоҳ , ва аммо фарси алонсони Фмои асттрқи алайҳ , ва аммо фарси алшитони Фмои рўҳни алайҳу қўмри алайҳ . »

و عن خباب قال: قال رسول اللَّه ص، «الخیل ثلاثة: فرس للرحمن و فرس للشیطان و فرس للانسان: فامّا فرس الرحمن فما اتخذ فی سبیل اللَّه و قوتل علیه اعداء اللَّه، و امّا فرس الانسان فما استطرق علیه، و اما فرس الشیطان فما روهن علیه و قومر علیه.»

Ва алأнъому зи шаҳавоти дунё ки мардумро бар оростанд чҳорпоённд яъне шутуру гову гӯсфанд . Ва алҳрсу куштаи зор . Фарқи миёни ҳрс ва заръ онаст ки ҳрси замини сохтану хеш кардану тухм дар он рехтанаст ,у заръи баъд аз он рўёнидн ва прўриднаст . Азинҷо ки раби Алъоламин азоФти ҳрсро бо халқ кард берун аз заръи қоли таъолӣ : أи Фрأитми мо тҳрсўни أи أнтми тзръўнаҳи أми нҳни алзоръўни злки матоъи алҳёҳи алднёи ончии гуфтеми азин шаҳавоту лаззот чандон биҷойаст ки дунё биҷойаст , бар хўрдории нопояндаи пайдоеи он чандон монад ки дунё монад . Аҳл маъонӣ гуфтанд : ҳаёа бар ду қисмаст : ҳаёаи дониаҳи дниаҳ ,у ҳаии алҳёҳи алднёи ҳаётии наздик яъне ин ҷаҳон бо дноӣту хисосат . Ва дноӣт ва хаст вай онаст ки раби Алъоламин онро лаъиб ва лаҳв хонд ,у злки фии қавла : аълмўои أнмои алҳёҳи алднёи лаъибу лаҳви илои қавлаи сами икўни ҳтомои қисми дувуми ҳаёаи он ҷаҳонӣаст , бо роҳату осонӣ , бо шарафу шодӣ ,у шараф вай онаст ки раби Алъоламин онро ҳаёа тайиба хонду ҳақиқати зиндагии он ниҳоди бон ки гуфт :у إни ?илдори алохраҳи ?лаии алҳиўон . Кофарону бегонагони ҳаёаи ҳамон қисм аввал донанд ,у бон роҳ баранд ,у қисми дувум худ нашносанд ва дар наёбанд , лои ҷурми онро мункир шуданд гуфтанд : лои тأтинои алсоъаҳ , إн назанн إлои зноу муъминони бнўри маърифату таъӣди илоҳии ин ҳаёаи он ҷаҳонӣ бишнохтанд , ва дарёфтанд ,у бон имон овараданд . Раби Алъоламин он имон эшон бипасандед , ва эшонро дар он бстўд ва гуфт .

وَ الْأَنْعامِ و ز شهوات دنیا که مردم را بر آراستند چهارپایانند یعنی شتر و گاو و گوسفند. وَ الْحَرْثِ و کشته‌زار. فرق میان حرث و زرع آنست که حرث زمین ساختن و خویش کردن و تخم در آن ریختن است، و زرع بعد از آن رویانیدن و پروریدن است. ازینجا که رب العالمین اضافت حرث را با خلق کرد بیرون از زرع قال تعالی: أَ فَرَأَیْتُمْ ما تَحْرُثُونَ أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَهُ أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ ذلِکَ مَتاعُ الْحَیاةِ الدُّنْیا آنچه گفتیم ازین شهوات و لذات چندان بجایست که دنیا بجایست، بر خورداری ناپاینده پیدایی آن چندان ماند که دنیا ماند. اهل معانی گفتند: حیاة بر دو قسم است: حیاة دانیه دنیه، و هی الحیاة الدنیا حیاتی نزدیک یعنی این جهان با دنائت و خساست. و دنائت و خسّت وی آنست که رب العالمین آن را لعب و لهو خواند، و ذلک فی قوله: اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَیاةُ الدُّنْیا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ الی قوله ثُمَّ یَکُونُ حُطاماً قسم دوم حیاة آن جهانی است، با راحت و آسانی، با شرف و شادی، و شرف وی آنست که رب العالمین آن را حیاة طیبه خواند و حقیقت زندگی آن نهاد بآن که گفت: وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوانُ. کافران و بیگانگان حیاة همان قسم اول دانند، و بآن راه برند، و قسم دوم خود نشناسند و در نیابند، لا جرم آن را منکر شدند گفتند: لا تَأْتِینَا السَّاعَةُ، إِنْ نَظُنُّ إِلَّا ظَنًّا و مومنان بنور معرفت و تأیید الهی این حیاة آن جهانی بشناختند، و دریافتند، و بآن ایمان آوردند. رب العالمین آن ایمان ایشان بپسندید، و ایشان را در آن بستود و گفت.

Ва аллазӣнаи омнўои мшФқўни минҳо ,у иълмўни أнҳо алҳақ онкӣ дар охир оят гуфт :у аллоҳи ъндаҳи ҳасани алмоб эй ҳасани алмрҷъ ,у ҳаии алҷнаҳ . Ончӣ гуфт дарин оят ки рафт васфи коФронсту баҳраи эшон . Акнӯн васфи муъминон дар гирифт ,у ончӣ аз баҳри эшон сохт гуфт : қул أи أнбӣкми бихири ман злкм . Рӯй ани умри разии аллоҳи анҳу лмои самъи ҳзаҳи алоёт , қол : « рбнои анки зинату байнати ҳзаҳи ани мо баъдҳо хайри минҳои Фоҷъли лъмру оли умри алзии ҳўи хайри минҳо . Маънӣ оят онаст ки ё Муҳамад : гӯии шуморо хабар кунам ба аз ончии насиби коФронст . ӣнҷои сухан тамом шуд .

وَ الَّذِینَ آمَنُوا مُشْفِقُونَ مِنْها، وَ یَعْلَمُونَ أَنَّهَا الْحَقُّ آنکه در آخر آیت گفت: وَ اللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ ای حسن المرجع، و هی الجنة. آنچه گفت درین آیت که رفت وصف کافرانست و بهره ایشان. اکنون وصف مؤمنان در گرفت، و آنچه از بهر ایشان ساخت گفت: قُلْ أَ أُنَبِّئُکُمْ بِخَیْرٍ مِنْ ذلِکُمْ. روی عن عمر رضی اللَّه عنه لمّا سمع هذه الآیات، قال: «ربنا انک زیّنت و بینّت هذه انّ ما بعدها خیر منها فاجعل لعمر و آل عمر الّذی هو خیر منها. معنی آیت آنست که یا محمد: گوی شما را خبر کنم به از آنچه نصیب کافرانست. اینجا سخن تمام شد.

Пас абтдоء кард ва гуфт : ллзин атқўо ъанд рбҳм гуфтаанд : ки тақво се манзиласт : манзили аввали тарки алкФру алшрк , аз ширки парҳез кардан ва аз куфри давр бӯдан , манзили дувуми тарки алмҳорми алтии тҳзрҳои алшриъаҳи ҳаромҳо , ки шариъати онро бастааст ва ҳаром карда ва аз он парҳез кардан , сеюм манзили ҳифзи алхўотру алнёт , хотиру нияти хешро поси доштани вази парокандагии нигоҳи доштан . Аввали манзили мслмононст , дувуми манзили мؤмнонст , сеюм манзили ъорФонст . Мегуяд : эшон ки аз ширки бпрҳизиднд ва аз мҳзўроти шаръ боз истоданд ,у хотиру нияти хешро пос доштанд . То дар тавҳид дуруст омаданду рости рафтанд , эшон рости бнздики худованди эшон биҳиштҳои .

پس ابتداء کرد و گفت: لِلَّذِینَ اتَّقَوْا عِنْدَ رَبِّهِمْ گفته‌اند: که تقوی سه منزلست: منزل اول ترک الکفر و الشرک، از شرک پرهیز کردن و از کفر دور بودن، منزل دوم ترک المحارم الّتی تحظرها الشریعة حرامها، که شریعت آن را بسته است و حرام کرده و از آن پرهیز کردن، سوم منزل حفظ الخواطر و النیات، خاطر و نیت خویش را پاس داشتن وز پراکندگی نگاه داشتن. اول منزل مسلمانانست، دوم منزل مؤمنانست، سوم منزل عارفانست. میگوید: ایشان که از شرک بپرهیزیدند و از محظورات شرع باز ایستادند، و خاطر و نیّت خویش را پاس داشتند. تا در توحید درست آمدند و راست رفتند، ایشان راست بنزدیک خداوند ایشان بهشتهای.

Ҷиноти блФз ҷамъ гуфт аз баҳри онкӣ на як биҳиштаст , ки ҳафт биҳиштанд чунон ки ибн аббос гуфт : ҷина ( 1 ) алмоўӣу ҷина ( 2 ) алнъиму дори алхлд ( 3 )у дори ассалом ( 4 )у ҷина ( 5 ) алФрдўсу ҷина ( 6 ) адан ,у ълиўн ( 7 ) . Ва иштиқоқи ҷинат аз ҷинаст ,у маънии ҷин пӯшишаст , яъне ки аз ҳиси басар пӯшидаанд , ки эшонро на бенанд . Ва дилро ҷинон гӯйанд ки аз чашмҳо пӯшидааст ҳамчунин ҷинотро бон хонанд ки имрӯз дар дунё аз чашмҳо пӯшидаасту лзлки қоли таъолии Флои тааллуми нафаси мо أхФии ?лаами ман қурраи أъин .

جَنَّاتٌ بلفظ جمع گفت از بهر آنکه نه یک بهشت است، که هفت بهشت‌اند چنان که ابن عباس گفت: جنة (۱) الماوی و جنة (۲) النعیم و دار الخلد (۳) و دار السلام (۴) و جنة (۵) الفردوس و جنة (۶) عدن، و علّیون (۷). و اشتقاق جنّت از جنّ است، و معنی جنّ پوشش است، یعنی که از حسّ بصر پوشیده‌اند، که ایشان را نه‌بینند. و دل را جنان گویند که از چشمها پوشیده است همچنین جنّات را بآن خوانند که امروز در دنیا از چشمها پوشیده است و لذلک قال تعالی فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِیَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْیُنٍ.

Он гуҳи сифат биҳишт кард тҷрии ман таҳтҳо алأнҳор . Дар ҳамаи қуръони инҳоу алиф бо ашҷор шавад магари онҷо ки ман тҳтҳмаст , ва маънӣ ҳамонаст ки мегуяд : меравад зери эшон ҷӯйҳои равон яъне зери дарахтҳоу ншстгоҳҳои эшон .

آن گه صفت بهشت کرد تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ. در همه قرآن این ها و الف با اشجار شود مگر آنجا که من تحتهم است، و معنی همانست که میگوید: میرود زیر ایشان جویهای روان یعنی زیر درختها و نشستگاههای ایشان.

Холидин фӣҳо ҷовдон дар он биҳиштанд бо нозу Наим , ҷой дигар фармуд ва мо ҳам минҳои бмхрҷин . Аз он нозу Наими шани ҳаргиз берун наёранд , ва аз ъзи висол бо зл ихроҷ нагардонанд ,у أзўоҷи мутаҳҳара ва эшон рост дар он биҳишти ҷеффатони покиза ,у гузида аз қозўроту тағайюр , лои иблну лои итғўтну лои иҳзну лои ишбн .

خالِدِینَ فِیها جاودان در آن بهشت‌اند با ناز و نعیم، جای دیگر فرمود وَ ما هُمْ مِنْها بِمُخْرَجِینَ. از آن ناز و نعیم‌شان هرگز بیرون نیارند، و از عزّ وصال با ذلّ اخراج نگردانند، وَ أَزْواجٌ مُطَهَّرَةٌ و ایشان راست در آن بهشت جفتان پاکیزه، و گزیده از قاذورات و تغیّر، لا یبلن و لا یتغوّطن و لا یحضن و لا یشبنّ.

Рӯй ани иҳўдёи сأл алнабӣ с « أи тзъми ани фии алҷнаҳи нкоҳоу аклоу шрбо » ва ман аклу шурби канти ?лаи узра . Фқол алнабӣ с :у алзии нафасии бедаи ани фӣҳо аклоу шрбоу нкоҳо ва ихрҷ манеҳам арақи атиби ман риҳи алмск . Фқоли раҷул : сидқи расӯли аллоҳи халқи аллоҳи дўдои ёкли ммои токлўну ишрби ммои тшрбўни ФихлФи ъслои соӣғо , Фқоли алайҳи алслоаҳу ассаломи ҳозо мисли таоми алҷнаҳ . »

روی انّ یهودیّا سأل النبی ص «أ تزعم انّ فی الجنة نکاحا و اکلا و شربا» و من اکل و شرب کانت له عذرة. فقال النبی ص: و الذی نفسی بیده انّ فیها اکلا و شربا و نکاحا و یخرج منهم عرق اطیب من ریح المسک. فقال رجل: صدق رسول اللَّه خلق اللَّه دودا یاکل مما تاکلون و یشرب مما تشربون فیخلف عسلا سائغا، فقال علیه الصلاة و السلام هذا مثل طعام الجنة.»

Ва ризвони ман аллоҳи бӯи бикр аз ъосм « ризвон » дар ҳамаи қуръони бзмро хонд , ва ин луғат темем ва Қайсаст . Боқии бксрро хонанд бар луғати аҳли ҳиҷоз . Иқоли разии ирзии разӣу мрзоаҳу рзўоноу рзўоно Мӯсо гуфт : худоё ! « длнии алии амали азои ъмлтаҳ , разӣати анӣ » : марои кории дромўзу баъамалӣ роҳ намой ки чун он биҷои орми ту аз ман розии шӯй . Раб Алъоламин гуфт : ё Мӯсои тоқати надорӣ ва ончӣ мехоҳӣ бар нтоўӣ ! Мӯсои бсҷўд дар афтод ва тазаррӯъ кард , он гуҳи раб Алъоламин гуфт : ё бен умрони ризои фии рзоки бқзоиӣ : рзоءи ман дар онаст ки бҳкми ман розии шӯй . Мустафои си ин дуо бисёр кардӣ : « аллоҳам , ании асأлки алрзоءи баъди алқзоءу баради алъиши баъди аламут ,у асأлки лзаҳи алнзри илои вҷҳк »

وَ رِضْوانٌ مِنَ اللَّهِ بو بکر از عاصم «رضوان» در همه قرآن بضم رآ خواند، و این لغت تمیم و قیس است. باقی بکسر را خوانند بر لغت اهل حجاز. یقال رضی یرضی رضی و مرضاة و رضوانا و رضوانا موسی گفت: خدایا! «دلّنی علی عمل اذا عملته، رضیت عنی»: مرا کاری درآموز و بعملی راه‌نمای که چون آن بجای آرم تو از من راضی شوی. رب العالمین گفت: یا موسی طاقت نداری و آنچه میخواهی بر نتاوی! موسی بسجود در افتاد و تضرع کرد، آن گه رب العالمین گفت: یا بن عمران رضایی فی رضاک بقضایی: رضاء من در آنست که بحکم من راضی شوی. مصطفی ص این دعا بسیار کردی: «اللّهمّ، انّی اسألک الرضاء بعد القضاء و برد العیش بعد الموت، و اسألک لذة النظر الی وجهک»

Шайхи абӯи Усмони ҳириро пурседанд : чаҳ маъниро ризои баъди алқзоءи хост ? гуфт : ризои пеш аз қзоء азм бошад бар ризо на айни рзоء ,у баъд аз қзоءи ҳақиқати ризои он буд .

شیخ ابو عثمان حیری را پرسیدند: چه معنی را رضا بعد القضاء خواست؟ گفت: رضا پیش از قضاء عزم باشد بر رضا نه عین رضاء، و بعد از قضاء حقیقت رضا آن بود.

Ва аллоҳи басири болъбод эй басири боуммоли алъбод , Фиҷозиҳми алайҳоу қили басири болъбод эй алайҳими бмои исирўни илайҳи ман алъдӣу алтўлӣ .

وَ اللَّهُ بَصِیرٌ بِالْعِبادِ ای بصیر باعمال العباد، فیجازیهم علیها و قیل بصیر بالعباد ای علیهم بما یصیرون الیه من العدی و التولی.