Қавлаи таъолӣ . إни аллазӣнаи икФрўни боёти аллоҳи алоиаҳ . . . Оёти ин ҷои қуръон ва дайнаст бқўли баъзе муфассирон ,у бқўли баъзе : оёти аллоҳи ҳуҷҷатҳои равшанасту бурҳони содиқ бар ваҳдонияту Фрдонити худоӣ дар китобҳои вай ,у берун аз китоби длоӣли равшан дар офоқ ва дар анфус бар исботи нбўоту шроӣъ , ки халқи боътбори он мҳсўсанду маъмур ,у илайҳи алошораҳи бқўлаҳ :у кأини ман ояи фии алсмоўоту алأрзи имрўни алайҳои раб алъзаҳ гуфт : ҷуҳудону тарсоёни боёти мо кофар шаванду иқтлўни алнабӣин бғири ҳақу пайғомбаронро бҷўру далерӣу банно ҳақ мекашанд . Абӯи убайда ҷарроҳ гуфт : ё расӯли аллоҳ ! манашад ъзобои явми алқёмаҳ ? » азин мардумони крои азоби сахттару саъб тар бошад бурузи растхез ? расӯли худо ҷавоб дод : « ман қатл набиё ӯ рҷлои амри бмърўФ ӯ наҳй ани мункир »

قوله تعالی. إِنَّ الَّذِینَ یَکْفُرُونَ بِآیاتِ اللَّهِ الآیة... آیات این جا قرآن و دین است بقول بعضی مفسران، و بقول بعضی: آیات اللَّه حجتهای روشن است و برهان صادق بر وحدانیت و فردانیت خدای در کتابهای وی، و بیرون از کتاب دلائل روشن در آفاق و در انفس بر اثبات نبوّات و شرائع، که خلق باعتبار آن محثوث‌اند و مامور، و الیه الاشارة بقوله: وَ کَأَیِّنْ مِنْ آیَةٍ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ یَمُرُّونَ عَلَیْها ربّ العزّة گفت: جهودان و ترسایان بآیات ما کافر شوند وَ یَقْتُلُونَ النَّبِیِّینَ بِغَیْرِ حَقٍّ و پیغامبران را بجور و دلیری و بنا حق میکشند. ابو عبیده جراح گفت: یا رسول اللَّه! من اشد عذابا یوم القیامة؟» ازین مردمان کرا عذاب سخت‌تر و صعب‌تر باشد بروز رستخیز؟ رسول خدا جواب داد: «من قتل نبیّا او رجلا امر بمعروف او نهی عن منکر»

Гуфт азоби саъб касеро бошад ки пайғомбариро кишт ё он мард ки амри болмърўФ ва наҳй ан алмнкр фармоед , пас Мустафо ( с ) ин оят бархонад ва он гуҳ гуфт : ё абои убайда ! банӣ Исроили чиҳил ва се пайғомбарро бики соъат аз аввал рӯз бикуштанд , пас сад ва дувоздаҳ мард аз неки мардону обидин банӣ Исроили брхўостнд , то бар эшон амр бмърўФ ронанд ва наҳй мункир кунанд , эшон он сад ва дувоздаҳ мардро дар охир рӯз бикуштанд , муфассирон гуфтанд ин мулӯк банӣ Исроил буданд аз он ҷуҳудон ки баъд аз Мӯсои бархестанд , ва ин оят дар шани эшон фурӯд омад .

گفت عذاب صعب کسی را باشد که پیغامبری را کشت یا آن مرد که امر بالمعروف و نهی عن المنکر فرماید، پس مصطفی (ص) این آیت برخواند و آن گه گفت: یا ابا عبیده! بنی اسرائیل چهل و سه پیغامبر را بیک ساعت از اول روز بکشتند، پس صد و دوازده مرد از نیک مردان و عابدین بنی اسرائیل برخواستند، تا بر ایشان امر بمعروف رانند و نهی منکر کنند، ایشان آن صد و دوازده مرد را در آخر روز بکشتند، مفسران گفتند این ملوک بنی اسرائیل بودند از آن جهودان که بعد از موسی برخاستند، و این آیت در شان ایشان فرود آمد.

Ва иқотлўни аллазӣнаи алоиаҳ . . . Қироат Ҳамзаасту насир аз касоне . Ва мақотилати ин ҷои бмънӣ қатл бошад ,у мФоълаҳ бар маънии феъл дар луғат ҳаст , чунон ки гӯйанд « ъоФоаҳи аллоҳ » « қотилаи аллоҳ ! » . Ва дар хабараст : « бӣси алқўми қавми иқттлўни аллазӣнаи иأмрўни болқсти ман аннос , бӣси алқўми қавми лои иأмрўни болмърўФу лои инҳўни ани алмнкр , бӣси алқўми қавми имшии алмؤмни бинҳми болтқиаҳу алктмон .

و یقاتلون الذین الایه... قرائت حمزه است و نصیر از کسانی. و مقاتلت این جا بمعنی قتل باشد، و مفاعله بر معنی فعل در لغت هست، چنان که گویند «عافاه اللَّه» «قاتله اللَّه!». و در خبرست: «بئس القوم قوم یقتتلون الّذین یأمرون بالقسط من الناس، بئس القوم قوم لا یأمرون بالمعروف و لا ینهون عن المنکر، بئس القوم قوم یمشی المؤمن بینهم بالتقیة و الکتمان.

Он гуҳ гуфт : Фбшрҳми бъзоби أлим . Дар қуръони ҷойҳо бишорат гуфт бмънии нзорт , ин аз онаст . Ва азоб исмасту тъзиби масдару аслаи ман қўлҳм « моءи ъзб » Фолтъзиби азолаҳи злки алъзб , кқўлҳми мрзтаҳ ,у қзитаҳ , фии азолаҳи алмрзу алқзӣ . Ва фарқи миёни азобу уқоб инаст ки уқоб бар сиблат мҷозоаҳ бошад , яъне ки бар ақаби ҷурм мутақаддим меравад ,у азоби ҳамаи ҷой кор фармойанд дар мҷозоаҳу ғайри он . Ҳар чанд ки ҷуҳудон дар рӯзгори расӯли аллоҳ қатл накарданд балки аслоф эшон карданд , аммо бҳкми онкии мтбъи аслоф хеш буданд , ва бар феъли эшону қатли эшон ризо доданд , ва он меписандиданд , мустуҷиби азоби гаштанди ҳам эшон ва ҳам исломи эшон . Мегуяд эшонро хабари даҳ ки ҳам эшонро азобаст ва ҳам аслофи эшонро , ҳар чанд ки ин мутааххирони ҷуҳудон агар эшонро бар Мустафо ва бар муъминони дасти рас будӣ ҳам қатл кардандӣ чаро ки эшон ҳам бар эътиқоди аслоф худ буданд , набинӣ ки дар баъзе ҷангҳо ва ҳарбҳо ки эшонро бо расӯл ( с ) буд ҳиммат қатл карданд , аммо раби Алъоламин вайро аз эшон нигаҳ дошт , ва эшонро аз вай боз дошт ,у ҳўи алмшори илайҳи бқўлаҳу аллоҳи иъсмки ман аннос . Дар баъзе ахбори биоранд ки ҳеҷ мусулмон бо ҷуҳуд ҳамроҳ нашавад ки ҷуҳуди ҳиммати қатл мусулмон кунад агар тавонад ё аз пеш шавад , пас эшонро бҳкми ин эътиқод гуфт : Фбшрҳми бъзоби أлим . .

آن گه گفت: فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِیمٍ. در قرآن جایها بشارت گفت بمعنی نذارت، این از آن است. و عذاب اسم است و تعذیب مصدر و اصله من قولهم «ماء عذب» فالتعذیب ازالة ذلک العذب، کقولهم مرّضته، و قذّیته، فی ازالة المرض و القذی. و فرق میان عذاب و عقاب این است که عقاب بر سبیل مجازاة باشد، یعنی که بر عقب جرم متقدّم میرود، و عذاب همه جای کار فرمایند در مجازاة و غیر آن. هر چند که جهودان در روزگار رسول اللَّه قتل نکردند بلکه اسلاف ایشان کردند، اما بحکم آنکه متّبع اسلاف خویش بودند، و بر فعل ایشان و قتل ایشان رضا دادند، و آن می‌پسندیدند، مستوجب عذاب گشتند هم ایشان و هم اسلام ایشان. میگوید ایشان را خبر ده که هم ایشان را عذاب است و هم اسلاف ایشان را، هر چند که این متاخران جهودان اگر ایشان را بر مصطفی و بر مؤمنان دست رس بودی هم قتل کردندی چرا که ایشان هم بر اعتقاد اسلاف خود بودند، نبینی که در بعضی جنگها و حربها که ایشان را با رسول (ص) بود همت قتل کردند، اما رب العالمین وی را از ایشان نگه داشت، و ایشان را از وی باز داشت، و هو المشار الیه بقوله وَ اللَّهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ. در بعضی اخبار بیارند که هیچ مسلمان با جهود همراه نشود که جهود همت قتل مسلمان کند اگر تواند یا از پیش شود، پس ایشان را بحکم این اعتقاد گفت: فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِیمٍ..

Қавла : أўлӣки аллазӣнаи ҳбтти أъмолҳми фии алднёу алохраҳ . . . Алоиаҳ . Аммо фии алднёи Флонҳми лами иҳқни дмоءҳму амўолҳм ,у лами иҳслўои минҳои Муҳамада , ва аммо фии алохраҳи Флонҳми лами истҳқўои баҳои сўобо . Ва аъмол ҷуҳудон онаст ки бдъўӣ мегуфтанд ки мо пазирнда тавротем ва бар шариъати Мӯсои истода , раб Алъоламин гуфт : ин аъмол ки даъвӣ мекунанд ботиласту табоҳ , ки на дарин ҷаҳони эшонро нек номӣ дод , на дар он ҷаҳони подош .

قوله: أُولئِکَ الَّذِینَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ... الایه. اما فی الدنیا فلانهم لم یحقن دماءهم و اموالهم، و لم یحصلوا منها محمدة، و اما فی الآخرة فلانهم لم یستحقوا بها ثوابا. و اعمال جهودان آنست که بدعوی می‌گفتند که ما پذیرنده توراتیم و بر شریعت موسی ایستاده، ربّ العالمین گفت: این اعمال که دعوی میکنند باطل است و تباه، که نه درین جهان ایشان را نیک نامی داد، نه در آن جهان پاداش.

Қавла : أи ламтар إлии аллазӣнаи أўтўои нсибои ман алкитоб . . . Алоиаҳи ин руят ҳақиқӣаст , мегуяд наме бинӣ ва нанигарӣ бойени ҷуҳудон ки эшонро насиб доданд аз осмон яъне китоби тӯряти идъўни إлии китоби аллоҳи ин китоби дувум қуръонасту аҳкоми он , бқўли қтодаҳ . Мегуяд : он ҷуҳудонро бо китоби қуръону ҳукми ону атбоъи Муҳамад ( с ) хонданд , напазируфтанд , ва аз он баргаштанд ва рӯй бар гардониданд , бо онкии вайро мешинохтанд баному сифату наът . Фонҳми иҷдўнаҳи мктўбои ъндҳми фии алтўриаҳу алонҷил ,у бики ривоят аз ибни аббоси идъўни إлии китоби аллоҳи мурод аз ин китоби ҳам тавротаст ва онро қиссааст , мигўинд : мардӣу занӣ аз аҳли хайбар аз ашрофи эшон зино карданд ,у бҳкми китоби тавроти мустуҷиб рҷм шуданд , аммо кроҳит медоштанд рҷми эшонро , ки аз ашроф ва меҳтарон буданд , бар Мустафо ( с ) омаданд то аз вай рухсатӣ ёбанд дар кори эшон , расӯли худои эшонро ҳукм рҷм кард нӯъмони бен абии аўФӣу яҳёи ибни Амр аз сарон ҷуҳудон буданд , гуфтанд : ё Муҳамад ! бедод мекунӣ бар эшон , ки бар эшон рҷм нест » Мустафо гуфт : « бинӣу бинкми алтўроаҳ » .

قوله: أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ أُوتُوا نَصِیباً مِنَ الْکِتابِ... الآیة این رؤیت حقیقی است، میگوید نمی‌بینی و ننگری باین جهودان که ایشان را نصیب دادند از آسمان یعنی کتاب توریت یُدْعَوْنَ إِلی‌ کِتابِ اللَّهِ این کتاب دوم قرآن است و احکام آن، بقول قتاده. میگوید: آن جهودان را با کتاب قرآن و حکم آن و اتباع محمد (ص) خواندند، نپذیرفتند، و از آن برگشتند و روی بر گردانیدند، با آنکه وی را می‌شناختند بنام و صفت و نعت. فانهم یجدونه مکتوبا عندهم فی التوریة و الانجیل، و بیک روایت از ابن عباس یُدْعَوْنَ إِلی‌ کِتابِ اللَّهِ مراد از این کتاب هم تورات است و آن را قصه است، میگویند: مردی و زنی از اهل خیبر از اشراف ایشان زنا کردند، و بحکم کتاب تورات مستوجب رجم شدند، امّا کراهیت می‌داشتند رجم ایشان را، که از اشراف و مهتران بودند، بر مصطفی (ص) آمدند تا از وی رخصتی یابند در کار ایشان، رسول خدا ایشان را حکم رجم کرد نعمان بن ابی اوفی و یحیی ابن عمرو از سران جهودان بودند، گفتند: یا محمد! بیداد میکنی بر ایشان، که بر ایشان رجم نیست» مصطفی گفت: «بینی و بینکم التوراة».

Миёни ман ва шумо тўроаҳаст яъне бҳкми тавроти фурӯди оӣим , эшон бойен ризо доданд , пас расӯл худо гуфт аз шумо ки донотараст бтўрот ? гуфтанд мардӣаст аъўр аз донишмандони фадак ӯро ибн сўрё гӯйанд , ва ӯро бхўонднд , расӯл гуфт : туе ибни сўрё ? гуфт оре ! гуфт ту олами ҷуҳудоне ? гуфт чунин мигўинд . Он гуҳи расӯли худои тӯряти баъзе бхўост ки дар он зикри рҷм буд , ибни сўрё дар гирифт ва мехонд то боити рҷм дар гузашт . Он гуҳи даст бар он ниҳода ва пӯшида дошт . Пас абди аллоҳи ибни салмони даст вай бигирифт ва он ояти рҷми баҳри расӯли аллоҳу баҳр ҷуҳудон хонд , набишта буд : « алмҳсну алмҳснаҳи азои знё ,у қомати ъалиҳумо албина , рҷмоу ани канти алмроаҳи ҳаблӣ , ттрбси баҳо ҳатто тзъи мо фии батнҳо » пас расӯл худо фармуд : то он ҳар ду ҷуҳудонро ки зино карда буданд рҷм кунанд ҷуҳудон аз он дар хашм шуданду беруни рафтанд , раби Алъоламин дар шаъни эшон ин оят фиристод . Сами итўлӣ Фриқ манеҳам ва ҳам мързўн мегуяд : гуруҳе аз эшон баргаштанд ва рӯй гардониданд аз ҳақ , яъне уламоу рؤсоءи эшон баъд аз онкӣ донистанд ки рҷм ҳақасту ҳукм тавротаст .

میان من و شما توراة است یعنی بحکم تورات فرود آئیم، ایشان باین رضا دادند، پس رسول خدا گفت از شما که داناتر است بتورات؟ گفتند مردی است اعور از دانشمندان فدک او را ابن صوریا گویند، و او را بخواندند، رسول گفت: تویی ابن صوریا؟ گفت آری! گفت تو عالم جهودانی؟ گفت چنین میگویند. آن گه رسول خدا توریت بعضی بخواست که در آن ذکر رجم بود، ابن صوریا در گرفت و میخواند تا بآیت رجم در گذشت. آن گه دست بر آن نهاده و پوشیده داشت. پس عبد اللَّه ابن سلمان دست وی بگرفت و آن آیت رجم بهر رسول اللَّه و بهر جهودان خواند، نبشته بود: «المحصن و المحصنة اذا زنیا، و قامت علیهما البینة، رجما و ان کانت المراة حبلی، تتربص بها حتی تضع ما فی بطنها» پس رسول خدا فرمود: تا آن هر دو جهودان را که زنا کرده بودند رجم کنند جهودان از آن در خشم شدند و بیرون رفتند، رب العالمین در شأن ایشان این آیت فرستاد. ثُمَّ یَتَوَلَّی فَرِیقٌ مِنْهُمْ وَ هُمْ مُعْرِضُونَ میگوید: گروهی از ایشان برگشتند و روی گردانیدند از حق، یعنی علما و رؤساء ایشان بعد از آنکه دانستند که رجم حق است و حکم تورات است.

Ва баҳри он гуруҳеи боъроз махсӯс кард , на ҳама ки лухтӣ аз уламои эшон чун абди аллоҳи бен салому асҳоб ӯ мусулмон шуда буданд ва имон оварда .

و بهر آن گروهی باعراض مخصوص کرد، نه همه که لختی از علمای ایشان چون عبد اللَّه بن سلام و اصحاب او مسلمان شده بودند و ایمان آورده.

Ва гуфтаанд ки фарқи миёни тўлӣ ва эъроз онаст ки : тўлӣ онаст ки ҳоҷатиро баргардад бар ақду нияти он ки боз ояд , ва эъроз онаст ки бадалу ҳиммати баргардад ва рӯй баргардонад яъне итрки алмнҳҷу ёхзи фии арзи алтриқи мтхбто . Гуфтаанд тўлӣ онаст ки дӯстӣу ҳавохоҳии бигузорад , аммо бетон барнагардад . Ва эъроз онаст ки дӯстии бигузораду бетон низ баргардад .

و گفته‌اند که فرق میان تولّی و اعراض آنست که: تولی آنست که حاجتی را برگردد بر عقد و نیّت آن که باز آید، و اعراض آنست که بدل و همت برگردد و روی برگرداند یعنی یترک المنهج و یاخذ فی عرض الطریق متخبّطا. گفته‌اند تولی آنست که دوستی و هواخواهی بگذارد، اما بتن برنگردد. و اعراض آنست که دوستی بگذارد و بتن نیز برگردد.

Злки бأнҳми қолўо эй злки алоърози ани ҳкмки бсбби ағтрорҳм , ҳайси қолўои лни тмснои алнори إлои أёмои маъдӯдоти ин айёми маъдӯдоти он чиҳил рӯз хоҳанд ки дар он гӯсола май парастиданад яъне баъдади он рӯзҳо ки гӯсолаи прстидими моро азоб хоҳад буд . Раб Алъоламин гуфт : ин дурӯғи эшонро ФрҳиФтаҳ кард , худ дурӯғи фаро май созанд ва худ бидон ФрҳиФтаҳ мегирданд . Ва дурӯғ онаст ки гуфтанд лни тмснои алнори إлои أёмои маъдӯдот ва гуфтаанд он дурӯғ ки эшонро ФрҳиФтаҳ кард онаст ки гуфтанд « нҳни أбноءи аллоҳу أҳбоؤаҳ » .

ذلِکَ بِأَنَّهُمْ قالُوا ای ذلک الاعراض عن حکمک بسبب اغترارهم، حیث قالوا لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَیَّاماً مَعْدُوداتٍ این ایام معدودات آن چهل روز خواهند که در آن گوساله می‌پرستیدند یعنی بعدد آن روزها که گوساله پرستیدیم ما را عذاب خواهد بود. رب العالمین گفت: این دروغ ایشان را فرهیفته کرد، خود دروغ‌ فرا می‌سازند و خود بدان فرهیفته می‌گردند. و دروغ آنست که گفتند لَنْ تَمَسَّنَا النَّارُ إِلَّا أَیَّاماً مَعْدُوداتٍ و گفته‌اند آن دروغ که ایشان را فرهیفته کرد آنست که گفتند «نَحْنُ أَبْناءُ اللَّهِ وَ أَحِبَّاؤُهُ».

Қавла : ФкиФи إзои ҷмъноҳми лиўми лои риб фӣа гуфтаанд : ки маънии явм вақтаст ва ончӣ гуфт « фии сетаи айём , фии арбаъаи айём , фии явмин » маънии ҳама вақтаст , ки ин рӯзу шаб бар ихтилофи наздик моаст ,у аллоҳи таъолии лӣси ъндаҳи лайл ва наҳор абди аллоҳи бен масъӯд гуфт . « ани рбкми лӣси ъндаҳи лайл ва ло наҳор , нури алсмоўоти ман нури виҷҳа . »

قوله: فَکَیْفَ إِذا جَمَعْناهُمْ لِیَوْمٍ لا رَیْبَ فِیهِ گفته‌اند: که معنی یوم وقت است و آنچه گفت «فی ستة ایام، فی اربعة ایام، فی یومین» معنی همه وقت است، که این روز و شب بر اختلاف نزدیک ما است، و اللَّه تعالی لیس عنده لیل و نهار عبد اللَّه بن مسعود گفت. «انّ ربّکم لیس عنده لیل و لا نهار، نوّر السماوات من نور وجهه.»

ФкиФи إзои ҷмъноҳми алоиаҳ . . . Мегуяд : ки то чун буд ҳолу қиссаи эшон ки мо эшонро бо ҳам ореми лиўми лои риби фӣаи рӯзиро ки дар бӯдан он рӯз гумоне нест ва на шӯри дилро ҷое . Агар касе гуяд чигуна шак аз он нафй кард , ва бисёр кас ҳаст аз мардумон яъне кофарон ки дар он бшканд , чунон ки раби алъзт ҳикоят кард аз қавмӣ : إн назанн إлои зно ва мо нҳни бмстиқнин ҷавоб онаст ки : ин ояи лои риб бмънӣ наҳйаст чунон ки гуфт Флои рФсу лои Фсўқ эй лои трФсўоу лои тФсқўо . Далел барин онаст ки ҷой дигар наҳй сариҳ кард : Флои ткўнни ман алммтрин , Флои икни фии сдрк ҳараҷ манеҳ агар гӯйанд ин шак дар қасду ихтиёр мардум наёяд , чигуна наҳй мекунад чизе ки дар он ихтиёр наёяд ? ҷавоб онаст ки : ҳар чанд чунин гуфт аммо маънии он ҳсаст бар тадаббуру тафаккур , яъне ки тафаккур кунед ва нек биандешед ва боз донед . Ва ин тадаббуру тафаккур дар қасд ва ихтиёр ояд ,у гумону шӯри дили бози барад . Ва рӯй абӯи ҳрираҳи қол : қол алнабӣ си иҷмъи аллоҳи алхлқи явми алқёмаҳи фии съиду аҳади сами итлъи алайҳими раби Алъоламин , Фиқўл : итбъи кули инсони мо кони иъбд ,у ибқии алмслмўни Фитлъи алайҳиму иърФҳми бнФсаҳ , сами иқўли анои рбкми Фотбъўнӣ ,у қол алнабӣ сами тншқи аларзи ънкми Фтхрҷўни минҳои шобои калаками алии сини слосин ,у лисони иўмӣзи сурёнӣ , Фтхрҷўни ъротои ҳФоаҳи ғлФои ғзлои илои рбкми тнслўн ,у анои аввали ман тншқи анҳу аларз . »

فَکَیْفَ إِذا جَمَعْناهُمْ الایة... میگوید: که تا چون بود حال و قصه ایشان که ما ایشان را با هم آریم لِیَوْمٍ لا رَیْبَ فِیهِ روزی را که در بودن آن روز گمانی نیست و نه شور دل را جایی. اگر کسی گوید چگونه شک از آن نفی کرد، و بسیار کس هست از مردمان یعنی کافران که در آن بشک‌اند، چنان که ربّ العزت حکایت کرد از قومی: إِنْ نَظُنُّ إِلَّا ظَنًّا وَ ما نَحْنُ بِمُسْتَیْقِنِینَ جواب آنست که: این آیة لا ریب بمعنی نهی است چنان که گفت فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ ای لا ترفثوا و لا تفسقوا. دلیل برین آنست که جای دیگر نهی صریح کرد: فَلا تَکُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِینَ، فَلا یَکُنْ فِی صَدْرِکَ حَرَجٌ مِنْهُ اگر گویند این شک در قصد و اختیار مردم نیاید، چگونه نهی میکند چیزی که در آن اختیار نیاید؟ جواب آنست که: هر چند چنین گفت اما معنی آن حثّ است بر تدبر و تفکر، یعنی که تفکر کنید و نیک بیندیشید و باز دانید. و این تدبّر و تفکّر در قصد و اختیار آید، و گمان و شور دل باز برد. و روی ابو هریرة قال: قال النبی ص یجمع اللَّه الخلق یوم القیامة فی صعید و احد ثمّ یطلع علیهم ربّ العالمین، فیقول: یتبع کل انسان ما کان یعبد، و یبقی المسلمون فیطلع علیهم و یعرفهم بنفسه، ثم یقول انا ربکم فاتبعونی، و قال النبی ثم تنشق الارض عنکم فتخرجون منها شابا کلکم علی سن ثلاثین، و لسان یومئذ سریانی، فتخرجون عراتا حفاة غلفا غزلا الی ربکم تنسلون، و انا اول من تنشق عنه الارض.»

Ва вФити кули нафаси мо касбат : эй ҷзоءи мо касбат ва ҳам лои излмўни бнқсони ҳснотҳму зиёдаи сиӣотҳм . Қоли алзҳоки ани ибни аббос : Фоўли ройаи трФъи лоҳли алмўқФи злки алиўми ман ройоти алкФори ройаи алиҳўд , ФиФзҳҳми аллоҳи алии рؤси алошҳоди сами иأмри баҳами илои алнор .

وَ وُفِّیَتْ کُلُّ نَفْسٍ ما کَسَبَتْ: ای جزاء ما کسبت وَ هُمْ لا یُظْلَمُونَ بنقصان حسناتهم و زیادة سیّئاتهم. قال الضحاک عن ابن عباس: فاول رایة ترفع لاهل الموقف ذلک الیوم من رایات الکفار رایة الیهود، فیفضحهم اللَّه علی رؤس الاشهاد ثمّ یأمر بهم الی النار.