Қавлаи таъолӣ : إзи қолати амрأти умрон . . . Алоиаҳи аз дар аввали ин ояти таъаллуқи бохри оят гузашта дорад , яъне : самиъи алӣами إз қолат мегуяд : аллоҳи шунаво ва доноаст баҳолу гуфтори он зани умрон ки гуфт : раб إнӣ назуррат лак ва гуфтаанд ки таъаллуқ бостФоӣит дорад , яъне «у астФии амрأаҳи умрони ази қолат » . Ва гуфтаанд : тақдир онаст ки азкр ё Муҳамади бниўш то гӯям аз ончии зан умрон гуфт . Бӯ убайда гуяд : ин азро ҳукмӣ несту бҳичи чиз таъаллуқ надорад . Ва азин ҷинс фаровон ояд дар қуръон дар абтдоءи оёту қасас . إзи қолати амрأти умрон маънӣ онаст ки зани умрони бен мосон гуфт , номи ваии ҳнаҳ , ва ба Марями борвар буд : лон наҷонӣ аллоҳу вазъати мо фии батнии лоҷълнаҳи мҳрро агар худованди ъзу ҷли марои азин ақаба барраанд , ва ин фарзанд ки дар шикам дорам бсломт аз ман ҷудо шавад , бар худ воҷиб кардам ки вайро озод дорам аз корҳоءи ин ҷаҳонӣ , то худоиро пурситад ,у хизмати байт алмуқаддас кунад . Ва эшон бузург медоштанд хизмати масҷиди қудс ,у фарзандон бон медоданд тақаррубро бхдои ъзу ҷл .

قوله تعالی: إِذْ قالَتِ امْرَأَتُ عِمْرانَ... الایة اذ در اول این آیت تعلق بآخر آیت گذشته دارد، یعنی: سَمِیعٌ عَلِیمٌ إِذْ قالَتِ میگوید: اللَّه شنوا و دانا است بحال و گفتار آن زن عمران که گفت: رَبِّ إِنِّی نَذَرْتُ لَکَ و گفته‌اند که تعلق باصطفائیت دارد، یعنی «و اصطفی امرأة عمران اذ قالت». و گفته‌اند: تقدیر آنست که اذکر یا محمد بنیوش تا گویم از آنچه زن عمران گفت. بو عبیده گوید: این اذ را حکمی نیست و بهیچ چیز تعلق ندارد. و ازین جنس فراوان آید در قرآن در ابتداء آیات و قصص. إِذْ قالَتِ امْرَأَتُ عِمْرانَ معنی آنست که زن عمران بن ماثان گفت، نام وی حنه، و به مریم بارور بود: لان نجانی اللَّه و وضعت ما فی بطنی لاجعلنه محررا اگر خداوند عز و جلّ مرا ازین عقبه برهاند، و این فرزند که در شکم دارم بسلامت از من جدا شود، بر خود واجب کردم که وی را آزاد دارم از کارهاء این جهانی، تا خدای را پرستد، و خدمت بیت المقدس کند. و ایشان بزرگ می‌داشتند خدمت مسجد قدس، و فرزندان بآن میدادند تقرّب را بخدای عزّ و جل.

Ва дар шаръи эшон бар фарзандони фариза буд тоъати доштан ,у гардан ниҳодан , ва худро бспрдн дар чунин назр ки боишон рафтӣ ва ин дар ҳоли кӯдакӣ будӣ то бблўғ ,у баъд аз булӯғи ихтиёри эшонро будӣ аз хизмати масҷид кардану тимори доштани ҳам чунон бар одат то охири умр . ё бгзоштни ону берун шудан . Аммо маънӣ « муҳаррир » холисаст , чунон ки бҳичи чиз таъаллуқ надорад ва ҳеҷ чиз дар вай нагираду иқол « раҷули ҳур » эй холиси ман алъиўб «у тини ҳур » эй холиси ман алрмлу алҳсоаҳ ,у алҳри ҳўи алзии сори ллаҳи таъолии фии алҳқиқаҳи ъбдо .

و در شرع ایشان بر فرزندان فریضه بود طاعت داشتن، و گردن نهادن، و خود را بسپردن در چنین نذر که بایشان رفتی و این در حال کودکی بودی تا ببلوغ، و بعد از بلوغ اختیار ایشان را بودی از خدمت مسجد کردن و تیمار داشتن هم چنان بر عادت تا آخر عمر. یا بگذاشتن آن و بیرون شدن. اما معنی «محرر» خالص است، چنان که بهیچ چیز تعلق ندارد و هیچ چیز در وی نگیرد و یقال «رجل حرّ» ای خالص من العیوب «و طین حرّ» ای خالص من الرّمل و الحصاة، و الحرّ هو الذی صار للَّه تعالی فی الحقیقة عبدا.

Он гуҳ дуо кард модари Марям то он назр аз вай пазируфта шавад . Гуфт : Фтқбли манӣ إнки أнти алсмиъи алълим аз онкии он фарзандро ҳадя эй сохта буд дар роҳи ҳақ ва дар кори хайр , ва на ҳар ҳадяи бмҳл қабул уфтаду лиҳозои қоли аллоҳи таъолӣ : إнмои итқбли аллоҳи ман аламтқин қавла : Флмои взътҳои алоиаҳ . . . эй вазъати ҳамлҳо ишорат бмънӣ кард аз он ҷиҳати блФз тأнис гуфт . Қолати раби إнии взътҳои أнсии одати анбёءу уламои эшон чунон буд ки ҳар касе азишон фарзандии бхдмти масҷид қудс додӣ тақаррубро бхдои ъзу ҷл ва писар додӣ на духтар , ки духтар урат бошаду ноқиси ақлу дайн . Ва низ занонро узр бошад гоҳи гоҳ , пас духтари шойистагӣ таҳрир надорад . Модари Марями гумони барад ки писар зояд , назр аз он ҷиҳат кард , пас ки духтар буд , ин сухан бар сиблати аътзор бурун дод ва гуфт : раби إнии взътҳои أнсӣ худовандо , ман духтари зодам ,у духтар чун писар набӯду шойистагӣ таҳрир надорад . Ва он гуҳ гуфт :у аллоҳи أълми бмои вазъат эй аълами бмолҳоу ҳқиқаҳи аҳволҳо . Гуфт : худо донотараст ки оқибати кори ваии бача боз ояду ҳақиқати ҳоли вай чаҳ буд .

آن گه دعا کرد مادر مریم تا آن نذر از وی پذیرفته شود. گفت: فَتَقَبَّلْ مِنِّی إِنَّکَ أَنْتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ از آنکه آن فرزند را هدیه‌ای ساخته بود در راه حق و در کار خیر، و نه هر هدیه بمحل قبول افتد و لهذا قال اللَّه تعالی: إِنَّما یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِینَ قوله: فَلَمَّا وَضَعَتْها الایة... ای وضعت حملها اشارت بمعنی کرد از آن جهت بلفظ تأنیث گفت. قالَتْ رَبِّ إِنِّی وَضَعْتُها أُنْثی‌ عادت انبیاء و علماء ایشان چنان بود که هر کسی ازیشان فرزندی بخدمت مسجد قدس دادی تقرّب را بخدای عزّ و جلّ و پسر دادی نه دختر، که دختر عورت باشد و ناقص عقل و دین. و نیز زنان را عذر باشد گاه‌گاه، پس دختر شایستگی تحریر ندارد. مادر مریم گمان برد که پسر زاید، نذر از آن جهت کرد، پس که دختر بود، این سخن بر سبیل اعتذار برون داد و گفت: رَبِّ إِنِّی وَضَعْتُها أُنْثی‌ خداوندا، من دختر زادم، و دختر چون پسر نبود و شایستگی تحریر ندارد. و آن گه گفت: وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما وَضَعَتْ ای اعلم بمآلها و حقیقة احوالها. گفت: خدا داناتر است که عاقبت کار وی بچه باز آید و حقیقت حال وی چه بود.

Қроءаҳи шомӣу ъосми брўоиаҳи бӯи бикри айёшу ёқӯби бмои вазъати бзм тоаст . Ва ин аз қавли модар Марямаст . Ва раво буд барин қроءаҳ киу лӣси аззикри колأнсии ориз буд на аз қавли модари Марям ва бар қроءаҳи дигарон ки вазъати баскон то хонанд , лои баду аллоҳи أълми бмои вазъати ориз буд , на аз қавли модари Марям . Ва лӣси аззикри колأнсии барин қроءаҳ ҳар ду ваҷҳи пазирад . Ва إнии смитҳои Марями бзбони рӯмӣ « Марям » ИМА аллоҳаст . Ҳнаҳ гуфт : ман ин духтарро Марями номи ниҳодам ,у кзлк исмҳо ъанд аллоҳи ъзу ҷл . Мустафо ( с ) гуфт : « ҳсбки ман нсоءи Алъоламин арбъ : Марями бинти умрону осияи амрأаҳи фиръавну хадиҷаи бинти хўилд ,у Фотимаи бинти Муҳамад » .

قراءة شامی و عاصم بروایة بو بکر عیاش و یعقوب بِما وَضَعَتْ بضم تا است. و این از قول مادر مریم است . و روا بود برین قراءة که وَ لَیْسَ الذَّکَرُ کَالْأُنْثی‌ عارض بود نه از قول مادر مریم و بر قراءة دیگران که وَضَعَتْ باسکان تا خوانند، لا بدّ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما وَضَعَتْ عارض بود، نه از قول مادر مریم. وَ لَیْسَ الذَّکَرُ کَالْأُنْثی‌ برین قراءة هر دو وجه پذیرد. وَ إِنِّی سَمَّیْتُها مَرْیَمَ بزبان رومی «مریم» امة اللَّه است. حنة گفت: من این دختر را مریم نام نهادم، و کذلک اسمها عند اللَّه عزّ و جلّ. مصطفی (ص) گفت: «حسبک من نساء العالمین اربع: مریم بنت عمران و آسیة امرأة فرعون و خدیجة بنت خویلد، و فاطمة بنت محمد».

Ва إнии أъизҳои бк эй амнъҳо ва аҷирҳо бку зритҳои ман алшитони алрҷими алмлъўни алмтрўд .

وَ إِنِّی أُعِیذُها بِکَ ای امنعها و اجیرها بک و ذریّتها مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجِیمِ الملعون المطرود.

Ан алнабӣ ( с ) анаи қол : « мо ман мавлуди алоу алшитон инол манеҳ таънау лҳои истҳли алсбии алои мо кони ман Марям ва ибнҳо ?фонҳо лмои взътҳои қолат : ании аъизҳои бку зритҳои ман алшитони алрҷими Фзрби ман дунҳо , ҳиҷоб »

عن النبی (ص) انه قال: «ما من مولود الّا و الشیطان ینال منه طعنة و لها یستهل الصّبیّ الّا ما کان من مریم و ابنها فانها لما وضعتها قالت: انی اعیذها بک و ذرّیتها من الشیطان الرجیم فضرب من دونها، حجاب»

Зуррияи зоиндгоннд ки зрит аз эшон буд ва низ фарзандон бошанд ки зодагонанд , аз зрў гирифтаанд . Яъне аз халқи худо ки бар замин парокандаанд . Зрои изрўу тзрўаҳи алрёҳи азинст ва равост ки аз зрأ буд ,у қади тақаддуми зикра . Шайтон номӣаст аз ҷину инс ҳар нопокро . Ва дар хабараст ки аз хлФоءи рошидин яке мардиро дид дар паии кабӯтар , гуфт : шайтони итбъи шайтона , тأнис раво дошт дар шайтон . Ва аллоҳ дар қуръон аз ҷину инс шаётин гуфт . Ва араб касеро ки доҳӣ буд , шайтон гӯйанд . Ва бон зм нахоҳанд . Ва шайтонро ду ваҷҳаст аз рӯй маънӣ . Яке онкӣ аз « шот бидама »аст , яъне ки : ӯ дар хӯни валади одам шудааст . Барин таъвил навен на аслӣаст ва бар вазн феълонаст чун аташон . Дигари ваҷҳи иштиқоқи он аз « штўн »аст . Араб гӯйанд : « навай штўн » эй баъӣда ва барин таъвил навен аслӣаст ва бар вазн « Фиъол » .

ذرّیة زایندگانند که ذرّیت از ایشان بود و نیز فرزندان باشند که زادگانند، از ذرو گرفته‌اند. یعنی از خلق خدا که بر زمین پراکنده‌اند. ذرا یذرو و تَذْرُوهُ الرِّیاحُ ازینست و رواست که از ذَرَأَ بود، و قد تقدم ذکره . شیطان نامیست از جن و انس هر ناپاک را. و در خبر است که از خلفاء راشدین یکی مردی را دید در پی کبوتر، گفت: شیطان یتبع شیطانة ، تأنیث روا داشت در شیطان. و اللَّه در قرآن از جن و انس شیاطین گفت. و عرب کسی را که داهی بود، شیطان گویند. و بآن ذم نخواهند. و شیطان را دو وجه است از روی معنی. یکی آنکه از «شاط بدمه» است، یعنی که: او در خون ولد آدم شده است. برین تأویل نون نه اصلی است و بر وزن فعلان است چون عطشان. دیگر وجه اشتقاق آن از «شطون» است. عرب گویند: «نوی شطون» ای بعیدة و برین تأویل نون اصلی است و بر وزن «فیعال».

Ва « рҷм » дар қуръон бар вуҷӯҳаст , яке куштан , яке давр кардан , яке берун кардан , яке бгмони гуфтан , яке нкўҳидну раҷими ин ҷо аз ду ваҷҳаст : яке аз берун карданаст ки гуфтанд ӯро : Фохрҷи минҳои Фإнки раҷим . Ва дигар аз нкўҳиднасту лаънати шнўонидну бади ном кардан ки гуфт вайро : мзмўмоу алзми алъиби ин рҷм ки айбаст , забон заданаст . Чунон ки дар аҳкоми ислом « рҷм » санг заданасту куштан .

و «رجم» در قرآن بر وجوه است، یکی کشتن، یکی دور کردن، یکی بیرون کردن، یکی بگمان گفتن، یکی نکوهیدن و رجیم این جا از دو وجه است: یکی از بیرون کردن است که گفتند او را: فَاخْرُجْ مِنْها فَإِنَّکَ رَجِیمٌ. و دیگر از نکوهیدن است و لعنت شنوانیدن و بد نام کردن که گفت وی را: مَذْمُوماً و الذّم العیب این رجم که عیب است، زبان زدن است. چنان که در احکام اسلام «رجم» سنگ زدن است و کشتن.

Фтқблҳои рабҳо бқбўли ҳасани алоиаҳ . . . Ин иҷобати дъоءи модар Марямаст , то онҷо ки гуфт : « ҳусно » мегуяд : бпзирФти онро худованди он пазируфтании некӯ ,у брўёнид ӯро ба наботи некӯ . Яъне бар салоҳу сдоду маърифату тоъати худоӣ .

فَتَقَبَّلَها رَبُّها بِقَبُولٍ حَسَنٍ الایة... این اجابت دعاء مادر مریم است، تا آنجا که گفت: «حسنا» میگوید: بپذیرفت آن را خداوند آن پذیرفتنی نیکو، و برویانید او را به نبات نیکو. یعنی بر صلاح و سداد و معرفت و طاعت خدای.

Қабул масдараст бар вазни Фъўли чунон ки взўءу таҳуру влўъу вқўд . Ва анбот суханӣ равонаст дар миёни араб дар кор парвардани фарзанд . Ва кФлҳои закариёи қроءаҳи кӯфӣ мшддасту закариёи мқсўр , эйу кФлҳои аллоҳ закариё мегуяд : вайро бдоштни фарои закариё ( ъ ) супурд ,у боқӣ бтхФиФ хонанду зкрёءи ммдўд , ва маънӣ онаст ки закариёи Марямро бдоштни бпзирФту сҳи фии алхбр « аноу коФли алитими фии алҷнаҳи кҳотину ашори босбъиаҳ »

قبول مصدر است بر وزن فعول چنان که وضوء و طهور و ولوع و وقود. و انبات سخنی روانست در میان عرب در کار پروردن فرزند. وَ کَفَّلَها زَکَرِیَّا قراءة کوفی مشدّد است و زکریا مقصور، ای و کفلها اللَّه زکریا میگوید: وی را بداشتن فرا زکریا (ع) سپرد، و باقی بتخفیف خوانند و زکریاء ممدود، و معنی آنست که زکریا مریم را بداشتن بپذیرفت و صحّ فی الخبر «انا و کافل الیتیم فی الجنة کهاتین و اشار باصبعیه»

Ва закариёи пайғомбарӣ буд аз худованди ъзу ҷли боҳилли шом дар он замон , ва аз фарзандони сулаймони бен Довӯд ( ъ ) буд . Клбӣ гуфт : чун Марям аз модар ҷудо шуд , модар ӯро дар хирқае печиду бмсҷди байт алмуқаддас фиристод , пеши аҳбору донишмандони эшон ,у раису меҳтари аҳбори закариё буд . Гуфт : ман ӯро баргирам , ва ман бдошт ӯ аввалии терм ки хоҳар ӯ наздик ман аст бизанӣ . Аҳбор гуфтанд : агар ӯро бхўишону қаробат боз мегузоштандӣ , ҳечкас буии наздиктар аз модар вай набӯд , буии бгзоштндӣ . Пас ботФоқи қуръаи бзднду саҳми закариёи бқръаҳ берун омад , буи таслим карданд . Закариё рафт ва аз баҳри ваии ғурфае бсохти чунон ки бнрдбони поя бар он ғурфа мешуданд , ва ӯро дар он ғурфа бинишонад . Инаст ки раб Алъоламин гуфт : клмои дахли алайҳои закариёи алмҳроб .

و زکریا پیغامبری بود از خداوند عزّ و جلّ باهل شام در آن زمان، و از فرزندان سلیمان بن داود (ع) بود. کلبی گفت: چون مریم از مادر جدا شد، مادر او را در خرقه‌ای پیچید و بمسجد بیت المقدس فرستاد، پیش احبار و دانشمندان ایشان، و رئیس و مهتر احبار زکریا بود. گفت: من او را برگیرم، و من بداشت او اولی‌ترم که خواهر او نزدیک من است بزنی. احبار گفتند: اگر او را بخویشان و قرابت باز می گذاشتندی، هیچکس بوی نزدیکتر از مادر وی نبود، بوی بگذاشتندی. پس باتفاق قرعه بزدند و سهم زکریا بقرعه بیرون آمد، بوی تسلیم کردند. زکریا رفت و از بهر وی غرفه‌ای بساخت چنان که بنردبان پایه بر آن غرفه میشدند، و او را در آن غرفه بنشاند. این است که رب العالمین گفت: کُلَّما دَخَلَ عَلَیْها زَکَرِیَّا الْمِحْرابَ.

Миҳроб номӣаст шарифтар ҷойроу гиромитар чун ғрФҳо , ва кӯшкҳо . إзи тсўрўои алмҳроб . Ин миҳроби кӯшк Довӯдасту мҳориб мқосираст . Ва гуфтаанд ки : миҳроб масҷидаст . Ва масҷиду намозгоҳ аз баҳри он миҳроб гӯйанд , лкўнаҳи мавзеи муҳорибаи алнФсу алшитон .

محراب نامیست شریف‌تر جای را و گرامی‌تر چون غرفها، و کوشکها. إِذْ تَسَوَّرُوا الْمِحْرابَ. این محراب کوشک داود است و محاریب مقاصیر است. و گفته‌اند که: محراب مسجد است. و مسجد و نمازگاه از بهر آن محراب گویند، لکونه موضع محاربة النفس و الشیطان.

Клмо дахл мегуяд : ҳар гуҳ ки закариё бар Марям дар шудӣ , дар он миҳроби ваҷди ъндҳои рзқо . Бнздики вай рӯзе ёфтӣ . Дар тафсир овардаанд ки дар тобистони миваи зимистонӣ тоза ёфтӣ , ва дар зимистони миваи тобистонии тоза . Қол ё Марям ! гуфт : эй Марям ! أнии лаки ҳозои ин туро аз куҷост ? анӣ дар луғати араби ду чиз буд : бмънии Киев буд , чунон ки гуфт : أнии яҳё . Ва бмънии ман أини чунон ки ин ҷо гуфт : أнии лаки ҳозои қолати ҳў ман ъанд аллоҳ Марям гуфт : ин аз наздик худост .

کُلَّما دَخَلَ میگوید: هر گه که زکریا بر مریم در شدی، در آن محراب وَجَدَ عِنْدَها رِزْقاً. بنزدیک وی روزیی یافتی. در تفسیر آورده‌اند که در تابستان میوه زمستانی تازه یافتی، و در زمستان میوه تابستانی تازه. قالَ یا مَرْیَمُ! گفت: ای مریم! أَنَّی لَکِ هذا این ترا از کجاست؟ انّی در لغت عرب دو چیز بود: بمعنی کیف بود، چنان که گفت: أَنَّی یُحْیِی. و بمعنی من أین چنان که این جا گفت: أَنَّی لَکِ هذا قالَتْ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مریم گفت: این از نزدیک خداست.

Гуфтаанд ки : Ҷабраил меоварад аз осмон . Он гуҳ гуфт : إни аллоҳи ирзқи ман ишоءи бғири ҳисоб . Муҳтамиласт ки ин ҳам аз қавли Марям буд . Маънӣ онаст ки : дарин ҳеҷ шигифтӣ нест ки моро аз ғайб рӯзӣ мерасад ки худои доранда ва рӯзӣ гумораст , онро ки хоҳад рӯзӣ медиҳад аз хазонаи фарохи бикрами фарох , бемӣўнт ва беқиёс .

گفته‌اند که: جبرئیل می‌آورد از آسمان. آن گه گفت: إِنَّ اللَّهَ یَرْزُقُ مَنْ یَشاءُ بِغَیْرِ حِسابٍ. محتمل است که این هم از قول مریم بود. معنی آنست که: درین هیچ شگفتی نیست که ما را از غیب روزی میرسد که خدای دارنده و روزی گمارست، آن را که خواهد روزی میدهد از خزانه فراخ بکرم فراخ، بی‌مئونت و بی‌قیاس.

Рӯй ани ҷобири бен абди аллоҳ : « ани расӯли аллоҳ ( с ) ақоми аёмои лами итъми тъомо , ҳатто шқи злки алайҳ , ФтоФи фии манозили азўоҷаҳи Флм иҷд ъанд воҳидаи мнҳни шиӣо , Фотии Фотимаи Фқол : ё буния ! ҳилли ъндки шиӣои оклаҳи фонии ҷоӣъ . Фқолт : лоу аллоҳи бобии анату уммӣ , Флмои харҷи ман ъндҳои расӯли аллоҳи си беъсати إлиҳои ҷораи рғиФину бзъаҳи лаҳм , Фохзтаҳи минҳои Фўзътаҳ , фии ҷФнаҳи лҳоу ғтти ъндҳоу қолату аллоҳи лоؤсрни баҳои расӯли аллоҳ ( с ) алии нафасӣ ва ман ъндӣ ,у конўои ҷмиъои муҳтоҷин илои шбъаҳи таом , Фбъсти ҳусно ӯ ҳсинои илои расӯли аллоҳи Фрҷъи илоҳо , Фқолти бобии анату уммӣ , қади атонои аллоҳи бшии ءи Фхбأтаҳи лак , ФкшФти ани алҷФнаҳи Фозои ҳаии ммлўءаҳи хбзоу лҳмо , Флмои ?назарети илоҳо урфати анҳо биркаи ман аллоҳи ъзу ҷл . Фҳмдти аллоҳу слти алии набӣаи с . Фқоли алайҳи ассалом : ман ин лак ё буния ! Фқолти ҳў ман ъанд аллоҳи إни аллоҳи ирзқи ман ишоءи бғири ҳисоб . Фҳмди аллоҳу қол : алҳмди ллаҳи алзии ҷълки шабиҳаи саййидаи нсоء банӣ Исроил , ?фонҳо канти азои ризқҳо аллоҳи шиӣои Фсӣлти анҳо қолати ҳў ман ъанд аллоҳи ани аллоҳи ирзқ . . . Ва баъси расӯли аллоҳи илои алӣ ( ъ ) сами акли расӯли аллоҳ ( с )у Фотимау алӣу алҳсн ва алҳусайну ҷамеъи азўоҷ алнабӣ ( с )у аҳли байтаи ҷмиъо ҳатто шбъўои қолати Фотимау бақиятаи алҷФнаҳи комаи ҳайу аўсъти минҳои алии ҷамеъи ҷиронӣ ,у ҷаъли аллоҳи ъзу ҷли фӣҳо биркау хиро .

روی عن جابر بن عبد اللَّه: «ان رسول اللَّه (ص) اقام ایاما لم یطعم طعاما، حتّی شقّ ذلک علیه، فطاف فی منازل ازواجه فلم یجد عند واحدة منهن شیئا، فاتی فاطمة فقال: یا بنیّة! هل عندک شیئا آکله فانی جائع. فقالت: لا و اللَّه بابی انت و امی، فلما خرج من عندها رسول اللَّه ص بعثت إلیها جارة رغیفین و بضعة لحم، فاخذته منها فوضعته، فی جفنة لها و غطت عندها و قالت و اللَّه لاؤثرنّ بها رسول اللَّه (ص) علی نفسی و من عندی، و کانوا جمیعا محتاجین الی شبعة طعام، فبعثت حسنا او حسینا الی رسول اللَّه فرجع الیها، فقالت بابی انت و امی، قد اتانا اللَّه بشی‌ء فخبأته لک، فکشفت عن الجفنة فاذا هی مملوءة خبزا و لحما، فلما نظرت الیها عرفت انها برکة من اللَّه عزّ و جلّ. فحمدت اللَّه و صلّت علی نبیّه ص. فقال علیه السلام: من این لک یا بنیة! فقالت هو من عند اللَّه إِنَّ اللَّهَ یَرْزُقُ مَنْ یَشاءُ بِغَیْرِ حِسابٍ. فحمد اللَّه و قال: الحمد للَّه الذی جعلک شبیهة سیدة نساء بنی اسرائیل، فانها کانت اذا رزقها اللَّه شیئا فسئلت عنها قالت هو من عند اللَّه ان اللَّه یرزق... و بعث رسول اللَّه الی علی (ع) ثم اکل رسول اللَّه (ص) و فاطمة و علی و الحسن و الحسین و جمیع ازواج النبی (ص) و اهل بیته جمیعا حتی شبعوا قالت فاطمة و بقیت الجفنة کما هی و اوسعت منها علی جمیع جیرانی، و جعل اللَّه‌ عزّ و جلّ فیها برکة و خیرا.

Қавла : ҳнолки дуои закариёи рабаи ҳнолки балоаму кофи ҳноки бкоФ ва белоам ,у ҳно белоам ва бекоф ҳар се бмънӣ самаст . Араби онро бештар дар мавзе ҳайн ниҳанд . Мегуяд : ҳам бар он ҷой ва ҳам дар он ҳангом ки закариё ъ мива тоза дид на дар ҳангоми хеш ва донист ки он аз қудрат фарох худовандаст ва на аз ҳангоми табъ , тамаъ афтод ӯро бФрзнд ,у зан ӯ ъоқр буд ки на зоӣид . Бо худ гуфт : ки ӯ ки мива тавонад офарид беҳангом , фарзанд тавонад оварад аз ъоқр . Дар он ҳангоми закариё ъ худованди хешро хонд гуфт : раби ҳби лии ман лднк . . . Лд ,у лдӣу лдн ҳар се бмънӣ ъандаст .

قوله: هُنالِکَ دَعا زَکَرِیَّا رَبَّهُ هنالک بلام و کاف هناک بکاف و بی‌لام، و هنا بی‌لام و بی‌کاف هر سه بمعنی ثمّ است. عرب آن را بیشتر در موضع حین نهند. میگوید: هم بر آن جای و هم در آن هنگام که زکریا ع میوه تازه دید نه در هنگام خویش و دانست که آن از قدرت فراخ خداوندست و نه از هنگام طبع، طمع افتاد او را بفرزند، و زن او عاقر بود که نه زائید. با خود گفت: که او که میوه تواند آفرید بی‌هنگام، فرزند تواند آورد از عاقر. در آن هنگام زکریا ع خداوند خویش را خواند گفت: رَبِّ هَبْ لِی مِنْ لَدُنْکَ... لدّ، و لدی و لدن هر سه بمعنی عند است.

Зуррияи тайибае нслои мборко , тқё , рзё , ҳамонаст ки ҷой дигар гуфт :у аҷълаҳи раби рзёи إнки самиъи алдъоء эй мҷиби алдъоء . Кқўлаҳи таъолӣ : إнии омнти брбкми Фосмъўн эй Фоҷибўнӣу кқўлҳми самъи аллоҳи лмни ҳамдае аҷоб .

ذُرِّیَّةً طَیِّبَةً ای نسلا مبارکا، تقیا، رضیا، همانست که جای دیگر گفت: وَ اجْعَلْهُ رَبِّ رَضِیًّا إِنَّکَ سَمِیعُ الدُّعاءِ ای مجیب الدعاء. کقوله تعالی: إِنِّی آمَنْتُ بِرَبِّکُمْ فَاسْمَعُونِ ای فاجیبونی و کقولهم سمع اللَّه لمن حمده ای اجاب.

Рӯй ан алнабӣ ( с ) қол : ?имаи раҷули моту тарки зуррияи тайибаи аҷрии аллоҳи алайҳ мисли аҷри ъмлҳми лои инқси ман аҷўрҳми шиӣо .

روی ان النبی (ص) قال: ایما رجل مات و ترک ذرّیة طیبة اجری اللَّه علیه مثل اجر عملهم لا ینقص من اجورهم شیئا.

Фнодтаҳи алмлоӣкаҳи Ҳамзау ксоиии Фнодиаҳ бёء хонанд бар тақдими феълу малоика ҳар чанд ки ҷамъаст , ин ҷо Ҷабраил хоҳад . Араб раво доранд касеро ки раису меҳтар қавм бошад ки аз ваии хабари блФзи ҷамъ боз диҳанд . Чунонк раб Алъоламин гуфт : аллазӣнаи қоли ?лаами аннос дар тафсираст ки бойени носи абӯи Сафёни бен ҳарб хоҳад буд . Фнодтаҳи алмлоӣкаҳу ҳўи қоими ислии фӣ алмҳроб мегуяд : Ҷабраил овоз дод закариё ( ъ )ро , ва ӯ бар пой буд , намоз мекард дар миҳроб . Ин миҳроби масҷиди байт алмуқаддасаст . « ани аллоҳ » бксри алифи қроءаҳи шомӣу Ҳамза . Ибшрки бтхФиФи қроءаҳи Ҳамза ва ксоиӣ мегуяд : худои туро шод мекунад ба писарии номи ваии яҳё ( ъ ) . Ва дар сӯра Марямаст ки ҳаргизи пеш аз вай яҳё наёфаридем . Муфассирон гуфтанд : « саммии яҳёи лони аллоҳи эҳёи қалбаи болоямону алнбўаҳ » яҳё аз ҳаёааст ,у ҳаёаи ҳақиқии ҳаёа диласт ,у ҳаёаи дили бнбўт ва имонаст . Ва яҳёро ҳам набувват буд ва ҳам имон . Ва гуфтаанд ки : яҳё ном карданд ӯро ки аллоҳи бълми қадим худ донист ки аз дунёи шаҳид берун шавад ,у раби Алъоламин шаҳидонро зиндагон хонд : бал أҳёء ъанд рбҳми ирзқўн .

فَنادَتْهُ الْمَلائِکَةُ حمزه و کسایی فنادیه بیاء خوانند بر تقدیم فعل و ملائکة هر چند که جمع است، این جا جبرئیل خواهد. عرب روا دارند کسی را که رئیس و مهتر قوم باشد که از وی خبر بلفظ جمع باز دهند. چنانک رب العالمین گفت: الَّذِینَ قالَ لَهُمُ النَّاسُ در تفسیر است که باین ناس ابو سفیان بن حرب خواهد بود. فَنادَتْهُ الْمَلائِکَةُ وَ هُوَ قائِمٌ یُصَلِّی فِی الْمِحْرابِ میگوید: جبرئیل آواز داد زکریا (ع) را، و او بر پای بود، نماز میکرد در محراب. این محراب مسجد بیت المقدس است.«ان اللَّه» بکسر الف قراءة شامی و حمزه. یُبَشِّرُکَ بتخفیف قراءة حمزه و کسایی میگوید: خدا ترا شاد میکند به پسری نام وی یحیی (ع). و در سوره مریم است که هرگز پیش از وی یحیی نیافریدیم. مفسران گفتند: «سمّی یحیی لانّ اللَّه احیا قلبه بالایمان و النبوة» یحیی از حیاة است، و حیاة حقیقی حیاة دل است، و حیاة دل بنبوت و ایمان است. و یحیی را هم نبوت بود و هم ایمان. و گفته‌اند که: یحیی نام کردند او را که اللَّه بعلم قدیم خود دانست که از دنیا شهید بیرون شود، و رب العالمین شهیدان را زندگان خواند: بَلْ أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ.

Рӯй ан алнабӣ ( с ) қоли ман ҳўони алднёи алии аллоҳи ани яҳёи бен закариёи қтлтаҳи амрأаҳ .

روی ان النبی (ص) قال من هوان الدنیا علی اللَّه ان یحیی بن زکریا قتلته امرأة.

Ва қили саммии яҳёи лони аллоҳи таъолии эҳё ба ъқри ИМА . Ва қили лона , эҳёаи болтоъаҳ ҳатто лами иъси қту лами иҳми бмъсиаҳ .

و قیل سمّی یحیی لانّ اللَّه تعالی احیا به عقر امّه. و قیل لانّه، احیاه بالطاعة حتی لم یعص قطّ و لم یهمّ بمعصیة.

Қоли расӯли аллоҳ ( с ) мо ман аҳади алои илқии аллоҳи ъзу ҷли қади ҳам бхтиӣаҳ ӯ амалҳо алои яҳёи бен закариёи ?фонаи лами иҳму лами иъмлҳо .

قال رسول اللَّه (ص) ما من احد الا یلقی اللَّه عزّ و جلّ قد همّ بخطیئة او عملها الّا یحیی بن زکریا فانه لم یهمّ و لم یعملها.

Мсдқои насби алии алвасф , ӯ улҳол « бклмаҳи ман аллоҳ » ва ин бклмаҳро се маънӣаст : яке онаст ки ибшрки биҳиии бклмаҳи ман аллоҳ яъне ки ин бишорат суханӣаст аз худованди ъзу ҷл . Дигар ваҷҳ онаст ки : худои туро бишорат медиҳад ба писарӣ аз зани ъоқр бклмаҳ кун сдигр маънӣ онаст ки : мсдқои бъисии бен Марями анаи ибни Марями ман ғайри أбу анаи абди аллоҳу расӯла . Гӯйанд : аввал касе ки бъисии бен Марям имон овараду бнбўту рисолати вай иқрор дод , яҳё буд . Яҳёи басаи соли ма аз исо буд , ва ҳар ду писари хола якдигар буданд . Исо аз Марями бинти умрони зоду яҳё аз ҳнаҳи бинти умрон . Ва гуфтаанд : мсдқои бклмаҳи ман аллоҳ маънӣ онаст ки : яҳё аз ъоқри зодаи қудрати худоиро гувоҳаст . Исои анро аз модар бе падари зода .

مُصَدِّقاً نصب علی الوصف، او الحال «بِکَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ» و این بکلمه را سه معنی است: یکی آنست که یبشرک بیحیی بکلمة من اللَّه یعنی که این بشارت سخنی است از خداوند عزّ و جلّ. دیگر وجه آنست که: خدای ترا بشارت میدهد به پسری از زن عاقر بکلمه کن سدیگر معنی آنست که: مصدقا بعیسی بن مریم انّه ابن مریم من غیر أب و انه عبد اللَّه و رسوله. گویند: اول کسی که بعیسی بن مریم ایمان آورد و بنبوت و رسالت وی اقرار داد، یحیی بود. یحیی بسه سال مه از عیسی بود، و هر دو پسر خاله یکدیگر بودند. عیسی از مریم بنت عمران زاد و یحیی از حنة بنت عمران. و گفته‌اند: مُصَدِّقاً بِکَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ معنی آنست که: یحیی از عاقر زاده قدرت خدای را گواهست. عیسی عن را از مادر بی‌پدر زاده.

Рӯй : ани амрأаҳи закариёи أтти Марями лайлаи тзўрҳо , Флмои фатҳати албоби алтзмтҳо . Фқолти амрأаҳи закариё ё Марями ашърти ании ҳаблӣ : қолати Марям . Ашърти ании аизои ҳомили қолати амрأаҳи закариёи фонии ваҷдати мо фии батнии сҷди лмои фии бтнку злки қавла : мсдқои бклмаҳи ман аллоҳу сидо

روی: انّ امرأة زکریّا أتت مریم لیلة تزورها، فلما فتحت الباب التزمتها. فقالت امرأة زکریا یا مریم اشعرت انّی حبلی: قالت مریم. اشعرت انّی ایضا حامل قالت امرأة زکریا فانی وجدت ما فی بطنی سجد لما فی بطنک و ذلک قوله: مُصَدِّقاً بِکَلِمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَ سَیِّداً

Дар наъти яҳё ( ъ ) мегуяд : бори худоӣ меҳтарӣаст Каримтар худои ъз ва ҷл гуфтаанд : ки се чизи шарт сиёдатаст : илму ҳаламу тақво . То ин се хислати баҳами нёинд дар як шахс , истеҳқоқи сиёдати Марвро собит нашаваду қили алсиди алсоӣси лсўоди аннос эй мъзмҳму лиҳозои иқоли Сайиди алъбду лои иқоли Сайиди алсўб . Ва ҳсўро ҳсўр онаст ки бизанон нарасаду гирд эшон нагардад , ва Фъўласт бмънии фоил , яъне ҳаср нафса , ани алшҳўот , ва гуфтаанд : Фъўласт бмънии мафъӯли кона , маҳсӯри ънҳн эй мамнӯъи маҳбӯси ънҳни ман қабл аллоҳи ъзу ҷл .

در نعت یحیی (ع) میگوید: بار خدای مهتری است کریم‌تر خدای عزّ و جلّ گفته‌اند: که سه چیز شرط سیادت است: علم و حلم و تقوی. تا این سه خصلت بهم نیایند در یک شخص، استحقاق سیادت مرو را ثابت نشود و قیل السّیّد السّائس لسواد النّاس ای معظمهم و لهذا یقال سید العبد و لا یقال سید الثوب. وَ حَصُوراً حصور آنست که بزنان نرسد و گرد ایشان نگردد، و فعول است بمعنی فاعل، یعنی حصر نفسه، عن الشهوات، و گفته‌اند: فعول است بمعنی مفعول کانه، محصور عنهن ای ممنوع محبوس عنهنّ من قبل اللَّه عزّ و جلّ.

Ва набиё ман алсолҳини ин солеҳ дар қуръони пайғомбаронро ҷоиҳост . Порсии он « шоиста »аст . Чунонк гӯйӣ : фалони ислҳи лиҳозои аламр

وَ نَبِیًّا مِنَ الصَّالِحِینَ این صالح در قرآن پیغامبران را جایهاست. پارسی آن «شایسته» است. چنانک گویی: فلان یصلح لهذا الامر

Рӯй абӯи ҳрираҳи қол : самъати расӯли аллоҳ ( с ) : кул банӣ одами илқии аллоҳи бзнби қади азнбаҳи иъзбаҳи аллоҳи ани шоء ӯ ирҳмаҳ , алои яҳёи бен закариёи ?фонаи кони сидоу ҳсўро ва набиё ман алсолҳин .

روی ابو هریرة قال: سمعت رسول اللَّه (ص): کل بنی آدم یلقی اللَّه بذنب قد اذنبه یعذّبه اللَّه ان شاء او یرحمه، الّا یحیی بن زکریا فانه کان سیدا و حصورا و نبیّا من الصالحین.

Қоли раби алоиаҳ . . . Муфассирон гуфтанд : закариё ( ъ ) ин хитоб бо Ҷабраил кард ва гуфт : ё Сайидӣ ! أнии икўни лии ғулому қади блғнии алкбри марои фарзанд чун буд ?

قالَ رَبِّ الایة... مفسران گفتند: زکریا (ع) این خطاب با جبرئیل کرد و گفت: یا سیدی! أَنَّی یَکُونُ لِی غُلامٌ وَ قَدْ بَلَغَنِیَ الْکِبَرُ مرا فرزند چون بود؟

Ва перӣ бмн раседу пӯстам бар устихони хушк шуда аз перӣ . Гӯйанд : сад ва бист солаш аз умри гузашта буд ,у зан ӯро навад ва ҳашт сол . Ва ин сухан на бар сиблат инкор гуфт , бал чун раби Алъоламин дар офариниши халқи ҳукм чунон кардааст бар умум ,у одати чунон ронда ки аз марди перу зани ъоқр фарзанд наёяд , закариё ( ъ ) хост то бидонад ки ин фарзанди эшонро чун дар вуҷӯд хоҳад омад ҳам дар ҳоли перӣу заъф ? ё эшонро биҷӯонеу қӯти шабоби бози бараду фарзанди орад , ё аз занӣ дигар хоҳад буд ? ё бар тариқии дигари берун аз одати офариниш умум хоҳад буд ? ! пас ин савол аз кайфияти вуҷӯд фарзанд рафт , на аз асли вуҷӯд . Баъзе уламо гуфтанд : ин сухан ки аз вай рафт , на савол буд балки астъзоми неъмати худои ъзу ҷл буд , чунон ки араб гӯйанд , чун шуғлии азиму неъматии бузург падед ояд : « ман лии бкзо , ва ман أини лии кзо ? » яъне ман азин ки бошам ?

و پیری بمن رسید و پوستم بر استخوان خشک شده از پیری. گویند: صد و بیست سالش از عمر گذشته بود، و زن او را نود و هشت سال. و این سخن نه بر سبیل انکار گفت، بل چون رب العالمین در آفرینش خلق حکم چنان کرده است بر عموم، و عادت چنان رانده که از مرد پیر و زن عاقر فرزند نیاید، زکریا (ع) خواست تا بداند که این فرزند ایشان را چون در وجود خواهد آمد هم در حال پیری و ضعف؟ یا ایشان را بجوانی و قوت شباب باز برد و فرزند آرد، یا از زنی دیگر خواهد بود؟ یا بر طریقی دیگر بیرون از عادت آفرینش عموم خواهد بود؟! پس این سؤال از کیفیت وجود فرزند رفت، نه از اصل وجود. بعضی علماء گفتند: این سخن که از وی رفت، نه سؤال بود بلکه استعظام نعمت خدای عزّ و جلّ بود، چنان که عرب گویند، چون شغلی عظیم و نعمتی بزرگ پدید آید: «من لی بکذا، و من أین لی کذا؟» یعنی من ازین که باشم؟

Ва чаҳ бошам ? ва аз куҷои аҳли ин неъмат шавам ? пас Ҷабраил аз пайғоми худои вайро ҷавоб дод : кзлки аллоҳи иФъли мо ишоء . Маънӣ онаст ки : ин фарзанди турои ҳам дар ҳоли заъф ва перӣ диҳад , ва аз камоли қудрати вай давр нест ки офариниши худои ин фарзандро ҳамчун офариниш аллоҳаст онро ки хоҳад ва ҳар чаҳ хоҳад . Яъне ки агар таъаҷҷуб мекунӣ дарин кори пас таъаҷҷуб кун дар ҳамаи ихтироъоту ибдоъоти аллоҳ ки он ҳама бар як нсқаст аз рӯй қудрат .

و چه باشم؟ و از کجا اهل این نعمت شوم؟ پس جبرئیل از پیغام خدای وی را جواب داد: کَذلِکَ اللَّهُ یَفْعَلُ ما یَشاءُ. معنی آنست که: این فرزند ترا هم در حال ضعف و پیری دهد، و از کمال قدرت وی دور نیست که آفرینش خدای این فرزند را همچون آفرینش اللَّه است آن را که خواهد و هر چه خواهد. یعنی که اگر تعجب میکنی درین کار پس تعجب کن در همه اختراعات و ابداعات اللَّه که آن همه بر یک نسق است از روی قدرت.

Қавла : қоли раби аҷъли лии ояи закариё ( ъ ) аз он пас нишони хост ки вақти ҳамли ин фарзанд кӣ буд ? ва чаҳ нишон дорад ? то дар шукру сипоси дорӣ ва ибодат бифзоем қоли оитки أлои такаллуми анноси салосаи أёми إлои рмзои ин рамзи ҳамон ваҳйаст ки ҷой дигар гуфт : Фأўҳии إлиҳм . Ва маънӣ ҳар ду дарин қисса ишоратаст ӯро .

قوله: قالَ رَبِّ اجْعَلْ لِی آیَةً زکریا (ع) از آن پس نشان خواست که وقت حمل این فرزند کی بود؟ و چه نشان دارد؟ تا در شکر و سپاس داری و عبادت بیفزایم قالَ آیَتُکَ أَلَّا تُکَلِّمَ النَّاسَ ثَلاثَةَ أَیَّامٍ إِلَّا رَمْزاً این رمز همان وحی است که جای دیگر گفت: فَأَوْحی‌ إِلَیْهِمْ. و معنی هر دو درین قصه اشارتست او را.

Гуфтанд : шарт онаст ки бо аҳли худ мубошират кунӣ дар ҳоли тҳру нишон ҳамл онаст ки се рӯзи сухан бо мардум натавонӣ гуфтан , магари ишоратии бадаст ё басару забон , ҳам чунон биҷой бехирс ва бемараз . Баъзе уламо гуфтанд : он забон бастани вай аз сухан бо мардумони уқубатӣ буд ки раби Алъоламин буии хост ки баъд аз онкии бмшоФҳаҳ бо фиришта сухан гуфта буд оят ва аломат мехост . Қавмии дигари бъкс ин гуфтаанд ва он онаст ки : закариё ( ъ ) аз раби алъзти қрбтӣу ибодатии хост то он биҷои оради шукри неъмати иҷобати дуоро , раби алъзти вайро фармуд ки ҷумлагии хеши се рӯз дар кори ибодату тасбеҳу зикр мо кун , ва бо мардум сухан магӯӣ , он турои шукр неъматасту пазируфтаи мо .

گفتند: شرط آنست که با اهل خود مباشرت کنی در حال طهر و نشان حمل آنست که سه روز سخن با مردم نتوانی گفتن، مگر اشارتی بدست یا بسر و زبان، هم چنان بجای بی‌خرس و بی‌مرض. بعضی علماء گفتند: آن زبان بستن وی از سخن با مردمان عقوبتی بود که رب العالمین بوی خواست که بعد از آنکه بمشافهه با فرشته سخن گفته بود آیت و علامت میخواست. قومی دیگر بعکس این گفته‌اند و آن آنست که: زکریا (ع) از رب العزت قربتی و عبادتی خواست تا آن بجای آرد شکر نعمت اجابت دعا را، رب العزّت وی را فرمود که جملگی خویش سه روز در کار عبادت و تسبیح و ذکر ما کن، و با مردم سخن مگوی، آن ترا شکر نعمت است و پذیرفته ما.

Ва азкри рбки ксирои ин далеласт ки забони вай аз тасбеҳи намозу зикри худо баста набӯд . Ва сбҳи болъшӣу алإбкори тасбеҳ номӣаст ҳамаи суханонро ки бон худоӣ ситоянд , ҳар чанд ки истеъмоли он бештар дар субҳон аллоҳ равад . Ва сбўҳи пок беайбаст Мустафо ( с ) гуфт : ҳеҷ рӯз набӯд , ки на мунодӣ Нидо кунад : « аиҳо алхлоӣқи сбҳўои алмалики алқдўс » Оиша гуфт : Мустафо ( с ) дар суҷуд гуфтӣ : « сбўҳ , қуддус , раби алмлоӣкаҳу алрўҳ » .

وَ اذْکُرْ رَبَّکَ کَثِیراً این دلیل است که زبان وی از تسبیح نماز و ذکر خدا بسته نبود. وَ سَبِّحْ بِالْعَشِیِّ وَ الْإِبْکارِ تسبیح نامی است همه سخنان را که بآن خدای ستایند، هر چند که استعمال آن بیشتر در سُبْحانَ اللَّهِ رود. و سبّوح پاک بی‌عیب است مصطفی (ص) گفت: هیچ روز نبود، که نه منادی ندا کند: «ایها الخلائق سبّحوا الملک القدوس» عایشه گفت: مصطفی (ص) در سجود گفتی: «سبوح، قدوس، رب الملائکة و الروح».

Ривоятаст аз абди алъзизи бен абии Довӯд , гуфт : рӯзии Мустафо ( с ) дар Мадина бо ёрон нишаста буд , ёрон бкўҳӣ нагиристанд ва гуфтанд : ё расӯли аллоҳ « мо аъзами ҳозои алҷбл ! » чаҳ азимаст ин кӯҳ ! расӯл ( с ) гуфт : ҳечкас аз шумо дар биҳишт нашавад , то чандон ки ин кӯҳаст вайро амал набӯд . Ёрони ҳама дилтанг шуданду сар дар пеш афканданд , ва аз он гуфт хеш пушаймон шуданд ки мо чаро он гуфтем то ин шунидем ? расӯл худо гуфт : « молии أрокми маҳзунин ? »

روایت است از عبد العزیز بن ابی داود، گفت: روزی مصطفی (ص) در مدینه با یاران نشسته بود، یاران بکوهی نگریستند و گفتند: یا رسول اللَّه «ما اعظم هذا الجبل!» چه عظیم است این کوه! رسول (ص) گفت: هیچکس از شما در بهشت نشود، تا چندان که این کوه است وی را عمل نبود. یاران همه دلتنگ شدند و سر در پیش افکندند، و از آن گفت خویش پشیمان شدند که ما چرا آن گفتیم تا این شنیدیم؟ رسول خدا گفت: «مالی أراکم محزونین؟»

Чаҳ будаст маро ки шуморо дилтанг май байнам ? эшон гуфтанд : кошкӣ моро ин назар ва ин гуфт набӯдӣ ! яъне ки ин дшхўор корӣаст амали фаровон бояд то чндонки бойен кӯҳ барояд . Расӯл ( с ) гуфт : дилтангӣ макунед , ин осонтар аз онаст ки шумо пиндоред .

چه بودست مرا که شما را دلتنگ می‌بینم؟ ایشان گفتند: کاشکی ما را این نظر و این گفت نبودی! یعنی که این دشخوار کاریست عمل فراوان باید تا چندانک باین کوه برآید. رسول (ص) گفت: دلتنگی مکنید، این آسان‌تر از آنست که شما پندارید.

На шумо май гўӣид : « субҳони аллоҳ » ! ин гуфт шумо аз он азим тарасту тамомтар ! дар рӯзгори умр ( рз ) мардиро ҳад мехӯрдан мезаданд . Он мард дар миёна зарб гуфт : « субҳони аллоҳ » умр ( рз ) фаро ҷаллод гуфт : « дъаҳ , ?фони алтсбиҳи лои истқри алои фии қалби муъмин » . Ва рӯй ани улё ( ъ ) қол : « субҳони аллоҳи калимаи аҳбҳои аллоҳ ва разӣҳо ва қолҳо лнФсаҳу аҳби ани иқоли ?ла ,у лами тқли алои лрбно ва илоҳо иФзъи алхлоӣқ , » болъшӣу алإбкори абкор дар бомдод шуданаст ва ин ҷои бмънӣ бикрааст , масдари биҷои исми ниҳод , чунонк гуфт : Фолқи алإсбоҳ . Асбоҳи бмънӣ субҳаст , масдари биҷой исм гуфт , ӣнҷо ҳамчунонаст . Араб аз вақти офтоби баромадан то бчоштгоаҳ бикра гӯйанд , ва аз вақти офтоби фурӯ шудан то порае аз шаб бугзарад , ъшӣ гӯйанд .

نه شما می‌گوئید: «سبحان اللَّه»! این گفت شما از آن عظیم‌تر است و تمام‌تر! در روزگار عمر (رض) مردی را حدّ می‌خوردن می‌زدند. آن مرد در میانه ضرب گفت: «سبحان اللَّه» عمر (رض) فرا جلاد گفت: «دعه، فان التسبیح لا یستقرّ الّا فی قلب مؤمن». و روی ان علیا (ع) قال: «سبحان اللَّه کلمة احبّها اللَّه و رضیها و قالها لنفسه و احبّ ان یقال له، و لم تقل الّا لربنا و الیها یفزع الخلائق،» بِالْعَشِیِّ وَ الْإِبْکارِ ابکار در بامداد شدن است و این جا بمعنی بکرة است، مصدر بجای اسم نهاد، چنانک گفت: فالِقُ الْإِصْباحِ. اصباح بمعنی صبح است، مصدر بجای اسم گفت، اینجا همچنانست. عرب از وقت آفتاب برآمدن تا بچاشتگاه بکرة گویند، و از وقت آفتاب فرو شدن تا پاره‌ای از شب بگذرد، عشی گویند.

Ва муроди бойени ду калима на онаст ки : то закариё ( ъ ) дар тасбеҳу намози баҳри ду тарафи рӯз ихтисор кунад , балки давоми зикр ва ибодат хоҳад , дар ҳамаи авқоти шбонрўзи бойени се рӯзи махсӯс .

و مراد باین دو کلمه نه آنست که: تا زکریا (ع) در تسبیح و نماز بهر دو طرف روز اختصار کند، بلکه دوام ذکر و عبادت خواهد، در همه اوقات شبانروز باین سه روز مخصوص.

Рӯй ани абии алдрдоء ( рз ) қол : « ё аиҳо аннос ! азкрўои ллаҳи изкркм , мо ман абди иқўли лои илоҳи алои аллоҳи алои қоли аллоҳи таъолии сидқи абдии лои илоҳи إлои анои вҳдӣ . Ва мо ман абди иқўл : алҳмди ллаҳ , алои қоли аллоҳи таъолии сидқи абдӣ , манӣ бдأи алҳмду илои иъўду анои аҳқ ба . Ва мо ман абди иқўл : аллоҳи Акбари алои қоли аллоҳи таъолии сидқи абдии анои Акбари кули шайъи ء ,у лои шайъи ءи Акбари манӣ . Ва мо ман абди иқўли субҳони аллоҳу бҳмдаҳи алои қоли аллоҳи таъолии сидқи абдии субҳонӣу бҳмдӣ , манӣ бдأи алтсбиҳу илои иъўд . Ва ҳаии лии холсо . Ва мо ман абди иқўли лои ҳавлу лои қувваи алои биллоҳ , алои қоли аллоҳ . Сидқи абдӣ , лои ҳавлу лои қувваи ало бе . Сили абдии тؤт . »

روی عن ابی الدرداء (رض) قال: «یا ایها الناس! اذکروا للَّه یذکرکم، ما من عبد یقول لا اله الا اللَّه الّا قال اللَّه تعالی صدق عبدی لا اله إلّا انا وحدی. و ما من عبد یقول: الحمد للَّه، الّا قال اللَّه تعالی صدق عبدی، منّی بدأ الحمد و الیّ یعود و انا احقّ به. و ما من عبد یقول: اللَّه اکبر الّا قال اللَّه تعالی صدق عبدی انا اکبر کل شی‌ء، و لا شی‌ء اکبر منی. و ما من عبد یقول سبحان اللَّه و بحمده الّا قال اللَّه تعالی صدق عبدی سبحانی و بحمدی، منی بدأ التسبیح و الیّ یعود. و هی لی خالصا. و ما من عبد یقول لا حول و لا قوّة الا باللَّه، الا قال اللَّه. صدق عبدی، لا حول و لا قوة الّا بی. سل عبدی تؤت.»

Рӯй ани яҳёи бен закариё ( ъ ) мари алии қабри донёл алнабӣ ( ъ ) Фсмъаҳ ,у ҳўи фии алқбр , иқўл : « субҳони алзии тъззи болқдраҳу албқоء , қаҳри алъбоди болмўту алФноء , қоли Фсмъи сами мзӣ .

روی انّ یحیی بن زکریا (ع) مرّ علی قبر دانیال النبی (ع) فسمعه، و هو فی القبر، یقول: «سبحان الّذی تعزّز بالقدرة و البقاء، قهّر العباد بالموت و الفناء، قال فسمع ثم مضی.

Фнодӣ ба мноди ман алсмоء : ё яҳё ! анои алзии тъззти болқдраҳу қаҳрати алъбоди болмўт , астғФрти ?лаи алсмоўоту аларз ва ман Фиҳн . Ва рӯй ан алнабӣ ( с ) қол : أи лои адлкми алии калимоти ҳни афзали алкломи алои алқуръон ?у ҳни ман алқуръони хФоФи алии аллсон , сқоли фии алмизон , ирзини арраҳмону итрдни алшитон , субҳони аллоҳу алҳмди ллаҳу лои илоҳи алои аллоҳу аллоҳи Акбар .

فنادی به مناد من السماء: یا یحیی! انا الّذی تعززت بالقدرة و قهّرت العباد بالموت، استغفرت له السماوات و الارض و من فیهنّ. و روی ان النبی (ص) قال: أ لا ادلّکم علی کلمات هنّ افضل الکلام الّا القرآن؟ و هنّ من القرآن خفاف علی اللسان، ثقال فی المیزان، یرضین الرحمن و یطردن الشیطان، سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا اله الّا اللَّه و اللَّه اکبر.

Ва ани абии зри қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « алии кули нафаси кули явми талъати фӣаи алшмс садақа манеҳ алӣ нафса » . Қиллат : ё расӯли аллоҳ ! ман ин нтсдқу лӣси лнои амвол ? қол : «у ани ман абвоби алсдқаҳи алслоаҳу алткбиру алтҳмиди ллаҳ ,у субҳони аллоҳ ,у лои илоҳи алои аллоҳ ,у аллоҳи Акбару астғФри аллоҳ » қол : «у қабзи ълиҳни малики Фҷълҳни таҳти ҷиноҳау съди бҳн . Флои тмри алии ҷамъи ман алмлоӣкаҳи алои астғФрўои лқоӣлҳн ҳатто тҷии ءи баҳои ваҷҳи арраҳмони ъзу ҷл . »

و عن ابی ذر قال: قال رسول اللَّه (ص): «علی کلّ نفس کلّ یوم طلعت فیه الشمس صدقة منه علی نفسه». قلت: یا رسول اللَّه! من این نتصدق و لیس لنا اموال؟ قال: «و ان من ابواب الصدقة الصلاة و التکبیر و التحمید للَّه، و سبحان اللَّه، و لا اله الّا اللَّه، و اللَّه اکبر و استغفر اللَّه» قال: «و قبض علیهنّ ملک فجعلهنّ تحت جناحه و صعد بهنّ. فلا تمرّ علی جمع من الملائکة الّا استغفروا لقائلهنّ حتّی تجی‌ء بها وجه الرحمن عزّ و جل.»