Қавлаи таъолӣ : إзи қолати алмлоӣкаҳ ё Марями алоиаҳ . . . Малоикаи ин ҷо Ҷабраиласт танҳо , ва дар қуръон азин фаровонаст ва дар арабяти равоу равон . Ҳам азин бобаст ки аллоҳ дар қуръони худро ано гуфт , ва нҳн гуфт ,у хлқноу ҷълнои нҳиӣу намят , мҷибўн , моҳдўни азин ахўот фаровонаст .

قوله تعالی: إِذْ قالَتِ الْمَلائِکَةُ یا مَرْیَمُ الآیة... ملائکة این جا جبرئیل است تنها، و در قرآن ازین فراوانست و در عربیّت روا و روان. هم ازین بابست که اللَّه در قرآن خود را انا گفت، و نحن گفت، و خلقنا و جعلنا نحیی و نمیت، مجیبون، ماهدون ازین اخوات فراوان است.

Ва إзи қолати алмлоӣкаҳ ё Марями Марям дар миҳроб буд , Ҷабраил омад ва бо ваии ин хитоб кард ва гуфт : إни аллоҳи астФоку тҳрки аллоҳи турои баргузед ва аз ҳамаи фоҳишау асм пок кард . Садӣ гуяд : татҳири ваии он буд ки ҳаргизи ҳеҷ мард буи нараседу ҳайз занон надид . Ва астФоки алии нсоء Алъоламин гузин аввал омаст ки вайро багазед , чунонк ҳамаи занони покони неки занонро гузид , пасин гузин хосаст ки вайро багазед то Фриштаҳ диду рӯҳ пок ёфт аз нафхаи поки Ҷабраил ва бе шӯии писари зоди нсоءу нсўаҳ номӣаст ҷамъи занонро ки аз он лафз вҳдон нест якеро гӯйанд : « амрأаҳ » ,у ҷамоат « нсўаҳ ,у нисвон »у тасғир « нисён » .

وَ إِذْ قالَتِ الْمَلائِکَةُ یا مَرْیَمُ مریم در محراب بود، جبرئیل آمد و با وی این خطاب کرد و گفت: إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاکِ وَ طَهَّرَکِ اللَّه ترا برگزید و از همه فاحشه و اثم پاک کرد. سدی گوید: تطهیر وی آن بود که هرگز هیچ مرد بوی نرسید و حیض زنان ندید. وَ اصْطَفاکِ عَلی‌ نِساءِ الْعالَمِینَ گزین اول عام است که وی را بگزید، چنانک همه زنان پاکان نیک زنان را گزید، پسین گزین خاص است که وی را بگزید تا فریشته دید و روح پاک یافت از نفخه پاک جبرئیل و بی‌شوی پسر زاد نساء و نسوة نامی است جمع زنان را که از آن لفظ وحدان نیست یکی را گویند: «امرأة»، و جماعت «نسوة، و نسوان» و تصغیر «نسیّان».

ё Марями ақнтии лрбки маънии қунути тоъат доштанасту ибодат кардан бар давом , агар дар намоз бошад вагар берун аз намоз . Ва асҷдӣу аркъии маъаи алрокъини муфассирон дар маънии ин суҷуду рукӯъи ду қавл гуфтаанд : яке онкии он ду рукн маърӯф хоҳад аз арқони намоз . Ва он гуҳи фарои пеши доштани суҷудро аз рукӯъи ду ваҷҳаст : яке онкӣ дар шариъати эшон чунон буд , суҷуди фарои пеш рукӯъ медоштанд . Дигари ваҷҳи онкии ин танбеҳ бар онк ваов тартиб воҷиб накунад , ҳар чанд ки аз рӯй лафзи суҷуди фаро пеш дошт , аммо аз рӯй маънӣу шарти намози рукӯъ дар пешаст . Қавли дигар дар маънӣу асҷдӣ ва аркъӣ онаст ки : суҷуд асл намозаст , чунонк гуфт :у أдбори алсҷўду рукӯъи ҳақиқат шукраст . Чунонк гуфт :у хари рокъо эй шокрои раби Алъоламин бойени ду калимаи Марямро намоз фармуд ва шукр фармуд . Ончӣ гуфт : маъаи алрокъин маънӣ онаст ки : маъаи алрокъини алсоҷдин . Локин донист ки дару асҷдии соҷдини худ маълум шаваду маъа алрокъин ишоратаст фарои он ки занро бо мардони намоз кардан бҷмоът равост , ва далеласт бар он ки намози бҷмоът мؤкдасту бони фармон шаръаст ,у бмзҳби бўсўру ҷамоатӣ аз аҳли зоҳири худ фаризааст .

یا مَرْیَمُ اقْنُتِی لِرَبِّکِ معنی قنوت طاعت داشتن است و عبادت کردن بر دوام، اگر در نماز باشد و گر بیرون از نماز. وَ اسْجُدِی وَ ارْکَعِی مَعَ الرَّاکِعِینَ مفسران در معنی این سجود و رکوع دو قول گفته‌اند: یکی آنکه آن دو رکن معروف خواهد از ارکان نماز. و آن گه فرا پیش داشتن سجود را از رکوع دو وجه است: یکی آنکه در شریعت ایشان چنان بود، سجود فرا پیش رکوع می‌داشتند. دیگر وجه آنکه این تنبیه بر آنک واو ترتیب واجب نکند، هر چند که از روی لفظ سجود فرا پیش داشت، اما از روی معنی و شرط نماز رکوع در پیش است. قول دیگر در معنی وَ اسْجُدِی وَ ارْکَعِی آنست که: سجود اصل نمازست، چنانک گفت: وَ أَدْبارَ السُّجُودِ و رکوع حقیقت شکر است. چنانک گفت: وَ خَرَّ راکِعاً ای شاکرا رب العالمین باین دو کلمه مریم را نماز فرمود و شکر فرمود. آنچه گفت: مَعَ الرَّاکِعِینَ معنی آنست که: مع الراکعین الساجدین. لکن دانست که در وَ اسْجُدِی ساجدین خود معلوم شود و مَعَ الرَّاکِعِینَ اشارتست فرا آن که زن را با مردان نماز کردن بجماعت رواست، و دلیل است بر آن که نماز بجماعت مؤکد است و بآن فرمان شرع است، و بمذهب بوثور و جماعتی از اهل ظاهر خود فریضه است.

Агар касе гуяд : чунаст ки дар абтдоءи ин оёти қиссаи Марям дар гирифт он гуҳи қиссаи закариё дар миён оварад , бози бқсаҳи Марям боз рафт ? агар ҳам зи аввали қиссаи Марям тамом бигуфтӣ ва он гуҳи қиссаи закариё дар он пайвастии сухан бо низомтар будӣ ? ҷавоб вай онаст ки : қиссаи эшон ҳар ду , бар ду ваҷҳ муштамиласт : яке баёни ояти вилояту набувват , дигари баёни тоъату ибодат . Аввал дар абтдоءи қиссаи Марями баёни ояти вилоят ӯ дар гирифту тамомии он бпоёни барад . Сипас баёни ояти набуввати закариё дар он пайваст ки оят бар паии ояти лоӣқ тар бӯда пас ибодат закариё даргирифт то қиссаи вай тамом шуд , он гуҳи ибодати Марям дар он пайваст ки зикри ибодат бар паии зикри ибодати лоӣқтар буд . Пас маълум шуд ки ин сухан бар низом хешаст ва бар тартиби хеш .

اگر کسی گوید: چونست که در ابتداء این آیات قصه مریم در گرفت آن گه قصه زکریا در میان آورد، باز بقصه مریم باز رفت؟ اگر هم ز اول قصه مریم تمام بگفتی و آن گه قصه زکریا در آن پیوستی سخن با نظام‌تر بودی؟ جواب وی آنست که: قصه ایشان هر دو، بر دو وجه مشتمل است: یکی بیان آیت ولایت و نبوت، دیگر بیان طاعت و عبادت. اول در ابتداء قصه مریم بیان آیت ولایت او در گرفت و تمامی آن بپایان برد. سپس بیان آیت نبوت زکریا در آن پیوست که آیت بر پی آیت لائق‌تر بوده پس عبادت زکریا درگرفت تا قصه وی تمام شد، آن گه عبادت مریم در آن پیوست که ذکر عبادت بر پی ذکر عبادت لائق‌تر بود. پس معلوم شد که این سخن بر نظام خویش است و بر ترتیب خویش.

Злки ман أнбоءи алғиб эй злки алзии зикри фии ҳзаҳи алоёти ман ҳадиси алғиби нўҳиаҳи алик ки мо ваҳй кардем онро бтў , лами ташаҳҳуда ё Муҳамад ! мегуяд ончии гуфтеми дарин қисса ҳо онаст ки аз ту ғайб буд ё Муҳамад ! ва мо канти лдиҳм ва ту набӯдӣ наздики эшон ки аҳли масҷид муқаддас буданд ,у некони он шаҳр дар он замон , ки ҳар кас мегуфт : Марями маро бояд дод то ман бидораму пурварам .

ذلِکَ مِنْ أَنْباءِ الْغَیْبِ ای ذلک الذی ذکر فی هذه الآیات من حدیث الغیب نوحیه الیک که ما وحی کردیم آن را بتو، لم تشهده یا محمد! میگوید آنچه گفتیم درین قصّه‌ها آنست که از تو غیب بود یا محمد! وَ ما کُنْتَ لَدَیْهِمْ و تو نبودی نزدیک ایشان که اهل مسجد مقدس بودند، و نیکان آن شهر در آن زمان، که هر کس می‌گفت: مریم مرا باید داد تا من بدارم و پرورم.

إзи илқўни أқломҳми أиҳми икФли Марями анбёء ақлом доштанд ,у аҳли ҷоҳилият аз лоам . Ва дарин оят рад эшонаст ки қуръа аз қимор муҳаррам шимуранду далел бар абоҳт қуръа онаст ки аллоҳ таъолӣ гуфт : Фсоҳми факони ман алмдҳзин

إِذْ یُلْقُونَ أَقْلامَهُمْ أَیُّهُمْ یَکْفُلُ مَرْیَمَ انبیاء اقلام داشتند، و اهل جاهلیت از لام. و درین آیت ردّ ایشانست که قرعه از قمار محرّم شمرند و دلیل بر اباحت قرعه آنست که اللَّه تعالی گفت: فَساهَمَ فَکانَ مِنَ الْمُدْحَضِینَ‌

Ва Мустафо ( с ) чун сафар кардӣ миёни занон қуръа задӣ , он кас ки қуръа бар ваии баромадӣ бо худ бсФри барадӣ . Ин далелҳо равшанаст ки қуръа мубоҳаст , ва на аз шумор қимораст .

و مصطفی (ص) چون سفر کردی میان زنان قرعه زدی، آن کس که قرعه بر وی برآمدی با خود بسفر بردی. این دلیل‌ها روشن است که قرعه مباح است، و نه از شمار قمار است.

Ва мо канти лдиҳми إзи ихтсмўни тахосуму ахтсому мухосимаи ҷанг карданаст бо якдигар , ва он аз хасми гирифтау хасм ҷонибаст . Яъне ки ин аз як сӯ сухан мегуяд , ва он аз як сӯй дигар мегуяд .

وَ ما کُنْتَ لَدَیْهِمْ إِذْ یَخْتَصِمُونَ تخاصم و اختصام و مخاصمة جنگ کردن است با یکدیگر، و آن از خصم گرفته و خصم جانب است. یعنی که این از یک سو سخن میگوید، و آن از یک سوی دیگر می‌گوید.

إзи қолати алмлоӣкаҳ ё Марями إни аллоҳи ибшрк бклмаҳ манеҳ , алоиаҳ . . . Калимаи ин ҷои номи исо ( ъ )аст аз баҳри он ӯро калимаи хондау Мустафо ( с ) ҳам ӯро калима хонд , ки ӯ ҳосили гашту мавҷӯд бе падари бклмаҳи аллоҳ ки гуфт : кун исмаи алмсиҳ ихтилофаст миёни уламо ки чаро Масеҳ ном карданд вайро . Қил : лонаи масҳи болбркаҳу ҷаъли мборкои аинмои кон . Вайро ббркт бпосидаҳ буданд ки баҳри ъоҳт ки расед бсломти гашт . Ва қил : лонаи кони ммсўҳои болдҳни лмои валад . Ва қил : лонаи кони ммсўҳи алқдмини лои ахмси лҳмо . Ва қили лонаи кони ммсўҳои болҷмол , яъне алҷмоли алнФсӣу албднии ман алохлоқи алҷмилаҳу алФзоӣли алксираҳ , наҳви қавл алнабӣ ( с ) фии ҷрир : « алайҳи масҳаи малик »

إِذْ قالَتِ الْمَلائِکَةُ یا مَرْیَمُ إِنَّ اللَّهَ یُبَشِّرُکِ بِکَلِمَةٍ مِنْهُ، الآیة... کلمه این جا نام عیسی (ع) است از بهر آن او را کلمه خوانده و مصطفی (ص) هم او را کلمه خواند، که او حاصل گشت و موجود بی‌پدر بکلمة اللَّه که گفت: کُنْ اسْمُهُ الْمَسِیحُ اختلاف است میان علماء که چرا مسیح نام کردند وی را. قیل: لانه مسح بالبرکة و جعل مبارکا اینما کان. وی را ببرکت بپاسیده بودند که بهر عاهت که رسید بسلامت گشت. و قیل: لانّه کان ممسوحا بالدّهن لمّا ولد. و قیل: لانه کان ممسوح القدمین لا اخمص لهما. و قیل لانه کان ممسوحا بالجمال، یعنی الجمال النفسیّ و البدنیّ من الاخلاق الجمیلة و الفضائل الکثیرة، نحو قول النبی (ص) فی جریر: «علیه مسحة ملک»

Ва қили масҳаи Ҷабраили бҷноҳаҳи ман алшитони алрҷим . Ҳатто лами икни ллшитони алайҳи сиблати фии вақти вилодата ,у фии злки мо рӯй ани вҳби бен мнбаҳи қол : лмои валади исои ?утати алшётини Иблиси Фқолўои ?лаи асбҳти алосноми мнксаҳ ! Фқоли ҳозои алҳодси ҳдс ,у қоли мконкм , Фтор ҳатто ҷоءи хоФқии аларзи Флми иҷди шиӣо , сами ҷоءи албҳори Флми иҷди шиӣои сами тори аизои фавҷади исои валад ,у ази алмлоӣкаҳи қади ҳФти ҳавлаи Флми исли илайҳи Иблис , Фрҷъи илайҳами Фқол ан набиё валади алборҳаҳи мо ҳамлати ансии қту лои вазъати алои анои бҳзртҳои алои ҳзаҳ , Фоиأсўои ани тааббуди алосноми баъди ҳзаҳи аллилаҳ ,у локини аӣтўо банӣ одами ман қабл алхФаҳу алъҷлаҳ , бойени қавлҳо ки гуфта шуд , Масеҳ Фъиласт бмънии мафъӯл ва раво бошад ки бар маънӣ фоил ниҳанд , чунонк клбӣ гуфт : « саммии масеҳои лонаи кони имсҳи алокмаҳу алأбрси Фибрءу имсҳи айни алоъмии Фибср ,у қил : лонаи кони мосҳои ллорзи бсёҳтаҳи фӣҳо » бойен ҳар ду қавли Масеҳи бмънӣ мосҳаст . Ва даҷолро Масеҳ гӯйанд ҳам бар маънии мафъӯл , ҳам бар маънии фоил . Аммо бар маънӣ мафъӯл онаст ки : « кони ммсўҳи аҳадии алъайнин кأнҳои ънбаҳи тоФиаҳ яъне нотӣаҳ . Ва фии злки мо

و قیل مسحه جبرئیل بجناحه من الشیطان الرجیم. حتی لم یکن للشیطان علیه سبیل فی وقت ولادته، و فی ذلک ما روی عن وهب بن منبه قال: لما ولد عیسی اتت الشیاطین ابلیس فقالوا له اصبحت الاصنام منکّسة! فقال هذا الحادث حدث، و قال مکانکم، فطار حتی جاء خافقی الارض فلم یجد شیئا، ثم جاء البحار فلم یجد شیئا ثم طار ایضا فوجد عیسی ولد، و اذ الملائکة قد حفّت حوله فلم یصل الیه ابلیس، فرجع الیهم فقال ان نبیا ولد البارحة ما حملت انثی قطّ و لا وضعت الّا انا بحضرتها الّا هذه، فایأسوا ان تعبد الاصنام بعد هذه اللیلة، و لکن ائتوا بنی آدم من قبل الخفة و العجلة، باین قولها که گفته شد، مسیح فعیل است بمعنی مفعول و روا باشد که بر معنی فاعل نهند، چنانک کلبی گفت: «سمّی مسیحا لانّه کان یمسح الاکمه و الأبرص فیبرء و یمسح عین الاعمی فیبصر، و قیل: لانّه کان ماسحا للارض بسیاحته فیها» باین هر دو قول مسیح بمعنی ماسح است. و دجال را مسیح گویند هم بر معنی مفعول، هم بر معنی فاعل. اما بر معنی مفعول آنست که: «کان ممسوح احدی العینین کأنها عنبة طافیة یعنی ناتئة. و فی ذلک ما

Рӯй ан алнабӣ ( с ) қол : أнзркми алмсиҳ ! ҳўи раҷули ммсўҳ . Фоълмўои ани аллоҳи лӣси боъўр , лӣси аллоҳи боъўри лӣси аллоҳи боъўр !

روی ان النبی (ص) قال: أنذرکم المسیح! هو رجل ممسوح. فاعلموا ان اللَّه لیس باعور، لیس اللَّه باعور لیس اللَّه باعور!

Ва рӯй ибни умри қол : қоми расӯли аллоҳ ( с ) Фзкри алмсиҳи алдҷол , Фқоли ани аллоҳи таъолии лӣси боъўри алои ани алмсиҳи алдҷоли аъўри айни алимнии кأни айна , ънбаҳи тоФиаҳ .

و روی ابن عمر قال: قام رسول اللَّه (ص) فذکر المسیح الدجال، فقال انّ اللَّه تعالی لیس باعور الا ان المسیح الدجال اعور عین الیمنی کأن عینه، عنبة طافیة.

Ва қили кони ммсўҳои боллънаҳ . Аммо бар маънӣ фоил онаст ки : имсҳи аларзи кулҳо алои Маккау Мадинау байти алмуқаддас ,у алии ҳозои саммии дҷолои лтўФаҳи алблоду қитъаи аларзин , иқоли дҷли фии аларз эй зарби фӣҳоу тоФҳо . Ва қили ман алтлбису алтмўиаҳ , иқол : дҷли азои лбсу мӯа » . Ва қили алмсиҳи алзии итбқи алмўзъи Фъисии алайҳи ассаломи тибқи аларзи болъдлу алдҷоли тибқи аларзи болҷўр . Азин қавлҳо ки гуфтем ихтиёр онаст ки бӯ убайда гуфт : даҷолро Масеҳ ном карданд ки ммсўҳ алъайнаст , ва дар ҳақи исои алайҳи ассаломи Масеҳ « мшиҳо »аст . Бзбони ибрӣу луғати рӯмён , пас араби онро муъарраб карданду шини мнқўтаҳи басин бадал карданд чунон ки Мӯсои бзбони эшон « мўшо »аст чун араб бо забон худ гардониданд , шинро бо син карданд . « исмаи алмсиҳи исои ибни Марям » гуфтаанд ки : Масеҳ лақабасту исои ному исои бзбони рӯмён « аишўъ »аст .

و قیل کان ممسوحا باللعنة. اما بر معنی فاعل آنست که: یمسح الارض کلها الا مکة و مدینة و بیت المقدس، و علی هذا سمّی دجّالا لطوفه البلاد و قطعه الارضین، یقال دجل فی الارض ای ضرب فیها و طافها. و قیل من التلبیس و التمویه، یقال: دجّل اذا لبس و موّه». و قیل المسیح الذی یطبق الموضع فعیسی علیه السلام طبق الارض بالعدل و الدجال طبق الارض بالجور. ازین قولها که گفتیم اختیار آنست که بو عبیده گفت: دجال را مسیح نام کردند که ممسوح العین است، و در حق عیسی علیه السلام مسیح «مشیحا» است. بزبان عبری و لغت رومیان، پس عرب آن را معرب کردند و شین منقوطه بسین بدل کردند چنان که موسی بزبان ایشان «موشا» است چون عرب با زبان خود گردانیدند، شین را با سین کردند. «اسْمُهُ الْمَسِیحُ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ» گفته‌اند که: مسیح لقب است و عیسی نام و عیسی بزبان رومیان «ایشوع» است.

Он гуҳи сифати исо ( ъ ) баён кард : « вҷиҳои фии алднёу алохраҳ » . Вҷиҳои насби алии алвасф ва улҳоласт , эй мкино , шриФо , зои қадару ҷоҳ , мегуяд : ршиносаст ,у тамоми қадар , бо ҷоҳу манзалату каромат , бо пойгоҳу ҷойгоҳи наздики худои ъзу ҷл , ҳам дар дунё ва ҳам дар охират .

آن گه صفت عیسی (ع) بیان کرد: «وَجِیهاً فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ». وجیها نصب علی الوصف و الحال است، ای مکینا، شریفا، ذا قدر و جاه، میگوید: روشناس است، و تمام قدر، با جاه و منزلت و کرامت، با پایگاه و جایگاه نزدیک خدای عزّ و جل، هم در دنیا و هم در آخرت.

Ва ман алмқрбини тақарруб вай онаст ки вайро ба осмони бурданд , ва ҳамонаст ки гуфт :у роФъки إлии ин илои бмънӣ тақрйваст чун рафъаи аллоҳи илайҳ .

وَ مِنَ الْمُقَرَّبِینَ تقرب وی آنست که وی را به آسمان بردند، و همانست که گفت: وَ رافِعُکَ إِلَیَّ این الیّ بمعنی تقریب است چون رفعه اللَّه الیه.

Ва иклми анноси фии алмҳду кҳлои ин маҳд ишорааст фарои ҳангом ки на ҳама дар гаҳвора сухан мегуфт аммо дар он ҳангом ки аҳли гаҳвора будӣ сухан мегуфт суханони бузургон . Ва ин суханон ки дар маҳд гуфт онаст ки : إнии абди аллоҳи отонии алкитоб ва ҷълнӣ набиё . . . Алоиаҳи қоли муҷоҳид : қолати Марями канти азои хилвати аноу исои ҳдснӣу ҳдстаҳ , . Фозои шғлнии анҳу инсони сбҳи фии батнӣу анои асмъ . Ва кҳло эйу иклмҳми кҳло насбаст бар ҳолу Фоӣдаҳи зикр кҳл онаст ки : вайро ҷавони босмон бардаанд , ва боз хоҳад омад бо замин ,у бҳнгоми кҳлии мардумонро сухан гуяд ва ӯро бибинанд .

وَ یُکَلِّمُ النَّاسَ فِی الْمَهْدِ وَ کَهْلًا این مهد اشارة است فرا هنگام که نه همه در گهواره سخن میگفت اما در آن هنگام که اهل گهواره بودی سخن می‌گفت سخنان بزرگان. و این سخنان که در مهد گفت آن است که: إِنِّی عَبْدُ اللَّهِ آتانِیَ الْکِتابَ وَ جَعَلَنِی نَبِیًّا... الایة قال مجاهد: قالت مریم کنت اذا خلوت انا و عیسی حدّثنی و حدّثته،. فاذا شغلنی عنه انسان سبّح فی بطنی و انا اسمع. وَ کَهْلًا ای و یکلّمهم کهلا نصب است بر حال و فائده ذکر کهل آنست که: وی را جوان بآسمان برده‌اند، و باز خواهد آمد با زمین، و بهنگام کهلی مردمان را سخن گوید و او را ببینند.

Ва кҳл , бнздик араб ӯст ки ҷавонии вай тамом шуду биҷой он расед ки хиради вай мкср гардаду ҷавонӣ вай орамидау муҳкам , агар дар мӯии сифедӣ буд ӣоне . Ва гуфтаанд ки : аз сӣ ва ду сол то ба панҷоҳ ва ду сол кҳласт , ва аз панҷоҳ ва ду сол то бохри умри шайх . Ва қили иклми анноси фии алмҳди сбё , ва кҳло набиё ин бишорат Марямаст бнбўти исо ( ъ )у бзндгонии вай то боёми куҳулат .

و کهل، بنزدیک عرب اوست که جوانی وی تمام شد و بجای آن رسید که خرد وی مکثر گردد و جوانی وی آرمیده و محکم، اگر در موی سفیدی بود یانی. و گفته‌اند که: از سی و دو سال تا به پنجاه و دو سال کهل است، و از پنجاه و دو سال تا بآخر عمر شیخ . و قیل یکلم الناس فی المهد صبیا، و کهلا نبیا این بشارت مریم است بنبوت عیسی (ع) و بزندگانی وی تا بایام کهولت.

Ва ман алсолҳин яъне алмзкўрини фии қавлау алшҳдоءу алсолҳин мисли Мӯсоу Исроилу исҳоқу иброҳӣми алайҳими ассалом .

وَ مِنَ الصَّالِحِینَ یعنی المذکورین فی قوله وَ الشُّهَداءِ وَ الصَّالِحِینَ مثل موسی و اسرائیل و اسحاق و ابراهیم علیهم السلام.

Қолати раби أнии икўни лии валади ин хитоби Марям бо Ҷабраиласт , гуфт : ё Сайидӣ ! чун буд марои фарзанд ?у лами имсснии башар ,у нпосидсти марои ҳеҷ башар .

قالَتْ رَبِّ أَنَّی یَکُونُ لِی وَلَدٌ این خطاب مریم با جبرئیل است، گفت: یا سیدی! چون بود مرا فرزند؟ وَ لَمْ یَمْسَسْنِی بَشَرٌ، و نپاسیدست مرا هیچ بشر.

Мсиси ин ҷо ҷимоъаст ,у башар мардумаст . Башар ном карданд аз мубошират ки бадӣдору ҳис бова тавон расед на чун фириштау парӣ ,у лзлки иқўли аллоҳ : мо ҳозои бшрои إни ҳозои إлои малики Карими қоли кзлки аллоҳи ихлқи мо ишоء . Ин ҷои ихлқи мо ишоء гуфт ва дар қиссаи закариёи иФъли мо ишоء . Фарқ онаст ки закариёро фарзанд дод бар нсқи одат ки миён халқ равонаст дар офариниш , пас лафзи феъли лоӣқтар буд дар он ки омаст ,у Марямро фарзанд дод на бар одати тўолду таносул балки бар ибдоъи маҳз ,у халқи махсӯс , пас лафзи халқ дар он лоӣқтар буд ки хос тараст аз лафзи феъл .

مسیس این جا جماع است، و بشر مردم است. بشر نام کردند از مباشرت که بدیدار و حس باو توان رسید نه چون فرشته و پری، و لذلک یقول اللَّه: ما هذا بَشَراً إِنْ هذا إِلَّا مَلَکٌ کَرِیمٌ قالَ کَذلِکِ اللَّهُ یَخْلُقُ ما یَشاءُ . این جا یَخْلُقُ ما یَشاءُ گفت و در قصه زکریا یَفْعَلُ ما یَشاءُ. فرق آنست که زکریا را فرزند داد بر نسق عادت که میان خلق روانست در آفرینش، پس لفظ فعل لائق‌تر بود در آن که عام است، و مریم را فرزند داد نه بر عادت توالد و تناسل بلکه بر ابداع محض، و خلق مخصوص، پس لفظ خلق در آن لائق‌تر بود که خاص‌تر است از لفظ فعل.

إзои қзии أмрои маънии қазо бар гузордан корӣ буду тамом кардан он аз рӯй гуфтор ё аз рӯй кирдор аммо аз рӯй гуфтор онаст ки раб Алъоламин гуфт :у қзии рбки أлои тъбдўои إлои إёҳу қзинои إлӣ банӣ إсроӣили фии алкитоб . Ва аз рӯй кирдор онаст ки гуфт : Фқзоҳни сабъи самовот . Ва ҳам аз боб феъласт қзии фалони дайна ,у қзии нҳбаҳ ва ин ҷо ҳар ду ваҷҳ эҳтимол кунад .

إِذا قَضی‌ أَمْراً معنی قضا بر گزاردن کاری بود و تمام کردن آن از روی گفتار یا از روی کردار اما از روی گفتار آنست که ربّ العالمین گفت: وَ قَضی‌ رَبُّکَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِیَّاهُ و قَضَیْنا إِلی‌ بَنِی إِسْرائِیلَ فِی الْکِتابِ. و از روی کردار آنست که گفت: فَقَضاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ. و هم از باب فعل است قضی فلان دینه، و قضی نحبه و این جا هر دو وجه احتمال کند.

Фإнмои иқўл ?ла кун Фикўн гуфтаанд ки : ин хитоби таквини мухотабро дар ҳоли ткўни сӯрати бандад , лои қиблау лои баъда . Ва гарна ин хитоб дуруст наёяд . Ва дуруст онаст ки ин хитоби бонст ки дар илм ҳақ мавҷӯдаст агар чаҳ маъдӯм алзотаст ва ҳар чаҳ маълуми ҳақ буд , дар ҳукми мавҷӯд буд пас хитоби он дуруст ояд .

فَإِنَّما یَقُولُ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ گفته‌اند که: این خطاب تکوین مخاطب را در حال تکوّن صورت بندد، لا قبله و لا بعده. و گرنه این خطاب درست نیاید. و درست آنست که این خطاب بآنست که در علم حق موجودست اگر چه معدوم الذات است و هر چه معلوم حق بود، در حکم موجود بود پس خطاب آن درست آید.

Шомӣ хонд ягонаи Фикўн бнсб навен бар ҷавоби амр ,у ҷавоби амри бФои араб бнсб гӯйанд ва брФъ гӯйанд , аммо брФъ бештар гӯйанду иълмаҳи алкитоби биёи қроءаҳи нофеъу ъосм ва ёқӯбаст , ихтиёри абӯи ҳотам ,у маътӯф бар пои ихлқ . Ва эшон ки бнўн хонанд гӯйанд : маътӯфаст бар нўҳиаҳи إлик . Ва иълмаҳи алкитоб эй алкитобау улхати бедаи баъди мо блғи ашдаҳ ,у қили фии туфулията . Ва дар вай омӯзад аллоҳи нбштну дабирӣ . Ва алҳкмаҳ : яъне илми ҳалолу ҳарому суннат ва гуфтаанд ки : китоби ӣнҷои ҷумлаи кутуб манзиласту тӯряту Инҷил дар умум он шавад , аммо тахсӣси он ҳар ду бзкр , тафзилу шарафи он рост , чунонк Ҷабраилу Микоил тахсӣс кард баъд аз зикри умуми тафзилу шарафи эшонро .

شامی خواند یگانه فَیَکُونُ بنصب نون بر جواب امر، و جواب امر بفا عرب بنصب گویند و برفع گویند، اما برفع بیشتر گویند وَ یُعَلِّمُهُ الْکِتابَ بیا قراءة نافع و عاصم و یعقوب است، اختیار ابو حاتم، و معطوف بر پای یَخْلُقُ. و ایشان که بنون خوانند گویند: معطوف است بر نُوحِیهِ إِلَیْکَ. و یُعَلِّمُهُ الْکِتابَ ای الکتابة و الخطّ بیده بعد ما بلغ اشده، و قیل فی طفولیته. و در وی آموزد اللَّه نبشتن و دبیری. وَ الْحِکْمَةَ: یعنی علم حلال و حرام و سنت و گفته‌اند که: کتاب اینجا جمله کتب منزل است و توریت و انجیل در عموم آن شود، اما تخصیص آن هر دو بذکر، تفضیل و شرف آن راست، چنانک جبرئیل و میکائیل تخصیص کرد بعد از ذکر عموم تفضیل و شرف ایشان را.

Ва рсўло атфаст бар вҷиҳоу қили тақдира :у иҷълаҳи рсўло . Ва қили мансӯби алии улҳол , яъне :у иълмаҳи алкитобу ҳўи расӯли ило банӣ Исроил . Гуфтаанд : охири пайғомбарон банӣ Исроили исо ( ъ ) буду аввали эшон Юсуф ( ъ ) .

وَ رَسُولًا عطف است بر وجیها و قیل تقدیره: و یجعله رسولا. و قیل منصوب علی الحال، یعنی: و یعلمه الکتاب و هو رسول الی بنی اسرائیل. گفته‌اند: آخر پیغامبران بنی اسرائیل عیسی (ع) بود و اول ایشان یوسف (ع).

Рӯй ан алнабӣ ( с ) қоли беъсати алии асари смониаҳи олоФи набӣ , арбаъаи олоФи ман банӣ Исроил .

روی انّ النبی (ص) قال بعثت علی اثر ثمانیة آلاف نبیّ، اربعة آلاف من بنی اسرائیل.

Қавлаи أнии қади ҷӣткми боиаҳи ман рбкм яъне ки вайро брсўлӣ .

قوله أَنِّی قَدْ جِئْتُکُمْ بِآیَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ یعنی که وی را برسولی.

Ббнӣ Исроил фиристод то гуфт ки : ман омадами бшмо ва аломатӣ оварадам аз худои бшмо ки гувоҳӣ медиҳад бар набуввату рисолати ман , гуфтанд : он чаҳ аломатаст ? ҷавоб дод , أнии أхлқи лаками ман алтини бксри алифи қроءаҳи нофеъ бар азмори қавл ва эшон ки أнии бнсб алиф хонанд маънӣ онаст ки : алоиаҳи ании ахлқи лаками ман алтини маънии халқи бҳқиқт ибдоъасту ихтироъи аъён . Ва лои холиқи алои аллоҳи ъзу ҷл , аммо исо бар сиблат тўсъ гуфт : أхлқи лаками ман алтини кҳиӣаҳи алтир эй аҷъли лаками ман алтин мегуяд : кунаму созами шуморо аз гул чун сони мурғ , ФأнФхи фӣаи алнФхи ҷаъли алриҳи фии алшии ء ва манеҳ алнФхаҳ .

ببنی اسرائیل فرستاد تا گفت که: من آمدم بشما و علامتی آوردم از خدای بشما که گواهی میدهد بر نبوت و رسالت من، گفتند: آن چه علامت است؟ جواب داد، أَنِّی أَخْلُقُ لَکُمْ مِنَ الطِّینِ بکسر الف قراءة نافع بر اضمار قول و ایشان که أنّی بنصب الف خوانند معنی آنست که: الآیة انّی اخلق لکم من الطین معنی خلق بحقیقت ابداع است و اختراع اعیان. و لا خالق الا اللَّه عزّ و جل، اما عیسی بر سبیل توسع گفت: أَخْلُقُ لَکُمْ مِنَ الطِّینِ کَهَیْئَةِ الطَّیْرِ ای اجعل لکم من الطین میگوید: کنم و سازم شما را از گل چون سان مرغ، فَأَنْفُخُ فِیهِ النّفخ جعل الریح فی الشی‌ء و منه النفخة.

Фикўни тирои қроءаҳ оммааст бёء , мегуяд бод дар он даҳум то мурғӣ буд . Фикўни тоӣрои қроءаҳи маданӣ ва ёқӯбаст . Яъне ки то паранда буд гуфтаанд ки : хафоаш буд , турфатарин мурғҳо , бгўшт май пурд ва бехоя зиҳ кунад . Ва шер диҳад ки пистон дорад ва дандон дорад ва ҳайз бинад .

فَیَکُونُ طَیْراً قراءة عامه است بیاء، میگوید باد در آن دهم تا مرغی بود. فیکون طائرا قراءة مدنی و یعقوب است. یعنی که تا پرنده بود گفته‌اند که: خفاش بود، طرفه‌ترین مرغها، بگوشت می‌پرد و بی‌خایه زه کند. و شیر دهد که پستان دارد و دندان دارد و حیض بیند.

Он гуҳ гуфт : бإзни аллоҳи аҳл маъонӣ гуфтанд : ин бإзни аллоҳ фасласт миёни феъли худоу феъли исо дар халқ , ва дар нафх нагуфт бозни аллоҳ ва ҳамчунин дар أбрии алأкмаҳу алأбрс , ва дар أнбӣкми бмои тأклўн ва мо тдхрўн нагуфт бозни аллоҳ ки ин ҳама аз афъол исоаст аммо бӯдани мурғу зинда кардани вайу аҳёءи мурдагони бозни аллоҳ дар он пайваст ки он хабари феъл худоӣасту махлуқро дар он ҳеҷ роҳ нест .

آن گه گفت: بِإِذْنِ اللَّهِ اهل معانی گفتند: این بِإِذْنِ اللَّهِ فصل است میان فعل خدا و فعل عیسی در خلق، و در نفخ نگفت باذن اللَّه و همچنین در أُبْرِئُ الْأَکْمَهَ وَ الْأَبْرَصَ، و در أُنَبِّئُکُمْ بِما تَأْکُلُونَ وَ ما تَدَّخِرُونَ نگفت باذن اللَّه که این همه از افعال عیسی است اما بودن مرغ و زنده کردن وی و احیاء مردگان باذن اللَّه در آن پیوست که آن خبر فعل خدایی است و مخلوق را در آن هیچ راه نیست.

Қавлау أбрии алأкмаҳ ва алأбрс гуфтаанд ки : акмаҳ шаб кӯраст , ва гуфтаанд : нобӣнои модар зодаст ,у абрс писаст . Ва ин ду айб аз миёни айбҳо ва иллатҳо махсӯс кард ки мардумро бмдоўоти он ҳеҷ роҳ нест , то исоро муъҷиза бошад .

قوله وَ أُبْرِئُ الْأَکْمَهَ وَ الْأَبْرَصَ گفته‌اند که: اکمه شب کورست، و گفته‌اند: نابینای مادر زاد است، و ابرص پیس است. و این دو عیب از میان عیبها و علتها مخصوص کرد که مردم را بمداوات آن هیچ راه نیست، تا عیسی را معجزه باشد.

Ва рӯзгори эшон рӯзгори тиб буд : зиракон ва ҳакямон буданд дар миёни эшон ,у ончӣ дар вусъ одамӣ ояд аз навъи мудовимату фунуни муъолиҷоти эшон биҷой меовараданд ва дар он моҳир буданд . Пас раби Алъоламин муъҷизаи исои ҳам аз он ҷинси сохт ки эшон дар он моҳир буданд . То дар эшон асар бештар кунад . Вҳби бен мнбаҳ гуфт ки : рӯз будӣ ки панҷоҳ ҳазор кас мудовоат кардӣ , азин беморону асирону нобӣноёну девонагон , ҳар кас ки тоқат доштӣ бар исо рафтӣ , ва он гуҳ натавонистӣ рафтан исо бирав худ рафтӣ . Ва он гуҳи мудовоати ваии он будӣ ки он беморро дуо гуфтӣу дасти буи фурӯ оварадӣ бар шарти имон . Гуфтаанд ки : ин дуо гуфтӣ : « аллоҳам ! анати илоҳи ман фии алсмоءу илоҳи ман фии аларз , лои илоҳи Фиҳмои ғайрик ,у анати ҷаббори ман фии алсмоءу ҷаббори ман фии аларзи лои ҷаббори Фиҳмои ғайрик ,у анати ҳукми ман фии алсмоءу ҳукми ман фии аларз , лои ҳукми Фиҳмои ғайрик , қдртки фии аларзи кқдртки фии алсмоء ,у слтонки фии аларзи кслтонки фии алсмоء , асأлки босмки алкбиру вҷҳки алмниру млкки алқдим , анки алии кули шайъи ءи қадир .

و روزگار ایشان روزگار طبّ بود: زیرکان و حکیمان بودند در میان ایشان، و آنچه در وسع آدمی آید از نوع مداومت و فنون معالجات ایشان بجای می‌آوردند و در آن ماهر بودند. پس رب العالمین معجزه عیسی هم از آن جنس ساخت که ایشان در آن ماهر بودند. تا در ایشان اثر بیشتر کند. وهب بن منبه گفت که: روز بودی که پنجاه هزار کس مداوات کردی، ازین بیماران و اسیران و نابینایان و دیوانگان، هر کس که طاقت داشتی بر عیسی رفتی، و آن گه نتوانستی رفتن عیسی برو خود رفتی. و آن گه مداوات وی آن بودی که آن بیمار را دعا گفتی و دست بوی فرو آوردی بر شرط ایمان. گفته‌اند که: این دعا گفتی: «اللّهمّ! انت اله من فی السماء و اله من فی الارض، لا اله فیهما غیرک، و انت جبّار من فی السماء و جبار من فی الارض لا جبّار فیهما غیرک، و انت حکم من فی السماء و حکم من فی الارض، لا حکم فیهما غیرک، قدرتک فی الارض کقدرتک فی السماء، و سلطانک فی الارض کسلطانک فی السّماء، اسألک باسمک الکبیر و وجهک المنیر و ملکک القدیم، انک علی کل شی‌ء قدیر.

Ва أҳии аламутии бإзн аллоҳ гуфтаанд ки : Масеҳи мурда зинда накард магар ки Ҷабраил дар он ҳоли ҳозир буд ва чаҳор кас маърӯфанд ки зинда кард эшонро : яке ъозри дӯстӣ буд аз дӯстони исо ( ъ ) , бемор шуд хоҳари хеши бнздик исо фиристод то вайро хабар диҳад . Ва миёни эшон се рӯзаи роҳ буд , чун исоу асҳоб ӯ омаданд , ъозр аз дунёи рафта буд , басари хок вай шуд , исо , ва ин дуо бигуфт аллоҳами раби алсмоўоти алсбъ , ва аларзин алсбъи анки арслтнии ило банӣ Исроил , адъўҳми илои динку ахбрҳми ании аҳиии аламутии бознк , Фоҳии алъозр » ин дуо бигуфт ,у ъозри сар аз хок бар зад зинда , ва бо исо биёмад ,у рӯзгорӣ дигар бизӣаст ,у вайро баъд аз он фарзанд омад .

وَ أُحْیِ الْمَوْتی‌ بِإِذْنِ اللَّهِ گفته‌اند که: مسیح مرده زنده نکرد مگر که جبرئیل در آن حال حاضر بود و چهار کس معروفند که زنده کرد ایشان را: یکی عاذر دوستی بود از دوستان عیسی (ع)، بیمار شد خواهر خویش بنزدیک عیسی فرستاد تا وی را خبر دهد. و میان ایشان سه روزه راه بود، چون عیسی و اصحاب او آمدند، عاذر از دنیا رفته بود، بسر خاک وی شد، عیسی، و این دعا بگفت اللّهم ربّ السماوات السبع، و الارضین السبع انّک ارسلتنی الی بنی اسرائیل، ادعوهم الی دینک و اخبرهم انی احیی الموتی باذنک، فاحی العاذر» این دعا بگفت، و عاذر سر از خاک بر زد زنده، و با عیسی بیامد، و روزگاری دیگر بزیست، و وی را بعد از آن فرزند آمد.

Дигари ибни алъҷўз , мурда буд ва бар ҷинозаи ниҳода май бурданд , исо дуо кард ва дар он ҳол зинда шуд , аз ҷиноза фурӯд омаду ҷома дар пӯшед , ва бо аҳл хеш шуд ,у баъд аз он фарзанди зод . Сдигри ибнаи алъошр , исо ( ъ )ро гуфтанд ки : ин зани дируз фармон ёфт исо дуо кард зинда шуд ,у баъд аз он рӯзгорӣ бимонаду фарзанди зод , чаҳоруми соми бен Нӯҳ ( ъ ) исои басари хок вай шуд дуо кард зинда шуд , ва аз гӯр бар омад , мӯии як нимаи сари ваии сифед шуда буд ва дар он рӯзгори сипедӣ дар мӯӣ набӯдӣ . Гуфтаанд ки соми бен Нӯҳи панҷсад сол аз умраши гузашта буд ҳама дар ҷавонӣу сиёҳи мӯе , пас он рӯз ки зинда шуд аз ҳайбату тарси қиёмати нимаи сари вай сипед шуд . Пас он гуҳ ки аз хок бар омад гуфт : қиёмат бархест ? исо гуфт : қиёмат бар брнхост , аммо ман турои брхўондми баноми аъзам то зинда шудӣ . Он гуҳ исо гуфт : ҳам бар ҷои бимир ! сом гуфт : бшрти онкӣ дуо кунӣ то аллоҳи таъолии марг бар ман осон кунад ва аз сакароти мӯат зинҳор диҳад ва эмин кунад ! исо дуо кард чунон ки ваии хосту бхок фурӯ шуд . Клбӣ гуфт : дъоءи исо ки бони мурда зинда кардӣ ин буд ки : « ё ҳӣ ё қиўм ! » .

دیگر ابن العجوز، مرده بود و بر جنازه نهاده می‌بردند، عیسی دعا کرد و در آن حال زنده شد، از جنازه فرود آمد و جامه در پوشید، و با اهل خویش شد، و بعد از آن فرزند زاد. سدیگر ابنة العاشر، عیسی (ع) را گفتند که: این زن دیروز فرمان یافت عیسی دعا کرد زنده شد، و بعد از آن روزگاری بماند و فرزند زاد، چهارم سام بن نوح (ع) عیسی بسر خاک وی شد دعا کرد زنده شد، و از گور بر آمد، موی یک نیمه سر وی سفید شده بود و در آن روزگار سپیدی در موی نبودی. گفته‌اند که سام بن نوح پانصد سال از عمرش گذشته بود همه در جوانی و سیاه مویی، پس آن روز که زنده شد از هیبت و ترس قیامت نیمه سر وی سپید شد. پس آن گه که از خاک بر آمد گفت: قیامت برخاست؟ عیسی گفت: قیامت بر برنخاست، اما من ترا برخواندم بنام اعظم تا زنده شدی. آن گه عیسی گفت: هم بر جای بمیر! سام گفت: بشرط آنکه دعا کنی تا اللَّه تعالی مرگ بر من آسان کند و از سکرات موت زینهار دهد و ایمن کند! عیسی دعا کرد چنان که وی خواست و بخاک فرو شد. کلبی گفت: دعاء عیسی که بآن مرده زنده کردی این بود که: «یا حیّ یا قیوم!».

Қавла :у أнбӣкми бмои тأклўн муфассирон гуфтанд : чун исо ( ъ ) мурда зинда кард ,у акмаҳу абрсро беайб кард , қавм вай гуфтанд : ин саҳараст , бҷодўиӣ ва устодӣ кардӣ ! ва мо негроем то онкии моро хабари диҳӣ аз он чаҳ дар хонҳои хеш мехӯрем ва менаҳем ! пас исои эшонро хабар дорад ки бомдоди бахонаҳои хеш чаҳ хӯрданду боқии рӯзро чаҳ ниҳоданд . Садӣ гуфт : исо дар китоб буд , ва бо кӯдакон гуфтӣ ки : падарону модарони шумо фалон таом хӯрданд ва аз баҳри шумо ки кўдкониди чандин бар гирифтанд ва ниҳоданд .

قوله: وَ أُنَبِّئُکُمْ بِما تَأْکُلُونَ مفسران گفتند: چون عیسی (ع) مرده زنده کرد، و اکمه و ابرص را بی‌عیب کرد، قوم وی گفتند: این سحر است، بجادویی و استادی کردی! و ما نگرویم تا آنکه ما را خبر دهی از آن چه در خانهای خویش میخوریم و می‌نهیم! پس عیسی ایشان را خبر دارد که بامداد بخانه‌های خویش چه خوردند و باقی روز را چه نهادند. سدی گفت: عیسی در کتّاب بود، و با کودکان گفتی که: پدران و مادران شما فلان طعام خوردند و از بهر شما که کودکانید چندین بر گرفتند و نهادند.

Кӯдакон бо хонҳо шудандӣ ва гиристан дар гирифтандӣ ки шумо ин хӯрдед ва он хӯрдед ва чандин ниҳодед . Эшон гуфтандӣ : шуморо ки хабар дод аз ҳолу қиссаи мо ? кӯдакон мегуфтанд ки исои моро аз он хабар дод . Пас кӯдаконро ҳама аз китоб боз гирифтанд ва дар хонае ҷамъ карданд ва гуфтанд : « лои тлъбўои маъаи ҳозои алсоҳр » ! бо ин ҷодӯгар бозӣ макунед ва бо ваии мёмизид ! исо баталаб эшон рафт , падарон гуфтанд : эшон ин ҷои ҳозир наанд .

کودکان با خانها شدندی و گریستن در گرفتندی که شما این خوردید و آن خوردید و چندین نهادید. ایشان گفتندی: شما را که خبر داد از حال و قصه ما؟ کودکان میگفتند که عیسی ما را از آن خبر داد. پس کودکان را همه از کتّاب باز گرفتند و در خانه‌ای جمع کردند و گفتند: «لا تلعبوا مع هذا السّاحر»! با این جادوگر بازی مکنید و با وی میامیزید! عیسی بطلب ایشان رفت، پدران گفتند: ایشان این جا حاضر نه‌اند.

Исо донист ки эшон дар кадом хонаанд . Гуфт : пас дарин хона кианд ? падарон гуфтанд : « хнозир » исо гуфт « кзлки икўнўн » ҳамчунин бошанд ! пас падарон чун эшон боздиданд , ҳама хнозир буданд , чунон ки худ гуфта буданд . Пас ин қисса дар банӣ Исроил ошкоро шуд , ҳамаи қасд исо карданд , модари исои вайро бар гирифт ва бар мркўбии нишонд ва аз он душманон бигурехтанд ва бмср шуданд .

عیسی دانست که ایشان در کدام خانه‌اند. گفت: پس درین خانه که‌اند؟ پدران گفتند: «خنازیر» عیسی گفت «کذلک یکونون» همچنین باشند! پس پدران چون ایشان بازدیدند، همه خنازیر بودند، چنان که خود گفته بودند. پس این قصه در بنی اسرائیل آشکارا شد، همه قصد عیسی کردند، مادر عیسی وی را بر گرفت و بر مرکوبی نشاند و از آن دشمنان بگریختند و بمصر شدند.

إни фии злк эй Фимои зикрати лоиаҳи лаками إни кантами муъминин . Ва мсдқои насби алии улҳолу алвасф . Лмои байни ядии ман алтўроаҳ эй алкитоби алзии анзли қаблӣ ,у қили маъноа . Аҳққи мо ?утӣ ба ман алтўроаҳ эй болтўроаҳи Фикўни злки мъдўдои ман ҷумлаи мӯъҷизота . Ва лأҳли лаками баъзи алзии ҳарами алайкум муфассирон гуфтанд : дар шариъати Мӯсо ( ъ ) гӯшти шутур ва баъзе мурғону моҳёни ҳаром буд бар банӣ Исроил . Чунонк онҷо гуфт : Фбзлми ман аллазӣнаи ҳодўои ҳрмнои алайҳими таййиботи أҳлти ?лаам . Раби Алъоламин он баришон ҳалол кард бар забони исоу ҷӣткми боиаҳи ман рбкм мегуяд : оварадам бшмои нишоне аз худованди шумо , ин нишон ҷумла мӯъҷизотасту ъҷоӣби кори вай ки далолат кард бар дурустии рисолату набуввати вай . Аммо бар лафз вҳдон гуфт ки аз рӯй далолати ҳамаи як ҷинсаст .

إِنَّ فِی ذلِکَ ای فیما ذکرت لَآیَةً لَکُمْ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ. وَ مُصَدِّقاً نصب علی الحال و الوصف. لِما بَیْنَ یَدَیَّ من التوراة ای الکتاب الذی انزل قبلی، و قیل معناه. احقق ما اتی به مِنَ التَّوْراةِ ای بالتوراة فیکون ذلک معدودا من جملة معجزاته. وَ لِأُحِلَّ لَکُمْ بَعْضَ الَّذِی حُرِّمَ عَلَیْکُمْ مفسران گفتند: در شریعت موسی (ع) گوشت شتر و بعضی مرغان و ماهیان حرام بود بر بنی اسرائیل. چنانک آنجا گفت: فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِینَ هادُوا حَرَّمْنا عَلَیْهِمْ طَیِّباتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ. رب العالمین آن بریشان حلال کرد بر زبان عیسی وَ جِئْتُکُمْ بِآیَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ میگوید: آوردم بشما نشانی از خداوند شما، این نشان جمله معجزاتست و عجائب کار وی که دلالت کرد بر درستی رسالت و نبوت وی. اما بر لفظ وحدان گفت که از روی دلالت همه یک جنس است.

Фотқўои аллоҳу أтиъўн эй вҳдўои аллоҳу атиъўнии Фимои амрткм ба ман алнсиҳаҳ .

فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَطِیعُونِ ای وحّدوا اللَّه و اطیعونی فیما امرتکم به من النصیحة.

إни аллоҳи рабӣу рбкми Фоъбдўаҳи ҳозои сироти мустақӣми ин сухани ӣнҷо ва дар сӯраи Марям безорӣаст аз ончии тарсоён даъвӣ карданд дар вай . Яъне агар ман аз афъоли илоҳӣ чун мурдаи зинда кардану мурғи зиндаи сохтану ғайри он чизе намудем бар тариқи мӯъҷизоту баёни далолат бар сиҳҳати рисолат , худоиро ъзу ҷл бандааму офарӣда ӯ , ва аллоҳаст ки худоӣ манасту худои шумо , ӯро парастед ва ӯро банда бошед ,у бегонагӣу яктоеи вай иқрор диҳед , роҳ рост инаст . Ҳар ки азин баргашт бар роҳ рост несту дайни ваии бсФт истиқомат нест .

إِنَّ اللَّهَ رَبِّی وَ رَبُّکُمْ فَاعْبُدُوهُ هذا صِراطٌ مُسْتَقِیمٌ این سخن اینجا و در سوره مریم بیزاری است از آنچه ترسایان دعوی کردند در وی. یعنی اگر من از افعال الهی چون مرده زنده کردن و مرغ زنده ساختن و غیر آن چیزی نمودم بر طریق معجزات و بیان دلالت بر صحت رسالت، خدای را عزّ و جلّ بنده‌ام و آفریده او، و اللَّه است که خدای منست و خدای شما، او را پرستید و او را بنده باشید، و بیگانگی و یکتایی وی اقرار دهید، راه راست اینست. هر که ازین برگشت بر راه راست نیست و دین وی بصفت استقامت نیست.