Қавлаи таъолӣу إзи қолати алмлоӣкаҳ ё Марями алоиаҳ . . . Худои оламёни кирдигори ҷаҳонён , рӯзии гумори бандагон , бахшояндау меҳрбон , навозандаи дӯстони дарин ояти Марямро бнўохт , ва бо вай кароматҳо кард . Ва бони кароматҳо бар занони ҷаҳонён тафзил дод ва аз ҳама ҷудо кард . Аввал онаст ки ӯро бндоء каромат бархонад ки ё Марям азизаст ин хитоб ! азизаст ин Нидо ! ки ҳазорон ҳазор анбёءу авлиёъи рафтанд ё дар рӯҳ ёфт он рафтанд , ё дар ҳасрату орзӯии он рафтанд ! эй ҷони ҷаҳон агар ҳазор бори ту ӯро бархонӣ гӯйӣ « рабии рабӣ ! » чунон набӯд ки ӯ як бори туро бар хонд ки « абдии абдӣ ! » агар чанд ӯро бхдоўндии пазирӣ , судат надорад , ки худовандӣ ӯ худ туро лозимаст кор он дорад ки ӯ як бори турои ббндгии пазирад .

قوله تعالی وَ إِذْ قالَتِ الْمَلائِکَةُ یا مَرْیَمُ الایة... خدای عالمیان کردگار جهانیان، روزی گمار بندگان، بخشاینده و مهربان، نوازنده دوستان درین آیت مریم را بنواخت، و با وی کرامتها کرد. و بآن کرامتها بر زنان جهانیان تفضیل داد و از همه جدا کرد. اوّل آنست که او را بنداء کرامت برخواند که یا مَرْیَمُ عزیزست این خطاب! عزیز است این ندا! که هزاران هزار انبیاء و اولیاء رفتند یا در روح یافت آن رفتند، یا در حسرت و آرزوی آن رفتند! ای جان جهان اگر هزار بار تو او را برخوانی گویی «ربّی ربّی!» چنان نبود که او یک بار ترا بر خواند که «عبدی عبدی!» اگر چند او را بخداوندی پذیری، سودت ندارد، که خداوندی او خود ترا لازم است کار آن دارد که او یک بار ترا ببندگی پذیرد.

Бӯи язиди бастомии қудс сира гуфт : аўқФнӣ алҳақ субҳонаи байни идиаҳи алифи мавқифи иързи алии алммлкаҳи Фоқўли лои аридҳо . Фқоли лии фии охири алмўқФ ё бо язид ! мо таред ? қиллат : аред ан ло аред Эй аред мо таред . Фқоли таъолии ъзи исма : ?утати абдии ҳқо . Ҳар чанд турои Зуҳра он нест ки бо ҳақи бӯи язид ва аз сухани гӯйӣ . Охир кам аз он набошад ки ниёзӣ арза кунӣ ,у сӯзӣ ва орзўӣӣ бинмое гӯйӣ : худовандо ! баномӣу нишоне басанда карда ам омадӣ ки аз даргоҳи худ маро номӣ наҳй ҳар ном ки хоҳӣ , то буд . Мардӣ ба бозори рафта буд то ғуломии хирад , ғуломон арза карданд , яке ихтиёр кард то бихарад , гуфт : эй ғулом чаҳ номӣ ? гуфт : аввали бихар то туро бошам пас баҳри ном ки хоҳӣ мехон ! чун банда ӯ бошӣ баҳри ном ки хоҳад туро хонду баҳри сифат ки хоҳад то дорад .

بو یزید بسطامی قدّس سرّه گفت: اوقفنی الحق سبحانه بین یدیه الف موقف یعرض علیّ المملکة فاقول لا اریدها. فقال لی فی آخر الموقف یا با یزید! ما ترید؟ قلت: ارید ان لا ارید ای ارید ما ترید. فقال تعالی عز اسمه: اتت عبدی حقا. هر چند ترا زهره آن نیست که با حق بو یزید و از سخن گویی. آخر کم از آن نباشد که نیازی عرضه کنی، و سوزی و آرزوئی بنمایی گویی: خداوندا! بنامی و نشانی بسنده کرده‌ام آمدی که از درگاه خود مرا نامی نهی هر نام که خواهی، تا بود. مردی به بازار رفته بود تا غلامی خرد، غلامان عرضه کردند، یکی اختیار کرد تا بخرد، گفت: ای غلام چه نامی؟ گفت: اول بخر تا ترا باشم پس بهر نام که خواهی می‌خوان! چون بنده او باشی بهر نام که خواهد ترا خواند و بهر صفت که خواهد تا دارد.

Устоди бӯ алӣ гуфт : периро дидам азин девори бони девор май шитофти дармонда ва саросема гашта . Гуфт : аз сари ҷавонии худ аз вай савол кардам ки ё шайхи андарин вақт чаҳ шарбати хӯрдае ? гуфт : моро худ он на бас ки бори худои олами моро бёгоҳонд ки шуморо ман офаридам , ва ман худованд шумоем . Ва дигари чизе дар май бояд ?

استاد بو علی گفت: پیری را دیدم ازین دیوار بآن دیوار می‌شتافت درمانده و سراسیمه گشته. گفت: از سر جوانی خود از وی سؤال کردم که یا شیخ اندرین وقت چه شربت خورده‌ای؟ گفت: ما را خود آن نه بس که بار خدای عالم ما را بیاگاهاند که شما را من آفریدم، و من خداوند شمایم. و دیگر چیزی در می‌باید؟

Навохт дигари Марямро онаст ки , раби Алъоламин ӯро рақам астФоӣит кашид бадви ҷойгаҳ дар аввали ояту охири оят . Гуфт : астФоку тҳрк ,у астФоки алии нсоءи Алъоламин кро буд аз занони ҷаҳонёни ин каромат ки вайро буд ? аз дунёу ҷаҳонёни озод буд , чунонк гуфт : мо фии батнии мҳрроу онкӣ дар он озодии пазируфтау писандидаи худоӣ буд Фтқблҳои рабҳо бқбўли ҳасан . Ҷой ва нишастгоҳ ваии масҷиду миҳроб буд , ва дар он ҷойгаҳи рӯзии ваии равон аз даргоҳи худоӣ буд ваҷди ъндҳои рзқо . Ва он гуҳи парҳезгору худоро фармон бурдор буду канти ман алқонтин . Ва дар бузургӣу сиддиқии худои вайро гувоҳ буду أмаҳи сидиқа . Ва азин аҷабтар ки фарзандаш бепадар омад ва « рӯҳи аллоҳ » буду злки фии қавлаи إнмои алмсиҳи исои ибни Марями расӯли аллоҳу клмтаҳи أлқоҳои إлии Марям ва рӯҳ манеҳ раби Алъоламин дарин ояти исо ( ъ )ро чаҳор ном гуфт : Масеҳ , исои калимау рӯҳ . Яъне ки исо расӯл худост , ва мавҷӯд оварда сухани ваии кони суханро бмрим ӯ кунад , ва ҷонӣаст азуи бътоءи бахшида .

نواخت دیگر مریم را آنست که، رب العالمین او را رقم اصطفائیت کشید بدو جایگه در اول آیت و آخر آیت. گفت: اصْطَفاکِ وَ طَهَّرَکِ، وَ اصْطَفاکِ عَلی‌ نِساءِ الْعالَمِینَ کرا بود از زنان جهانیان این کرامت که وی را بود؟ از دنیا و جهانیان آزاد بود، چنانک گفت: ما فِی بَطْنِی مُحَرَّراً و آنکه در آن آزادی پذیرفته و پسندیده خدای بود فَتَقَبَّلَها رَبُّها بِقَبُولٍ حَسَنٍ. جای و نشستگاه وی مسجد و محراب بود، و در آن جایگه روزی وی روان از درگاه خدای بود وَجَدَ عِنْدَها رِزْقاً. و آن گه پرهیزگار و خدا را فرمان بردار بود وَ کانَتْ مِنَ الْقانِتِینَ. و در بزرگی و صدیقی خدای وی را گواه بود وَ أُمُّهُ صِدِّیقَةٌ. و ازین عجبتر که فرزندش بی‌پدر آمد و «رَوْحِ اللَّهِ» بود و ذلک فی قوله إِنَّمَا الْمَسِیحُ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ رَسُولُ اللَّهِ وَ کَلِمَتُهُ أَلْقاها إِلی‌ مَرْیَمَ وَ رُوحٌ مِنْهُ رب العالمین درین آیت عیسی (ع) را چهار نام گفت: مسیح، عیسی کلمة و روح. یعنی که عیسی رسول خداست، و موجود آورده سخن وی کان سخن را بمریم او کند، و جانی است ازو بعطاء بخشیده.

Ва дарин оят гуфт : бклмаҳ манеҳ исмаи алмсиҳи исои ибни Марями вҷиҳои фии алднёу алохраҳи ршиносу неки ном дар дунё ва дар охират ,у Карим буд бар худои ъзу ҷл , вайро кароматҳоу мъҷзтҳо буд , яке он ки аз модар бепадар дар вуҷӯд омад . Дигари онкӣ аз нафхи Ҷабраили ҳосили гашт . Сдигри онкии бклмаҳ , ноофарӣда пайдо шуд , чаҳоруми онкии вайро дар кӯдакии ҳикмат ва дониш доду злки фии қавлаи таъолӣ . Ва иълмаҳи алкитобу алҳкмаҳу алтўроаҳу алإнҷил то охири ояти ҳамаи мӯъҷизот вайаст . Ва бҳкми онкӣ дар илми худо буд ки тарсоён дар ҳақ ӯ ғулув кунанд , раби Алъоламин ради он тарсоёнро вайро дар гаҳвораи баҳоли туфулият дар сухан оварад то гуфт : إнии абди аллоҳ яъне на чунонаст ки тарсоён гӯйанд , балки ман банда худоем офарӣда ӯему ваии худованди ман . Ва низ рад эшонаст ки дар модари вай таън заданд ки : ё أхти ҳорӯни мо кони أбўки амрأи сӯъ ! раби Алъоламин броءаҳи соҳати Марямро ,у равшанои чашми вайро он сухан дар ҳоли туфулият бар забон вай баранд .

و درین آیت گفت: بِکَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِیحُ عِیسَی ابْنُ مَرْیَمَ وَجِیهاً فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ روشناس و نیک نام در دنیا و در آخرت، و کریم بود بر خدای عزّ و جلّ، وی را کرامتها و معجزتها بود، یکی آن که از مادر بی‌پدر در وجود آمد. دیگر آنکه از نفخ جبرئیل حاصل گشت. سدیگر آنکه بکلمة، ناآفریده پیدا شد، چهارم آنکه وی را در کودکی حکمت و دانش داد و ذلک فی قوله تعالی. وَ یُعَلِّمُهُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ وَ التَّوْراةَ وَ الْإِنْجِیلَ تا آخر آیت همه معجزات وی است. و بحکم آنکه در علم خدا بود که ترسایان در حق او غلو کنند، رب العالمین رد آن ترسایان را وی را در گهواره بحال طفولیت در سخن آورد تا گفت: إِنِّی عَبْدُ اللَّهِ یعنی نه چنانست که ترسایان گویند، بلکه من بنده خدایم آفریده اویم و وی خداوند من. و نیز رد ایشانست که در مادر وی طعن زدند که: یا أُخْتَ هارُونَ ما کانَ أَبُوکِ امْرَأَ سَوْءٍ! رب العالمین براءة ساحت مریم را، و روشنایی چشم وی را آن سخن در حال طفولیت بر زبان وی براند.

Ин ҷои нуктае азизаст : чун дар илми худо буд ки Марям аз исои равшанои чашму сарвар дил хоҳад буд дар дунё ва дар уқбо , раби Алъоламин бору ранҷи исо дар вақти вилодат бар ваии ниҳоду злки фии қавлаи таъолӣ : Фأҷоءҳои алмхози إлии ҷзъи алнхлаҳ то ҳақи вай воҷиб шуд . Он гуҳ дар муқобилаи он ранҷу шиддати неъмату роҳат буи расед . Ва ҳоли Мустафо ( с ) бо модари ваии бъкси ин буд , чун дар илми худо буд ки модарро аз вай насиб нахоҳад буд , на дар дунё на дар охират , бори Мустафо ( с ) бар вай наниҳод , ва дар вақти вилодати ҳеҷ ранҷ буи нарасед , то ҳақӣ воҷиб нагашт . Назири ин қиссаи Нӯҳ ( ъ )аст бо уммати хеш ,у қиссаи Мустафо ( с )аст бо уммати хеш . Нӯҳро гуфтанд : ранҷи уммат бар хештан манеҳу бори блоءи эшон макаш , ки ҳаргизи туро аз эшон равшанои чашму сарвар дил нахоҳад буд , лни иؤмни ман қўмки إлои ман қади омни пас бар муқтазии ин хитоб дуо кард : раби лои тзри алии алأрзи ман алкоФрини дёро , ФФъли аллоҳи злк ,у Мустафо ( с )ро гуфтанд : ё Сайид ! ранҷи уммати хеш эҳтимол кун , ва бар эшон собир бош Фосбри комаи сабри أўлўои алъзми ман алрсл ва агар азишон зиштии бинӣ аз он даргузар ва афв кун : хзи алъФўу أмри болърФ ки туро аз имони эшон равшанои чашму сарвар дил хоҳад буд .

این جا نکته‌ای عزیز است: چون در علم خدا بود که مریم از عیسی روشنایی چشم و سرور دل خواهد بود در دنیا و در عقبی، رب العالمین بار و رنج عیسی در وقت ولادت بر وی نهاد و ذلک فی قوله تعالی: فَأَجاءَهَا الْمَخاضُ إِلی‌ جِذْعِ النَّخْلَةِ تا حق وی واجب شد. آن گه در مقابله آن رنج و شدت نعمت و راحت بوی رسید. و حال مصطفی (ص) با مادر وی بعکس این بود، چون در علم خدا بود که مادر را از وی نصیب نخواهد بود، نه در دنیا نه در آخرت، بار مصطفی (ص) بر وی ننهاد، و در وقت ولادت هیچ رنج بوی نرسید، تا حقی واجب نگشت. نظیر این قصه نوح (ع) است با امت خویش، و قصه مصطفی (ص) است با امت خویش. نوح را گفتند: رنج امّت بر خویشتن منه و بار بلاء ایشان مکش، که هرگز ترا از ایشان روشنایی چشم و سرور دل نخواهد بود، لَنْ یُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِکَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ پس بر مقتضی این خطاب دعا کرد: رَبِّ لا تَذَرْ عَلَی الْأَرْضِ مِنَ الْکافِرِینَ دَیَّاراً، ففعل اللَّه ذلک، و مصطفی (ص) را گفتند: یا سید! رنج امت خویش احتمال کن، و بر ایشان صابر باش فَاصْبِرْ کَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ و اگر ازیشان زشتی بینی از آن درگذر و عفو کن: خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ که ترا از ایمان ایشان روشنایی چشم و سرور دل خواهد بود.

ӣнҷои латифа Эй гуфтаанд чнонстӣ ки : раб Алъоламин гуфтӣ : бандаи ман ҳар чаҳ балоу меҳнат ва шиддатаст аз беморӣу гуруснагӣу тишнагӣу ғами рӯзӣу бими оқибат , ин ҳама аз Фриштгон бардоштем ва баришон ниҳодем ки Наими боқӣу биҳишти ҷовдонӣу ваъдаи дидору рзоءи зўи алҷлоли ҳама на эшонро сохтаем на эшонро бони ваъда Эй додаем , бандаи ман туро ки ин ҳама бало додаму меҳнату мусӣбат бар ту рехтам аз онаст ки Наими хулду биҳишти боқии ҳам турои сохтам ва бтў додам , қисмати мо чунинаст , онҷо ки ганҷаст раҳи гузари он бар ранҷаст ,у онҷо ки балост самараи он шифо ва атоаст .

اینجا لطیفه‌ای گفته‌اند چنانستی که: رب العالمین گفتی: بنده من هر چه بلا و محنت و شدت است از بیماری و گرسنگی و تشنگی و غم روزی و بیم عاقبت، این همه از فریشتگان برداشتیم و بریشان نهادیم که نعیم باقی و بهشت جاودانی و وعده دیدار و رضاء ذو الجلال همه نه ایشان را ساخته‌ایم نه ایشان را بآن وعده‌ای داده‌ایم، بنده من ترا که این همه بلا دادم و محنت و مصیبت بر تو ریختم از آنست که نعیم خلد و بهشت باقی هم ترا ساختم و بتو دادم، قسمت ما چنین است، آنجا که گنج است ره گذر آن بر رنج است، و آنجا که بلاست ثمره آن شفا و عطا است.