Қавлаи таъолӣ : ва ман ибтғи ғайри алإсломи динои Флн иқбл манеҳ алоиаҳ . . . Ҳар дайн ки на ислом , ботиласт . Ҳар амал ки на атбоъи суннат , тухм ҳасратаст . Ислом дарахтаст , суннати обишхури он ,у имони самараи он ,у ҳақи ҷли шаънаи ншонндаҳи ону прўронндаҳи он . Ва ин чашмаи суннати мадад ки мегирад аз аноят илоҳӣ мегирад . Агар алъёзи биллоҳи он аноят боз гирад чашма хушк шавад ,у шаҷараи маъаттал ва ақим гардад , ва низ самараи имони надиҳад , ва бар шарафи заволу ҳалок буд . Ин мисли он гуруҳаст ки муртад шуданд ва аз исломи баргаштанд , боз чун анояти раббонии собиқ буду чашмаи суннат мадад диҳад , аз калимаи тайибаи он шаҷараро фаръи созанд , ва аз ақидаи покизаи самарае созанд , ва он фаръро аз осмони ҳидояти мсъди созанд ,у самараи он дар ҳоли ҳаёау ммоаҳ мустадом гардонанд . То ҳаргиз мунқатиъ нагардад . Инаст ки раби Алъоламин бар тариқ мисл гуфт : зарби аллоҳи Маслан калимаи тайибаи кшҷраҳи тайиба , أслҳои собит ва фаръҳо фии алсмоءи тؤтии أклҳои кули ҳайни бإзни рабҳо . Ва гуфтаанд : исломи бзрб мисли , чароғӣаст аз нур аъзам барафрӯхта , ва аз нури суннати Модату парвариши он падед карда ,у илайҳи алошораҳи бқўлаҳи ъзу ҷл : أи Фмни шарҳи аллоҳи садраи ллإсломи Фҳўи алии нури ман раба мегуяд : ҳар синае ки раби алъзти чароғи исломи андари он сина бар афрӯхт , мадад гоҳе аз нури суннати онро падед оварад , то ҳамвора он синаи оростау афрӯхта буд . Пас ҳар киро аз суннати шама Эй нест , вайро дар исломи баҳра Эй нест .

قوله تعالی: وَ مَنْ یَبْتَغِ غَیْرَ الْإِسْلامِ دِیناً فَلَنْ یُقْبَلَ مِنْهُ الآیة... هر دین که نه اسلام، باطل است. هر عمل که نه اتّباع سنّت، تخم حسرت است. اسلام درخت است، سنّت آبشخور آن، و ایمان ثمره آن، و حق جلّ شأنه نشاننده آن و پروراننده آن. و این چشمه سنّت مدد که میگیرد از عنایت الهی میگیرد. اگر العیاذ باللّه آن عنایت باز گیرد چشمه خشک شود، و شجره معطّل و عقیم گردد، و نیز ثمره ایمان ندهد، و بر شرف زوال و هلاک بود. این مثل آن گروه است که مرتدّ شدند و از اسلام برگشتند، باز چون عنایت ربّانی سابق بود و چشمه سنّت مدد دهد، از کلمه طیّبه آن شجره را فرع سازند، و از عقیده پاکیزه ثمره‌ای سازند، و آن فرع را از آسمان هدایت مصعد سازند، و ثمره آن در حال حیاة و مماة مستدام گردانند. تا هرگز منقطع نگردد. این است که ربّ العالمین بر طریق مثل گفت: ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا کَلِمَةً طَیِّبَةً کَشَجَرَةٍ طَیِّبَةٍ، أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِی السَّماءِ تُؤْتِی أُکُلَها کُلَّ حِینٍ بِإِذْنِ رَبِّها. و گفته‌اند: اسلام بضرب مثل، چراغی است از نور اعظم برافروخته، و از نور سنّت مادّت و پرورش آن پدید کرده، و الیه الاشارة بقوله عزّ و جلّ: أَ فَمَنْ شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ فَهُوَ عَلی‌ نُورٍ مِنْ رَبِّهِ میگوید: هر سینه‌ای که ربّ العزّت چراغ اسلام اندر آن سینه بر افروخت، مدد گاهی از نور سنّت آن را پدید آورد، تا همواره آن سینه آراسته و افروخته بود. پس هر که را از سنّت شمّه‌ای نیست، وی را در اسلام بهره‌ای نیست.

Ривоят кунанд аз шофиӣ ( раҳ ) ки гуфт : худоиро ъзу ҷл дар хоб дидам ки бо ман гуфт : « тмни алӣ » аз ман орзӯеи хоҳ . Гуфтам : « амтнии алии алислом » , яъне маро ки меронӣ , бар исломи мейрон худовандо . Фқоли ъзу ҷл : « қулу алии алснаҳ » , яъне ки : чун исломи хоҳӣ , бо он суннати хоҳ . Чунин гӯй ки маро бар ислом ва бар суннати мейрон , ки ислом бесуннат нест , ва ҳар эътиқод ки на бо суннатаст он пазируфта нест , ва ҳар дайн ки мартабати дори он суннат нест , он дайн ҳақ нест .

روایت کنند از شافعی (ره) که گفت: خدای را عزّ و جلّ در خواب دیدم که با من گفت: «تمنّ علیّ» از من آرزویی خواه. گفتم: «امتنی علی الاسلام»، یعنی مرا که میرانی، بر اسلام میران خداوندا. فقال عزّ و جلّ: «قل و علی السّنّة»، یعنی که: چون اسلام خواهی، با آن سنّت خواه. چنین گوی که مرا بر اسلام و بر سنّت میران، که اسلام بی سنّت نیست، و هر اعتقاد که نه با سنّت است آن پذیرفته نیست، و هر دین که مرتبت دار آن سنّت نیست، آن دین حق نیست.

Аҳли маърифатро дар исломи рамзӣ дигараст , гуфтанд : ислом ҳақасту астсломи ҳақиқат ,у лкли ҳақи ҳқиқаҳ . Ислом шариъатасту астсломи тариқат . Манзили гоҳи ислом садраст ,у манзили гоҳи астсломи дил . Ислом чун танасту астслом чун рӯҳ . Тан берӯҳ мурдораст ,у рӯҳ бетан на бакораст . Исломи дайнро дараҷа каминааст : аз ширки брстн ва боямон пайвастан ,у астсломи дараҷа мҳинаҳаст : аз худ брстн ва дар ҳақи пайвастан . Инаст ки аллоҳи таборак ва таъолӣ гуфт : إлои аллазӣнаи тобўои ман баъди злку أслҳўо ҳар ки аз ширк бараст ва дар исломи пайваст аз ҷумла тоӣбонаст . Ҳар ки аз худ барасту баҳақи пайваст аз ҷумлаи солҳонст .

اهل معرفت را در اسلام رمزی دیگر است، گفتند: اسلام حق است و استسلام حقیقت، و لکلّ حقّ حقیقة. اسلام شریعت است و استسلام طریقت. منزل گاه اسلام صدر است، و منزل گاه استسلام دل. اسلام چون تن است و استسلام چون روح. تن بی‌روح مردار است، و روح بی‌تن نه بکار است. اسلام دین را درجه کمینه است: از شرک برستن و بایمان پیوستن، و استسلام درجه مهینه است: از خود برستن و در حق پیوستن. این است که اللَّه تبارک و تعالی گفت: إِلَّا الَّذِینَ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِکَ وَ أَصْلَحُوا هر که از شرک برست و در اسلام پیوست از جمله تائبان است. هر که از خود برست و بحق پیوست از جمله صالحانست.

Ин ҳар ду онанд ки аллоҳ бар эшон меҳрбонаст ,у омрзгор эшонаст .

این هر دو آنند که اللَّه بر ایشان مهربانست، و آمرزگار ایشان است.

Қавла : Фإни аллоҳи ғафур раҳим ҳамонаст ки ҷой дигар гуфт : إни ткўнўои солеҳин Фإнаҳи кони ллأўобини ғФўро .

قوله: فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ همانست که جای دیگر گفت: إِنْ تَکُونُوا صالِحِینَ فَإِنَّهُ کانَ لِلْأَوَّابِینَ غَفُوراً.

إни аллазӣнаи кФрўои баъди إимонҳми алоиаҳ . . . Уламои шариъатро иҷмоъаст ки куфри муртад ғализтараст аз куфри аслӣ ,у уқубати ваии сахттар ва саъбтар . На бинӣ ки аз кофари аслӣ ҷузят пазиранд . Ва бар куфр хеш бигузоранд ,у муртадро нагузоранд бар куфр , ва на аз вай ҷузят пазиранд , аммо алъўди илои алислом ва аммо алқтл . Ҳамчунин соликони тариқатро иттифоқаст ки фатрати аҳли иродат саъбтараст аз маъсияти аҳли одат ,у уқубат бозгаштани раванда аз роҳи ҳақ дар ниҳоят тамомтараст аз уқубат бозмондани вай дар бдоит . Инаст ки раб Алъоламин гуфт : Фмни икФри баъди мнкми Фإнии أъзбаҳи ъзобои лои أъзбаҳи أҳдои ман Алъоламин .

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا بَعْدَ إِیمانِهِمْ الآیة... علماء شریعت را اجماع است که کفر مرتدّ غلیظتر است از کفر اصلی، و عقوبت وی سختتر و صعبتر. نه بینی که از کافر اصلی جزیت پذیرند. و بر کفر خویش بگذارند، و مرتدّ را نگذارند بر کفر، و نه از وی جزیت پذیرند، امّا العود الی الاسلام و امّا القتل. همچنین سالکان طریقت را اتّفاق است که فترت اهل ارادت صعبتر است از معصیت اهل عادت، و عقوبت بازگشتن رونده از راه حق در نهایت تمامتر است از عقوبت بازماندن وی در بدایت. این است که ربّ العالمین گفت: فَمَنْ یَکْفُرْ بَعْدُ مِنْکُمْ فَإِنِّی أُعَذِّبُهُ عَذاباً لا أُعَذِّبُهُ أَحَداً مِنَ الْعالَمِینَ.

Ва фии маъноаи мо иҳкии ани ашшайхи абии абди аллоҳи Муҳамади бен ҳанифи раҳмаи аллоҳи қол : « раъйати фии алнўми конии канти ноӣмо , Фҷоءи расӯли аллоҳ ( с ) Фҳркнӣ , Фнзрти илайҳ , Фқол : ё абои абди аллоҳ ! ман урфи триқои Фслкаҳ , сами рҷъи ани злки алтриқи ъзбаҳи аллоҳи бъзоби лами иъзбаҳ ба аҳдои ман Алъоламин » . Қол : Фонтбҳту анои ақрأ : Фмни икФри баъди мнкми Фإнии أъзбаҳи ъзобои алоиаҳ .

و فی معناه ما یحکی عن الشّیخ ابی عبد اللَّه محمد بن حنیف رحمة اللَّه قال: «رأیت فی النّوم کانّی کنت نائما، فجاء رسول اللَّه (ص) فحرّکنی، فنظرت الیه، فقال: یا ابا عبد اللَّه! من عرف طریقا فسلکه، ثمّ رجع عن ذلک الطّریق عذّبه اللَّه بعذاب لم یعذّبه به احدا من العالمین». قال: فانتبهت و انا اقرأ: فَمَنْ یَکْفُرْ بَعْدُ مِنْکُمْ فَإِنِّی أُعَذِّبُهُ عَذاباً الآیة.