Қавлаи таъолӣ : إни أўли байти вазъи ллнос . . . Кирдигори қадим , ҷаббори номи дор , азим , худованди доно , Карими ъзи ҷалолау азми шаънаи дарин ояти фазилати каъбау шараф ӯ нашр кард ,у бузургвории он фаро ҷаҳонён намӯд , гуфт ҷли ҷалола : нахустин хонае ки ниҳода шуд мардумонро онаст ки ба Макка . Хонае ки мардумони ҳамаи зҳом дар он оранд ,у ҷаҳонён рӯй бидон ниҳанду муъминони гирд он гирданд , муҷовиратро ,у намозроу дуоро ,у салавоту зиёратро . Хонае бо хайр ва бо баракат , бо шиква ва бо каромат . Кас дар он нашуд магар бо нисори раҳмат , ва кас бознагашт магар бо тӯҳфаи мағфират .

قوله تعالی: إِنَّ أَوَّلَ بَیْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ... کردگار قدیم، جبّار نام‌دار، عظیم، خداوند دانا، کریم عزّ جلاله و عظم شأنه درین آیت فضیلت کعبه و شرف او نشر کرد، و بزرگواری آن فرا جهانیان نمود، گفت جلّ جلاله: نخستین خانه‌ای که نهاده شد مردمان را آنست که به مکه. خانه‌ای که مردمان همه زحام در آن آرند، و جهانیان روی بدان نهند و مؤمنان گرد آن گردند، مجاورت را، و نماز را و دعا را، و صلوات و زیارت را. خانه‌ای با خیر و با برکت، با شکوه و با کرامت. کس در آن نشد مگر با نثار رحمت، و کس بازنگشت مگر با تحفه مغفرت.

Қол алнабӣ ( с ) : « ман ҳаҷи ҳаҷаи алисломи ирҷъи мғФўрои ?ла » .

قال النّبی (ص): «من حجّ حجّة الاسلام یرجع مغفورا له».

Хонае ки намоз бидон тамом , ва ҳаҷ бидон тамом , ва қасд бидон наҷоҳ ,у дуои онҷои мустаҷоб ,у зиндагонии онҷои қурбат ,у марги онҷои шаҳодат .

خانه‌ای که نماز بدان تمام، و حج بدان تمام، و قصد بدان نجاة، و دعا آنجا مستجاب، و زندگانی آنجا قربت، و مرگ آنجا شهادت.

Қоли алайҳи алслоаҳу ассалом « ман мот бимика Фкأнмои моти фии алсмоءи алднё , ва ман моти фии ҳаҷ ӯ умраи лами иҳосб . Ва қили адхли алҷнаҳ » .

قال علیه الصّلاة و السّلام «من مات بمکّة فکأنّما مات فی السّماء الدّنیا، و من مات فی حجّ او عمرة لم یحاسب. و قیل ادخل الجنّة».

Хонае ки ҳар ки дар он рафт боямону ҳасбату таъзиму талаби қурбату тасдиқи въду мурооти ҳурмат , эминаст аз оташи уқубат .

خانه‌ای که هر که در آن رفت بایمان و حسبت و تعظیم و طلب قربت و تصدیق وعد و مراعات حرمت، ایمن است از آتش عقوبت.

Қоли аллоҳи ъзу ҷли фии баъзи мо анзлаҳи ман алктб : « ании анои аллоҳи лои илоҳи алои анои вҳдӣ , алкъбаҳи лӣ ,у албити байтӣ ,у алҳрми ҳарамӣ , ман дахли байтии амни азобӣ » .

قال اللَّه عزّ و جلّ فی بعض ما انزله من الکتب: «انّی انا اللَّه لا اله الّا انا وحدی، الکعبة لی، و البیت بیتی، و الحرم حرمی، من دخل بیتی امن عذابی».

Хонае ки ҳаргизи ҳеҷ ҷаббори махлуқро чашм дар он наёяд , магар ки бози шикваад ва руъб занаду Фрўшкнд , ва ҳеҷ парандае зер ӯ натавонад ки гузарад ,у ваҳши кӯҳ бон расад أмни шиносад , ором гирад . Ва агар ҳамаи халқи ҷаҳон дар он хонаи раванд , ҷой ёбанд .

خانه‌ای که هرگز هیچ جبار مخلوق را چشم در آن نیاید، مگر که باز شکوهد و رعب زند و فروشکند، و هیچ پرنده‌ای زیر او نتواند که گذرد، و وحش کوه بآن رسد أمن شناسد، آرام گیرد. و اگر همه خلق جهان در آن خانه روند، جای یابند.

Фӣаи оёти байнот дар он хонаи нишонҳои равшанаст ки он ҳақасту ҳақиқат , яке аз он нишонҳо мақом иброҳӣмаст , аз рӯй зоҳири асари қадами иброҳӣм ( ъ )аст бар санги хора ки рӯзии бўФоءи махлуқӣ , он қадами бардошт , лои ҷурми раби Алъоламин асари он қадами қиблаи ҷаҳонёни сохт . Ишоратӣ азимаст касеро ки як қадами бўФоءи ҳақ аз баҳр ҳақ бардорад ва чаҳ аҷаб агар ботини ваии қиблаи назар ҳақ шавад ! аммо аз рӯй ботин , гуфтаанд : мақоми иброҳӣми истодан гоҳ ӯст дар хулат ,у онкии қадами вай дар роҳи хулати чунон дуруст омад ки ҳар чаҳ дошт ҳамаи дрбохт , ҳам кул ва ҳам ҷузъ ва ҳам ғайр . Кул нафас ӯст , ҷузъи фарзанд ӯ , ғайри мол ӯ , нафаси бғир он дод ,у фарзанд бқрбон дод ,у мол бмҳмон дод .

فِیهِ آیاتٌ بَیِّناتٌ در آن خانه نشانهای روشن است که آن حقّ است و حقیقت، یکی از آن نشانها مقام ابراهیم است، از روی ظاهر اثر قدم ابراهیم (ع) است بر سنگ خاره که روزی بوفاء مخلوقی، آن قدم برداشت، لا جرم ربّ العالمین اثر آن قدم قبله جهانیان ساخت. اشارتی عظیمست کسی را که یک قدم بوفاء حق از بهر حق بردارد و چه عجب اگر باطن وی قبله نظر حق شود! امّا از روی باطن، گفته‌اند: مقام ابراهیم ایستادن‌گاه اوست در خلّت، و آنکه قدم وی در راه خلّت چنان درست آمد که هر چه داشت همه درباخت، هم کلّ و هم جزء و هم غیر. کلّ نفس اوست، جزء فرزند او، غیر مال او، نفس بغیر آن داد، و فرزند بقربان داد، و مال بمهمان داد.

Гуфтанд : ё иброҳӣм ! дил аз ҳама барграфтӣ , чист ин ки ҳамаи дрбохтӣ ? гуфт : оре ! султони хулати султонӣ қоҳираст , ҷой холӣ хоҳад бо каси бнсозд . إни алмулуки إзои дхлўои қарияи أФсдўҳо .

گفتند: یا ابراهیم! دل از همه برگرفتی، چیست این که همه درباختی؟ گفت: آری! سلطان خلّت سلطانی قاهر است، جای خالی خواهد با کس بنسازد. إِنَّ الْمُلُوکَ إِذا دَخَلُوا قَرْیَةً أَفْسَدُوها.

Чун аз ниҳоду ғайри хеши пок берун шуд , бар маншури хулати ваии ин тўқиъ заданд ки :у атхзи аллоҳи إброҳими хлило . Бо ин ҳамаи манқибату мартабат нафир мекард ва мегуфт :у аҷнбнӣ ва банӣ أн наабд алأсном ! иззати қуръон дар навохтанаши биФзўд киу отиноаҳи фии алднёи ҳасанау إнаҳи фии алохраҳи лмни алсолҳин . Ва ӯ мегуфт :у лои тхзнии явми ибъсўн .

چون از نهاد و غیر خویش پاک بیرون شد، بر منشور خلت وی این توقیع زدند که: وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْراهِیمَ خَلِیلًا. با این همه منقبت و مرتبت نفیر میکرد و میگفت: وَ اجْنُبْنِی وَ بَنِیَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنامَ! عزّت قرآن در نواختنش بیفزود که وَ آتَیْناهُ فِی الدُّنْیا حَسَنَةً وَ إِنَّهُ فِی الْآخِرَةِ لَمِنَ الصَّالِحِینَ. و او می‌گفت: وَ لا تُخْزِنِی یَوْمَ یُبْعَثُونَ.

Эътиқодаш дар ҳақи хеши бқҳр буд . Бо худ ҷангии бароварда буд ки ҳеҷ сулҳи нмикрд !

اعتقادش در حق خویش بقهر بود. با خود جنگی برآورده بود که هیچ صلح نمیکرد!

Мақоми иброҳӣм ва ман дахлаи кони омнои шарафи он мақом на он санги рост ки асари қадами иброҳӣм ( ъ ) рост . Ва лосор Алхалӣл ъанд алҷлили асару хатари азим .

مقام ابراهیم وَ مَنْ دَخَلَهُ کانَ آمِناً شرف آن مقام نه آن سنگ راست که اثر قدم ابراهیم (ع) راست. و لآثار الخلیل عند الجلیل اثر و خطر عظیم.

Он кӯҳи тавр ки қуръони Маҷиди ҷилва гоҳ онаст ,у маҳали савганд худоӣ ҷаҳонаст , на аз худ ёфт он ртбт ки аз муҷовирати қадами Мӯсо ( ъ ) ёфт , ки бо ҳақ роз гуфт ,у дарди дили хеши онҷо боз гуфт :у ллأрзи ман кأси алкроми насиб ҳаминаст ҳадиси ғори тъззу тақаддус . Ва шикваи он бар дилҳо ва бар дидҳо на аз онаст ки ғораст , ки дар ҷаҳони ғор фаровонаст аммо на чунон ғор ки нузули гоҳи Сайид анбёءаст ,у мأўои меҳтар авлиёъаст , иқўли аллоҳи табораку таъолӣу тақаддус : « сонии аснини إзи ҳумои фии алғор » .

آن کوه طور که قرآن مجید جلوه‌گاه آنست، و محل سوگند خدای جهانست، نه از خود یافت آن رتبت که از مجاورت قدم موسی (ع) یافت، که با حق راز گفت، و درد دل خویش آنجا باز گفت: و للأرض من کأس الکرام نصیب همین است حدیث غار تعزّز و تقدّس. و شکوه آن بر دلها و بر دیدها نه از آنست که غارست، که در جهان غار فراوان است امّا نه چنان غار که نزول گاه سیّد انبیاء است، و مأوای مهتر اولیاء است، یقول اللَّه تبارک و تعالی و تقدّس: «ثانِیَ اثْنَیْنِ إِذْ هُما فِی الْغارِ».

Қавла :у ллаҳи алии анноси ҳаҷи албити ман асттоъи إлиаҳи сбилои бдонкаҳи ин сафари ҳаҷ бар мисоли сафар охират ниҳоданд . Ва ҳар чаҳ дар сафари охират пеш ояд аз аҳволу аҳўоли маргу растохези нмўдгори он дарин сафар падед карданд , то доноёну зиракон чун ин сафар пеш гиранд баҳр чаҳ расанд ва ҳар чаҳ кунанд манозилу мақомоти он роҳи охират ёд кунанд , ва ибрат гиранд ,у зоду сози он бадасти оранд , ки саъб тарасту азимтар . Аввал онаст ки чун аҳлу аёлу дӯстонро видоъ кунад бидонад ки ин мисол сакарот маргаст , он соъат ки банда дар назъ бошаду хешу пайванду дӯстони гирд вай даройанд , ва ӯро видоъ кунанд .

قوله: وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا بدانکه این سفر حج بر مثال سفر آخرت نهادند. و هر چه در سفر آخرت پیش آید از احوال و اهوال مرگ و رستاخیز نمودگار آن درین سفر پدید کردند، تا دانایان و زیرکان چون این سفر پیش گیرند بهر چه رسند و هر چه کنند منازل و مقامات آن راه آخرت یاد کنند، و عبرت گیرند، و زاد و ساز آن بدست آرند، که صعب‌تر است و عظیم‌تر. اوّل آنست که چون اهل و عیال و دوستان را وداع کند بداند که این مثال سکرات مرگست، آن ساعت که بنده در نزع باشد و خویش و پیوند و دوستان گرد وی درآیند، و او را وداع کنند.

Ва он гуҳи зоди сафар аз ҳамаи навъҳо сохтан гирад ,у эҳтиёт дар он биҷои орад , то ҳар чаҳ базӯдӣ табоҳ шавад брнагирад , донад ки он бо вай бинмоанд ,у зод бодия нишоед . Дарёбаду биҷои орад ки тоъат бо риё ва бо тақсири зоди охиратро нишоед . Ва ба

و آن گه زاد سفر از همه نوعها ساختن گیرد، و احتیاط در آن بجای آرد، تا هر چه بزودی تباه شود برنگیرد، داند که آن با وی بنماند، و زاد بادیه نشاید. دریابد و بجای آرد که طاعت با ریا و با تقصیر زاد آخرت را نشاید. و به‌

Қол алнабӣ : « лои иқбли аллоҳи таъолӣ амалан фӣаи миқдори зарраи ман алрё » .

قال النّبی: «لا یقبل اللَّه تعالی عملا فیه مقدار ذرّة من الرّیا».

Ва он гуҳ ки бар роҳила нишинад мураккаби хеш дар сафари охират ки онро наъш гӯйанд ёди орад .

و آن گه که بر راحله نشیند مرکب خویش در سفر آخرت که آن را نعش گویند یاد آرد.

Ва чун ақабаҳо ва хатарҳои бодия бибинад аз мункиру накиру ҳаёту ъқорб дар гӯр ки шаръ аз он нишон дода ёд кунад , ва бҳқиқт донад ки аз лаҳад то ҳашари бодия эй азим дар пешаст ки бе бадарғаи тоъат баридан он дшхўораст . Агар дарин бодияи бад-ӣни осонии бадарға Эй бакораст , пас дар бодияи қиёмат , бе бадарғаи тоъат чун растгораст ? !

و چون عقبه‌ها و خطرهای بادیه ببیند از منکر و نکیر و حیّات و عقارب در گور که شرع از آن نشان داده یاد کند، و بحقیقت داند که از لحد تا حشر بادیه‌ای عظیم در پیش است که بی‌بدرقه طاعت بریدن آن دشخوار است. اگر درین بادیه بدین آسانی بدرقه‌ای بکارست، پس در بادیه قیامت، بی‌بدرقه طاعت چون رستگارست؟!

Ва он гуҳ ки лаббайк гуяд бҷўоби ндоءи ҳақ то аз ндоءи қиёмати брондишд ки фардо бигӯаш вай хоҳад расед ва надонад ки он ндоء саодат хоҳад буд ё ндоءи шақоват .

و آن گه که لبّیک گوید بجواب نداء حق تا از نداء قیامت براندیشد که فردا بگوش وی خواهد رسید و نداند که آن نداء سعادت خواهد بود یا نداء شقاوت.

Алии бен ҳусайни ъалиҳумо ассалом дар вақти эҳром ӯро диданд , зард рӯйу музтариб ! ва ҳеҷ сухан намегуфт . Гуфтанд : чаҳ расед меҳтари дайнро ки буқати эҳром лаббайк намегуяд ?

علی بن حسین علیهما السلام در وقت احرام او را دیدند، زرد روی و مضطرب! و هیچ سخن نمی‌گفت. گفتند: چه رسید مهتر دین را که بوقت احرام لبّیک نمی‌گوید؟

Гуфт : тарсам ки агар гӯям лаббайк ҷавоб диҳанд : « лои лаббайку лои съдик » ва он гуҳ гуфт : шунидаам ки ҳар ки ҳаҷ аз мол шабаҳат кунад , ӯро гӯйанд : « лои лаббайк ,у лои съдик , ҳаттотарад мо фии идик » .

گفت: ترسم که اگر گویم لبیک جواب دهند: «لا لبّیک و لا سعدیک» و آن گه گفت: شنیده‌ام که هر که حج از مال شبهت کند، او را گویند: «لا لبّیک، و لا سعدیک، حتّی تردّ ما فی یدیک».

Ва чун тавоф ва саъй кунад қиссаи ваии бқўмӣ бечорагон монад ки бадаргоҳ мулӯк шаванд ниёзироу ҳоҷатиро ки доранд ,у гирди сарой малик мегирданд ,у андари майдон дар сарой тараддуд мекунанд , ва касеро май ҷӯянд ки аз баҳри эшон шафоат кунад , ва умед медоранд ки магар ногоҳ худ чашми малик бар эшон уфтад ва бибахшоед ,у кори эшон сира шавад .

و چون طواف و سعی کند قصه وی بقومی بیچارگان ماند که بدرگاه ملوک شوند نیازی را و حاجتی را که دارند، و گرد سرای ملک می‌گردند، و اندر میدان در سرای تردد می‌کنند، و کسی را می‌جویند که از بهر ایشان شفاعت کند، و امید میدارند که مگر ناگاه خود چشم ملک بر ایشان افتد و ببخشاید، و کار ایشان سره شود.

Аммо вуқуфи арафа ва он иҷтимои аснофи халқ дар он сҳроءи Арафот , ва он хурӯшу тазаррӯъ ва он зорӣу гиряи эшон , ва он дуоу зикри эшон бзбонҳои мухталиф , бърсот қиёмат монад ки хлоӣқи ҳама ҷамъ шаванд , ва ҳар каси бахуди машғӯл , дар интизори раду қабул . Ва дар ҷумлаи ин мақомот ки баршумурдем , ҳеҷ мақом нест умедвортару раҳмати худои бони наздиктар аз он соъат ки ҳуҷҷоҷ бърФот боистанд . Дар осори биоранд ки : дарҳои ҳафт торами пирӯзаи бргшоинди он соъат ,у айвони Фродиси аълоро дарҳо боз ниҳанд , ва ҷонҳои пайғомбарону шаҳидони андари алӣин дар тараби оранд . Азизаст он соъат ! бузургвораст он вақт ! ки аз шуъоъи анфоси ҳуҷҷоҷу аммори рӯз мадад мехоҳад , ва аз дӯст хитоб меояд ки : « ҳилли ман доъ ? ҳилли ман соил ? »

اما وقوف عرفه و آن اجتماع اصناف خلق در آن صحراء عرفات، و آن خروش و تضرّع و آن زاری و گریه ایشان، و آن دعا و ذکر ایشان بزبانهای مختلف، بعرصات قیامت ماند که خلائق همه جمع شوند، و هر کس بخود مشغول، در انتظار ردّ و قبول. و در جمله این مقامات که برشمردیم، هیچ مقام نیست امیدوارتر و رحمت خدا بآن نزدیکتر از آن ساعت که حجّاج بعرفات بایستند. در آثار بیارند که: درهای هفت طارم پیروزه برگشایند آن ساعت، و ایوان فرادیس اعلی را درها باز نهند، و جانهای پیغامبران و شهیدان اندر علیین در طرب آرند. عزیزست آن ساعت! بزرگوارست آن وقت! که از شعاع انفاس حجّاج و عمّار روز مدد میخواهد، و از دوست خطاب می‌آید که: «هل من داع؟ هل من سائل؟»

Рӯй инси бен молики қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « аммо ъшиаҳи арафа , ?фони аллоҳи иҳбти илои алсмоءи алднёи сами ибоҳии баҳами алмлоӣкаҳ , Фиқўли анзрўои илои ибодии шъсои ғброи ҷоءўнии ман кули Фҷи амиқи ирҷўни раҳматӣу мағфиратӣ , Флўи канти къдди алрмл ӯ кзбди албҳри лғФртҳои лакам , аФизўои ибодии мғФўрои лакаму лмни шФътми фӣа . »

روی انس بن مالک قال قال رسول اللَّه (ص): «امّا عشیّة عرفة، فانّ اللَّه یهبط الی السّماء الدّنیا ثم یباهی بهم الملائکة، فیقول انظروا الی عبادی شعثا غبرا جاءونی من کلّ فجّ عمیق یرجون رحمتی و مغفرتی، فلو کانت کعدد الرّمل او کزبد البحر لغفرتها لکم، افیضوا عبادی مغفورا لکم و لمن شفعتم فیه.»