Қавлаи таъолӣ : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои атқўои аллоҳи ҳақи тқотаҳ ҳар ҷой ки ё أиҳо аннос гуфт атқўои рбкм дар он пайваст , ва ҳар ҷой ки ё أиҳои аллазӣна омнўо гуфт атқўои аллоҳ дар он пайваст . Атқўои рбкми хитоб умумаст ки тақвои эшон бар дидор неъматаст ,у ҳиммати эшон парвариши тан барои хизмати ҳақи ҷли шаъна .

قوله تعالی: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ هر جای که یا أَیُّهَا النَّاسُ گفت اتَّقُوا رَبَّکُمُ در آن پیوست، و هر جای که یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا گفت اتَّقُوا اللَّهَ در آن پیوست. اتَّقُوا رَبَّکُمُ خطاب عموم است که تقوی ایشان بر دیدار نعمت است، و همت ایشان پرورش تن برای خدمت حق جلّ شأنه.

Ва атқўои аллоҳи хитоб аҳл навохт ва кароматаст , ки тақвои эшон бар муроқибат манъамасту қасди эшон рӯҳи рӯҳ дар мшоҳдти ҳақ ,у шатони мо бинҳмо . Атқўои рбкми хитоб муздуронасту атқўои аллоҳи хитоби орифон . Муздурон дар талаби ноз ва неъматанд ,у орифон дар талаби роз вале неъмат . Муздурон аз аллоҳи ғайр ӯ хоҳанд ,у орифони худ аллоҳ хоҳанд . Аҳмади бен хзрўиаҳи ҳақи таъолиро бихоб дид гуфто : « ё Аҳмад ! кули анноси итлбўни манӣ алои абои язиди ?фонаи итлбнӣ » .

و اتَّقُوا اللَّهَ خطاب اهل نواخت و کرامت است، که تقوی ایشان بر مراقبت منعم است و قصد ایشان روح روح در مشاهدت حق، و شتّان ما بینهما. اتَّقُوا رَبَّکُمُ خطاب مزدوران است و اتَّقُوا اللَّهَ خطاب عارفان. مزدوران در طلب ناز و نعمت‌اند، و عارفان در طلب راز ولی نعمت. مزدوران از اللَّه غیر او خواهند، و عارفان خود اللَّه خواهند. احمد بن خضرویه حق تعالی را بخواب دید گفتا: «یا احمد! کلّ الناس یطلبون منّی الّا ابا یزید فانّه یطلبنی».

Гуфтаанд ки : тақво бар се қисмаст : яке тақвои уқубати андари сабр кардан аз маосӣ , чунон ки гуфт :у атқўои алнори алтии أъдти ллкоФрин . Дигари тақвои андари шукри неъмат , чунон ки гуфт :у атқўои рбкм . Сдигри тақвои брؤити ваҳдоният бе эътибори савобу уқоб . Чунон ки гуфт : атқўои аллоҳи ҳақи тқотаҳ . Аввали тақвои золмонст , дигари тақвои мқтсдонст , сдигри тақвои собиқон .

گفته‌اند که: تقوی بر سه قسم است: یکی تقوی عقوبت اندر صبر کردن از معاصی، چنان که گفت: وَ اتَّقُوا النَّارَ الَّتِی أُعِدَّتْ لِلْکافِرِینَ. دیگر تقوی اندر شکر نعمت، چنان که گفت: و اتَّقُوا رَبَّکُمُ. سدیگر تقوی برؤیت وحدانیّت بی اعتبار ثواب و عقاب. چنان که گفت: اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ. اوّل تقوای ظالمانست، دیگر تقوای مقتصدانست، سدیگر تقوای سابقان.

Қавлаи таъолӣ :у аътсмўои бҳбли аллоҳи ҷмиъоу лои тФрқўо аввал гуфт : ва ман иътсми биллоҳи Фқди ҳудои إлии сироти мустақӣм , ва дар охир гуфт :у аътсмўои бҳбли аллоҳи ҷмиъо , ва дар миён гуфт : атқўои аллоҳи сари тартиби ин калимот онаст ки бандаи қасд эътисом дошт ба аллоҳ ,у роҳи он ҷуз тақво нест ,у ҳақиқати тақво таҳсил тоъотаст ,у таҳсили тоъоти ҷузи бктоб ва расӯл нест ки бҳбли аллоҳи иборат аз онаст . Мегуяд : даст дар бҳбли аллоҳи занед , то бтқўӣ расед , ва аз тақвои боътсом ӯ расед , ва аз эътисом бтўкл расед , ва аз таваккул бостслом расед ,у банда чун бостслом расед аз всоӣт мустағнӣ шуду баҳақи қоими гашт , Фҳўи алзии қоли аллоҳи ъзу ҷли фӣа : « Фозои аҳббтаҳи канти самъаи алзии исмъ ба ,у Басраи алзии ибср » алҳдис . . .

قوله تعالی: وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا اوّل گفت: وَ مَنْ یَعْتَصِمْ بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِیَ إِلی‌ صِراطٍ مُسْتَقِیمٍ، و در آخر گفت: وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعاً، و در میان گفت: اتَّقُوا اللَّهَ سرّ ترتیب این کلمات آنست که بنده قصد اعتصام داشت به اللَّه، و راه آن جز تقوی نیست، و حقیقت تقوی تحصیل طاعاتست، و تحصیل طاعات جز بکتاب و رسول نیست که بِحَبْلِ اللَّهِ عبارت از آنست. میگوید: دست در بِحَبْلِ اللَّهِ زنید، تا بتقوی رسید، و از تقوی باعتصام او رسید، و از اعتصام بتوکل رسید، و از توکل باستسلام رسید، و بنده چون باستسلام رسید از وسائط مستغنی شد و بحق قائم گشت، فهو الّذی قال اللَّه عزّ و جلّ فیه: «فاذا احببته کنت سمعه الذی یسمع به، و بصره الذی یبصر» الحدیث...

Ва гуфтаанд : эътисоми се зарбаст : зарби аввали дасти бтўҳид задан , чунон ки гуфт : Фқди астмски болърўаҳи алўсқӣ . Дигари дасти бқрон задану бони кор кардан ,у ҳўи қавлаи таъолӣ :у аътсмўои бҳбли аллоҳ . Сдигри дасти баҳақ задан ,у злки фии қавлаи таъолӣ : ва ман иътсми биллоҳ . Ин ҳақ эътисомаст , ва ҳар ҳақиро ҳақиқатӣаст .

و گفته‌اند: اعتصام سه ضرب است: ضرب اول دست بتوحید زدن، چنان که گفت: فَقَدِ اسْتَمْسَکَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقی‌. دیگر دست بقرآن زدن و بآن کار کردن، و هو قوله تعالی: وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ. سدیگر دست بحق زدن، و ذلک فی قوله تعالی: وَ مَنْ یَعْتَصِمْ بِاللَّهِ. این حقّ اعتصام است، و هر حقی را حقیقتی است.

Ҳақиқати ин дасти эътимоди бзмони аллоҳ заданаст ,у дасти меҳри блтФи мавло задан .

حقیقت این دست اعتماد بضمان اللَّه زدن است، و دست مهر بلطف مولی زدن.

Қавла :у лои тФрқўои ҳс мусулмононаст бар أлФту иҷтимо ки низоми имон ба онасту истиқомати кори олами баста дар онаст ,у улфату иҷтимои мусулмонон адаб дайнасту зини шариъат ,у низоми ислом ,у мояи хайр ,у рукни ҳидояту асли тоъат ,у мӯҷиби савоб ,у лиҳозои қоли ъзу ҷл : луи أнФқти мо фии алأрзи ҷмиъои мо أлФти байни қлўбҳму локини аллоҳи أлФи бинҳм . Ва қоли таъолӣ : Муҳамади расӯли аллоҳу аллазӣнаи маъааи أшдоءи алии алкФори рҳмоءи бинҳм . Ва сӣл алнабӣ ( с ) : « аи итзоўрўни аҳли алҷнаҳ ? қол : изўри алоълии алأсФл ,у лои изўри алосФли алоълӣ , алои аллазӣнаи итҳобўни фии алднёи Фонҳми иأтўни фӣҳо ҳайси шоءўо » .

قوله: وَ لا تَفَرَّقُوا حثّ مسلمانان است بر ألفت و اجتماع که نظام ایمان به آنست و استقامت کار عالم بسته در آن است، و الفت و اجتماع مسلمانان ادب دینست و زین شریعت، و نظام اسلام، و مایه خیر، و رکن هدایت و اصل طاعت، و موجب ثواب، و لهذا قال عزّ و جلّ: لَوْ أَنْفَقْتَ ما فِی الْأَرْضِ جَمِیعاً ما أَلَّفْتَ بَیْنَ قُلُوبِهِمْ وَ لکِنَّ اللَّهَ أَلَّفَ بَیْنَهُمْ. و قال تعالی: مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَماءُ بَیْنَهُمْ. و سئل النّبی (ص): «ا یتزاورون اهل الجنّة؟ قال: یزور الاعلی الأسفل، و لا یزور الاسفل الاعلی، الّا الّذین یتحابّون فی الدّنیا فانّهم یأتون فیها حیث شاءوا».

Ва дарин маънии хабари бӯ ҳрираҳаст ривоят аз Мустафо ( с ) , гуфт : « дар биҳишти мардии муштоқи дидори бародар худ шавад , он бародар ки дар дунё ӯро дӯст доштӣ аз баҳри худоӣ , дар роҳи худоӣ бенисбӣу сабабӣ , гуяд : « ё лӣати шеърӣ : мо феъли ахӣ ? »

و درین معنی خبر بو هریره است روایت از مصطفی (ص)، گفت: «در بهشت مردی مشتاق دیدار برادر خود شود، آن برادر که در دنیا او را دوست داشتی از بهر خدای، در راه خدای بی‌نسبی و سببی، گوید: «یا لیت شعری: ما فعل اخی؟»

Яъне кошки донстмӣ ки он бародарам чаҳ кард ?у кораш бача расед ? аз нўохтгонст ё рондагон ? сӯхтанӣаст ё афрӯхтанӣ ? дар бӯстон дӯстонаст ё дар зиндони риндон ?

یعنی کاشک دانستمی که آن برادرم چه کرد؟ و کارش بچه رسید؟ از نواختگانست یا راندگان؟ سوختنی است یا افروختنی؟ در بوستان دوستانست یا در زندان رندان؟

Раби Алъоламин он дарди дили вайро дар ҳақи бародари хеши марҳамӣ бар наад Фриштгони рогўид : « сирўои бъбдии ҳозои илои ахиаҳ »

ربّ العالمین آن درد دل وی را در حق برادر خویش مرهمی بر نهد فریشتگان راگوید: «سیروا بعبدی هذا الی اخیه»

Ин бандаи маро назд бародар ӯ бурид . Фриштгони бФрмон худоӣ оянд , ва боишон наҷиби биҳиштӣ бо раҳли нур . Гӯйанд : « Қуми Форкбу антлқи илои ахик . »

این بنده مرا نزد برادر او برید. فریشتگان بفرمان خدای آیند، و بایشان نجیب بهشتی با رحل نور. گویند: «قم فارکب و انطلق الی اخیک.»

эй бандаи худои ?герати дидор бародарат орзӯаст , хез то рӯем .

ای بنده خدا گرت دیدار برادرت آرزوست، خیز تا رویم.

Барон наҷиб нишинад ҳазор солаи роҳи бики соъати бози барад . Ва Мустафо ( с ) гуфт : чандон ки шумо бар наҷиб нишинед ва як фарсанг баронед эшон ҳазор сола роҳ баронанд , то бмнзли он бародар фурӯ ояд , салом кунад . Он бародари саломро алейк гуяд , ва трҳиб кунад , дасти бгрдни якдигар дар оранд ,у шодии хеш бо якдигар гӯйанд .

بران نجیب نشیند هزار ساله راه بیک ساعت باز برد. و مصطفی (ص) گفت: چندان که شما بر نجیب نشینید و یک فرسنگ برانید ایشان هزار ساله راه برانند، تا بمنزل آن برادر فرو آید، سلام کند. آن برادر سلام را علیک گوید، و ترحیب کند، دست بگردن یکدیگر در آرند، و شادی خویش با یکدیگر گویند.

Пас гуяд : алҳмди ллаҳи алзии ҷамъи биннои фии ҳзаҳи алдрҷаҳ , Фиҷъли аллоҳи тлки алдрҷаҳи маҷлисҳо фии хаймаи мҷўФаҳи болдру алёқўт .

پس گوید: الحمد للَّه الذی جمع بیننا فی هذه الدرجة، فیجعل اللَّه تلک الدرجة مجلسها فی خیمة مجوفة بالدر و الیاقوت.

Қавла ,у лткни мнкми أмаҳи идъўни إлии алхири ҳзаҳи ишораи илои ақвоми қомўои биллоҳи ллаҳ , лои тохзҳми лўмаҳи лоӣм ,у лами иқтъҳми ани аллоҳи астномаҳи илои ълаҳ , қсрўои анФосҳму астғрқўои умраами алии таҳсили рзоءи аллоҳ , ъмлўои ллаҳ ,у нсҳўои лдини аллоҳ ,у даъвои халқи аллоҳи илои аллоҳи Фрбҳти тҷортҳм ва мо ҳасрати сФқтҳм . Сифат қавмӣаст ки боқомати ҳақ қоиманд ва аз ҳавлу қӯти хеши муҳаррир , вази иродату қасди хеши муҷаррад , аз доӣраҳи аъмолу аҳволи берун , ва аз асри ихтиёру тасарруфи озод , худоро донанд , худоро хонанд ,у дайни худоиро кӯшанд , вази халқу маломат халқ наяндешанд , дар дили дӯстӣ мавло доранд , ва дар дидаи кӯҳл таҷаллӣ доранд , ҳар чизеи чунон ки ҳаст бенанд . Дигарон аз сунъ бсонъ нигаранд эшон аз сонеъ дар сунъ нигаранд . Хосгён ҳазратанд , бдоғи гирифтагон мамлакатанд .

قوله، وَ لْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَی الْخَیْرِ هذه اشارة الی اقوام قاموا باللَّه للَّه، لا تاخذهم لومة لائم، و لم یقطعهم عن اللَّه استنامة الی علّة، قصروا انفاسهم و استغرقوا عمرهم علی تحصیل رضاء اللَّه، عملوا للَّه، و نصحوا لدین اللَّه، و دعوا خلق اللَّه الی اللَّه فربحت تجارتهم و ما حسرت صفقتهم. صفت قومی است که باقامت حق قائم‌اند و از حول و قوّت خویش محرّر، وز ارادت و قصد خویش مجرّد، از دائره اعمال و احوال بیرون، و از اسر اختیار و تصرّف آزاد، خدا را دانند، خدا را خوانند، و دین خدای را کوشند، وز خلق و ملامت خلق نیندیشند، در دل دوستی مولی دارند، و در دیده کحل تجلّی دارند، هر چیزی چنان که هست بینند. دیگران از صنع بصانع نگرند ایشان از صانع در صنع نگرند. خاصگیان حضرت‌اند، بداغ گرفتگان مملکت‌اند.

Сӯхта васлатанду куштаи муҳаббат , хӯнашони ҳадар ,у молашони талаф , аммо дилашон дар қабза ,у ҷонишон дар кнФ . Ин чунонаст ки гӯйанд : дилбарии дорӣ ба аз ҷон , ғам махӯр гӯ ҷон мабош ман кони фии аллоҳи талафа , кони аллоҳи халафа .

سوخته وصلت‌اند و کشته محبّت، خونشان هدر، و مالشان تلف، امّا دلشان در قبضه، و جانشان در کنف. این چنانست که گویند: دلبری داری به از جان، غم مخور گو جان مباش من کان فی اللَّه تلفه، کان اللَّه خلفه.

Қавла :у лои ткўнўои колзини тФрқўоу ахтлФўо тафарруқ дигарасту ихтилофи дигар . Тафарруқи зид иҷтимоаст ,у ихтилофи зиди истилоҳ . Тафарруқи парокандагии асҳоб тариқатаст ,у ихтилофи парокандагии арбоби шариъат . Тафарруқ онаст ки муроди бандаи дигар буду муроди ҳақи дигар , ва иҷтимо онаст ки муроди бандау муроди ҳақ яке шавад .

قوله: وَ لا تَکُونُوا کَالَّذِینَ تَفَرَّقُوا وَ اخْتَلَفُوا تفرّق دیگرست و اختلاف دیگر. تفرّق ضدّ اجتماع است، و اختلاف ضدّ اصطلاح. تفرّق پراکندگی اصحاب طریقت است، و اختلاف پراکندگی ارباب شریعت. تفرق آنست که مراد بنده دیگر بود و مراد حق دیگر، و اجتماع آنست که مراد بنده و مراد حق یکی شود.

Ва фии алхбр : « ман ҷаъли алҳмўми ҳумои воҳдои кФоаҳи аллоҳи ҳамӯами алднёу алохраҳ » .

و فی الخبر: «من جعل الهموم همّا واحدا کفاه اللَّه هموم الدّنیا و الآخرة».

Ва гуфтаанд : тафарруқ онаст ки назора халқ кунад ва асбоб бинад лои ҷурми ҳаргиз аз ранҷу хсўмоти халқ бар наёсоед , ва иҷтимо онаст ки назора ҳақ кунад , донад ки ҳақи яктоу кор аз як ҷо ,у ҳукми азин як дар . Аммо ихтилофи арбоби шариъат бар ду зарбаст : яке дар усӯли дайни дигар дар фурӯъ .

و گفته‌اند: تفرّق آنست که نظاره خلق کند و اسباب بیند لا جرم هرگز از رنج و خصومات خلق بر نیاساید، و اجتماع آنست که نظاره حق کند، داند که حق یکتا و کار از یک جا، و حکم ازین یک در. امّا اختلاف ارباب شریعت بر دو ضربست: یکی در اصول دین دیگر در فروع.

Аммо ихтилоф дар усӯл азимасту хатарнок , лои бади яке аз ду бар ҳақаст ва яке бар ботил , касеро ки мақсадаш мағрибаст ва он гуҳи роҳ машриқ гирад ҳаргиз кӣ бмқсд расад ! ҳар чанд ки равад аз мақсад ҳар рӯз давртар шавад ,у бози мондатар ,у ҳўи алмшори илайҳи бқўлаҳи таъолӣ :у أни ҳозои сиротӣ мустақиман Фотбъўаҳу лои ттбъўои алсбли ФтФрқи бкми ани сиблата .

اما اختلاف در اصول عظیم است و خطرناک، لا بد یکی از دو بر حق است و یکی بر باطل، کسی را که مقصدش مغرب است و آن گه راه مشرق گیرد هرگز کی بمقصد رسد! هر چند که رود از مقصد هر روز دورتر شود، و باز مانده‌تر، و هو المشار الیه بقوله تعالی: وَ أَنَّ هذا صِراطِی مُسْتَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبِیلِهِ.

Аммо ихтилофи уммат дар фурӯъ чунонаст ки қавмӣ рӯй ниҳанд бики мақсади андари роҳҳои мухталиф , баъзе давр ва баъзе наздик , ҳар чанд ки дар равиш мухталиф бошанд аммо дар мақсади як ҷой фурӯд оянд , ва муҷтамаъ шаванд . Ин ихтилофи айн раҳматаст . Ва илайҳ

اما اختلاف امّت در فروع چنانست که قومی روی نهند بیک مقصد اندر راههای مختلف، بعضی دور و بعضی نزدیک، هر چند که در روش مختلف باشند اما در مقصد یک جای فرود آیند، و مجتمع شوند. این اختلاف عین رحمت است. و الیه‌

Ашор алнабӣ ( с ) : « алохтлоФи фии умматии раҳма » , яъне раҳматӣ буд аз худованд бар халқи ин ихтилоф дар фурӯъ , то кори дайн бар эшон танг нашаваду роҳи он дшхўор нагардад .

اشار النّبی (ص): «الاختلاف فی امّتی رحمة»، یعنی رحمتی بود از خداوند بر خلق این اختلاف در فروع، تا کار دین بر ایشان تنگ نشود و راه آن دشخوار نگردد.

Ва злки фии қавлаи таъолӣ : ва мо ҷаъли алайкуми фии аддӣни ман ҳараҷ . Ва қоли таъолӣ : ириди аллоҳи бкми алисру лои ириди бкми алъср .

و ذلک فی قوله تعالی: وَ ما جَعَلَ عَلَیْکُمْ فِی الدِّینِ مِنْ حَرَجٍ. و قال تعالی: یُرِیدُ اللَّهُ بِکُمُ الْیُسْرَ وَ لا یُرِیدُ بِکُمُ الْعُسْرَ.