Қавлаи таъолӣ :у соръўои худованди бузургвор , ҷалилу ҷаббор , Кариму ғаффор , кирдигори номдор , ҳакими рости дон , алӣами покдон , меҳрбони кордон , ҷли ҷалолау тақаддусати асмоءаҳ ,у тувалети олоӣаҳ ,у тъолти сифотау нъмоءаҳ ,у азимати кбрёءаҳ , бандагонро бхтоби каромат бо ҳазорон латофати минўозд , ва корашон месозад ,у роҳашони басӯи худ менамояд ва мехонд ки : ва соръўо башитобед бандагони ман , ва бакӯшед рҳигони ман , пешӣ ҷӯйед дӯстони ман , ки кор пешвоён доранду дасти собиқони бурданд . Ва алсобқўни алсобқўни أўлӣки алмқрбўн , фии ҷиноти алнъими бандаи ман ! ҳар чаҳ бандаст аз роҳ бурдор , ва бо каси пайванди мадор , ва наҷо алмхФўни бакордор , то бсобқон дар рисӣ , бошад ки рӯзии сари биболин أмн боз наҳй , ва аз андӯҳи фурқати бози раҳе . Оре ! ҷалил корӣасту азизи ҳолеи бсобқон дар расӣдан , ва дар сбкборони пайвастан !у локини бас турфа корӣаст гунҷишкро бо боз паридан ,у змнро бо савор давидан !

قوله تعالی: وَ سارِعُوا خداوند بزرگوار، جلیل و جبّار، کریم و غفّار، کردگار نامدار، حکیم راست‌دان، علیم پاکدان، مهربان کاردان، جلّ جلاله و تقدّست اسماءه، و توالت آلائه، و تعالت صفاته و نعماءه، و عظمت کبریاءه، بندگان را بخطاب کرامت با هزاران لطافت مینوازد، و کارشان میسازد، و راهشان بسوی خود مینماید و میخواند که: وَ سارِعُوا بشتابید بندگان من، و بکوشید رهیگان من، پیشی جویید دوستان من، که کار پیشوایان دارند و دست سابقان بردند. وَ السَّابِقُونَ السَّابِقُونَ أُولئِکَ الْمُقَرَّبُونَ، فِی جَنَّاتِ النَّعِیمِ بنده من! هر چه بند است از راه بردار، و با کس پیوند مدار، و نجا المخفون بکاردار، تا بسابقان در رسی، باشد که روزی سر ببالین أمن باز نهی، و از اندوه فرقت باز رهی. آری! جلیل کاری است و عزیز حالی بسابقان در رسیدن، و در سبکباران پیوستن! و لکن بس طرفه کاریست گنجشک را با باز پریدن، و زمن را با سوار دویدن!

эй мискин ! ҳамроҳии собиқони ҷӯӣ ,у суҳбати мардони хоҳӣ ,у чашмат бар ному нангу роҳати пар аз фахру ор .

ای مسکین! همراهی سابقان جویی، و صحبت مردان خواهی، و چشمت بر نام و ننگ و راهت پر از فخر و عار.

Ва соръўо . . . Алоиаҳи рўндгону шитобандагон дар роҳи дайн мухталифанд . Яке бқдм рафт , яке ба надам , яке ба ҳамми обид бқдм рафт , бмсўбт расед осӣ ба надам рафт , брҳмт расед ориф ба ҳамм рафт , бқрбт расед .

وَ سارِعُوا... الآیة روندگان و شتابندگان در راه دین مختلف‌اند. یکی بقدم رفت، یکی به ندم، یکی به همم عابد بقدم رفت، بمثوبت رسید عاصی به ندم رفت، برحمت رسید عارف به همم رفت، بقربت رسید.

Ва соръўои إлии мғФраҳи ман рбкми алоиаҳ аввал фармуд ки :у атқўои алнор аз оташ бипарҳезед , яъне : гуноҳ макунед то шуморо аз оташи бурҳонам ва биёмурзам . Он гуҳи барин ақтсор макунед ки бтоъти талаб биҳишт кунед , ки на ҳар ки аз оташ бараст ббҳшт расед , ва на ҳар ки ббҳшт расед , бФрдўс аъло расед . Мустафо ( с ) рӯзи бадари ёрони хешро гуфт : қўмўои илои ҷинаи арзҳо алсмоўоту алأрз .

وَ سارِعُوا إِلی‌ مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ الآیة اوّل فرمود که: وَ اتَّقُوا النَّارَ از آتش بپرهیزید، یعنی: گناه مکنید تا شما را از آتش برهانم و بیامرزم. آن گه برین اقتصار مکنید که بطاعت طلب بهشت کنید، که نه هر که از آتش برست ببهشت رسید، و نه هر که ببهشت رسید، بفردوس اعلی رسید. مصطفی (ص) روز بدر یاران خویش را گفت: قوموا الی جنة عرضها السماوات و الأرض.

Ъмири бен алҳмом гуфт : « бахи бах » . Мустафо ( с ) гуфт : он чист ки турои барин сухан дошт ? . Гуфт : ё расӯли аллоҳ ! умеди онкӣ аз аҳл фирдавс бошам . Расӯли худо ( с ) гуфт : ту аз аҳли онӣ .

عمیر بن الحمام گفت: «بخّ بخّ». مصطفی (ص) گفت: آن چیست که ترا برین سخن داشت؟. گفت: یا رسول اللَّه! امید آنکه از اهل فردوس باشم. رسول خدا (ص) گفت: تو از اهل آنی.

Ва хурмои ниҳода буду михўрднд , гуфт : ё расӯли аллоҳ то ин хурмоҳо бихӯрем маро зиндагӣ хоҳад буд , бас дароз корӣаст ! пас бархест ва рафт ва дар роҳи ҳақи шаҳиди гашт .

و خرما نهاده بود و میخوردند، گفت: یا رسول اللَّه تا این خرماها بخوریم مرا زندگی خواهد بود، بس دراز کاریست! پس برخاست و رفت و در راه حق شهید گشت.

Аллазӣнаи инФқўни фии алсроء ва алзроء гуфтаанд : мардумони андарин мақом бар се гуруҳанд : яке онаст ки ҳеҷ нФқт накунад на дар сроء ва на дар зроء , на дар фарохии неъмат , ва на дар рӯзи қаҳту шиддат . Инро алии алотлоқ лӣим гӯйанд , даст дар шохи дарахт бухл зада , он дарахт ки аслу бехи он дар дӯзахасту шохи он дар дунё , бҳкми он хабар ки инси бен молик гуфт : қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « алсмоҳи шаҷараи фии алҷнаҳ , ағсонҳои фии алднё , ман таъаллуқи бғсни ман ағсонҳои қодтаҳи илои алҷнаҳ . Ва албхли шаҷараи фии алнор , ағсонҳои фии алднё , ман таъаллуқи бғсни ман ағсонҳои қодтаҳи илои алнор » .

الَّذِینَ یُنْفِقُونَ فِی السَّرَّاءِ وَ الضَّرَّاءِ گفته‌اند: مردمان اندرین مقام بر سه گروه‌اند: یکی آنست که هیچ نفقت نکند نه در سرّاء و نه در ضرّاء، نه در فراخی نعمت، و نه در روز قحط و شدّت. این را علی الاطلاق لئیم گویند، دست در شاخ درخت بخل زده، آن درخت که اصل و بیخ آن در دوزخ است و شاخ آن در دنیا، بحکم آن خبر که انس بن مالک گفت: قال قال رسول اللَّه (ص): «السّماح شجرة فی الجنّة، اغصانها فی الدّنیا، من تعلّق بغصن من اغصانها قادته الی الجنّة. و البخل شجرة فی النّار، اغصانها فی الدّنیا، من تعلّق بغصن من اغصانها قادته الی النّار».

Дигар онаст ки : дар фарохии неъмат нафақа кунад на дар танагӣу шиддат . Ва муаззами халқи худои азин ҷаҳонёну днёдорони барин мақоманд ки дар кори дунёи васиқати даст боз надоранд , ва ҳамвора аз фақр бар бим бошанд . Ва илайҳи алошораҳи бқўлаҳи таъолӣ : إни исӣлкмўҳои ФиҳФкми тбхлўоу ихрҷи أзғонкм . Сдигр онаст ки дар ҳар ду ҳол нФқт кунад : ҳам дар иср ва ҳам дар ъуср . Аммо аз ду ҳол берун набӯд : ё мардӣ мутаҳаввир бошад нопок , надонад ки аз куҷо гирад , ва як ҷо диҳад , ва аз оқибат наяндешад . Ин дар ъдоди ихвони алшётин буд .

دیگر آنست که: در فراخی نعمت نفقه کند نه در تنگی و شدّت. و معظم خلق خدای‌ازین جهانیان و دنیاداران برین مقام‌اند که در کار دنیا وثیقت دست باز ندارند، و همواره از فقر بر بیم باشند. و الیه الاشارة بقوله تعالی: إِنْ یَسْئَلْکُمُوها فَیُحْفِکُمْ تَبْخَلُوا وَ یُخْرِجْ أَضْغانَکُمْ. سدیگر آنست که در هر دو حال نفقت کند: هم در یسر و هم در عسر. امّا از دو حال بیرون نبود: یا مردی متهوّر باشد ناپاک، نداند که از کجا گیرد، و یک جا دهد، و از عاقبت نیندیشد. این در عداد اخوان الشّیاطین بود.

Ва злки фии қавлаи таъолӣ : إни алмбзрини конўои إхўони алшётин ё бас мардӣ бошад ки бкФоити аллоҳу бурузии гумории ваии восиқ , сари ин хабар бишнохта ки Мустафо ( с ) гуфт : ани рӯҳи алқудси нФси фии рўъии أнаҳи лни имўти абд ҳатто исткмли ризқа , Фотқўои аллоҳу аҷмлўои фии алтлб ,у лои иҳмлнкми астбтоءи алрзқи алии أни ттлбўои шиӣои ман фазли аллоҳи бмъситаҳ , ?фонаи лои инол мо ъанд аллоҳи алои бтоътаҳ . Алоу ани лкли амрии рзқои ҳўи иأтиаҳи лои маҳола , Фмни разӣ ба бўрки ?лаи фӣаи Фўсъаҳ , ва ман лами ирз ба лами иборки ?лаи фӣау лами исъаҳ . Ани алрзқи литлби алрҷли комаи итлбаҳи аҷала .

و ذلک فی قوله تعالی: إِنَّ الْمُبَذِّرِینَ کانُوا إِخْوانَ الشَّیاطِینِ یا بس مردی باشد که بکفایت اللَّه و بروزی گماری وی واثق، سرّ این خبر بشناخته که مصطفی (ص) گفت: انّ روح القدس نفث فی روعی أنّه لن یموت عبد حتّی یستکمل رزقه، فاتّقوا اللَّه و اجملوا فی الطّلب، و لا یحملنّکم استبطاء الرّزق علی أن تطلبوا شیئا من فضل اللَّه بمعصیته، فانّه لا ینال ما عند اللَّه الّا بطاعته. الا و انّ لکلّ امرئ رزقا هو یأتیه لا محالة، فمن رضی به بورک له فیه فوسّعه، و من لم یرض به لم یبارک له فیه و لم یسعه. انّ الرّزق لیطلب الرّجل کما یطلبه اجله.

Ин чунин каси эътимод бар хазина худо дорад ,у дил бо ҳақ рост дорад , ҳар чаҳ дорад харҷ кунад ва ҳеҷ боз нагирад . Аз ҷои хеши бшрти шариъати бадасти орад ва бар ҷои хеш бар вифқи шариъат харҷ кунад . Инаст ки раби Алъоламин инфоқи ваии мипсндду вайро дар он меситояд ва мегуяд : аллазӣнаи инФқўни фии алсроءу алзроء . . . Алоиаҳ .

این چنین کس اعتماد بر خزینه خدا دارد، و دل با حق راست دارد، هر چه دارد خرج کند و هیچ باز نگیرد. از جای خویش بشرط شریعت بدست آرد و بر جای خویش بر وفق شریعت خرج کند. این است که ربّ العالمین انفاق وی میپسندد و وی را در آن میستاید و میگوید: الَّذِینَ یُنْفِقُونَ فِی السَّرَّاءِ وَ الضَّرَّاءِ... الآیة.

Он гуҳ дар сифати эшон биФзўд :у алкозмини алғизи хашми хеш бар кас наронанд , аз онкии гуноҳҳо ҳамаи сӯй хеш ниҳанд ,у халқро мусаххар ва мусаллат донанд , ва низ ранҷҳо эҳтимол кунанд лои бал ки бсбру ҳалами онро истиқбол кунанд бар шоҳиди онкӣ аллоҳ медонад ва мебинад .

آن گه در صفت ایشان بیفزود: وَ الْکاظِمِینَ الْغَیْظَ خشم خویش بر کس نرانند، از آنکه گناهها همه سوی خویش نهند، و خلق را مسخّر و مسلّط دانند، و نیز رنجها احتمال کنند لا بل که بصبر و حلم آن را استقبال کنند بر شاهد آنکه اللَّه میداند و می‌بیند.

Ва алъоФини ани анноси афвро ду маънӣаст : яке маҳв , комаи қолати алъараб : « иффати алрёҳи алосор » азои азолтҳо . Дигари фазл , комаи қоли аллоҳи таъолӣ : хзи алъФў яъне : мо фазли ман амўолҳм . Ишорат мекунад ки :у алъоФини ан аннос эшонанд ки гуноҳ аз мардумон дар гузоранд ва маҳв кунанд , пас бар он ақтсор накунанд балки эшонро бинавозанд , ва аз фазли моли хеши эшонро ато диҳанд . Ин сифат Муҳсинонаст ,у аллоҳи таъолӣ дӯст эшонаст ки мегуяд :у аллоҳи иҳби алмҳснин .

وَ الْعافِینَ عَنِ النَّاسِ عفو را دو معنی است: یکی محو، کما قالت العرب: «عفت الرّیاح الآثار» اذا ازالتها. دیگر فضل، کما قال اللَّه تعالی: خُذِ الْعَفْوَ یعنی: ما فضل من اموالهم. اشارت میکند که: وَ الْعافِینَ عَنِ النَّاسِ ایشانند که گناه از مردمان در گذارند و محو کنند، پس بر آن اقتصار نکنند بلکه ایشان را بنوازند، و از فضل مال خویش ایشان را عطا دهند. این صفت محسنان است، و اللَّه تعالی دوست ایشانست که میگوید: وَ اللَّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ.

Эҳсон дар мъомлт ҳақ онаст ки : ани тааббуди аллоҳи кأнки туроа , ва дар мъомлт халқ онаст ки : агар касе бо ту бад буд ту бо вай нек бошӣ . Ва он кас ки туро нишоед , ту вайро бшоӣӣу бзлки амри аллоҳи ъзу ҷл : хзи алъФў эй хзи алФзлу алмҳосни ман алأхлоқ , ФоъФи ъмни злмк , васли ман қтъку аҳсани илои ман исии ءи алик .

احسان در معاملت حق آنست که: ان تعبد اللَّه کأنک تراه، و در معاملت خلق آنست که: اگر کسی با تو بد بود تو با وی نیک باشی. و آن کس که ترا نشاید، تو وی را بشائی و بذلک امر اللَّه عزّ و جلّ: خُذِ الْعَفْوَ ای خذ الفضل و المحاسن من الأخلاق، فاعف عمّن ظلمک، وصل من قطعک و احسن الی من یسی‌ء الیک.

Ва аллазӣнаи إзои Фълўои фоҳишаи алоиаҳ . . . Латифаи ин оят онаст ки : аллоҳ ба Мӯсо ( ъ ) ваҳй фиристод ки золимонро гӯй то зикр ман накунанд ки он гуҳи ман эшонро блънт ёд кунаму золимони ин умматро гуфт : أўи злмўои أнФсҳми зкрўои аллоҳ .

وَ الَّذِینَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً الآیة... لطیفه این آیت آنست که: اللَّه به موسی (ع) وحی فرستاد که ظالمان را گوی تا ذکر من نکنند که آن گه من ایشان را بلعنت یاد کنم و ظالمان این امّت را گفت: أَوْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ ذَکَرُوا اللَّهَ.

ӣнонро дар зикри бстўд , он гуҳ гуфт : ва ман иғФри алзнўби إлои аллоҳ ? яъне ки : шумо зикри ман фурӯ магузоред ки гуноҳони шумо ман худ омрзм . Фштони мо байни ИМАу ИМА .

اینان را در ذکر بستود، آن گه گفت: وَ مَنْ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلَّا اللَّهُ؟ یعنی که: شما ذکر من فرو مگذارید که گناهان شما من خود آمرزم. فشتّان ما بین امّة و امّة.

Зкрўои аллоҳи як қавл онаст ки : зкрўои алързи алии аллоҳи ъз ва ҷл ъанд алмъсиаҳу ани аллоҳи соӣлҳми анҳу . Он гуҳ ки фарои сар гуноҳ шаванд , ёд ояд эшонро девони қиёмату арзи Акбар ,у масоилати ҳақ , ва бо чашм овардани кирдор ,у бози намӯдани гуфтор . Он гуҳи раби Алъоламин бо банда гуяд : أи търФи занби кзо ? أи търФи занби кзо ? Фиқўл : нъм ё раб ! ҳатто қрраҳи бзнўбаҳу раъии фӣ нафса анаи ҳлк . Қол : стртҳои алейк фии алднёу أнои ағФрҳои лаки алиўм . Лоӣқи ҳоли банда онаст ки забони ҳолаши бнъмт шукр гуяд :

ذَکَرُوا اللَّهَ یک قول آنست که: ذکروا العرض علی اللَّه عزّ و جلّ عند المعصیة و انّ اللَّه سائلهم عنه. آن گه که فرا سر گناه شوند، یاد آید ایشان را دیوان قیامت و عرض اکبر، و مسائلت حق، و با چشم آوردن کردار، و باز نمودن گفتار. آن گه ربّ العالمین با بنده گوید: أ تعرف ذنب کذا؟ أ تعرف ذنب کذا؟ فیقول: نعم یا رب! حتّی قرّره بذنوبه و رأی فی نفسه انّه هلک. قال: سترتها علیک فی الدّنیا و أنا اغفرها لک الیوم. لائق حال بنده آن است که زبان حالش بنعمت شکر گوید: