Қавлаи таъолӣ : ва мо Муҳамади إлои расӯл . . . Муҳамад ( с ) ҳар чанд сутӯдау гузида аз миёни ҳама мардумонаст ,у навохтаи худои ҷҳонёнст , қутби ҷаҳону чароғи замин ва осмонаст . Садру бадари олам , муқтадои халқ , меҳтари коинот ,у хотами пиғомбронст , бо ин ҳама башараст , марг бар ваии раво ,у фано дар ваии равон , чанде ки буданд дар ҷаҳон , азин пайғомбарони ҳамаи рафтанд . На ҳақ нопидо шуд на аллоҳро зиён .

قوله تعالی: وَ ما مُحَمَّدٌ إِلَّا رَسُولٌ... محمد (ص) هر چند ستوده و گزیده از میان همه مردمان است، و نواخته خدای جهانیانست، قطب جهان و چراغ زمین و آسمان است. صدر و بدر عالم، مقتدای خلق، مهتر کائنات، و خاتم پیغامبرانست، با این همه بشر است، مرگ بر وی روا، و فنا در وی روان، چندی که بودند در جهان، ازین پیغامبران همه رفتند. نه حق ناپیدا شد نه اللَّه را زیان.

Ҳақ аз ҳамаи бози мондау аллоҳи бкмоли ъзи хеши нигаҳи доранда .

حق از همه باز مانده و اللَّه بکمال عزّ خویش نگه دارنده.

Аз рӯй ишорати хитоб бо аҳл таҳқиқ меравад ки камоли иззати мо мустағнӣаст аз лами икни сами кон . Худовандии моро аз набӯд басӣ буд пайвандӣ дар наёяд . Ваҳдонияти моро мўҷдӣ дар менабояд . Ҳастӣ моро муқаввии дрнбоид . Кбрёءи моро иззати мо шиносад , иззати моро аҳадят мо донад .

از روی اشارت خطاب با اهل تحقیق میرود که کمال عزّت ما مستغنی است از لم یکن ثم کان. خداوندی ما را از نبود بسی بود پیوندی در نیاید. وحدانیت ما را موجدی در می‌نباید. هستی ما را مقوّی درنباید. کبریاء ما را عزّت ما شناسد، عزّت ما را احدیّت ما داند.

Ва сҳи фии алхбри أнаҳи ъзи ҷалолаи иқўл : « ё ибодии луи أни аўлкму охркму анскму ҷнкми конўои алии атқии қалби раҷули мнкми лами язди злки фии мулкии шиӣо ! ё ибодии луи أни аўлкму охркму анскму ҷнкми конўои алии аФҷри қалби раҷули мнкми лами инқси злки ман мулкии шиӣо » .

و صحّ‌ فی الخبر أنّه عزّ جلاله یقول: «یا عبادی لو أن اولکم و آخرکم و انسکم و جنکم کانوا علی اتقی قلب رجل منکم لم یزد ذلک فی ملکی شیئا! یا عبادی لو أن اولکم و آخرکم و انسکم و جنکم کانوا علی افجر قلب رجل منکم لم ینقص ذلک من ملکی شیئا».

Қавла : أи Фإни моти أўи қатли анқлбтми алии أъқобкми алоиаҳ . Ин оят далолат кунад бар шарафи садиқи Акбар ки чун Мустафо ( с )ро азин сарои ҳукми беруни бурданд ,у талъати набувват ӯро мураккаб марг фиристоданд . Ва ҳазрати илоҳяти бнъти иззати он талъатро аз мураккаби марг дар рабӯд , ва дар кнФ аҳадят гирифт , аҳли тафарруқат дар изтироби афтоданд , ва дидҳошон дар ҳиҷоб шуд . Магари басирати садиқи Акбар ки Мустафо ( с ) нуқтаи ҷамъро дар сидқи вай мусаҷҷал карда буд , бойени хабар ки « хилқату أхии абӯи бикри ман тинаҳи воҳидаи Фсбқтаҳи болнбўаҳи Флми израҳ ,у луи сбқнии баҳои мо кони изрнӣ » .

قوله: أَ فَإِنْ ماتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلی‌ أَعْقابِکُمْ الآیة. این آیت دلالت کند بر شرف صدیق اکبر که چون مصطفی (ص) را ازین سرای حکم بیرون بردند، و طلعت نبوت او را مرکب مرگ فرستادند. و حضرت الهیّت بنعت عزّت آن طلعت را از مرکب مرگ در ربود، و در کنف احدیّت گرفت، اهل تفرقت در اضطراب افتادند، و دیدهاشان در حجاب شد. مگر بصیرت صدیق اکبر که مصطفی (ص) نقطه جمع را در صدق وی مسجّل کرده بود، باین خبر که «خلقت و أخی ابو بکر من طینة واحدة فسبقته بالنبوّة فلم یضرّه، و لو سبقنی بها ما کان یضرّنی».

Лои ҷурм чун умри теғ бар кашид ва гуфт : ҳар ки гуяд ки : Мустафо ( с ) бамурд сараш баргирам , абӯи бикр ки қадами сидқ ӯ дар доӣраҳи ҷамъи мустаҳкам буд , бмнбр бар омаду бонг бар умр зад ва бар дигарон , ки : « ман кони иъбди мҳмдои ?фони мҳмдои қади мот , ва ман кони иъбди илоҳи Муҳамади ?фонаи ҳии лои имўт » . Ъзимо ! худоё ! ҷборо ! крдгоро , ки ҳама ӯст ! буд халқони бдошт ӯ ! нобӯди эшон бҳкм ӯ ! бқоءи оламёни бородт ӯ ! Фноءи одамиёни бмшит ӯ ! боқӣ ҳамешау зиндаи поянда ӯ ! кули шайъи ءи ҳолки إлои виҷҳа » .

لا جرم چون عمر تیغ بر کشید و گفت: هر که گوید که: مصطفی (ص) بمرد سرش برگیرم، ابو بکر که قدم صدق او در دائره جمع مستحکم بود، بمنبر بر آمد و بانگ بر عمر زد و بر دیگران، که: «من کان یعبد محمدا فانّ محمدا قد مات، و من کان یعبد اله محمد فانّه حیّ لا یموت». عظیما! خدایا! جبارا! کردگارا، که همه اوست! بود خلقان بداشت او! نابود ایشان بحکم او! بقاء عالمیان بارادت او! فناء آدمیان بمشیّت او! باقی همیشه و زنده پاینده او! کُلُّ شَیْ‌ءٍ هالِکٌ إِلَّا وَجْهَهُ».

Қавла : ва мо кони лнФси أни тмўти إлои бإзни аллоҳи алоиаҳ . Нафасҳо онаст ки аллоҳи шимурд , зиндагӣҳо онаст ки ваии сохт . Аҷалҳо онаст ки ваии ниҳод . Рӯзӣҳо онаст ки вай дод . На афзуд ва на кост ! инаст сухани рост ! якеро бо дунё дод , яке бо уқбои яке бо мавло . Ва ҳар якро мурод худ бидод . Дунёдорро гуфт : ва ман ирди савоби алднёи нؤтаҳи минҳо . Уқбои ҷӯйро гуфт : ва ман ирди савоби алохраҳи нؤтаҳи минҳо , бози мавлои ҷӯёнро аз ҳар ду ҷудо кард . Ва эшонро шокирон хонд ва гуфт :у снҷзии алшокрини ҷзоءи эшон дар иродат эшон нест ки эшонро худ иродат нест . Иродати эшон Фдоءи иродати ҳақ буд .

قولهُ: وَ ما کانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ الآیة. نفسها آنست که اللَّه شمرد، زندگیها آنست که وی ساخت. اجلها آنست که وی نهاد. روزیها آنست که وی داد. نه افزود و نه کاست! این است سخن راست! یکی را با دنیا داد، یکی با عقبی یکی با مولی. و هر یک را مراد خود بداد. دنیادار را گفت: وَ مَنْ یُرِدْ ثَوابَ الدُّنْیا نُؤْتِهِ مِنْها. عقبی جوی را گفت: وَ مَنْ یُرِدْ ثَوابَ الْآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْها، باز مولی جویان را از هر دو جدا کرد. و ایشان را شاکران خواند و گفت: وَ سَنَجْزِی الشَّاکِرِینَ جزاء ایشان در ارادت ایشان نیست که ایشان را خود ارادت نیست. ارادت ایشان فداء ارادت حق بود.

Ба Мӯсо ( ъ ) ваҳй фиристод ки : ё Мӯсо ! хоҳӣ ки баҷоеи рисӣ , муроди худ Фдоءи муроди азалӣ мо кун ,у иродати худ дар боқӣ кун . Пери тариқати ҷунайд вақте дар асноءи муноҷот аз ҳақ дархостӣ кард , басараш Нидо омад ки : « ё ҷунайди хули бинӣу бинк » миёни ман ва ту май даройӣ ? ман худ донам ки туро чаҳ созад . Ва чаҳ бакор ояд ?

به موسی (ع) وحی فرستاد که: یا موسی! خواهی که بجایی رسی، مراد خود فداء مراد ازلی ما کن، و ارادت خود در باقی کن. پیر طریقت جنید وقتی در اثناء مناجات از حق درخواستی کرد، بسرّش ندا آمد که: «یا جنید خلّ بینی و بینک» میان من و تو می‌درآیی؟ من خود دانم که ترا چه سازد. و چه بکار آید؟

Ончӣ фиристам бипазир , ва ончӣ фармоем бикун . Пас чун бандаро хостӣ набӯд , раби Алъоламин вайро ба аз он диҳад ки банда хоҳад , чунон ки дар хабараст : « ман шуғлаи зикрии ани мсأлтии аътитаҳи афзали мо аътии алсоӣлин » .

آنچه فرستم بپذیر، و آنچه فرمایم بکن. پس چون بنده را خواستی نبود، ربّ العالمین وی را به از آن دهد که بنده خواهد، چنان که در خبر است: «من شغله ذکری عن مسألتی اعطیته افضل ما اعطی السّائلین».

Фотоҳми аллоҳи савоби алднёу ҳасани савоби алохраҳ дар савоби охират « ҳасан » гуфт : яъне некӯаст он савоб , ва дар савоби дунё он нагуфт . Аз баҳри онкии савоби охират пояндаасту савоби дунёи гузаранда , он бӯданӣаст бар давом беофат , ва беФтнт . Ва ин бариданӣаст ани қариб , ҳам бо офат ва ҳам бо меҳнат .

فَآتاهُمُ اللَّهُ ثَوابَ الدُّنْیا وَ حُسْنَ ثَوابِ الْآخِرَةِ در ثواب آخرت «حسن» گفت: یعنی نیکو است آن ثواب، و در ثواب دنیا آن نگفت. از بهر آنکه ثواب آخرت پاینده است و ثواب دنیا گذرنده، آن بودنی است بر دوام بی‌آفت، و بی‌فتنت. و این بریدنی است عن قریب، هم با آفت و هم با محنت.

Ва аллоҳи иҳби алмҳснини ин Муҳсинони он шокроннд ки дарин оят гуфт .

وَ اللَّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ این محسنان آن شاکرانند که درین آیت گفت.

Ва ҷазо ки онҷо ишорат кард муҳаббатаст ки ин ҷо баён кард . Ва эҳсон онаст ки Мустафо ( с ) гуфт бҷўоби Ҷабраил : « ани тааббуди аллоҳи кأнки туроа » .

و جزا که آنجا اشارت کرد محبت است که این جا بیان کرد. و احسان آنست که مصطفی (ص) گفت بجواب جبرئیل: «ان تعبد اللَّه کأنّک تراه».

Эҳсони сифати мроқбонст ,у ҳоли воҷдонст ,у мақом розӣонаст ,у нишон дӯстонаст . Муҳаббати худои эшонро шиор ,у ёди аллоҳи эшонро дсор ,у меҳри аллоҳи эшонро нисор , нисорӣ ки бар рӯй ҷони гӯйӣ нигораст ,у дарахти шодӣ аз вай бабораст ,у ҷонро хуш баҳораст !

احسان صفت‌مراقبانست، و حال واجدانست، و مقام راضیان است، و نشان دوستان است. محبّت خدای ایشان را شعار، و یاد اللَّه ایشان را دثار، و مهر اللَّه ایشان را نثار، نثاری که بر روی جان گویی نگار است، و درخت شادی از وی ببارست، و جان را خوش بهار است!