Қавлаи таъолӣ : إни аллазӣнаи кФрўои алоиаҳ . . . Мушрикони Қурайшу ҷуҳудони қризаҳу нзир дар расӯли худои бдрўишӣ ва бе фарзандии бғмз май диданд , ва бимолу фарзандони хеш май нозиднд , ва дар он бо вай мкосрт месохтанд , ин ҷавоб эшонаст , мегуяд лни тғнии анҳуам أмўолҳму лои أўлодҳми ман аллоҳ أӣ ъанд аллоҳ , шиӣо . Ва қил : ман азоби аллоҳи шиӣо . Фардои эшонро он молу фарзанд бакор наёяд бнздики худо ,у азоби худо аз эшон аз ҳичиз боз надорад ,у أўлӣки ҳам вқўди алнор , ин ҳамчунонаст ки гуфт : вқўдҳои анносу алҳҷораҳ . Вқўди бнсб ваов он чизаст ки бон оташ афрӯзанд , аз ҳизуму ҷузи он ,у вқўди бзм ваову вқд афрӯхтан оташаст ҳамчун эфоад . Кдأби оли фиръавни дأб номӣаст одатро , муроди бони сон ва сифатаст , яъне ҳамчун сону сифати оли фиръавн » . Ва ин кофро се ваҷҳаст : яке онаст ки ҳам вқўди алнори кдоби оли фиръавн , ин доб бо нори пайваста , ва ин оли фиръавни музоф бо ҳам , мегуяд ин мушрикони Қурайшу ҷуҳудон ҳизум дӯзаханд чун оли фиръавн . Он гуҳ ибтидо кард ва гуфт :у аллазӣнаи ман қиблаами ин ҳам мушрикон Қурайшанд ва ҳам оли фиръавн , мегуяд : ва эшон ки пеш аз эшон буданд , ва он қавм Нӯҳанду оду самуд . Кзбўои боётно . Дигари ваҷҳи ҳам вқўди алнори кдأби оли фиръавну аллазӣнаи ман қиблаам мегуяд эшон ҳизум дӯзаханд чун оли фиръавн ва чун эшон ки пеш аз эшон буданд то онҷо ки сухани пайваста . Он гуҳи оли фиръавнро гуфт ва эшон ки пеш аз эшон буданд кзбўои боётнои ваҷҳи сдигр : бар нор вақфаст он гуҳ ибтидо кард кдоби оли фиръавну сухани пайваста то бзнўбҳм . намегуяд : чун оли фиръавн ва эшон ки пеш аз эшон буданд дурӯғ шимурданд суханони мо то аллоҳи эшонро фаро гирифт . Ҳамонаст ки ҷой дигар гуфт ва куллан أхзнои бзнбаҳу занб ва ҷурм мутақорибанд , локини ҷурм чун натиҷау самараи актобст аз аҷтроми самара гирифтаанду занб чун оқибату охир феъласт ки буи мебозгардад аз занб гирифтаанд ҳамчунин уқубат аз ани уқубат ном кардаанд ки он оқибат бад кораст бар ақаби бад кардан ӯ ,у таъқиб бар паии корӣ ё касе рафтану истодан буд . ?лаи мъқбот аз онаст . Ва таъқиб низ чизеи бпси бози бурдан буд лои мъқби лҳкмаҳ аз онаст , яъне ки бози пас баранда нест ҳукми аллоҳро , ва аз онаст ки муртадро гуфт анқлбтми алии أъқобкм ки аз сӯии ақаб боз мегардад . Ва уқобу мъоқбаҳ ҳар ду масдаранд уқубат карданро ,у аллоҳи шадиди алъқоб яъне . إзои оқиб , мегуяд худоӣ сахт уқубатаст ҳар гуҳ ки уқубат кунад ,у сахт гираст агар гирад .

قوله تعالی: إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا الآیه... مشرکان قریش و جهودان قریظه و نضیر در رسول خدا بدرویشی و بی‌فرزندی بغمز می‌دیدند، و بمال و فرزندان خویش می‌نازیدند، و در آن با وی مکاثرت می‌ساختند، این جواب ایشانست، میگوید لَنْ تُغْنِیَ عَنْهُمْ أَمْوالُهُمْ وَ لا أَوْلادُهُمْ مِنَ اللَّهِ أی عند اللَّه، شیئا. و قیل: من عذاب اللَّه شیئا. فردا ایشان را آن مال و فرزند بکار نیاید بنزدیک خدا، و عذاب خدا از ایشان از هیچیز باز ندارد، وَ أُولئِکَ هُمْ وَقُودُ النَّارِ، این همچنانست که گفت: وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ. وقود بنصب واو آن چیز است که بآن آتش افروزند، از هیزم و جز آن، و وقود بضم واو و وقد افروختن آتش است همچون ایقاد. کَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ دأب نامی است عادت را، مراد بآن‌سان و صفت است، یعنی همچون سان و صفت آل فرعون». و این کاف را سه وجه است: یکی آنست که هُم وَقُود النار کداب آل فرعون، این داب با نار پیوسته، و این آل فرعون مضاف با هم، میگوید این مشرکان قریش و جهودان هیزم دوزخند چون آل فرعون. آن گه ابتدا کرد و گفت: وَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ این هم مشرکان قریش‌اند و هم آل فرعون، میگوید: و ایشان که پیش از ایشان بودند، و آن قوم نوح‌اند و عاد و ثمود. کَذَّبُوا بِآیاتِنا. دیگر وجه هُمْ وَقُودُ النَّارِ کَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ میگوید ایشان هیزم دوزخ‌اند چون آل فرعون و چون ایشان که پیش از ایشان بودند تا آنجا که سخن پیوسته. آن گه آل فرعون را گفت و ایشان که پیش از ایشان بودند کَذَّبُوا بِآیاتِنا وجه سدیگر: بر نار وقف است آن گه ابتدا کرد کداب آل فرعون و سخن پیوسته تا بذنوبهم. می‌گوید: چون آل فرعون و ایشان که پیش از ایشان بودند دروغ شمردند سخنان ما تا اللَّه ایشان را فرا گرفت. همانست که جای دیگر گفت و کلّا أخذنا بذنبه و ذنب و جرم متقاربند، لکن جرم چون نتیجه و ثمره اکتابست از اجترام ثمره گرفته‌اند و ذنب چون عاقبت و آخر فعل است که بوی می‌بازگردد از ذنب گرفته‌اند همچنین عقوبت از ان عقوبت نام کرده‌اند که آن عاقبت بد کارست بر عقب بد کردن او، و تعقیب بر پی کاری یا کسی رفتن و ایستادن بود. لَهُ مُعَقِّباتٌ از آنست. و تعقیب نیز چیزی بپس باز بردن بود لا معقّب لحکمه از آنست، یعنی که باز پس برنده نیست حکم اللَّه را، و از آنست که مرتد را گفت انْقَلَبْتُمْ عَلی‌ أَعْقابِکُمْ که از سوی عقب باز می‌گردد. و عقاب و معاقبه هر دو مصدراند عقوبت کردن را، وَ اللَّهُ شَدِیدُ الْعِقابِ یعنی. إذا عاقب، میگوید خدای سخت عقوبتست هر گه که عقوبت کند، و سخت گیر است اگر گیرد.

Қул ллзини кФрўо . . . Ин кофарони мушрикон Маккаанду ҷуҳудони Мадина , стғлбўну тҳшрўни إлии ҷаҳаннами Ҳамзау ксоиӣ ҳар ду калимаро биё хонанд , боқии ҳамаи бтоء мухотаба хонанд . Эшон ки бтоء мухотаба хонанд маънии худ зоҳираст ва эшон ки биё хонанд онро ду ваҷҳаст : яке онаст ки аллазӣнаи кФрўои сиғлбўну иҳшрўни Фқл ?лаам мегуяд эшон ки кофар шуданд эшонро ӣнҷо боз шикананду фардо бдўзх ронанд ,у фарои эшон гӯ ки чунин хоҳад буд . Ваҷҳи дигари қул ллзини кФрўо

قُلْ لِلَّذِینَ کَفَرُوا... این کافران مشرکان مکه‌اند و جهودان مدینه، سَتُغْلَبُونَ وَ تُحْشَرُونَ إِلی‌ جَهَنَّمَ حمزه و کسایی هر دو کلمه را بیا خوانند، باقی همه بتاء مخاطبه خوانند. ایشان که بتاء مخاطبه خوانند معنی خود ظاهر است و ایشان که بیا خوانند آن را دو وجه است: یکی آنست که الذین کفروا سیغلبون و یحشرون فقل لهم می‌گوید ایشان که کافر شدند ایشان را اینجا باز شکنند و فردا بدوزخ رانند، و فرا ایشان گو که چنین خواهد بود. وجه دیگر قُلْ لِلَّذِینَ کَفَرُوا

Яъне алиҳўд . Сиғлбўн яъне куффори Макка , фарои кофарони аҳли тӯряти гӯй : ки ин мушрикони Қурайш ки душманон мананд эшонро бозхўоҳнди шикасти имрӯза дар дунё , ва бдўзх хоҳанд ронад фардои бқёмт . Ва ин шикастани рӯз бадараст ки мусулмонони кофаронро бикашанд ва бҳзимт карданд . Мустафои си он рӯз ки ин оят омад кофаронро гуфт : إни аллоҳи ғолбкму ҳошркми إлии ҷаҳаннам

یعنی الیهود. سیغلبون یعنی کفار مکه، فرا کافران اهل توریت گوی: که این مشرکان قریش که دشمنان منند ایشان را بازخواهند شکست امروزه در دنیا، و بدوزخ خواهند راند فردا بقیامت. و این شکستن روز بدر است که مسلمانان کافران را بکشند و بهزیمت کردند. مصطفی ص آن روز که این آیت آمد کافران را گفت: إن اللَّه غالبکم و حاشرکم إلی جهنم

Ва ин оят далелӣ равшанаст бар сидқи набуввати Мустафоу сидқи сухани вай ки пеш аз он хабар боз дод ки мусулмононро ғалаба ва қӯт хоҳад буд бар кофарон яъне рӯзи бадар , ва ҳам чунон буд ки вай гуфта буд ва хабар дода .

و این آیت دلیلی روشنست بر صدق نبوت مصطفی و صدق سخن وی که پیش از آن خبر باز داد که مسلمانان را غلبه و قوت خواهد بود بر کافران یعنی روز بدر، و هم چنان بود که وی گفته بود و خبر داده.

Қавли ибн аббос онаст ки қул ллзини кФрўои ин кофарони ҷуҳудон Мадинаанд ва қисса онаст ки чун мушрикони Қурайши абӯи Сафёни бен ҳарбу асҳоб ӯ рӯзи бадар бҳзимт шуданду шикастаи гаштанду мусулмононро қӯту нусрат буд ҷуҳудон Мадина гуфтанд : « ҳозоу аллоҳ алнабӣ аломӣ алзӣ наҷадда фии ктобнои алтўриаҳи бнътаҳу сифатау мабасау анаи лотарад ?лаи ройа » гуфтанду аллоҳ ки он пайғомбараст ки мо ному сифату мабаси вай дар китоб хеш ёфтаем ,у дониста ки вайро бар ҳамкунони ғалаба ва қӯтаст ,у илми набуввати ваии ошкоро . Ва барон буданд ки атбоъ вай кунанду буии имони оранд , пас қавмӣ азишон гуфтанд : ин чаҳ таъҷиласт ? бигзоред то вақъа дигар биафтад миёни вайу миёни душманони вай , агар ӯро даст буд ва ба ояд дар он вақъа , пас ҳамаи буии имони орем , на баси баромад то вақъаи аҳади биФтод ,у мусулмонон бҳзимт шуданд чунон ки қиссааст . Он ҷуҳудони бози бшки афтоданд . Шқоءи азалӣу ҳукми إлҳии бкФри эшон дар расед , ва эшонро аз он гуфту ҳиммати боз пас оварад ва ҳечкас аз эшон мусулмон нашуд ,у аҳдӣ низ ки доштанд бо расӯли худои он аҳд бишикастанд ,у каъби ашраф ки сари эшон буд ва бо шаст савори сӯй Макка шуд ва бо кофарони Макка дар адовати Мустафо рост шуд ва барин иттифоқ карданд ки калимаи шан яксон бошад , ва дар мухолифат мувофиқатӣ намуданду аҳдии бастанд ,у бмдинаҳ боз омаданд . Пас раби Алъоламин дар шани он ҷуҳудон оят фиристод : қул ллзини кФрўои стғлбўну тҳшрўни إлии ҷаҳаннам . Ва бӣси алмҳод . أӣу бӣси алФроши ман алнор . Иқўли бӣси мо мҳдўои лонФсҳм , бади оромгоҳӣ ки худро сохтанду тўхтнди дӯзахи ҷовдону оташи сӯзон .

قول ابن عباس آنست که قُلْ لِلَّذِینَ کَفَرُوا این کافران جهودان مدینه‌اند و قصه آنست که چون مشرکان قریش ابو سفیان بن حرب و اصحاب او روز بدر بهزیمت شدند و شکسته گشتند و مسلمانان را قوت و نصرت بود جهودان مدینه گفتند: «هذا و اللَّه النّبیّ الامّی الذی نجده فی کتابنا التوریة بنعته و صفته و مبعثه و انه لا تردّ له رایة» گفتند و اللَّه که آن پیغامبرست که ما نام و صفت و مبعث وی در کتاب خویش یافته‌ایم، و دانسته که وی را بر همکنان غلبه و قوتست، و علم نبوت وی آشکارا. و بران بودند که اتباع وی کنند و بوی ایمان آرند، پس قومی ازیشان گفتند: این چه تعجیل است؟ بگذارید تا وقعه دیگر بیفتد میان وی و میان دشمنان وی، اگر او را دست بود و به آید در آن وقعه، پس همه بوی ایمان آریم، نه بس برآمد تا وقعه احد بیفتاد، و مسلمانان بهزیمت شدند چنان که قصه است. آن جهودان باز بشک افتادند. شقاء ازلی و حکم إلهی بکفر ایشان در رسید، و ایشان را از آن گفت و همّت باز پس آورد و هیچکس از ایشان مسلمان نشد، و عهدی نیز که داشتند با رسول خدا آن عهد بشکستند، و کعب اشرف که سر ایشان بود و با شصت سوار سوی مکه شد و با کافران مکه در عداوت مصطفی راست شد و برین اتفاق کردند که کلمه‌شان یکسان باشد، و در مخالفت موافقتی نمودند و عهدی بستند، و بمدینه باز آمدند. پس رب العالمین در شان آن جهودان آیت فرستاد: قُلْ لِلَّذِینَ کَفَرُوا سَتُغْلَبُونَ وَ تُحْشَرُونَ إِلی‌ جَهَنَّمَ. وَ بِئْسَ الْمِهادُ. أی و بئس الفراش من النار. یقول بئس ما مهّدوا لانفسهم، بد آرامگاهی که خود را ساختند و توختند دوزخ جاودان و آتش سوزان.

Қади кони лаками оя эй баёну ибрау даллолаи алии сидқи мо қиллати лаками стғлбўн . намегуяд : эшонро гӯй ки нишону баёну далели сидқи ончӣ ман гуфтам ки стғлбўн онаст ки ду фурқат бар ҳам расанд рӯзи бадари ҷангроу кӯшишро , як фурқати мусулмонон ва як фурқати кофарон . Мусулмонони сесад ва сездаҳ буданд аз эшон ҳафтод ва ҳафт муҳоҷирон , дивист ва сӣ ва шаш ансори соҳиби рояти расӯли худоу муҳоҷирони алии бен абии толиб ъ буд . Ва соҳиби ройаи ансори саъди бен ибода , ва ҳафтод шутур дар лашкар мусулмонон буданд ва ду асб , яке он миқдоди бен Амр ва яке он мрсдни бобии мрсд . Ва шаш дръ бо эшон буд , ва ҳашт шамшер , ва аз мусулмонони он рӯзи бист ва ду марди шаҳиди гаштанд , чаҳордаҳ аз муҳоҷир ва ҳашт аз ансор . Ва фурқати дигари кофарон Макка буданд , раиси эшон Утбаи бен рабеъаи бен абди шамс , ва дар лашкари эшон сад то асб буд , ва нуҳсад ва панҷоҳ марди ҷангӣ , се чандон адад мусулмонон буданд . Аммо раб Алъоламин гуфт : ирўнҳми мслиҳми ин гуруҳи мусулмонони кофаронро бишумори ду бор чанд хештани диданд чун чашм бар эшон афканданд . Яъне ки аллоҳи эшонро чунин намӯд то бар эшон чира шаванд ва боз нашкананд ,у мусулмононро он ояти дигар : Фإни икни мнкми моӣаҳи собираи иғлбўои моӣтини маълум шуда буд ки мардӣ азишон бо ду мард кофар барояд ва ғалаба кунад .

قَدْ کانَ لَکُمْ آیَةٌ ای بیان و عبرة و دلالة علی صدق ما قلت لکم ستغلبون. می‌گوید: ایشان را گوی که نشان و بیان و دلیل صدق آنچه من گفتم که ستغلبون آنست که دو فرقت بر هم رسند روز بدر جنگ را و کوشش را، یک فرقت مسلمانان و یک فرقت کافران. مسلمانان سیصد و سیزده بودند از ایشان هفتاد و هفت مهاجران، دویست و سی و شش انصار صاحب رایت رسول خدا و مهاجران علی بن ابی طالب ع بود. و صاحب رایة انصار سعد بن عباده، و هفتاد شتر در لشکر مسلمانان بودند و دو اسب، یکی آن مقداد بن عمرو و یکی آنِ مرثدن بابی مرثد. و شش درع با ایشان بود، و هشت شمشیر، و از مسلمانان آن روز بیست و دو مرد شهید گشتند، چهارده از مهاجر و هشت از انصار. و فرقت دیگر کافران مکه بودند، رئیس ایشان عتبة بن ربیعة بن عبد شمس، و در لشکر ایشان صد تا اسب بود، و نهصد و پنجاه مرد جنگی، سه چندان عدد مسلمانان بودند. امّا رب العالمین گفت: یَرَوْنَهُمْ مِثْلَیْهِمْ این گروه مسلمانان کافران را بشمار دو بار چند خویشتن دیدند چون چشم بر ایشان افکندند. یعنی که اللَّه ایشان را چنین نمود تا بر ایشان چیره شوند و باز نشکنند، و مسلمانان را آن آیت دیگر: فَإِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ مِائَةٌ صابِرَةٌ یَغْلِبُوا مِائَتَیْنِ معلوم شده بود که مردی ازیشان با دو مرد کافر برآید و غلبه کند.

Пас раби алъзаҳи кофаронро агар чаҳ се бор чанд мусулмонон буданд ду бор чанд эшон намӯду мусулмонон низ бичишам кофарон андак намӯд чунон ки онҷо гуфт :у иқллкми фии أъинҳми ин бон кард то дилҳои мусулмонон қавӣ бошаду гӯши бғлбаҳ ва нусрат доранд ,у калимаи ҳақро бакӯшанд , ва чунон карданду раби Алъоламин мусулмононро он рӯз бар кофарон нусрат дод .

پس رب العزة کافران را اگر چه سه بار چند مسلمانان بودند دو بار چند ایشان نمود و مسلمانان نیز بچشم کافران اندک نمود چنان که آنجا گفت: وَ یُقَلِّلُکُمْ فِی أَعْیُنِهِمْ این بآن کرد تا دلهای مسلمانان قوی باشد و گوش بغلبه و نصرت دارند، و کلمه حق را بکوشند، و چنان کردند و رب العالمین مسلمانان را آن روز بر کافران نصرت داد.

Ирўнҳми бетаи қироати нофеъ ва ёқӯбаст , боқӣ биё хонанд ,у қироат ё зоҳртрсту маънии он равшантар , ва чун бетаи хуоне бо лакам шавад . Мегуяд эшонро май диданд яъне кофаронро ду бор чанд эшон . эй мслиҳм . Дар ҳар ду қироат ки трўнҳми хуоне ё ирўнҳми инҳо ва мем мслиҳм бо мусулмонон шавад . « раъии алъайн » номӣаст аёнро ,у брأии алъайну мртأии алъайни ҳам чунон ,у аллоҳи иؤиди бнсраҳи ман ишоءи нусрати муъминонро аз ҷиҳати худованди ъзу ҷл бар ду ваҷҳаст : яке нусрат додан аз рӯй ҳуҷҷату қади феъл , ва ин нусрати бҳмд аллоҳ зоҳирасту ошкоро ,у ҳуҷҷат бар аъдоءи дайн равшанасту лозим . Ваҷҳи дигари нусрати мдоўлт ва ғалабааст , он мдоўлт ки раб Алъоламин гуфт :у тлки алأёми ндоўлҳои байни анноси ин нусратаст ки мусулмонон аз аллоҳ мехоҳанд ки Фонсрнои алии алқўми алкоФрин .

یَرَوْنَهُمْ بتا قرائت نافع و یعقوب است، باقی بیا خوانند، و قرائت یا ظاهرترست و معنی آن روشن‌تر، و چون بتا خوانی با لکم شود. میگوید ایشان را می‌دیدند یعنی کافران را دو بار چند ایشان. ای مثلیهم. در هر دو قرائت که ترونهم خوانی یا یرونهم این‌ها و میم مثلیهم با مسلمانان شود. «رأی العین» نامی است عیان را، و برأی العین و مرتأی العین هم چنان، وَ اللَّهُ یُؤَیِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ یَشاءُ نصرت مؤمنان را از جهت خداوند عز و جل بر دو وجه است: یکی نصرت دادن از روی حجت و قد فعل، و این نصرت بحمد اللَّه ظاهرست و آشکارا، و حجت بر اعداء دین روشن است و لازم. وجه دیگر نصرت مداولت و غلبه است، آن مداولت که رب العالمین گفت: وَ تِلْکَ الْأَیَّامُ نُداوِلُها بَیْنَ النَّاسِ این نصرت است که مسلمانان از اللَّه می‌خواهند که فَانْصُرْنا عَلَی الْقَوْمِ الْکافِرِینَ.

Ва ин нусратаст ки худоӣ , таъолии муъминонро ваъда дод гуфт : кони ҳқои ълинои насри алмؤмнин

و این نصرت است که خدای، تعالی مومنان را وعده داد گفت: کانَ حَقًّا عَلَیْنا نَصْرُ الْمُؤْمِنِینَ‌

Ҷой дигар гуфт : أлои إни насри аллоҳи қариб . Насри ман аллоҳу фатҳи қариб .

جای دیگر گفت: أَلا إِنَّ نَصْرَ اللَّهِ قَرِیبٌ. نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَ فَتْحٌ قَرِیبٌ.

Ва аллоҳи иؤиди бнсраҳи ман ишоء . Ҳамон нусрат мдоўлтаст . Амири алмؤмнини алӣ ( ъ ) гуфт : « إни ллботли ҷўлаҳи сами измҳл »

وَ اللَّهُ یُؤَیِّدُ بِنَصْرِهِ مَنْ یَشاءُ. همان نصرت مداولت است. امیر المؤمنین علی (ع) گفت: «إنّ للباطل جولة ثم یضمحل»

АўФтди гоҳи гоҳ ки кофарон бар мусулмонон ғалаба кунанд ва эшонро брнҷоннд , аммо як ҷўлаҳ беш набошад , ки ботил поянда набӯду бъоқбти ғалабау нусрати ҳам мусулмонону аҳли ҳақро бошад . Чунон ки гуфт , бали нқзФи болҳқи алии алботли Фидмғаҳ , . . . Ва лни иҷъли аллоҳи ллкоФрини алии алмؤмнини сбило . Мустафои си ин нусрат дар дъоءи зъФоءи уммату ихлоси эшон баст гуфт : « анмои инсри аллоҳи ҳзаҳи аломаҳи лзъФоӣҳми бдъоӣҳму ахлосҳму слўтҳм . Ва қоли ҳилли тнсрўну трзқўни алои бзъФоӣкм . »

اوفتد گاه گاه که کافران بر مسلمانان غلبه کنند و ایشان را برنجانند، اما یک جوله بیش نباشد، که باطل پاینده نبود و بعاقبت غلبه و نصرت هم مسلمانان و اهل حق را باشد. چنان که گفت، بَلْ نَقْذِفُ بِالْحَقِّ عَلَی الْباطِلِ فَیَدْمَغُهُ،... وَ لَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکافِرِینَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلًا. مصطفی ص این نصرت در دعاء ضعفاء امّت و اخلاص ایشان بست گفت: «انّما ینصر اللَّه هذه الامّة لضعفائهم بدعائهم و اخلاصهم و صلوتهم. و قال هل تنصرون و ترزقون الّا بضعفائکم.»

Он гуҳ гуфт : إни фии злки лъбраҳи лأўлии алأбсор дар ончии диданд аз нусрати муъминон бо миллати эшону ҳазимати кофарон бо касрати эшон , ъбртисти худовандони зиракӣу хирадро . Ибрати эътибори ғоӣб буд дар ҳозир : чизеи ҳозир маълум кунӣ дар ҳангом ,у ҷои васфат , он гуҳ бар қиёси он ҳозири чизеи ғоӣб маълум кунӣ дар ҳангому ҷойу сифат .

آن گه گفت: إِنَّ فِی ذلِکَ لَعِبْرَةً لِأُولِی الْأَبْصارِ در آنچه دیدند از نصرت مومنان با ملت ایشان و هزیمت کافران با کثرت ایشان، عبرتیست خداوندان زیرکی و خرد را. عبرت اعتبار غائب بود در حاضر: چیزی حاضر معلوم کنی در هنگام، و جای وصفت، آن گه بر قیاس آن حاضر چیزی غائب معلوم کنی در هنگام و جای و صفت.

Ва дар қуръони ҷойҳо ибрат ёд кардааст , ва ҳар ҷой бо он аўлўо алأбсор гуфт , аз баҳри онкии қиёси кори бсиронст , ва ин абсори ӣнҷо уқуласт . Ва иқоли алъбраҳи мо иъбр ба ман алҷҳли илои алълм , ин ибрат чун маъбараст : яъне ки бидон аз ҷаҳл бо илм мераванду асли он аз убӯр наҳраст , ва манеҳ . Алъбораҳи лонҳои ҷаълати колмъбри лтأдиаҳи алмънии ман нафаси алқоӣли илои нафаси алсомъ .

و در قرآن جایها عبرت یاد کرده است، و هر جای با آن اولوا الأبصار گفت، از بهر آنکه قیاس کار بصیرانست، و این ابصار اینجا عقول است. و یقال العبرة ما یعبر به من الجهل الی العلم، این عبرت چون معبرست: یعنی که بدان از جهل با علم میروند و اصل آن از عبور نهر است، و منه. العبارة لانّها جعلت کالمعبر لتأدیة المعنی من نفس القائل الی نفس السامع.