Қавлаи таъолӣ : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои лои ткўнўои колзини кФрўои алоиаҳи ин пндист ки худои таъолии муъминонро медиҳад ки шумо чун мунофиқон мабошед ,у шаку нифоқи бадали худ роҳи мдҳид ,у ончӣ эшон гӯйанд магӯӣед . Ва гуфт эшон он буд ки : абди аллоҳи бен абии селлулу ҷамоатӣ аз мунофиқон ки рӯзи аҳади бўқъти ҳозири набуданди фарои абди аллоҳи бен рубобу асҳоб ӯ гуфтанд ки ин бародарону пайвастагони мо ки бсФр тиҷорат шуданд ва дар он сафар бамурданд ё бғзоء аҳад шуданд ва дар он ғзо кушта шуданд , إзои зрбўои фии алأрзи Фмотўои أўи конўои ғзии Фқтлўо ҳар ду калимаи даройат мзмраст . « ғзӣ » ҷамъ ғозӣаст , феъли ман алғзў . Гуфтанд агар эшон беруни ншдндии бсФр , нмрдндӣ , ва эшонро дар ғзўи нкштндӣ , ва ин сухан аз эшон такзиб қадараст . Раб Алъоламин гуфт : лиҷъли аллоҳи злки ҳсраҳи фии қлўбҳм эй лиҷъли знҳми анҳм : луи лами иҳзрўои алҳрб ло надафъ алқтли анҳуам , ҳсраҳи фии қлўбҳм . Ин бон кард то эшон занн баранд ки : агар бқтолу ҳарби ншдндии эшонро нкштндӣ , ва ин занн дар дили эшон ҳасрату дареғ фурӯ оварад ,у ранҷурии биФзўд . Аллоҳи таъолии муъминонро азин гуфт наҳй фармуд , то он ҳасрат дар дил эшон набӯд чунон ки дар дили мунофиқон . Он гуҳ хабар дод ки : мӯату ҳаёт дар қудрат аллоҳаст ва бмшит ӯст , онро вақтеаст муайян . Ва ҳангомӣ номзад карда гуфт :у аллоҳи яҳёу имит худоӣаст ки зинда медорад на мақому зиракӣ , ва ӯст ки мемеронад на сафару далерӣ . Чун фароз ояд дар сафар ва дар ҳзри бнгрдд ва онро мардӣ набӯд .

قوله تعالی: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَکُونُوا کَالَّذِینَ کَفَرُوا الآیة این پندیست که خدای تعالی مؤمنان را میدهد که شما چون منافقان مباشید، و شک و نفاق بدل خود راه مدهید، و آنچه ایشان گویند مگویید. و گفت ایشان آن بود که: عبد اللَّه بن ابی سلول و جماعتی از منافقان که روز احد بوقعت حاضر نبودند فرا عبد اللَّه بن رباب و اصحاب او گفتند که این برادران و پیوستگان ما که بسفر تجارت شدند و در آن سفر بمردند یا بغزاء احد شدند و در آن غزا کشته شدند، إِذا ضَرَبُوا فِی الْأَرْضِ فماتوا أَوْ کانُوا غُزًّی فقتلوا هر دو کلمه درآیت مضمر است. «غزّی» جمع غازی است، فعّل من الغزو. گفتند اگر ایشان بیرون نشدندی بسفر، نمردندی، و ایشان را در غزو نکشتندی، و این سخن از ایشان تکذیب قدر است. ربّ العالمین گفت: لِیَجْعَلَ اللَّهُ ذلِکَ حَسْرَةً فِی قُلُوبِهِمْ ای لیجعل ظنّهم انّهم: لو لم یحضروا الحرب لا ندفع القتل عنهم، حسرة فی قلوبهم. این بآن کرد تا ایشان ظن برند که: اگر بقتال و حرب نشدندی ایشان را نکشتندی، و این ظن در دل ایشان حسرت و دریغ فرو آورد، و رنجوری بیفزود. اللَّه تعالی مؤمنان را ازین گفت نهی فرمود، تا آن حسرت در دل ایشان نبود چنان که در دل منافقان. آن گه خبر داد که: موت و حیات در قدرت اللَّه است و بمشیّت اوست، آن را وقتی است معین. و هنگامی نامزد کرده گفت: وَ اللَّهُ یُحْیِی وَ یُمِیتُ خدای است که زنده میدارد نه مقام و زیرکی، و اوست که می‌میراند نه سفر و دلیری. چون فراز آید در سفر و در حضر بنگردد و آن را مردی نبود.

Қол алнабӣ ( с ) : « мисли ллонсони алأҷлу алأмл . Фмсли алаҷали халафау алأмли эмома , Фбинмои ҳўи иؤмли эмома , ази أтоаҳи аҷалаи Фохтҷлаҳ » .

قال النبی (ص): «مثّل للانسان الأجل و الأمل. فمثل الاجل خلفه و الأمل امامه، فبینما هو یؤمّل امامه، اذ أتاه اجله فاختجله».

Қавла :у аллоҳи бмои тъмлўни басир агар биёи хуонеи қроءти ?маккейу Ҳамза ва ксоиӣаст бо аллазӣна кФрўо шавад . Ва агар бетаи мухотабаи хуонеи қроءт боқӣаст бо ё أиҳои аллазӣна омнўо шавад .

قوله: وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ اگر بیا خوانی قراءت مکی و حمزه و کسایی است با الذین کفروا شود. و اگر بتا مخاطبه خوانی قراءت باقی است با یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا شود.

Қавлаи таъолӣ :у лӣни қтлтми фии сиблати аллоҳи أўи мтм . . . Илои охири алоитини нофеъу аксари аҳли Кӯфа « мтноу мтм » ва ҳар чаҳ азин боб ояд бкср мем хонанд . Ва боқӣ бзм мем хонанд . Эшон ки бкср хонанд феъл « мот , имот , мат » ниҳанд чунон ки « хоФ , ихоФ , хуфт » ва « ҳоб , иҳоб , ҳбт » . Ва эшон ки бзм хонанд феъли он « мот , имўт » ниҳанд чунон ки кони икўн , қоли иқўл .

قوله تعالی: وَ لَئِنْ قُتِلْتُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَوْ مُتُّمْ... الی آخر الآیتین نافع و اکثر اهل کوفه «متنا و متم» و هر چه ازین باب آید بکسر میم خوانند. و باقی بضم میم خوانند. ایشان که بکسر خوانند فعل «مات، یمات، متّ» نهند چنان که «خاف، یخاف، خفت» و «هاب، یهاب، هبت». و ایشان که بضم خوانند فعل آن «مات، یموت» نهند چنان که کان یکون، قال یقول.

Қавлаи ммои иҷмъўни ҳФс танҳо биё хонд бар феъли ғоӣб . Ва дигарон бтоء мухотаба хонанд . Раби Алъоламин дарин ду ояти муъминонро бмрг таҳният кард ,у марги эшон марг каромат кард . Ва алии алҷмлаҳи марг бар ду қисмаст : яке дар роҳи худо , дигар дар роҳи шайтон . Аммо ончӣ дар роҳи худо буд яке марги шҳидонст ки дар сиблати худо кушта шаванд , чунон ки ӣнҷо гуфт :у лӣни қтлтми фии сиблати аллоҳ . Дигари марги ъорФонст ки дар рзоءи худоу хўшнўдӣ аз вай бимиранд , чунон ки гуфт : « ӯ мтм » яъне фии сиблати аллоҳу ризоаи ман ғайри қатл . Ва ҳам аллазӣна

قوله مِمَّا یَجْمَعُونَ حفص تنها بیا خواند بر فعل غائب. و دیگران بتاء مخاطبه خوانند. رب العالمین درین دو آیت مؤمنان را بمرگ تهنیت کرد، و مرگ ایشان مرگ کرامت کرد. و علی الجمله مرگ بر دو قسم است: یکی در راه خدا، دیگر در راه شیطان. اما آنچه در راه خدا بود یکی مرگ شهیدانست که در سبیل خدا کشته شوند، چنان که اینجا گفت: وَ لَئِنْ قُتِلْتُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ. دیگر مرگ عارفانست که در رضاء خدا و خوشنودی از وی بمیرند، چنان که گفت: «او متّم» یعنی فی سبیل اللَّه و رضاه من غیر قتل. و هم الّذین‌

Қоли Фиҳм алнабӣ : « ани ллаҳи ъбодои исўнҳми ани алқтлу алзлозлу алосқом , итили аъморҳми фии ҳасани алъамал ,у иҳсни арзоқҳм ,у иҳииҳми фии ъоФиаҳ ,у иқбзи арўоҳҳми фии ъоФиаҳи алии алФрш ,у иътиҳми манозили алшҳдоء . »

قال فیهم النبی: «انّ للَّه عبادا یصونهم عن القتل و الزلازل و الاسقام، یطیل اعمارهم فی حسن العمل، و یحسن ارزاقهم، و یحییهم فی عافیة، و یقبض ارواحهم فی عافیة علی الفرش، و یعطیهم منازل الشهداء.»

Ин ду гуруҳ эшонанд ки марги эшонро тӯҳфааст , чунон ки Мустафо ( с ) гуфт : « тӯҳфаи алмؤмни аламут » .

این دو گروه ایشانند که مرگ ایشان را تحفه است، چنان که مصطفی (ص) گفت: «تحفة المؤمن الموت».

Ва сари анҷом эшон онаст ки аллоҳ гуфт : аллазӣнаи ттўФоҳми алмлоӣкаҳи таййибин иқўлўни саломи алайкуми адхлўои алҷнаҳи бмои кантами тъмлўн аммо он марг ки дар роҳи шайтон буд низ бар ду қисмаст : яке онкӣ бегона зоданд ӯроу бегонаи мард . Раби Алъоламин дар васф эшон гуфт :у лутарӣ إзи алзолмўни фии ғмроти аламут . Дигар онаст ки : мусулмон зоданд ӯроу кофари мард . Он мискин чун дар сакарот марг уфтад рӯй маърифаташи бнкрт сиёҳ шавад , ҷон аз тан бар ояд ,у имон аз дил бар ояд , тан монад беҷон , ва дил монад беимон . Зарбати малики аламут бар тан ояду қтиъти малик бар дил уфтад , бечораи солҳо дар мусулмонии рафта ва бар куфри мурда ! мусулмонон бар вай намоз карда ,у ваии худ ронда ! саранҷоми ин ду фурқат онаст ки раб Алъоламин гуфт : лои башарии иўмӣзи ллмҷрмину иқўлўни ҳҷрои мҳҷўро . Ва ба қол алнабӣ ( с ) : « алои ан банӣ одами хлқўои алии табақоти штӣ , Фмнҳми ман иўлди мؤмно ,у яҳёи мؤмно ,у имўти мؤмно » .

و سر انجام ایشان آنست که اللَّه گفت: الَّذِینَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکَةُ طَیِّبِینَ یَقُولُونَ سَلامٌ عَلَیْکُمْ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ بِما کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ اما آن مرگ که در راه شیطان بود نیز بر دو قسم است: یکی آنکه بیگانه زادند او را و بیگانه مرد. رب العالمین در وصف ایشان گفت: وَ لَوْ تَری‌ إِذِ الظَّالِمُونَ فِی غَمَراتِ الْمَوْتِ. دیگر آنست که: مسلمان زادند او را و کافر مرد. آن مسکین چون در سکرات مرگ افتد روی معرفتش بنکرت سیاه شود، جان از تن بر آید، و ایمان از دل بر آید، تن ماند بی‌جان، و دل ماند بی‌ایمان. ضربت ملک الموت بر تن آید و قطیعت ملک بر دل افتد، بیچاره سالها در مسلمانی رفته و بر کفر مرده! مسلمانان بر وی نماز کرده، و وی خود رانده! سرانجام این دو فرقت آنست که رب العالمین گفت: لا بُشْری‌ یَوْمَئِذٍ لِلْمُجْرِمِینَ وَ یَقُولُونَ حِجْراً مَحْجُوراً. و به‌ قال النبی (ص): «الا انّ بنی آدم خلقوا علی طبقات شتّی، فمنهم من یولد مؤمنا، و یحیی مؤمنا، و یموت مؤمنا».

Ва манеҳам ман иўлди коФро ,у яҳёи коФро ,у имўти коФро . Ва манеҳам ман иўлди мؤмно ,у яҳёи мؤмноу имўти коФро . Ва манеҳам ман иўлди коФроу яҳёи коФроу имўти мؤмно .

و منهم من یولد کافرا، و یحیی کافرا، و یموت کافرا. و منهم من یولد مؤمنا، و یحیی مؤمنا و یموت کافرا. و منهم من یولد کافرا و یحیی کافرا و یموت مؤمنا.

Қавлаи таъолӣ : Фбмои раҳмаи ман аллоҳи лнти ?лаам . « мо » салааст яъне Фбрҳмаҳи ман аллоҳи лнти ?лаам ё Муҳамади фии алқўл ,у саҳлати ахлоқки ?лаам ,у ксри аҳтмолки Флми тсръи илайҳами бмо кон манеҳам явми аҳад .

قوله تعالی: فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ. «ما» صله است یعنی فبرحمة من اللَّه لنت لهم یا محمد فی القول، و سهلت اخلاقک لهم، و کثر احتمالک فلم تسرع الیهم بما کان منهم یوم احد.

Ва луи канти Фзои фии алқўли ғализи алқлби фии алФъл .

وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا فی القول غَلِیظَ الْقَلْبِ فی الفعل.

ЛонФзўои ман ҳўлк эй лтФрқўои ънк .

لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ ای لتفرّقوا عنک.

Рӯати ъоӣшаҳи қолати қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « ани аллоҳи амрнии бмдороаҳи анноси комаи амрнии боқомаҳи алФроӣз » .

روت عائشة قالت قال رسول اللَّه (ص): «انّ اللَّه امرنی بمداراة الناس کما امرنی باقامة الفرائض».

Ва қол ( с ) : « ман сираи ани иқиаҳи аллоҳи ман Фўри ҷаҳаннами явми алқёмаҳу иҷълаҳи фии зиллаи Флои икўни ғлизои алии алмؤмнину лекини баҳами рҳимо . »

و قال (ص): «من سرّه ان یقیه اللَّه من فور جهنم یوم القیامة و یجعله فی ظله فلا یکون غلیظا علی المؤمنین و لیکن بهم رحیما.»

Қавла : ФоъФи анҳуаму астғФри ?лааму шоўрҳми фии алأмри мушовирату тшоўр , ва шурӣ онаст ки ҳар каси ройу дониши дигар кас ҷӯяд ,у истисвоби вай аз дили ваии беруни орад . Аз « шӯр » гирифтаанд ва он истихроҷаст . Ва раби Алъоламин муъминонро дар мушовирати бстўди онҷо ки гуфт :у أмрҳми шурии бинҳм . Ва қол алнабӣ ( с ) : « азои кони амроءкми хёркм ,у ағнёءкми смҳоӣкм ,у амркми шурии бинкм , Фзҳри аларзи хайри ман батнҳо . Ва азои кони амроӣкми шроркму ағнёءкми бхлоءкму лами икни амркми шурии бинкм , Фбтни аларзи хайри ман зуҳрҳо » .

قوله: فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ مشاورت و تشاور، و شوری آنست که هر کس رای و دانش دیگر کس جوید، و استصواب وی از دل وی بیرون آرد. از «شور» گرفته‌اند و آن استخراج است. و رب العالمین مؤمنان را در مشاورت بستود آنجا که گفت: وَ أَمْرُهُمْ شُوری‌ بَیْنَهُمْ. و قال النبی (ص): «اذا کان امراءکم خیارکم، و اغنیاءکم سمحائکم، و امرکم شوری بینکم، فظهر الارض خیر من بطنها. و اذا کان امرائکم شرارکم و اغنیاءکم بخلاءکم و لم یکن امرکم شوری بینکم، فبطن الارض خیر من ظهرها».

Ва қол ( с ) : « мо саъди аҳади брأиаҳу лои шқии ани машвара » .

و قال (ص): «ما سعد احد برأیه و لا شقی عن مشورة».

Абди арраҳмони бен ъўФ гуфт : рӯзи бадар мушовират кардем лои ҷурми нусрати дидем , ва бар кофарони шикастагӣ ва ҳазимат омад . Ва рӯзи аҳади мушовирати бгзоштим то итоб омад , чунон ки дидем , ва раседем бончаҳ раседем . Аўзоъӣ гуфт : бештарин ки ҳалок шуданд азин уммати бъҷбу тарки мушовират ҳалок шуданд . Ва ончии Мустафо ( с ) гуфт : « лои тстзиӣўои бнори алмшркин » .

عبد الرحمن بن عوف گفت: روز بدر مشاورت کردیم لا جرم نصرت دیدیم، و بر کافران شکستگی و هزیمت آمد. و روز احد مشاورت بگذاشتیم تا عتاب آمد، چنان که دیدیم، و رسیدیم بآنچه رسیدیم. اوزاعی گفت: بیشترین که هلاک شدند ازین امت بعجب و ترک مشاورت هلاک شدند. و آنچه مصطفی (ص) گفت: «لا تستضیئوا بنار المشرکین».

Гуфтаанд ки : маънӣ онаст ки : лои тстширўои алмшркини фии шайъи ءи ман амркм . Пас маънӣу шоўрҳми фии алأмр ,у аллоҳи аълам , онаст ки : бо муъминон мушовират кун дар корӣ ки пеш ояд . Аз ибни аббос ривоят карданд ки гуфт :у шоўрҳми фии алأмри қоли абӯи бикру умр : агар касе гуяд чунаст ки Мустафо ( с )ро ба мушовират фармуданд , ва ӯро донотарин халқу зирактарин ҷаҳонён буд , ваҳии буии пайваста аз осмон ,у фармони вай бар халқи баҳр чаҳ фармоед агар хоҳанд вагар на равон , пас вайро чаҳ ҳоҷати бойени мушовират ? ҷавоб онаст : ки эшон қавмӣ аз содот араб буданд , ва аз Мустафо ( с ) икрому истимолат таваққуъ мекарданд . Раби Алъоламин бмшоўрт фармуд икроми эшонро ,у бардошти қадари эшонро . Ҳар чанд ки раъии эшон ҳам раъии вай будӣ ,у эътимоду вусуқи ҳама бар савоб дид вай будӣ , аммо икроми эшон дар он ҳосил шудӣу дили эшон хуши гаштӣ . Ва низ гуфтаанд мушовират бидон кард то суннатӣ бошад баъд аз вай то бқёмт . Ва ҳар касе ки корӣ кунад , бмшоўрт кунад то бслоҳ расад ,у бсдоди наздиктар буд .

گفته‌اند که: معنی آنست که: لا تستشیروا المشرکین فی شی‌ء من امرکم. پس معنی وَ شاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ، و اللَّه اعلم، آنست که: با مؤمنان مشاورت کن در کاری که پیش آید. از ابن عباس روایت کردند که گفت: وَ شاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ قال ابو بکر و عمر: اگر کسی گوید چونست که مصطفی (ص) را به مشاورت فرمودند، و او را داناترین خلق و زیرک‌ترین جهانیان بود، وحی بوی پیوسته از آسمان، و فرمان وی بر خلق بهر چه فرماید اگر خواهند و گر نه روان، پس وی را چه حاجت باین مشاورت؟ جواب آنست: که ایشان قومی از سادات عرب بودند، و از مصطفی (ص) اکرام و استمالت توقع می‌کردند. رب العالمین بمشاورت فرمود اکرام ایشان را، و برداشت قدر ایشان را. هر چند که رأی ایشان هم رأی وی بودی، و اعتماد و وثوق همه بر صواب دید وی بودی، اما اکرام ایشان در آن حاصل شدی و دل ایشان خوش گشتی. و نیز گفته‌اند مشاورت بدان کرد تا سنتی باشد بعد از وی تا بقیامت. و هر کسی که کاری کند، بمشاورت کند تا بصلاح رسد، و بسداد نزدیکتر بود.

Он гуҳ гуфт : Фإзои азмати Фтўкли алии аллоҳи ҳқиқаҳи алтўкли шуҳуди алтқдиру астроҳаҳи улқулуби ани кули алтдбир . ё Муҳамад ( с ) ! чун аз шурӣ азм кардӣ ,у қасдро ҷамъ кардӣ ,у кор пеш гирифтӣ , пушти биллоҳ боз кун на бмшоўрт бо эшон . Яъне мапиндор ки ҷузи биллоҳи турои корӣ аз пеш шавад , ё Муродӣ барояд . Ва илайҳи алошораҳи бқўлаҳи таъолӣ : أи лӣси аллоҳи бкоФи абда ва ва ман итўкли алии аллоҳи Фҳўи ҳасба . Ва мутаваккилӣ чун халили брнхост ки гуфт : ҳсбнои аллоҳу нъми алўкил . Он гуҳи ҳақиқату маънии он биҷой оварад ки чун Ҷабраил дар ҳаво бар вай расед ва гуфт : « аи лаки ҳоҷа ? » ҷавоб дод ки : « аммо алики Фло » . Ин барои он гуфт то бигуфт « ҳасбии аллоҳ » вафо кунад . Лои ҷурми раби Алъоламин вайро дар он вафои бстўд ва аз вай бипасандед ва гуфт :у إброҳими алзии вФӣ . Ва ба Довӯд ваҳй омад ки : ё Довӯд ! ҳеҷ банда нест ки бар ман таваккул кунад , вази ҳамаи ҷаҳонёни даст дар мо занад . Ва агар чаҳ ҳамаи осмону замини бмкр ва кед вай бархезанд ки на вайро аз он халоси даҳум , ва аз ҳамаи андӯҳи бурҳонам . Саиди бен ҷбир гуфт : марои каждумии дргзид , модарам савганд барниҳод ки дасти фарои даҳ то афсун кунанд , гуфто барои савгандони модар , он дигари даст ки бсломт буд фаро афсунгар додам ,у онкӣ бар он ранҷу дард буд надодам , барои он хабар ки Мустафо ( с ) гуфтааст : мутаваккил набошад касе ки афсун ва доғ кунад . Ва ин дар он хабараст ки Мустафо ( с ) гуфт : « أрити аломми болмўсми Фрأити умматии қади млӣўои алсҳлу алҷбл , Фоъҷбнии ксртҳму ҳибтҳм , Фқили лии أи разӣат ? қиллати нъм ! қолу маъаи ҳؤлоءи сбъўни алФои идхлўни алҷнаҳи бғири ҳисоб . Лои иктўўну лои иттирўну лои истрқўну алии рбҳми итўклўн . Фқоми ъкошаҳи бен мҳсни Фқол : ё расӯли аллоҳи адъи аллоҳи ан иҷълнӣ манеҳам , Фқол ( с ) : аллоҳам аҷълаҳ манеҳам . Фқоми охири Фқол : адъи аллоҳи ан иҷълнӣ манеҳам . Фқол : сбқки баҳои ъкошаҳ » .

آن گه گفت: فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ حقیقة التوکل شهود التقدیر و استراحة القلوب عن کل التدبیر. یا محمد (ص)! چون از شوری عزم کردی، و قصد را جمع کردی، و کار پیش گرفتی، پشت باللّه باز کن نه بمشاورت با ایشان. یعنی مپندار که جز باللّه ترا کاری از پیش شود، یا مرادی برآید. و الیه الاشارة بقوله تعالی: أَ لَیْسَ اللَّهُ بِکافٍ عَبْدَهُ و وَ مَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ. و متوکلی چون خلیل برنخاست که گفت: حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَکِیلُ. آن گه حقیقت و معنی آن بجای آورد که چون جبرئیل در هوا بر وی رسید و گفت: «ا لک حاجة؟» جواب داد که: «امّا الیک فلا». این برای آن گفت تا بگفت «حسبی اللَّه» وفا کند. لا جرم رب العالمین وی را در آن وفا بستود و از وی بپسندید و گفت: وَ إِبْراهِیمَ الَّذِی وَفَّی. و به داود وحی آمد که: یا داود! هیچ بنده نیست که بر من توکل کند، وز همه جهانیان دست در ما زند. و اگر چه همه آسمان و زمین بمکر و کید وی برخیزند که نه وی را از آن خلاص دهم، و از همه اندوه برهانم. سعید بن جبیر گفت: مرا کژدمی درگزید، مادرم سوگند برنهاد که دست فرا ده تا افسون کنند، گفتا برای سوگندان مادر، آن دیگر دست که بسلامت بود فرا افسونگر دادم، و آنکه بر آن رنج و درد بود ندادم، برای آن خبر که مصطفی (ص) گفته است: متوکل نباشد کسی که افسون و داغ کند. و این در آن خبر است که مصطفی (ص) گفت: «أریت الامم بالموسم فرأیت امّتی قد ملئوا السهل و الجبل، فاعجبنی کثرتهم و هیبتهم، فقیل لی أ رضیت؟ قلت نعم! قال و مع هؤلاء سبعون الفا یدخلون الجنة بغیر حساب. لا یکتوون و لا یتطیّرون و لا یسترقون و علی ربهم یتوکلون. فقام عکاشة بن محصن فقال: یا رسول اللَّه ادع اللَّه ان یجعلنی منهم، فقال (ص): اللّهمّ اجعله منهم. فقام آخر فقال: ادع اللَّه ان یجعلنی منهم. فقال: سبقک بها عکاشة».

Саҳли бен абди аллоҳ алтстрӣ гуфт : таваккули ҳол расӯл худосту касби суннат вайаст , ҳар ки бар касб таън кард бар суннати вай таън кард , ва ҳар ки бар таваккул таън кард бар имон таън кард . Он гуҳ гуфт : агар аз ҳоли расӯл ( с ) дармонӣ , нигар то суннат ӯ дасти бндорӣ ! гуфтанд : ё шайх ! он таваккул ки ҳоли вай буд иборат аз он чаҳ наҳем ? гуфт : « қалби ъоши маъаи аллоҳи балои алоқа » . Ва ҳўи алмшори илайҳи бқўлаҳи таъолӣ : мо зоғи албср ва мо тғӣ .

سهل بن عبد اللَّه التستری گفت: توکل حال رسول خداست و کسب سنت وی است، هر که بر کسب طعن کرد بر سنت وی طعن کرد، و هر که بر توکل طعن کرد بر ایمان طعن کرد. آن گه گفت: اگر از حال رسول (ص) درمانی، نگر تا سنت او دست بنداری! گفتند: یا شیخ! آن توکل که حال وی بود عبارت از آن چه نهیم؟ گفت: «قلب عاش مع اللَّه بلا علاقة». و هو المشار الیه بقوله تعالی: ما زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغی‌.

Ва қол ( с ) : « ман сираи ани икўни ақўии анноси Флитўкли алии аллоҳ , ва ман сираи ани икўни асъади анноси Флитқи аллоҳ , ва ман сираи ани икўни ағнии анноси Фликни бмои фии яди аллоҳ аўсқ манеҳ бмои фии яда » .

و قال (ص): «من سرّه ان یکون اقوی النّاس فلیتوکّل علی اللَّه، و من سرّه ان یکون اسعد النّاس فلیتّق اللَّه، و من سرّه ان یکون اغنی النّاس فلیکن بما فی ید اللَّه اوثق منه بما فی یده».