Қавлаи таъолӣ : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои лои ткўнўои колзини кФрўо . . . Алоиаҳ ҳам навохтаст ва ҳам сиёсат ! ҳам каромат ва ҳам иҳонат . Муъминонро кароматасту кофаронро иҳонат .

قوله تعالی: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَکُونُوا کَالَّذِینَ کَفَرُوا... الآیة هم نواخت است و هم سیاست! هم کرامت و هم اهانت. مؤمنان را کرامت است و کافران را اهانت.

Дӯстонро навохтасту душманонро сиёсат . Мегуяд : эй шумо ки муъминонед фармони моро гардани ниҳодагон ,у дӯстии моро бҷону дили хоҳон , чун кофарон мабошед ,у хуии эшон мгирид ,у роҳи эшон ?марвид ! эшон бегонагонанд ва шумо ошноён , эшон рондагонанд ва шумо хондагон . Эшон ҳизб шайтонанду шайтонро меҳмон : أўлӣки ҳизби алшитони أлои إни ҳизби алшитони ҳам алхосрўн . Шайтони эшонро мехонд то бдўзх кашаду бком худ кунад , إнмои идъўои ҳизбаи ликўнўои ман أсҳоби алсъир . Ва шумо ки муъминонед ҳизби хдооид ,у худоро меҳмон ! имрӯз аз онҷо ки ирфону фардо дар фирдавси ҷовдон ! أўлӣки ҳизби аллоҳи أлои إни ҳизби аллоҳи ҳам алмФлҳўн . Аллоҳи шуморо мехонд бдъўт то бинавозад бмғФрту раҳмат , идъўкми лиғФри лаками ман знўбкм ва шуморо раҳмату мағфират ба аз ҷаҳон ва ҳар чаҳ дар ҷаҳон . Инаст ки раб Алъоламин гуфт : лмғФраҳи ман аллоҳу раҳмаи хайри ммои иҷмъўн . Ва ин бас аҷаб нест ки муъминонро бФзли худ бмғФрти худ расонад . Азин аҷаб тар онаст ки дӯстонро блтФи худ ба ҳазрати аҳадяти худ барад . Инаст ки гуфт таъолӣу тақаддус :у лӣни мтми أўи қтлтми лإлии аллоҳи тҳшрўн . Азои кони алмсири илои аллоҳи тоби алмсири илои аллоҳ , тӯбои лмни кони масираи илои аллоҳ ,у ҳдсиаҳи фии аллоҳ ,у ҷлисаҳи ҳўи аллоҳ ,у аллоҳи лои илоҳи алои аллоҳ !

دوستان را نواختست و دشمنان را سیاست. میگوید: ای شما که مؤمنان‌اید فرمان ما را گردن نهادگان، و دوستی ما را بجان و دل خواهان، چون کافران مباشید، و خوی ایشان مگیرید، و راه ایشان مروید! ایشان بیگانگان‌اند و شما آشنایان، ایشان راندگان‌اند و شما خواندگان. ایشان حزب شیطان‌اند و شیطان را مهمان: أُولئِکَ حِزْبُ الشَّیْطانِ أَلا إِنَّ حِزْبَ الشَّیْطانِ هُمُ الْخاسِرُونَ. شیطان ایشان را می‌خواند تا بدوزخ کشد و بکام خود کند، إِنَّما یَدْعُوا حِزْبَهُ لِیَکُونُوا مِنْ أَصْحابِ السَّعِیرِ. و شما که مؤمنان‌اید حزب خدااید، و خدا را مهمان! امروز از آنجا که عرفان و فردا در فردوس جاودان! أُولئِکَ حِزْبُ اللَّهِ أَلا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ. اللَّه شما را میخواند بدعوت تا بنوازد بمغفرت و رحمت، یَدْعُوکُمْ لِیَغْفِرَ لَکُمْ مِنْ ذُنُوبِکُمْ و شما را رحمت و مغفرت به از جهان و هر چه در جهان. اینست که رب العالمین گفت: لَمَغْفِرَةٌ مِنَ اللَّهِ وَ رَحْمَةٌ خَیْرٌ مِمَّا یَجْمَعُونَ. و این بس عجب نیست که مؤمنان را بفضل خود بمغفرت خود رساند. ازین عجب‌تر آنست که دوستان را بلطف خود به حضرت احدیت خود برد. این است که گفت تعالی و تقدس: وَ لَئِنْ مُتُّمْ أَوْ قُتِلْتُمْ لَإِلَی اللَّهِ تُحْشَرُونَ. اذا کان المسیر الی اللَّه طاب المسیر الی اللَّه، طوبی لمن کان مسیره الی اللَّه، و حدثیه فی اللَّه، و جلیسه هو اللَّه، و اللَّه لا اله الا اللَّه!

Фбмои раҳмаи ман аллоҳи лнти ?лаам эй Сайиди содот ! эй меҳтари коинот ! Кариму меҳрбонӣ , латифу раҳим бар ҳамагонӣ , ҳамаро бар сунани савоб май ронӣ , ҳамаро бар моидаи иззат май хуоне ,у бсъодт ҷовдона мерасонӣ . Ятемонро чун падарӣ , беваи занонро чун шавҳарӣ . Ошноро навозандае ,у бегонаро роҳи намоянда . Ҷаҳонёнро айни раҳматӣ , рҳигонро сабаби кароматӣ . эй Сайид ! ин ҳама ҳаст ,у нигар то худро на бинӣ ! вази мктсбот худ ндонӣ , кони ҳамаи моӣим , ва мо будем , ва мо навохтем , ва мо сохтем , ва туро барон доштем ,у бхўши хуии бдоштим . эй меҳтар ! бо муъминону дӯстон ҳамчунин мебош , ҳам бойени меҳрбонӣ ва ҳам бойени хўшхўиӣ ,у ахФзи ҷноҳки лмни атбъки ман алмؤмнин .

فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ ای سیّد سادات! ای مهتر کائنات! کریم و مهربانی، لطیف و رحیم بر همگانی، همه را بر سنن صواب می‌رانی، همه را بر مائده عزّت می‌خوانی، و بسعادت جاودانه میرسانی. یتیمان را چون پدری، بیوه زنان را چون شوهری. آشنا را نوازنده‌ای، و بیگانه را راه نماینده. جهانیان را عین رحمتی، رهیگان را سبب کرامتی. ای سید! این همه هست، و نگر تا خود را نه بینی! وز مکتسبات خود ندانی، کان همه مائیم، و ما بودیم، و ما نواختیم، و ما ساختیم، و ترا بران داشتیم، و بخوش خویی بداشتیم. ای مهتر! با مؤمنان و دوستان همچنین میباش، هم باین مهربانی و هم باین خوشخویی، وَ اخْفِضْ جَناحَکَ لِمَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ.

Аммо бо кофарону мунофиқони лухтии дурушттар шӯ , ва бо эшон ҷиҳод кун . ё أиҳо алнабӣ ҷоҳади алкФору алмноФқину ағлзи алайҳим . Басои Фрқо ки миёни ҳабиб ва миён кулемаст ! ҳабибро бдрштӣ фармуд дар кофарон , ва боз хонд аз мдоҳнт , ки дар хуии ваии ҳамаи рФқу лин буд . Ва кулемро бзд ин гуфт : Фқўлои ?лаи қўлои линои бнрмӣ ва рФқ фармуд , ва боз хонд ӯро аз ҳадату ғилзат ки дар вай буд .

اما با کافران و منافقان لختی درشت‌تر شو، و با ایشان جهاد کن. یا أَیُّهَا النَّبِیُّ جاهِدِ الْکُفَّارَ وَ الْمُنافِقِینَ وَ اغْلُظْ عَلَیْهِمْ. بسا فرقا که میان حبیب و میان کلیم است! حبیب را بدرشتی فرمود در کافران، و باز خواند از مداهنت، که در خوی وی همه رفق و لین بود. و کلیم را بضدّ این گفت: فَقُولا لَهُ قَوْلًا لَیِّناً بنرمی و رفق فرمود، و باز خواند او را از حدّت و غلظت که در وی بود.

Сами қол :у луи канти Фзои ғализи алқлби лонФзўои ман ҳўлк ё Сайид ! агар ту ёрони худро шароби тавҳиди сарф , бе омиғи ҳзўзи диҳӣ , бигурезанд , ва низ гирд ту нигараданд . ё Сайид ! ҳавсилаи эшон бар нтобад ончии ҳавсила ту бартобад . Касе ки шому чошташи бҳзрти аҳадят буд дигаронро бо вай чаҳ баробарӣ буд ва чаҳ муносибат ? ! Сайиди салавоти аллоҳи алайҳ аз худ ин хабар дод ки : лсти коҳдкм , азл ъанд рабии итъмнӣу исқинӣ . Вақте дигар мегуфт : лии маъаи аллоҳи вақти лои исънии фӣаи малики муқаррабу лои набии мурсал .

ثم قال: وَ لَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ یا سیّد! اگر تو یاران خود را شراب توحید صرف، بی‌آمیغ حظوظ دهی، بگریزند، و نیز گرد تو نگردند. یا سید! حوصله ایشان بر نتابد آنچه حوصله تو برتابد. کسی که شام و چاشتش بحضرت احدیت بود دیگران را با وی چه برابری بود و چه مناسبت؟! سیّد صلوات اللَّه علیه از خود این خبر داد که: لست کاحدکم، اظل عند ربی یطعمنی و یسقینی. وقتی دیگر میگفت: لی مع اللَّه وقت لا یسعنی فیه ملک مقرب و لا نبی مرسل.

Мустафо ( с ) халқро ин адаби дайн дар омухт ва гуфт : « клмўои анноси алии қадари ъқўлҳм » .

مصطفی (ص) خلق را این ادب دین در آموخت و گفت: «کلّموا الناس علی قدر عقولهم».

Бо ҳар касе сухан бақадр ақли ваии гўӣид , ва ончӣ барнатобад бар вай манеҳед .

با هر کسی سخن بقدر عقل وی گوئید، و آنچه برنتابد بر وی منهید.

ФоъФи анҳуам эй Сайид ! тақсирӣ ки кардаанд дар ҳақи ту ва дар кори ту , афв кун аз эшон ,у фарои гузор . Ва бончаҳ тақсир карданд дар адоءи ҳуқуқи мо , ту эшонро шафиъ бош , ва аз мо омурзиши хоҳ .

فَاعْفُ عَنْهُمْ ای سید! تقصیری که کرده‌اند در حق تو و در کار تو، عفو کن از ایشان، و فرا گذار. و بآنچه تقصیر کردند در اداء حقوق ما، تو ایشان را شفیع باش، و از ما آمرزش خواه.

ФоъФи анҳуам ишорат бҷмъаст аз баҳри онкӣ ҳукмаст ва ҳоким худост бҳқиқт ,у расӯл бар табаъият .

فَاعْفُ عَنْهُمْ اشارت بجمع است از بهر آنکه حکم است و حاکم خداست بحقیقت، و رسول بر تبعیت.

Ва астғФри ?лаами ишорат бтФрқтаст ки мақоми тзлл ва убудийятаст , инаст суннати худованди ъзи кбрёӣаҳ бо анбёءу авлиёъ , гуҳи эшонро дар ҷамъ дорад гуҳ дар тафарруқат . Ҷамъ бетафарруқат куфраст ,у тафарруқат бе ҷамъи ширк . Ҷамъи айн ҳақиқатасту тафарруқати роҳи убудийят . Он кас ки ин ду хислат дар вай муҷтамаъ шуд бар ҷодаи суннат ва ҷамоат афтод , ва бар тариқату шариъати мустақӣми гашт .

وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ اشارت بتفرقت است که مقام تذلّل و عبودیت است، این است سنّت خداوند عزّ کبریائه با انبیاء و اولیاء، گه ایشان را در جمع دارد گه در تفرقت. جمع بی‌تفرقت کفر است، و تفرقت بی جمع شرک. جمع عین حقیقت است و تفرقت راه عبودیت. آن کس که این دو خصلت در وی مجتمع شد بر جاده سنت و جماعت افتاد، و بر طریقت و شریعت مستقیم گشت.

Ва шоўрҳми фии алأмр ё Сайид ! аҳволи рўндгони дарин роҳ мухталифаст : яке муқассираст азу афв кун . Яке тоӣбаст аз баҳри ваии омурзиши хоҳ . Яке мутӣъаст бо вай мушовират кун .

وَ شاوِرْهُمْ فِی الْأَمْرِ یا سید! احوال روندگان درین راه مختلف است: یکی مقصّر است ازو عفو کن. یکی تائب است از بهر وی آمرزش خواه. یکی مطیع است با وی مشاورت کن.

Фإзои азмати Фтўкли алии аллоҳи азмро ҳақиқатӣаст ,у мояи ҳақиқати он дурустӣ муродаст . Ва ҷамъи дил , мояи он салобатаст дар дайн ,у ғайрат бар أмр ,у истиқомати вақт . Ва азмро се қисмаст : яке азми тавба , дигари азми хизмат , сдигри азми ҳақиқат . Ва бноءи ҳама бар таваккуласт . Ва таваккулро аслӣасту шартӣу смртӣ : асли он яқинасту шарти он имон ,у ҳўи алмшори илайҳи бқўлаҳи таъолӣ :у алии аллоҳи Фтўклўои إни кантами муъминину самараи он муҳаббати ҳақи ъзу ҷл ,у злки фии қавлаи таъолии إни аллоҳи иҳби алмтўклин .

فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ عزم را حقیقتی است، و مایه حقیقت آن درستی مراد است. و جمع دل، مایه آن صلابت است در دین، و غیرت بر أمر، و استقامت وقت. و عزم را سه قسم است: یکی عزم توبه، دیگر عزم خدمت، سدیگر عزم حقیقت. و بناء همه بر توکل است. و توکل را اصلی است و شرطی و ثمرتی: اصل آن یقین است و شرط آن ایمان، و هو المشار الیه بقوله تعالی: وَ عَلَی اللَّهِ فَتَوَکَّلُوا إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ و ثمره آن محبت حق عزّ و جل، و ذلک فی قوله تعالی إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الْمُتَوَکِّلِینَ.

Устоди абӯи алӣ дқоқ гуфт : таваккулро се ртбтаст : аввали таваккул , пас таслим , сеюм тафвиз . Таваккул бдоитаст , таслими васотат ,у тафвизи ниҳоят . Таваккули сифат авомаст , таслими сифати хавос , тафвизи сифати хоси алхос . Таваккули сифат анбёءаст алии алъмўм , таслими сифати иброҳӣм ( ъ ) алӣ алхусус ,у тафвизи сифати хотами алнабӣин Мустафо ( с ) алии ахас алхусус . Соҳиби таваккули гӯш бар ваъда ҳақ дорад . Соҳиби таслим бо илми ҳақ ором дорад . Соҳиби тафвизи бҳкми аллоҳ ризо диҳад . ӯ ки бо таваккуласт толиб атоаст , ӯ ки бо таслимаст мунтазир лқоءаст , ва ӯ ки бо тафвизаст дар маҷмаъи рӯҳу райҳони осӯда рзоءаст . Инаст ки раб Алъоламин гуфт :у ризвони ман аллоҳи أкбри злки ҳўи алФўзи алъзим .

استاد ابو علی دقاق گفت: توکل را سه رتبت است: اول توکل، پس تسلیم، سوم تفویض. توکل بدایت است، تسلیم وساطت، و تفویض نهایت. توکل صفت عوام است، تسلیم صفت خواص، تفویض صفت خاص الخاص. توکل صفت انبیاء است علی العموم، تسلیم صفت ابراهیم (ع) علی الخصوص، و تفویض صفت خاتم النبیین مصطفی (ص) علی اخص الخصوص. صاحب توکل گوش بر وعده حق دارد. صاحب تسلیم با علم حق آرام دارد. صاحب تفویض بحکم اللَّه رضا دهد. او که با توکل است طالب عطا است، او که با تسلیم است منتظر لقاء است، و او که با تفویض است در مجمع روح و ریحان آسوده رضاء است. این است که رب العالمین گفت: وَ رِضْوانٌ مِنَ اللَّهِ أَکْبَرُ ذلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِیمُ.