Қавлаи таъолӣ : кули нафаси зоиқаи аламут эй кули нафаси мнФўсаҳи тъолҷи ғсси аламут . Мегуяд : ҳар нафасии мнФўсаҳ бар ммр анфос бигузашта марг бичишад ,у сакарот марг бибинад , яъне аҳли замин . ?фони ман фии алҷнаҳу алнори лои имўтўн , хзнаҳи биҳишту ҳуру ғулмону хзнаҳ дӯзах намиранд чунон ки ҷой дигар гуфт : Фсъқи ман фии алсмоўот ва ман фии алأрзи إлои ман шоءи аллоҳ ва ҳам ман фии алҷнаҳу алнори ман алхзнаҳ . Фриштгони осмон низ тамаъ карданд ки намиранд ки аз ҳазрати иззати ин ояти омада буд : кули ман алайҳои ?фон ҳар чаҳ бар заминаст басар омаданӣасту мурданӣ , эшон гуфтанд : мо намирем ки мо осмонёним на заминён . Раби Алъоламин оят фиристод : кули шайъи ءи ҳолки إлои виҷҳа яқин шуд эшонро ки мурданӣанд . Ва фии злки мо

قوله تعالی: کُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ ای کلّ نفس منفوسة تعالج غصص الموت. میگوید: هر نفسی منفوسه بر ممرّ انفاس بگذشته مرگ بچشد، و سکرات مرگ ببیند، یعنی اهل زمین. فانّ من فی الجنّة و النّار لا یموتون، خزنه بهشت و حور و غلمان و خزنه دوزخ نمیرند چنان که جای دیگر گفت: فَصَعِقَ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ مَنْ فِی الْأَرْضِ إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ و هم من فی الجنّة و النّار من الخزنة. فریشتگان آسمان نیز طمع کردند که نمیرند که از حضرت عزّت این آیت آمده بود: کلّ من علیها فان هر چه بر زمین است بسر آمدنی است و مردنی، ایشان گفتند: ما نمیریم که ما آسمانیانیم نه زمینیان. ربّ العالمین آیت فرستاد: کُلُّ شَیْ‌ءٍ هالِکٌ إِلَّا وَجْهَهُ یقین شد ایشان را که مردنی‌اند. و فی ذلک ما

Рӯй ан алнабӣ ( с ) қол : « ъаш мо шӣт Фонк мет ,у аҳбби ман аҳббти Фонки мФорқаҳ ,у аъмли мо шӣти Фонки мҷзӣ ба .

روی عن النبیّ (ص) قال: «عش ما شئت فانّک میّت، و احبب من احببت فانّک مفارقه، و اعمل ما شئت فانّک مجزیّ به.

Ва қол : кун фии алднёи кأнки ғариб ӯ обири сиблат , ва ъад нФски ман асҳоби алқбўр .

و قال: کن فی الدنیا کأنک غریب او عابر سبیل، و عد نفسک من اصحاب القبور.

Ва қол ( с ) фии баъзи хутба : аиҳо анноси ани акискми аксркми ллмўти зкро ,у аҳзмкми аҳснкми ?лаи астъдодо . Алоу ани ман ъломоти алъқли алтҷоФии ани дори алғрўр ,у алонобаҳи илои дори алхлўд ,у алтзўди лскнии алқбўр ,у алтأҳби лиўми алншўр .

و قال (ص) فی بعض خطبه: ایّها النّاس انّ اکیسکم اکثرکم للموت ذکرا، و احزمکم احسنکم له استعدادا. الا و انّ من علامات العقل التّجافی عن دار الغرور، و الانابة الی دار الخلود، و التّزوّد لسکنی القبور، و التّأهّب لیوم النّشور.

Ва ани ибни умри қол : азои қабзи малики аламути рӯҳи алъбд , қоми алии Утбаи албоб ,у лأҳли албити алзҷаҳ , Фмнҳми алсокаҳи ваҷҳҳо , ва манеҳам алношраҳи шеърҳо , ва манеҳам алдоъиаҳи ?вилҳо , Фиқўли малики аламути фӣами алҷзъ ? Фўи аллоҳи мо антқсти лأҳди мнкми ъмро ,у лои азҳбти лаками рзқо ,у лои зулмати аҳдои мнкми шиӣо . ?фони канти шкоиткму схткми алии фонӣу аллоҳи маъмур ,у ани кони злки алии миткми Фҳўи фии злки мақҳуру ани кони злки алии рбкми Фأнтм ба куфра ,у ани лии Фикми авдаи сами авда . Қол : Флўи أнҳми ирўни маконау исмъўни калома , лзҳлўои ани митҳм ,у лбкўои алии анФсҳм .

و عن ابن عمر قال: اذا قبض ملک الموت روح العبد، قام علی عتبة الباب، و لأهل البیت الضّجّة، فمنهم الصّاکّة وجهها، و منهم النّاشرة شعرها، و منهم الدّاعیة ویلها، فیقول ملک الموت فیم الجزع؟ فو اللَّه ما انتقصت لأحد منکم عمرا، و لا اذهبت لکم رزقا، و لا ظلمت احدا منکم شیئا. فان کانت شکایتکم و سخطکم علیّ فانّی و اللَّه مأمور، و ان کان ذلک علی میّتکم فهو فی ذلک مقهور و ان کان ذلک علی ربّکم فأنتم به کفرة، و انّ لی فیکم عودة ثم عودة. قال: فلو أنّهم یرون مکانه و یسمعون کلامه، لذهلوا عن میّتهم، و لبکوا علی انفسهم.

Ва إнмои тўФўни أҷўркми явми алқёмаҳи ин таҳнияти мؤмнонсти бмрг , мегуяд : он рӯз растохезаст ки муъминони бмрод хеш расанду музди кирдори хеши бенанд . Пас марги тӯҳфа муъминаст ,у сабаб расӣдани ваии бсъодту каромат хешаст .

وَ إِنَّما تُوَفَّوْنَ أُجُورَکُمْ یَوْمَ الْقِیامَةِ این تهنیت مؤمنانست بمرگ، میگوید: آن روز رستاخیز است که مؤمنان بمراد خویش رسند و مزد کردار خویش بینند. پس مرگ تحفه مؤمن است، و سبب رسیدن وی بسعادت و کرامت خویش است.

Мустафо ( с ) аз ӣнҷо гуфт : « тӯҳфаи алмؤмни аламут » .

مصطفی (ص) از اینجا گفت: «تحفه المؤمن الموت».

Ва ҷамоатии бузургони салафи орзӯӣ марг кардаанд , чунон ки ҳзиФаҳ ( рз ) буқат марг гуфт : дӯст омад ва бар вақт ҳоҷат омад , ва гуфт : бори худоё агар доне ки дарвешӣ дӯсттар дорам аз тавонгарӣ ,у беморӣ дӯсттар дорам аз тандурустӣ ,у марг дӯсттар дорам аз зиндагонӣ , марг бар ман осон кун , то бадӣдори ту бар осоем . « Фмни зҳзҳи ани алнору أдхли алҷнаҳи Фқди фаз » , яъне : зафари болхир , ва наҷо ман алшр , қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « ман сираи ани изҳзҳи ани алнору ани идхли алҷнаҳи Флиأтаҳи мнитаҳу ҳўи ишҳди أни лои илоҳи алои аллоҳ ,у أни мҳмдои расӯли аллоҳ ,у иأти илои анноси мо иҳби ани иؤтии илайҳ » ,у қол ( с ) : « мўзғи сўти фии алҷнаҳи хайри ман алднё ва мо фӣҳо , Фоқрءўои ани шӣтм : « Фмни зҳзҳи ани алнору أдхл

و جماعتی بزرگان سلف آرزوی مرگ کرده‌اند، چنان که حذیفه (رض) بوقت مرگ گفت: دوست آمد و بر وقت حاجت آمد، و گفت: بار خدایا اگر دانی که درویشی دوستتر دارم از توانگری، و بیماری دوستتر دارم از تندرستی، و مرگ دوستتر دارم از زندگانی، مرگ بر من آسان کن، تا بدیدار تو بر آسایم. «فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَ أُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فازَ»، یعنی: ظفر بالخیر، و نجا من الشّر، قال رسول اللَّه (ص): «من سرّه ان یزحزح عن النّار و ان یدخل الجنّة فلیأته منیّته و هو یشهد أن لا اله الّا اللَّه، و أنّ محمّدا رسول اللَّه، و یأت الی النّاس ما یحبّ ان یؤتی الیه»، و قال (ص): «موضغ سوط فی الجنّة خیر من الدّنیا و ما فیها، فاقرءوا ان شئتم: «فَمَنْ زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَ أُدْخِلَ

Алҷнаҳи Фқди фаз , ва мо алҳёҳи алднёи إлои матоъи алғрўр » лأнаҳи иғри алонсони бмои имниаҳи ман тӯли албқоء ,у ҳўи инқтъи ани қариб . намегуяд : нест зиндагонии дарин дунёии фонии алои матоъи алғрўр ки мардум Фрҳиб медиҳад , яъне амли дароз дар пеш май наад , то аўмид дар умри дароз май бандад , ва он гуҳ ногоҳ марг дар расаду умед бурӣда гардад . Мустафо ( с ) гуфт : амл кӯтоҳ кунеду марги пайваста дар пеши чашм хеш доред , ва аз худо шарм доред , чунон ки ҳақ ва сазоӣ вайаст , ва гуфт : натарсам бар шумо аз ҳичизи чунон ки аз ду хислати тарсам : яке бар ҳавои хеши истодан ,у дувуми умеди умри дароз дар пеши доштан . Бони худоӣ ки ҷонам дарид ӯст ки ҳаргизи чашми хеш бар ҳам назадаам ки нпндоштми пеш аз он ки аз ҳам бар гирам бурид марг дар ояд , ки чашм аз ҳам бар нагирифтам ки нпндоштми пеш аз онкӣ бар ҳам нуҳуми марг дар расад . Абди аллоҳ масъӯд гуфт : расӯли худо ( с ) хаттии мураббаъ бар кашид , ва он гуҳ дар миёни он мураббаъи хаттии рост , ва аз ҳар ду ҷониби он хатҳои хирад бар кашид . Пас беруни мураббаъи хаттӣ дигар кашид , гуфт : он хати рост дар даруни мураббаъ одамӣаст , ва он мураббаъи أҷли вай , гирди вай дар омада , ки аз он роҳи ббирўн на , ва он хатҳои хирад аз ҳар ду ҷониби офоту ъоҳотст ,у анвоъи балӣоти бароаи вай дар омада , ночори он ҳама буи расад ё баъзе расад , то он гуҳ ки сари биболин марги боз наад . Ва он хат ки берун мураббаъ кашид худ амл дарозаст ки фарои пеши гирифта ,у дил дар зиндагонии баста ! ҳамеша андеша корӣ кунад ки дар илми худованд субҳона чунонаст ки он кори пас аз أҷл вай хоҳад буд .

الْجَنَّةَ فَقَدْ فازَ، وَ مَا الْحَیاةُ الدُّنْیا إِلَّا مَتاعُ الْغُرُورِ» لأنّه یغرّ الانسان بما یمنّیه من طول البقاء، و هو ینقطع عن قریب. می‌گوید: نیست زندگانی درین دنیای فانی الّا متاع الغرور که مردم فرهیب میدهد، یعنی امل دراز در پیش می‌نهد، تا اومید در عمر دراز می‌بندد، و آن گه ناگاه مرگ در رسد و امید بریده گردد. مصطفی (ص) گفت: امل کوتاه کنید و مرگ پیوسته در پیش چشم خویش دارید، و از خدا شرم دارید، چنان که حق و سزای ویست، و گفت: نترسم بر شما از هیچیز چنان که از دو خصلت ترسم: یکی بر هوای خویش ایستادن، و دوم امید عمر دراز در پیش داشتن. بآن خدای که جانم درید اوست که هرگز چشم خویش بر هم نزده‌ام که نپنداشتم پیش از آن که از هم بر گیرم برید مرگ در آید، که چشم از هم بر نگرفتم که نپنداشتم پیش از آنکه بر هم نهم مرگ در رسد. عبد اللَّه مسعود گفت: رسول خدا (ص) خطی مربع بر کشید، و آن گه در میان آن مربع خطی راست، و از هر دو جانب آن خطهای خرد بر کشید. پس بیرون مربع خطی دیگر کشید، گفت: آن خط راست در درون مربع آدمی است، و آن مربع أجل وی، گرد وی در آمده، که از آن راه ببیرون نه، و آن خطهای خرد از هر دو جانب آفات و عاهاتست، و انواع بلیّات براه وی در آمده، ناچار آن همه بوی رسد یا بعضی رسد، تا آن گه که سر ببالین مرگ باز نهد. و آن خط که بیرون مربع کشید خود امل دراز است که فرا پیش گرفته، و دل در زندگانی بسته! همیشه اندیشه کاری کند که در علم خداوند سبحانه چنانست که آن کار پس از أجل وی خواهد بود.

Лтблўни фии أмўолкму أнФскми ин оят дар шаъни муҳоҷирон фурӯд омад ки мушрикони даст дар моли эшон бурданд ,у зёъи эшон бФрўхтнд , ва чун эшонро медарёфтанд , бонўоъи тъзиби танҳои эшон мирнҷониднд , ва гуфтаанд : озмӯни эшон дар амвол бхсронасту нуқсон аз ҷоӣҳаҳи самовӣ ,у озмӯни эшон дар танҳо ба беморӣасту марги хуишон .

لَتُبْلَوُنَّ فِی أَمْوالِکُمْ وَ أَنْفُسِکُمْ این آیت در شأن مهاجران فرود آمد که مشرکان دست در مال ایشان بردند، و ضیاع ایشان بفروختند، و چون ایشان را می‌دریافتند، بانواع تعذیب تنهای ایشان میرنجانیدند، و گفته‌اند: آزمون ایشان در اموال بخسران است و نقصان از جائحه سماوی، و آزمون ایشان در تنها به بیماری است و مرگ خویشان.

Қол алнабӣ ( с ) : « иқўли аллоҳи таъолӣ : азои ваҷҳати илои абди ман убайдии мсибаҳи фии бадана ӯ мола ӯ валада , сами астқбли злки бсбри ҷамил , астҳиити ?лаи явми алқёмаҳи ани أнсби ?лаи мизоно ӯ аншри ?лаи диўоно » .

قال النّبی (ص): «یقول اللَّه تعالی: اذا وجّهت الی عبد من عبیدی مصیبة فی بدنه او ماله او ولده، ثمّ استقبل ذلک بصبر جمیل، استحییت له یوم القیامة ان أنصب له میزانا او انشر له دیوانا».

Ва ани сўбони қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « мо асоби ъбдои мсибаҳи алои боҳаддии хлтин : аммо бзнби лами икни аллоҳи лиғФри ?лаи алои бтлки алмсибаҳ , ӯ бдрҷаҳи лами икни аллоҳи либлғаҳи Аёҳо алои бтлки алмсибаҳ » .

و عن ثوبان قال قال رسول اللَّه (ص): «ما اصاب عبدا مصیبة الّا باحدی خلّتین: امّا بذنب لم یکن اللَّه لیغفر له الّا بتلک المصیبة، او بدرجة لم یکن اللَّه لیبلّغه ایّاها الّا بتلک المصیبة».

Ва қол : « мо ман мсибаҳи исоби баҳои алмؤмни алои куфри баҳои анҳу ҳатто алшўкаҳи ишокҳо » .

و قال: «ما من مصیبة یصاب بها المؤمن الّا کفّر بها عنه حتّی الشّوکة یشاکّها».

Ва қол ( с ) : иқўли аллоҳи таъолӣ : азои абтлити абдии бблоءи Фсбр ,у лами ишкнии илои ъўодаҳ , أбдлтаҳи лҳмои хирои ман лаҳма ,у дамои хирои ман дама . ?фони абрأтаҳи абрأтаҳ ,у лои занби ?ла ,у ани тўФитаҳи фолии раҳматӣ .

و قال (ص): یقول اللَّه تعالی: اذا ابتلیت عبدی ببلاء فصبر، و لم یشکنی الی عوّاده، أبدلته لحما خیرا من لحمه، و دما خیرا من دمه. فان ابرأته ابرأته، و لا ذنب له، و ان توفّیته فالی رحمتی.

Гуфтаанд : озмоиш дар молу нафас Фроӣз тоъотаст ки баришон ниҳоданд , аз намозу рӯзау зкоаҳу ҳаҷу ҷиҳод .

گفته‌اند: آزمایش در مال و نفس فرائض طاعاتست که بریشان نهادند، از نماز و روزه و زکاة و حج و جهاد.

Қавлаи таъолӣ :у лтсмъни ман аллазӣнаи أўтўои алкитоби ман қблкми ҷуҳудон ва тарсоёнанд , ва ман аллазӣнаи أшркўои мушрикон арабанд , أзӣ ксиро мегуяд : азишон ранҷу нохушӣ фаровон хоҳед шунид ва дид , ҳам аз гуфтор ва ҳам аз кирдор , азои ҷуҳудон он гуфт эшонаст ки : إни аллоҳи фақиру нҳни أғнёء , ва низ гуфтанд : « ъзири ибни аллоҳ »у азои тарсоён аз онаст ки гуфтанд : إни аллоҳи солиси салосау ани исои ҳўи аллоҳу ибни аллоҳ , « таъолии аллоҳи ани злки ълўои кбиро »у азои мушрикони он буд ки расӯли худоро ( с ) сб мекарданд ва ҳаҷв мегуфтанду қаттолу ҳарб бо ваии мисохтнд . Ва қавмӣ аз эшон малоикаро бенот аллоҳ мегуфтанд ,у қавмии бут май парастиданад .

قوله تعالی: وَ لَتَسْمَعُنَّ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ جهودان و ترسایان‌اند، وَ مِنَ الَّذِینَ أَشْرَکُوا مشرکان عرب‌اند، أَذیً کَثِیراً میگوید: ازیشان رنج و ناخوشی فراوان خواهید شنید و دید، هم از گفتار و هم از کردار، اذای جهودان آن گفت ایشانست که: إِنَّ اللَّهَ فَقِیرٌ وَ نَحْنُ أَغْنِیاءُ، و نیز گفتند: «عُزَیْرٌ ابْنُ اللَّهِ» و اذای ترسایان از آنست که گفتند: إِنَّ اللَّهَ ثالِثُ ثَلاثَةٍ و انّ عیسی هو اللَّه و ابن اللَّه، «تعالی اللَّه عن ذلک علوّا کبیرا» و اذای مشرکان آن بود که رسول خدا را (ص) سب میکردند و هجو میگفتند و قتال و حرب با وی میساختند. و قومی از ایشان ملائکه را بنات اللَّه می‌گفتند، و قومی بت می‌پرستیدند.

Раб алъзаҳ гуфт :у إни тсбрўо яъне алии алأзӣ , агар шикебе кунед бойени ранҷу нохушӣ ки бшмо мерасад ,у ттқўо эй ттқўои маосӣа , аз маъсият ӯ бипарҳезед , Фإни злки ман азми алأмўри ин сабр ва ин тақво аз ҳқоӣқ имонаст ва аз корҳои муҳкам ки аллоҳ фармуд . Ва қили маъноа : ани злки ман ахлоқи алмؤмни алсодқи алоямони алмтини алиқин . Азми аломўри мо лои ишўбаҳи шубҳау лои идоФъаҳи рибаҳ ,у أслаҳи алҷд . Иқол : азмати алейк эй амртки умарои ҷудо ,у азмати алии алأмри азои аҷтмъти алайҳи ҷдк ,у сидқи ?лаи қсдк ,у алъзимаҳу алсримаҳи алрأии алҷд . Қоли аллоҳи ъзу ҷл : Фإзои азми алأмр эй ҷади аламр . Ва манеҳ

ربّ العزّة گفت: وَ إِنْ تَصْبِرُوا یعنی علی الأذی، اگر شکیبایی کنید باین رنج و ناخوشی که بشما میرسد، و تَتَّقُوا ای تتّقوا معاصیه، از معصیت او بپرهیزید، فَإِنَّ ذلِکَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ این صبر و این تقوی از حقائق ایمانست و از کارهای محکم که اللَّه فرمود. و قیل معناه: انّ ذلک من اخلاق المؤمن الصّادق الایمان المتین الیقین. عزم الامور ما لا یشوبه شبهة و لا یدافعه ریبة، و أصله الجدّ. یقال: عزمت علیک ای امرتک امرا جدّا، و عزمت علی الأمر اذا اجتمعت علیه جدّک، و صدق له قصدک، و العزیمة و الصّریمة الرّأی الجدّ. قال اللَّه عزّ و جلّ: فَإِذا عَزَمَ الْأَمْرُ ای جدّ الامر. و منه‌

Қавла ( с ) : азмаи ман азмоти рабӣ .

قوله (ص): عزمة من عزمات ربّی.

Ва қол ( с ) : ман слӣ қабл алъсри أрбъои ғФри аллоҳи ?лаи мғФраҳи ъзмо , эй ҳозои алўъди содиқи азими васиқ .

و قال (ص): من صلّی قبل العصر أربعا غفر اللَّه له مغفرة عزما، ای هذا الوعد صادق عظیم وثیق.

Ва фии дъоӣаҳ ( с ) : асӣлки ъзоӣми мғФртк , эй асӣлки أни тўФқнии ллأъмоли алтии тғФри лсоҳбҳои лои маҳола .

و فی دعائه (ص): اسئلک عزائم مغفرتک، ای اسئلک أن توفّقنی للأعمال الّتی تغفر لصاحبها لا محالة.

Ва إзи أхзи аллоҳи мисоқи аллазӣнаи أўтўои алкитоби ҷуҳудонро мегуяд , ва ин китоб тавротаст . « лтбиннаҳи ллносу лои тктмўнаҳ » биёи қроءти ?маккейу бӯи Амр ва ъосмаст , ва инҳо бо шаъни набуввати Муҳамад ( с ) шавад ,у лоами лоам азмаст дар мавзеи қисми таҳқиқро дар оварад яъне ки аллоҳ паймон гирифт аз эшон ки лои бад пайдо кунанд мардумонро шаъну наъту сифати Муҳамад ( с ) , ва онро пинҳон накунанд .

وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِیثاقَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ جهودان را میگوید، و این کتاب تورات است. «لَتُبَیِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَ لا تَکْتُمُونَهُ» بیا قراءت مکی و بو عمرو و عاصم است، و اینها با شأن نبوت محمد (ص) شود، و لام لام عزم است در موضع قسم تحقیق را در آورد یعنی که اللَّه پیمان گرفت از ایشان که لا بد پیدا کنند مردمان را شأن و نعت و صفت محمد (ص)، و آن را پنهان نکنند.

Фнбзўаҳи вроءи зҳўрҳми пас онро пас пушт андохтанд , яъне фаро пеш нагирифтанд ва дар он нигоҳ накарданд , ва манеҳ қавлаи таъолӣ :у атхзтмўаҳи вроءкми зҳрёи тқўли алъараб : ҷаъли фалони ҳоҷатии бзҳр яъне лами иқзҳо ,у лами илтФти илоҳо . Қтодаҳ гуфт : ин оят дар шаъни аҳл илм омад ки аллоҳи паймони ситад аз эшон то илм пинҳон надоранд , ва аз аҳли хеш дареғ надоранд , ва боз нагиранд . Ва ба

فَنَبَذُوهُ وَراءَ ظُهُورِهِمْ پس آن را پس پشت انداختند، یعنی فرا پیش نگرفتند و در آن نگاه نکردند، و منه قوله تعالی: وَ اتَّخَذْتُمُوهُ وَراءَکُمْ ظِهْرِیًّا تقول العرب: جعل فلان حاجتی بظهر یعنی لم یقضها، و لم یلتفت الیها. قتاده گفت: این آیت در شأن اهل علم آمد که اللَّه پیمان ستد از ایشان تا علم پنهان ندارند، و از اهل خویش دریغ ندارند، و باز نگیرند. و به‌

Қол алнабӣ ( с ) . Алълми лои иҳли манъа .

قال النبی (ص). العلم لا یحل منعه.

Ва қол : ман ктми уламои ани аҳлаи алҷми явми алқёмаҳи блҷоми ман нор .

و قال: من کتم علما عن اهله الجم یوم القیامة بلجام من نار.

Ва қоли алии бен абии толиб ( ъ ) : мо أхзи аллоҳи алии аҳли алҷҳли أни итълмўо ҳатто ахзи алии аҳли алълми أни иълмўои лони алълми кон қабл алҷҳл .

و قال علی بن ابی طالب (ع): ما أخذ اللَّه علی اهل الجهل أن یتعلّموا حتّی اخذ علی اهل العلم أن یعلّموا لانّ العلم کان قبل الجهل.

Ва қоли Муҳамади бен каъб : лои иҳли лъолми ани искти алии илма , ?фони аллоҳи таъолии иқўл :у إзи أхзи аллоҳи мисоқи аллазӣнаи أўтўои алкитоб

و قال محمد بن کعب: لا یحلّ لعالم ان یسکت علی علمه، فانّ اللَّه تعالی یقول: وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِیثاقَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ‌

Алоиаҳ . Ва лои иҳли лҷоҳли ани искти алии ҷаҳлаи ?фони аллоҳи таъолии иқўл : Фсӣлўои أҳли аззикри إни кантами лои тълмўн .

الآیة. و لا یحلّ لجاهل ان یسکت علی جهله فانّ اللَّه تعالی یقول: فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ.

Лои тҳсбни аллазӣнаи иФрҳўн . . . Фараҳ дар қуръон бар се қисмаст : яке ҳаром , дигари макрӯҳ , сдигри воҷиб . Ончӣ ҳаромаст фараҳ бмъситаст , ва он онаст ки раб Алъоламин гуфт : лои тФрҳи إни аллоҳи лои иҳби алФрҳин . Ҷой дигар гуфт : إнаҳи лФрҳи Фхўр . Ва ончӣ макрӯҳаст бадунёи шод бӯданаст , ва он онаст ки аллоҳ гуфт таъолӣу тақаддус :у Фрҳўои болҳёҳи алднё . Ҷой дигар гуфт :у лои тФрҳўои бмои отокм ва ончӣ воҷибаст шодӣ баҳақаст ,у злки фии қавлаи таъолӣ : Фбзлки ФлиФрҳўоу қоли таъолӣ : Фостбшрўои ббиъкми алзии боиътм ба .

لا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ یَفْرَحُونَ... فرح در قرآن بر سه قسم است: یکی حرام، دیگر مکروه، سدیگر واجب. آنچه حرام است فرح بمعصیت است، و آن آنست که رب العالمین گفت: لا تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لا یُحِبُّ الْفَرِحِینَ. جای دیگر گفت: إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ. و آنچه مکروه است بدنیا شاد بودن است، و آن آنست که اللَّه گفت تعالی و تقدّس: وَ فَرِحُوا بِالْحَیاةِ الدُّنْیا. جای دیگر گفت: وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاکُمْ و آنچه واجبست شادی بحقّ است، و ذلک فی قوله تعالی: فَبِذلِکَ فَلْیَفْرَحُوا و قال تعالی: فَاسْتَبْشِرُوا بِبَیْعِکُمُ الَّذِی بایَعْتُمْ بِهِ.

Лои тҳсбни аллазӣнаи иФрҳўни бмои أтўои баёни ихтилофи қроءту вуҷӯҳи он дарин оят ҳамонаст ки дару лои иҳсбни аллазӣнаи ибхлўну шарҳ он рафт . Ва иҳбўни أни иҳмдўои бмои лами иФълўо , ӣнҷои сухан тамом шуду ҷавоб мзмраст . Яъне : лои тҳсбни أнҳми инҷўни ман алнор . Қтодаҳ ва мақотил гуфтанд : ин оят дар шаъни ҷуҳудон фурӯ омад ки бар Мустафо ( с ) шуданд ва гуфтанд : « нҳни нърФку нсдқк » ин бзбон мегуфтанд ва дар дили хилоф он доштанд чун аз наздики Мустафо ( с ) берун омаданд , мусулмонони эшонро пурседанд ки чаҳ кардед ? эшон гуфтанд : шинохтем вайро ва тасдиқ кардем , мусулмонон ин гуфт аз эшон бпсндиднд ва дуо гуфтанду сипос дорӣ карданд ва надонистанд ки эшон бо ин гуфт дар дил куфр доранд , ва эшон дар ончӣ мекарданд шод мебуданд , раб Алъоламин гуфт : ё Муҳамад мапиндор ки ин шодии эшон бончаҳ карданд аз изҳори имону эътиқоди куфр , эшонро аз оташ барраанд , ва он саноу ҳамди муъминон ки дӯст медоранд бончаҳ накарданд яъне бтсдиқ ки гуфтанд кардем ва накарда буданд , мапиндор ки эшон бойен аз оташ ва азоб барраанд . Инаст ки раб Алъоламин гуфт : Флои тҳсбнҳми бмФозаҳи ман алъзоб эй мнҷоаҳи ман алъзоб , мФозаҳи наҷот буду мавзеи наҷот буд , ҳамчун марҳамат . Ва самяти алмФозаҳи мФозаҳи лأни ман қатъҳо фаз .

لا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ یَفْرَحُونَ بِما أَتَوْا بیان اختلاف قراءت و وجوه آن درین آیت همان است که در وَ لا یَحْسَبَنَّ الَّذِینَ یَبْخَلُونَ و شرح آن رفت. وَ یُحِبُّونَ أَنْ یُحْمَدُوا بِما لَمْ یَفْعَلُوا، اینجا سخن تمام شد و جواب مضمر است. یعنی: لا تحسبن أنهم ینجون من النار. قتاده و مقاتل گفتند: این آیت در شأن جهودان فرو آمد که بر مصطفی (ص) شدند و گفتند: «نحن نعرفک و نصدّقک» این بزبان میگفتند و در دل خلاف آن داشتند چون از نزدیک مصطفی (ص) بیرون آمدند، مسلمانان ایشان را پرسیدند که چه کردید؟ ایشان گفتند: شناختیم وی را و تصدیق کردیم، مسلمانان این گفت از ایشان بپسندیدند و دعا گفتند و سپاس داری کردند و ندانستند که ایشان با این گفت در دل کفر دارند، و ایشان در آنچه میکردند شاد می‌بودند، رب العالمین گفت: یا محمد مپندار که این شادی ایشان بآنچه کردند از اظهار ایمان و اعتقاد کفر، ایشان را از آتش برهاند، و آن ثنا و حمد مؤمنان که دوست میدارند بآنچه نکردند یعنی بتصدیق که گفتند کردیم و نکرده بودند، مپندار که ایشان باین از آتش و عذاب برهند. اینست که رب العالمین گفت: فَلا تَحْسَبَنَّهُمْ بِمَفازَةٍ مِنَ الْعَذابِ ای منجاة من العذاب، مفازة نجات بود و موضع نجات بود، همچون مرحمت. و سمّیت المفازة مفازة لأنّ من قطعها فاز.

Ва ллаҳи малики алсмоўоту алأрз эй : хзоӣни алсмоўоту алأрз ,у ҳаии алмтру алнбот ва мо бинҳмои ман алхлқи убайдау фии малака . Ва аллоҳи алии кули шайъи ءи қадир .

وَ لِلَّهِ مُلْکُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ ای: خزائن السّماوات و الأرض، و هی المطر و النّبات و ما بینهما من الخلق عبیده و فی ملکه. و اللَّه علی کلّ شی‌ء قدیر.