Қавлаи таъолӣ : إни фии халқи алсмоўоту алأрзи ибни умр дар пеши Оиша сидиқа шуд гуфт : ё Оиша ! аз он корҳо ва саргузаштҳои расӯл ( с ) ки мардумро шигифт ояду хира сар кунад яке бо ман бигӯӣ . Оиша гуфт : ё ибни умр ! корҳои расӯл ( с ) ҳама онаст ки мардумро шигифт ояд , ва аз он дармонд чун башнавад . Дар ҳуҷрау навбати ман буд , шабӣ дар ҷомаи хоби хуфта бмн гуфт : ё Оиша ! аўФтд ки марои дастурии диҳии имшаб то худоиро ибодат кунам ва бо зикри ваии пардозам . Гуфтам : ё расӯли аллоҳ ҳар чанд қурби туу ҳавои ту дӯст дорам , аммо турои бончаҳ май гӯйӣ дастурӣ додам . Пас бархест ва вузӯӣ баровард ва дар намоз шуд , он гуҳи қуръон хондан гирифт , ва гиристан бар вай афтод , чандон бигирист ки хоки замин аз ашки вай тар шуд , то буқати субҳи барин сифат буд . Пас балол омад то ӯро аз намози бомдод огоҳӣ диҳад , вайро дид ки нҳмор мегирист . Гуфт : ё расӯли аллоҳи ин ҳама гиристан чарост ? на гноҳонти гузаштау оянда омирзидаанд ?

قوله تعالی: إِنَّ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ ابن عمر در پیش عایشه صدّیقه شد گفت: یا عایشه! از آن کارها و سرگذشتهای رسول (ص) که مردم را شگفت آید و خیره سر کند یکی با من بگوی. عایشه گفت: یا ابن عمر! کارهای رسول (ص) همه آنست که مردم را شگفت آید، و از آن درماند چون بشنود. در حجره و نوبت من بود، شبی در جامه خواب خفته بمن گفت: یا عایشه! اوفتد که مرا دستوری دهی امشب تا خدای را عبادت کنم و با ذکر وی پردازم. گفتم: یا رسول اللَّه هر چند قرب تو و هوای تو دوست دارم، اما ترا بآنچه می‌گویی دستوری دادم. پس برخاست و وضوی برآورد و در نماز شد، آن گه قرآن خواندن گرفت، و گریستن بر وی افتاد، چندان بگریست که خاک زمین از اشک وی تر شد، تا بوقت صبح برین صفت بود. پس بلال آمد تا او را از نماز بامداد آگاهی دهد، وی را دید که نهمار میگریست. گفت: یا رسول اللَّه این همه گریستن چراست؟ نه گناهانت گذشته و آینده آمرزیده‌اند؟

Гуфт : ё балол ! أи Флои акўни ъбдои шкўро ? пас бандаи сипоси дори ним ? ё балол ! чаро нигарем ?у имшаби ин ояти бмн фурӯ фиристоданд : إни фии халқи алсмоўоту алأрзу ихтилофи аллилу алнҳор . . . Илои охири алоёт ё балоли ?вили лмни қрأҳоу лами итФкри фӣҳо ! алии бен абии толиб ( ъ ) гуфт : расӯли худо ( с ) чун намози шабро бархестӣ дар осмони нгрстии ин оят бар хондӣ : إни фии халқи алсмоўоту алأрз то онҷо ки гуфт : Фқнои азоби алнор . Ва бхбрӣ дигар меояд ки :ашад ояи фии алқуръони алии алҷни ҳзаҳи алоиаҳи إни фии халқи алсмоўоту алأрз . Мегуяд : дар офариниши осмону замин , ва шуд омад шабу рӯз аз пас якдигар , ин биҷои он ва он биҷои ин , нишонҳоеасту ибратҳоеи худовандони хирадро , ҳамонаст ки ҷой дигар гуфт : иқлби аллоҳи аллилу алнҳори إни фии злки лъбраҳи лأўлии алأбсор , гуфтаанд ки : шаби фарои пеши рӯзи доштан дар зикр аз баҳр онаст ки шаб асласт ,у рӯз аз он берун оварда ,у фарои пай он дошта , бҳкми он оят ки гуфт ъзи ҷалола :у ояи ?лаами аллил нслх манеҳ алнҳор Эй наназъ ва нахарҷ манеҳ алнҳор . Ибн аббос гуфт : Қурайши пеш ҷуҳудон шуданд , гуфтанд : Мӯсо ( ъ ) бшмо чаҳ нишон оварад бар далолати ваҳдонияти аллоҳу набуввати хеш ? гуфтанд : Асоу яди Байзо . Бпиш тарсоён шуданд гуфтанд : бо исо ( ъ ) чаҳ буд аз длоӣли набувват ? эшон ҷавоб доданд ки : кони ибрии алأкмаҳу алأбрсу яҳёи аламутӣ . Пас бар Мустафо ( с ) омаданд . Гуфтанд : ё Муҳамад ! моро низ нишоне бояд ,у нишони он хоҳем ки раби Алъоламин ин кӯҳи сафо бозар кунад ! аллоҳи бҷўоби эшон ин оят фиристод : إни фии халқи алсмоўоту алأрзи алоиаҳ .

گفت: یا بلال! أ فلا اکون عبدا شکورا؟ پس بنده سپاس‌دار نیم؟ یا بلال! چرا نگریم؟ و امشب این آیت بمن فرو فرستادند: إِنَّ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ... الی آخر الآیات یا بلال ویل لمن قرأها و لم یتفکّر فیها! علی بن ابی طالب (ع) گفت: رسول خدا (ص) چون نماز شب را برخاستی در آسمان نگرستی این آیت بر خواندی: إِنَّ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ تا آنجا که گفت: فَقِنا عَذابَ النَّارِ. و بخبری دیگر می‌آید که: اشدّ آیة فی القرآن علی الجنّ هذه الآیة إِنَّ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ. میگوید: در آفرینش آسمان و زمین، و شد آمد شب و روز از پس یکدیگر، این بجای آن و آن بجای این، نشانهایی است و عبرتهایی خداوندان خرد را، همانست که جای دیگر گفت: یُقَلِّبُ اللَّهُ اللَّیْلَ وَ النَّهارَ إِنَّ فِی ذلِکَ لَعِبْرَةً لِأُولِی الْأَبْصارِ، گفته‌اند که: شب فرا پیش روز داشتن در ذکر از بهر آنست که شب اصل است، و روز از آن بیرون آورده، و فرا پی آن داشته، بحکم آن آیت که گفت عزّ جلاله: وَ آیَةٌ لَهُمُ اللَّیْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ النَّهارَ ای ننزع و نخرج منه‌ النّهار. ابن عباس گفت: قریش پیش جهودان شدند، گفتند: موسی (ع) بشما چه نشان آورد بر دلالت وحدانیت اللَّه و نبوت خویش؟ گفتند: عصا و ید بیضا. بپیش ترسایان شدند گفتند: با عیسی (ع) چه بود از دلائل نبوت؟ ایشان جواب دادند که: کان یبرئ الأکمه و الأبرص و یحیی الموتی. پس بر مصطفی (ص) آمدند. گفتند: یا محمد! ما را نیز نشانی باید، و نشان آن خواهیم که رب العالمین این کوه صفا بازر کند! اللَّه بجواب ایشان این آیت فرستاد: إِنَّ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ الآیة.

Ривоят кардаанд аз ибни аббос дар офариниши осмону замин , ки раби алъзаҳи ҷли ҷалолаи аввали нурии бёФриди пас зулматӣ , ва он гуҳ аз он нури ҷавҳарии сабзи бёФриди чандон ки ҳафт осмон ва ҳафт замин , он гуҳи он ҷавҳарро бар худ хонд , ҷавҳар аз ҳайбату сиёсати ндоءи ҳақ бар худ бгдохт , обии гашти музтариб ва ларзанда , ва то бқёмти ҳам чунон музтариб хоҳад буд . Ин об ки ту май бинӣ ки дар равиш худ меларзад ва меҷунбад аз ҳайбату сиёсати он ндоء ҳақаст . Пас раби Алъоламин бодро бёФриду об бар пушти бод бақадрат бдошт , пас арши азими бёФрид ва бар оби ниҳод , Фзлки қавлаи ъзу ҷл :у кони аршаи алии алмоء . Пас аз оби оташ падед оварад , то об бар ҷӯшед ва аз он духонӣ бар омаду кафӣ бар сар оварад . Раби алъзаҳ аз он духони осмони бёФрид ва аз он кафи замини бёФрид . Ихтилофаст миёни уламо ки аввали кадоми офарид ?у дуруст тар онаст ки аввали ҷавҳари замини офарид , пас қасд осмон кард , ва осмонҳоро бёФрид . Чунон ки гуфт ъзу ъло : сами астўии إлии алсмоءи Фсўоҳни сабъи самовот . Пас аз он заминро дҳӣ кард , чунон ки дар қуръонаст :у алأрзи баъди злки дҳоҳо . Ва дар хабари ибн аббосаст : сам назул ббтни вҷи Фдҳиҳо , эй бастҳо ,у тамомии ин хабар дар сӯра албқраҳ биоварадаем . Ва осмонҳо ки офариди ҳафт офарид ,у замини ҳафт , чунон ки онҷо гуфт : аллоҳи алзии халқи сабъи самовот ва ман алأрзи мслҳн

روایت کرده‌اند از ابن عباس در آفرینش آسمان و زمین، که ربّ العزّة جلّ جلاله اول نوری بیافرید پس ظلمتی، و آن گه از آن نور جوهری سبز بیافرید چندان که هفت آسمان و هفت زمین، آن گه آن جوهر را بر خود خواند، جوهر از هیبت و سیاست نداء حق بر خود بگداخت، آبی گشت مضطرب و لرزنده، و تا بقیامت هم چنان مضطرب خواهد بود. این آب که تو می‌بینی که در روش خود می‌لرزد و می‌جنبد از هیبت و سیاست آن نداء حق است. پس رب العالمین باد را بیافرید و آب بر پشت باد بقدرت بداشت، پس عرش عظیم بیافرید و بر آب نهاد، فذلک قوله عزّ و جلّ: وَ کانَ عَرْشُهُ عَلَی الْماءِ. پس از آب آتش پدید آورد، تا آب بر جوشید و از آن دخانی بر آمد و کفی بر سر آورد. ربّ العزّة از آن دخان آسمان بیافرید و از آن کف زمین بیافرید. اختلاف است میان علما که اول کدام آفرید؟ و درست‌تر آنست که اول جوهر زمین آفرید، پس قصد آسمان کرد، و آسمانها را بیافرید. چنان که گفت عزّ و علا: ثُمَّ اسْتَوی‌ إِلَی السَّماءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ. پس از آن زمین را دحی کرد، چنان که در قرآن است: وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذلِکَ دَحاها. و در خبر ابن عباس است: ثمّ نزل ببطن وجٍّ فدحیها، ای بسطها، و تمامی این خبر در سورة البقرة بیاورده‌ایم. و آسمانها که آفرید هفت آفرید، و زمین هفت، چنان که آنجا گفت: اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَ مِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَ‌

Ҳамаи зибри якдигари офарид , бар ҳиأти санавбар , ҳар чаҳ болотар фарохтар , ва ҳар чаҳ зертар тангтар , осмони ҳафтум фарохтараст ки бартар аз ҳамаи осмонҳост ,у замини ҳафтум тангтараст ки зери ҳамаи зминҳост . Ва гуфтаанд : осмони ҳафтум бар ранг зумуррадаст сабз , номи он олия ,у тасбеҳи суккони он : субҳони рабии алأълӣ . Ва осмони шашум бар ранги ёқӯти сурх , номи он арш ,у тасбеҳи суккони он : субҳони алзии лои ибқии алои виҷҳа . Осмони панҷуми брнги зару номи он ҳиқўм ,у тасбеҳи аҳли он : « субҳони рбнои алъзим » . Осмони чаҳоруми брнги сими сипед , номи он азилўну тасбеҳи аҳли он : « сбўҳи қуддуси рбнои арраҳмони лои илоҳи алои ҳў » . Осмони сиўми брнги шабаҳ , номи он моъўн ,у тасбеҳи аҳли он : « субҳони алҳии алзии лои имўт » . Осмони дувуми брнги миси номи он қудуму брўоитии қидўм ,у тасбеҳи аҳли он : « субҳони зии алмалику алмлкўт » . Баъзе уламо гуфтаанд : зери осмони дунёи ҳафт фалакаст , фалаки аввали қамари рост , қамар аз онҷои тобад , бурҷии бадви рӯзу сик рӯзӣ гузорад . Фалаки дувуми Зуҳраи рости бурҷӣ ба ҳафдаҳ рӯз гузорад . Фалаки сиўми Уториди рости бурҷӣ ба бист ва шаш рӯз гузорад . Фалаки чаҳоруми офтоби рости бурҷии басӣ рӯз гузорад . Фалаки панҷуми миррӣхи рости бурҷии бчҳл ва панҷ рӯз гузорад . Фалаки шашуми муштарии рости бурҷӣ бсолӣ гузорад . Фалаки ҳафтуми фарохтарин афлокасту зери осмони дунёст , Зуҳал аз онҷои тобад ,у Зуҳал гарон равост , ҳар рӯзи ду дақиқа равад , бурҷии бадви сол ва ним гузорад , фалаки басии соли барад ( ? ) . Ва ин хилофи қавл мунаҷҷимонаст ки мигўинд : ҳафт осмонанд , гӯйанд вроءи ин ҳафт фалак , фалак ҳаштумаст ки онро фалак алоФлок гӯйанд , ва ин наздики аҳли ҳақи арш азимаст ,у болоءи ин яке дигари мигўинд ва онро фалаки алосири михўоннд ,у мигўинди муҳаррик афлокаст ,у бнздики аҳли ҳақи онкии эшон фалаки алосир михўоннд худост ҷли ҷалола ,у ъзи кбрёؤаҳ ,у азми шаъна .

همه زبر یکدیگر آفرید، بر هیأت صنوبر، هر چه بالاتر فراختر، و هر چه زیرتر تنگتر، آسمان هفتم فراختر است که برتر از همه آسمانهاست، و زمین هفتم تنگتر است که زیر همه زمینهاست. و گفته‌اند: آسمان هفتم بر رنگ زمرّد است سبز، نام آن عالیه، و تسبیح سکّان آن: سبحان ربی الأعلی. و آسمان ششم بر رنگ یاقوت سرخ، نام آن عرش، و تسبیح سکّان آن: سبحان الذی لا یبقی الا وجهه. آسمان پنجم برنگ زر و نام آن حیقوم، و تسبیح اهل آن: «سبحان ربنا العظیم». آسمان چهارم برنگ سیم سپید، نام آن ازیلون و تسبیح اهل آن: «سبّوح قدّوس ربّنا الرّحمن لا اله الّا هو». آسمان سیوم برنگ شبه، نام آن ماعون، و تسبیح اهل آن: «سبحان الحیّ الّذی لا یموت». آسمان دوم برنگ مس نام آن قدوم و بروایتی قیدوم، و تسبیح اهل آن: «سبحان ذی الملک و الملکوت». بعضی علما گفته‌اند: زیر آسمان دنیا هفت فلک است، فلک اول قمر راست، قمر از آنجا تابد، برجی بدو روز و سه یک روزی گذارد. فلک دوم زهره راست برجی به هفده روز گذارد. فلک سیوم عطارد راست برجی به بیست و شش روز گذارد. فلک چهارم آفتاب راست برجی بسی روز گذارد. فلک پنجم مریخ راست برجی بچهل و پنج روز گذارد. فلک ششم مشتری راست برجی بسالی گذارد. فلک هفتم فراخ ترین افلاک است و زیر آسمان دنیاست، زحل از آنجا تابد، و زحل گران رواست، هر روز دو دقیقه رود، برجی بدو سال و نیم گذارد، فلک بسی سال برد (؟). و این خلاف قول منجمان است که میگویند: هفت آسمان‌اند، گویند وراء این هفت فلک، فلک هشتم است که آن را فلک الافلاک گویند، و این نزدیک اهل حق عرش عظیم است، و بالاء این یکی دیگر میگویند و آن را فلک الاثیر میخوانند، و میگویند محرّک افلاک است، و بنزدیک اهل حق آنکه ایشان فلک الاثیر میخوانند خداست جلّ جلاله، و عزّ کبریاؤه، و عظم شأنه.

Аллазӣнаи изкрўни аллоҳи қёмоу қъўдо ривоят кунанд аз алии бен абии толиб ва аз ибни аббос ки : зикри ӣнҷо намозаст , ва маънӣ онаст ки эшон ки намоз кунанд бпои истода , пас агар натавонанд узриро , намоз кунанд нишаста , пас агар натавонанд бпҳлўи хуфта , инаст ки раб Алъоламин гуфт : қёмоу қъўдоу алии ҷнўбҳм , ва бар вифқи ин тафсири Мустафо ( с ) гуфт умрони ҳсинро : « сли қоӣмоу ани лами тсттъи Фқоъдо , ?фони лами тсттъи феълии ҷанб » .

الَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللَّهَ قِیاماً وَ قُعُوداً روایت کنند از علی بن ابی طالب و از ابن عباس که: ذکر اینجا نماز است، و معنی آنست که ایشان که نماز کنند بپای ایستاده، پس اگر نتوانند عذری را، نماز کنند نشسته، پس اگر نتوانند بپهلو خفته، اینست که ربّ العالمین گفت: قِیاماً وَ قُعُوداً وَ عَلی‌ جُنُوبِهِمْ، و بر وفق این تفسیر مصطفی (ص) گفت عمران حصین را: «صلّ قائما و ان لم تستطع فقاعدا، فان لم تستطع فعلی جنب».

Дигари муфассирон бар онанд ки : ин зикр забонасту сифат эшонаст ки пайваста бар мудовимати худоиро ёд кунанд , ки одамии азин се ҳол холӣ нест , ё бар пойаст ё нишаста ё хуфта , яъне баҳамаи ҳолу ҳамаи вақт зокираст ,у зикри фаровони калиди саодат бандагонаст ,у сабаби пирӯзии ҷовдон , комаи қоли аллоҳи ъзу ҷлу азкрўои аллоҳи ксирои лълкми тФлҳўн .

دیگر مفسران بر آنند که: این ذکر زبان است و صفت ایشان است که پیوسته بر مداومت خدای را یاد کنند، که آدمی ازین سه حال خالی نیست، یا بر پای است یا نشسته یا خفته، یعنی بهمه حال و همه وقت ذاکر است، و ذکر فراوان کلید سعادت بندگان است، و سبب پیروزی جاودان، کما قال اللَّه عزّ و جلّ وَ اذْکُرُوا اللَّهَ کَثِیراً لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ.

Ва ани маози бен ҷабали қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) : аксрўои ман зикри аллоҳи алии кули ҳоли ?фонаи лӣси ман амали аҳби илои аллоҳу лои أнҷии ллъбди ман кули сиӣаҳи фии алднёу алохраҳи ман зикри аллоҳ . Қолўо :у лои алқтоли фии сиблати аллоҳ ? Фқол : лӯлои зикри аллоҳи лами иؤмри болқтоли фии сиблати аллоҳ ,у луи аҷтмъи анноси алии мо амрўои ман зикри аллоҳи мо кутуби аллоҳи алқтоли алии аннос ,у зикри аллоҳи лои имнъкми ман алқтол , бали ҳўи Авни лаками алии злк , Фқўлўо : лои илоҳи алои аллоҳ , Фқўлўо : аллоҳи Акбар ,у қўлўо : субҳони аллоҳ ,у қўлўо : алҳмди ллаҳ ,у қўлўо : табораки аллоҳ ,у анҳни хумси лои иъдлҳни шайъи ء ,у қол : тӯбои лоқўоми иҳсбҳми анноси мҷонини лксраҳи зикри аллоҳ ,у қол : ман аҷзи мнкми ани аллили ани икобдаҳ ,у бухли болмоли أни инФқаҳ ,у ҷубни ани алъдўи أни иҷоҳдаҳ , Фликсри зикри аллоҳ ,у қол : алғФлаҳи фии слос : алғФлаҳи ани зикри аллоҳ ,у алғФлаҳи Фимои байни тулӯъи алФҷри илои тулӯъи алшмс ,у алғФлаҳи ани أни иғФли алрҷл ҳатто иркбаҳи аддӣн ,у қол : ман слии алғдоаҳи сами қъди изкри аллоҳ ҳатто ттлъи алшмси ҷаъли аллоҳи байнау байни алнори стро . Ва қол : иқўли аллоҳи ъзу ҷл : ё ибни одам ! азкрнии баъди салоаи алФҷри соъаҳ ,у баъди салоаи алъсри соъаҳ , акФки мо байни злк .

و عن معاذ بن جبل قال قال رسول اللَّه (ص): اکثروا من ذکر اللَّه علی کلّ حال فانّه لیس من عمل احبّ الی اللَّه و لا أنجی للعبد من کلّ سیّئة فی الدّنیا و الآخرة من ذکر اللَّه. قالوا: و لا القتال فی سبیل اللَّه؟ فقال: لولا ذکر اللَّه لم یؤمر بالقتال فی سبیل اللَّه، و لو اجتمع النّاس علی ما امروا من ذکر اللَّه ما کتب اللَّه القتال علی النّاس، و ذکر اللَّه لا یمنعکم من القتال، بل هو عون لکم علی ذلک، فقولوا: لا اله الّا اللَّه، فقولوا: اللَّه اکبر، و قولوا: سبحان اللَّه، و قولوا: الحمد للَّه، و قولوا: تبارک اللَّه، و انّهنّ خمس لا یعدلهنّ شی‌ء، و قال: طوبی لاقوام یحسبهم النّاس مجانین لکثرة ذکر اللَّه، و قال: من عجز منکم عن اللّیل ان یکابده، و بخل بالمال أن ینفقه، و جبن عن العدوّ أن یجاهده، فلیکثر ذکر اللَّه، و قال: الغفلة فی ثلاث: الغفلة عن ذکر اللَّه، و الغفلة فیما بین طلوع الفجر الی طلوع الشّمس، و الغفلة عن أن یغفل الرّجل حتّی یرکبه الدّین، و قال: من صلّی الغداة ثم قعد یذکر اللَّه حتّی تطلع الشّمس جعل اللَّه بینه و بین النّار سترا. و قال: یقول اللَّه عزّ و جلّ: یا ابن آدم! اذکرنی بعد صلاة الفجر ساعة، و بعد صلاة العصر ساعة، اکفک ما بین ذلک.

Ва итФкрўни фии халқи алсмоўоту алأрзи миқдод асвад гуфт : дар пеши бӯ ҳрираҳ шудам , шунидам аз вай ки расӯли худо ( с ) гуфт : « тафаккури соъаҳи хайри ман ибодаи сана » .

وَ یَتَفَکَّرُونَ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ مقداد اسود گفت: در پیش بو هریره شدم، شنیدم از وی که رسول خدا (ص) گفت: «تفکّر ساعة خیر من عبادة سنة».

Гуфто : ва дар пеши ибн аббос шудам шунидам аз вай ки гуфт : расӯли худо ( с ) гуфт : « тафаккури соъаҳи хайри ман ибодаи сабъи синӣн » .

گفتا: و در پیش ابن عباس شدم شنیدم از وی که گفت: رسول خدا (ص) گفت: «تفکّر ساعة خیر من عبادة سبع سنین».

Гуфто : пас дар пеши абӯи бикр садиқ шудам , шунидам аз вай ки мегуфт : самъати расӯли аллоҳи иқўл : тафаккури соъаҳи хайри ман ибодаи сабъин сана .

گفتا: پس در پیش ابو بکر صدیق شدم، شنیدم از وی که میگفت: سمعت رسول اللَّه یقول: تفکّر ساعة خیر من عبادة سبعین سنة.

Миқдод гуфт : ин бар ман мушкил шуд . Пеши Мустафо ( с ) шудам ,у қисса бо вай гуфтам . Мустафо ( с ) гуфт : сдқўои Фимои қолўо , он гуҳи хост ки таҳқиқи он бо ман намояд , абӯи ҳрираҳро бихонад , гуфт : ё боҳрираҳи Фимои зои ттФкр ? Фқол : фии халқи алсмоўоту алأрзу ихтилофи аллилу алнҳор . Фқоли расӯли аллоҳ : тФкрки хайри ман ибодаи сана .

مقداد گفت: این بر من مشکل شد. پیش مصطفی (ص) شدم، و قصه با وی گفتم. مصطفی (ص) گفت: صدقوا فیما قالوا، آن گه خواست که تحقیق آن با من نماید، ابو هریره را بخواند، گفت: یا باهریرة فیما ذا تتفکّر؟ فقال: فی خلق السّماوات و الأرض و اختلاف اللّیل و النّهار. فقال رسول اللَّه: تفکّرک خیر من عبادة سنة.

Он гуҳи ибни аббосро бихонад , гуфт : ё ибни аббоси Фимои зои ттФкр ? қол : фии аламуту ҳавли алмтлъ . Қол : тФкрки хайри ман ибодаи сабъи синӣн .

آن گه ابن عباس را بخواند، گفت: یا ابن عباس فیما ذا تتفکّر؟ قال: فی الموت و هول المطّلع. قال: تفکّرک خیر من عبادة سبع سنین.

Он гуҳи бӯи бикрро бихонад , гуфт : ё абои бикри ту тафаккур бача кунӣ ?

آن گه بو بکر را بخواند، گفت: یا ابا بکر تو تفکّر بچه کنی؟

Гуфт : ё расӯли аллоҳ чун аз аҳволу аҳўоли қиёмат бар андешам , ва он сиёсату анвоъи уқубат ки аллоҳи таъолии осӣону муҷримонро сохтааст бо худ андеша кунам , ки чаҳ будӣ агар аллоҳи таъолии марои шахсе азим додӣ дар қиёмат , чунон ки дӯзахро бмн пар кардӣ , то ваъдаи вай рост шудӣ ! ва ин бечорагони бадбахтонро аз оташу уқубати брҳонидӣ ! расӯл худо гуфт : ё абои бикри тФкрки хайри ман ибодаи сабъин сана .

گفت: یا رسول اللَّه چون از احوال و اهوال قیامت بر اندیشم، و آن سیاست و انواع عقوبت که اللَّه تعالی عاصیان و مجرمان را ساخته است با خود اندیشه کنم، که چه بودی اگر اللَّه تعالی مرا شخصی عظیم دادی در قیامت، چنان که دوزخ را بمن پر کردی، تا وعده وی راست شدی! و این بیچارگان بدبختان را از آتش و عقوبت برهانیدی! رسول خدا گفت: یا ابا بکر تفکّرک خیر من عبادة سبعین سنة.

Рбнои мо хилқати ҳозои ботиллои ӣнҷо мзмрӣаст , яъне :у иқўлўни рбнои мо хилқати ҳозои ботилло , эй хлқои ботилло , яъне хилқатаи длилои алии ҳкмтку камоли қдртк .

رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا اینجا مضمری است، یعنی: و یقولون ربّنا ما خلقت هذا باطلا، ای خلقا باطلا، یعنی خلقته دلیلا علی حکمتک و کمال قدرتک.

Сбҳонк эй тнзиҳои лаки ман أни ткўни хлқтҳмои болботл .

سُبْحانَکَ ای تنزیها لک من أن تکون خلقتهما بالباطل.

Фқно эй асрФи ънои азоби алнор . Ҷое дигар гуфт : рбнои асрФи ънои азоби ҷаҳаннам . Ин дуоҳоеаст ки раби алъзаҳи мؤмнонро май дромўзд , ва мегуяд : маро чунин хонед ,у бмни тақарруб чунин кунед . Рбнои إнки ман тдхли алнори Фқди أхзитаҳ аз « хазӣ »аст ва хазӣ расвоӣасту хорӣ , ва гуфтаанд аз « хзоит »аст ,у хзоит шармсорӣаст , яъне ки муъмини осиро шармсор кунаду кофарро расво ва хор кунад . Саид мсиб гуфт : ин хусусан коФронрост ки ҳаргиз аз дӯзахи беруни нёинд , маъноаи анки ман тхлди алнори Фқди ахзитаҳ эй аҳлктаҳ , ва мо ллзолмин яъне алкФор « ман أнсори имнъўнҳми ман азоби аллоҳ .

فَقِنا ای اصرف عنّا عذاب النّار. جایی دیگر گفت: رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذابَ جَهَنَّمَ. این دعاهایی است که ربّ العزّة مؤمنانرا می‌درآموزد، و میگوید: مرا چنین خوانید، و بمن تقرب چنین کنید. رَبَّنا إِنَّکَ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ فَقَدْ أَخْزَیْتَهُ از «خزی» است و خزی رسوایی است و خواری، و گفته‌اند از «خزایت» است، و خزایت شرمساری است، یعنی که مؤمن عاصی را شرمسار کند و کافر را رسوا و خوار کند. سعید مسیب گفت: این خصوصا کافرانراست که هرگز از دوزخ بیرون نیایند، معناه انّک من تخلد النّار فقد اخزیته ای اهلکته، وَ ما لِلظَّالِمِینَ یعنی الکفّار «مِنْ أَنْصارٍ یمنعونهم من عذاب اللَّه.

Рбнои إннои смънои мнодё . . Яъне мҳмдо ( с ) ,у қили ҳўи алқуръони идъўи илои алоямон ,у злки шҳодаҳи أни лои илоҳи алои аллоҳ ,у أни мҳмдои абдау расӯла . Қтодаҳ гуфт ки : аллоҳи таъолӣ хабар дод аз муъминони инсу муъминони ҷин ки чаҳ гуфтанд ? муъминони ҷинро гуфт : Фқолўои إнои смънои қроно аҷабо иҳдии إлии алршди Фомно ба . Инсро гуфт : рбнои إннои смънои мнодёи инодии ллإимони أни омнўои брбкми Фомнои рбнои ФоғФри лнои знўбноу куфри ънои сиӣотно эй :у астари ънои знўбнои бқбўли алтоъот ҳатто ткўни куффораи лҳо .

رَبَّنا إِنَّنا سَمِعْنا مُنادِیاً.. یعنی محمدا (ص)، و قیل هو القرآن یدعو الی الایمان، و ذلک شهادة أن لا اله الّا اللَّه، و أنّ محمدا عبده و رسوله. قتاده گفت که: اللَّه تعالی خبر داد از مؤمنان انس و مؤمنان جنّ که چه گفتند؟ مؤمنان جنّ را گفت: فَقالُوا إِنَّا سَمِعْنا قُرْآناً عَجَباً یَهْدِی إِلَی الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ. انس را گفت: رَبَّنا إِنَّنا سَمِعْنا مُنادِیاً یُنادِی لِلْإِیمانِ أَنْ آمِنُوا بِرَبِّکُمْ فَآمَنَّا رَبَّنا فَاغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَ کَفِّرْ عَنَّا سَیِّئاتِنا ای: و استر عنّا ذنوبنا بقبول الطّاعات حتّی تکون کفّارة لها.

Ва тўФнои маъаи алأброр ва ҳам алأнбёءу алأўлёء , яъне : тўФнои фии ҷмлтҳм ҳатто тҳшрнои мъҳму фии змртҳм .

وَ تَوَفَّنا مَعَ الْأَبْرارِ و هم الأنبیاء و الأولیاء، یعنی: توفّنا فی جملتهم حتّی تحشرنا معهم و فی زمرتهم.

Рбноу отнои мо въдтнои алии рслк эй алии алснтҳми ман алнсри лно ,у алхзлони бъдўно . Мегуяд : бори худоёи ончии моро ваъда додӣ бар забони пайғомбарон ки мؤмнонрои нусрати даҳум ,у кофаронро мақҳур ва мхзўл кунам , ва қуръон бидон нотиқ ки إнои лннсри рслноу аллазӣнаи омнўои фии алҳёҳи алднё . Ҷое дигар гуфт : кони ҳқои ълинои насри алмؤмнин

رَبَّنا وَ آتِنا ما وَعَدْتَنا عَلی‌ رُسُلِکَ ای علی السنتهم من النّصر لنا، و الخذلان بعدوّنا. میگوید: بار خدایا آنچه ما را وعده دادی بر زبان پیغامبران که مؤمنانرا نصرت دهم، و کافران را مقهور و مخذول کنم، و قرآن بدان ناطق که إِنَّا لَنَنْصُرُ رُسُلَنا وَ الَّذِینَ آمَنُوا فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا. جایی دیگر گفت: کانَ حَقًّا عَلَیْنا نَصْرُ الْمُؤْمِنِینَ‌

, худовандо ! ин ваъдаи нусрат ки моро додӣ мнҷз кун ,у аълоъи калимаи ҳақро аъдоءи дайни мақҳур ва мхзўл кун .

، خداوندا! این وعده نصرت که ما را دادی منجز کن، و اعلاء کلمه حق را اعداء دین مقهور و مخذول کن.

Он гуҳ гуфт : إнки лои тахаллуфи алмиъод худовандо ! донам ки ту ваъда хилоф накунӣ , локини моро сабр нест , ҳар чаҳ кунӣ зуд кун . Пас раби Алъоламин ин бе сабрии мؤмнонро узр биниҳод , гуфт : одамиро шитобандаи офаридам , аз онаст ки месабр накунад , комаи қоли ъзу ҷл :у кони алإнсони ъҷўло , халқи алإнсони ман аҷҷали сأрикми оётии Флои тстъҷлўн .

آن گه گفت: إِنَّکَ لا تُخْلِفُ الْمِیعادَ خداوندا! دانم که تو وعده خلاف نکنی، لکن ما را صبر نیست، هر چه کنی زود کن. پس ربّ العالمین این بی‌صبری مؤمنانرا عذر بنهاد، گفت: آدمی را شتابنده آفریدم، از آنست که می‌صبر نکند، کما قال عزّ و جلّ: وَ کانَ الْإِنْسانُ عَجُولًا، خُلِقَ الْإِنْسانُ مِنْ عَجَلٍ سَأُرِیکُمْ آیاتِی فَلا تَسْتَعْجِلُونِ.

Рӯй инси бен молики қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « ман ваъдаи аллоҳи ъзу ҷли алии амали сўобои Фҳўи мнҷзаҳи ?ла , ва ман ваъдаи алии амали ъқобои Фҳўи болхёр » .

روی انس بن مالک قال قال رسول اللَّه (ص): «من وعده اللَّه عزّ و جلّ علی عمل ثوابا فهو منجزه له، و من وعده علی عمل عقابا فهو بالخیار».

Яке аз абӯи Амр ъло пурсед ки : аллоҳи таъолии ваъда хилоф кунад ? ҷавоб дод ки накунад хилофи ваъда , пурсед ки : ваъид хилоф кунад ? ҷавоб дод ки : кунад . Гуфт : чаҳ маъниро чунинаст ? гуфт : хилофи ваъдаи нишон айбаст ,у аллоҳ аз айб покасту муназзаҳ ,у хилофи ваъиди изҳор карамаст ,у аллоҳи таъолӣ аз ҳамаи карямони Каримтар , ва аз ҳамаи бахшояндагони бахшояндатар ,у фии маъноаи аншд :

یکی از ابو عمرو علا پرسید که: اللَّه تعالی وعده خلاف کند؟ جواب داد که نکند خلاف وعده، پرسید که: وعید خلاف کند؟ جواب داد که: کند. گفت: چه معنی را چنین است؟ گفت: خلاف وعده نشان عیب است، و اللَّه از عیب پاکست و منزّه، و خلاف وعید اظهار کرم است، و اللَّه تعالی از همه کریمان کریم‌تر، و از همه بخشایندگان بخشاینده‌تر، و فی معناه انشد:

Фостҷоби ?лаами рбҳми қоли алҳсн ( ъ ) : мо золўои иқўлўни рбно ! рбно ! ҳатто астҷоби ?лаами рбҳм .

فَاسْتَجابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ قال الحسن (ع): ما زالوا یقولون ربّنا! ربّنا! حتّی استجاب لهم ربّهم.

Ва рӯй ани ҷаъфари алсодқ ( ъ ) қол : ман ҳузнаи амри Фқоли хумси мароти рбно , наҷоҳ аллоҳи ммои ихоФу أътоаҳи мо ?ераад . Қили ?ла :у Киев ? Фқрأ : аллазӣнаи изкрўни аллоҳи қёмоу қъўдои илои қавла , إнки лои тахаллуфи алмиъод .

و روی عن جعفر الصادق (ع) قال: من حزنه امر فقال خمس مرّات ربّنا، نجاه اللَّه ممّا یخاف و أعطاه ما اراد. قیل له: و کیف؟ فقرأ: الَّذِینَ یَذْکُرُونَ اللَّهَ قِیاماً وَ قُعُوداً الی قوله، إِنَّکَ لا تُخْلِفُ الْمِیعادَ.

Қоли Усмони бен ъФон : ман қрأи фии лайла : إни фии халқи алсмоўоту алأрзи илои охирҳо , кутубати ?лаи бмнзлаҳи қиёми лайла .

قال عثمان بن عفان: من قرأ فی لیلة: إِنَّ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ الی آخرها، کتبت له بمنزلة قیام لیلة.

Фостҷоби ?лаами рбҳми ин « Фо » Фоء ҷавобаст , ва ин истиҷобати ҷавоби он қавл мзмраст ки : иқўлўни рбно . . . أнии лои أзиъи амали омили ин насби ҳамза аз баҳр онаст ки тафсир иҷобатаст . Мегуяд : посух кард эшонро худованди эшон , ки ман зойеъ накунам кирдори ҳеҷ коргарро , яъне чун кирдори некӯ буд бсФти шойистагӣ .

فَاسْتَجابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ این «فا» فاء جوابست، و این استجابت جواب آن قول مضمر است که: یقولون ربّنا... أَنِّی لا أُضِیعُ عَمَلَ عامِلٍ این نصب همزه از بهر آنست که تفسیر اجابت است. میگوید: پاسخ کرد ایشان را خداوند ایشان، که من ضایع نکنم کردار هیچ کارگر را، یعنی چون کردار نیکو بود بصفت شایستگی.

Чунон ки ҷой дигар гуфт : إнои лои нзиъи أҷри ман أҳсн амалан . Зёъу залол дар луғат якеаст . Ман зикри أўи أнсии бъзкми ман баъзи сабаби нузули ин ояти он буд киам слмаҳ гуфт : ё расӯл аллоҳ чунаст ки аллоҳи таъолии ҳамаи зикр мардон мекунад дар ҳиҷрат ,у зикр занон намекунад ? раби Алъоламин ин ояти бҷўоб вай фиристод ки : музди ҳеҷ коргар зойеъ накунам аз мардон ва аз занони шумо ки муъминонед ,у маънии бъзкми ман баъз онаст ки : шумо ҳама аз икдигроид , якдигарро бародарону хоҳарон ,у якдигарро ҳамдинон ,у якдигарро хуишон . Яъне хешӣ дар дайн , ва дар нусрат , ва дар мўолот , чунон ки ҷое дигар гуфт :у алмؤмнўну алмؤмноти бъзҳми أўлёءи баъз . Ва гуфтаанд : маънӣ онаст ки : ҳукми ҳамагон дар савоб яксонаст .

چنان که جای دیگر گفت: إِنَّا لا نُضِیعُ أَجْرَ مَنْ أَحْسَنَ عَمَلًا. ضیاع و ضلال در لغت یکی است. مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثی‌ بَعْضُکُمْ مِنْ بَعْضٍ سبب نزول این آیت آن بود که ام سلمه گفت: یا رسول اللَّه چونست که اللَّه تعالی همه ذکر مردان میکند در هجرت، و ذکر زنان نمی‌کند؟ ربّ العالمین این آیت بجواب وی فرستاد که: مزد هیچ کارگر ضایع نکنم از مردان و از زنان شما که مؤمنان‌اید، و معنی بَعْضُکُمْ مِنْ بَعْضٍ آنست که: شما همه از یکدیگراید، یکدیگر را برادران و خواهران، و یکدیگر را همدینان، و یکدیگر را خویشان. یعنی خویشی در دین، و در نصرت، و در موالات، چنان که جایی دیگر گفت: وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیاءُ بَعْضٍ. و گفته‌اند: معنی آنست که: حکم همگان در ثواب یکسان است.

Фолзини ҳоҷрўоу أхрҷўои ман дёрҳми ин Мустафо ( с )асту муҳоҷираи алأўлии онон ки мушрикони эшонро аз Макка берун карданд .

فَالَّذِینَ هاجَرُوا وَ أُخْرِجُوا مِنْ دِیارِهِمْ این مصطفی (ص) است و مهاجرة الأولی آنان که مشرکان ایشان را از مکه بیرون کردند.

Ва أўзўои фии сиблатӣ яъне фии тоъатӣу динӣ , ин собиқон мусулмононанд .

وَ أُوذُوا فِی سَبِیلِی یعنی فی طاعتی و دینی، این سابقان مسلمانان‌اند.

Ва қотлўоу қтлўои ин омма муҳоҷиронанд . Қроءаҳи Ҳамзау алксоӣӣ «у қтлўоу қотлўо » яъне қатли бъзҳму қотили ман бқӣ манеҳам . Ва қил : фӣаи азмор « қад » , эй :у қтлўоу қади қотлўо . ?маккейу шомӣу қотлўоу қтлўо мшдд хонанд , яъне : анҳми қтъўои фии алмъркаҳ . Боқӣу қотлўоу қтлўо бтхФиФ хонанд , эй : қотлўо ҳатто қтлўо .

وَ قاتَلُوا وَ قُتِلُوا این عامّه مهاجران‌اند. قراءة حمزة و الکسائی «و قتلوا و قاتلوا» یعنی قتل بعضهم و قاتل من بقی منهم. و قیل: فیه اضمار «قد»، ای: و قتلوا و قد قاتلوا. مکی و شامی وَ قاتَلُوا وَ قُتِلُوا مشدّد خوانند، یعنی: انّهم قطعوا فی المعرکة. باقی وَ قاتَلُوا وَ قُتِلُوا بتخفیف خوانند، ای: قاتلوا حتی قتلوا.

ЛأкФрни анҳуам сиӣотҳми алоиаҳ , рӯй абди аллоҳи бен ъмир , қол : самъати расӯли аллоҳ ( с ) иқўл : ани аллоҳи ъзу ҷли идъўи явми алқёмаҳи болҷнаҳ , Фтأтии бзхрФҳо ва зинатҳо , Фиқўли алрб : ин ибодии аллазӣнаи қотлўои фии сиблати аллоҳ ,у аўзўои фии сиблатӣ ,у ҷоҳдўои фии сиблатӣ ?

لَأُکَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَیِّئاتِهِمْ الآیة، روی عبد اللَّه بن عمیر، قال: سمعت رسول اللَّه (ص) یقول: انّ اللَّه عزّ و جلّ یدعو یوم القیامة بالجنّة، فتأتی بزخرفها و زینتها، فیقول الرّبّ: این عبادی الّذین قاتلوا فی سبیل اللَّه، و اوذوا فی سبیلی، و جاهدوا فی سبیلی؟

Адхлўои алҷнаҳи бғири ҳисобу лои азоб . Фтأтии алмлоӣкаҳи Фисҷдўну иқўлўн : нҳни нсбҳи аллилу алнҳор , ва нақудс лак , ман ҳؤлоءи аллазӣнаи осртҳми ълино ? Фиқўли алрб : ҳؤлоءи ибодии аллазӣнаи аўзўои фии сиблатӣ . Фтдхли алайҳими алмлоӣкаҳу тқўл : саломи алайкуми бмои сбртми Фнъми уқбои ?илдор .

ادخلوا الجنّة بغیر حساب و لا عذاب. فتأتی الملائکة فیسجدون و یقولون: نحن نسبّح اللّیل و النّهار، و نقدّس لک، من هؤلاء الّذین آثرتهم علینا؟ فیقول الرّبّ: هؤلاء عبادی الّذین اوذوا فی سبیلی. فتدخل علیهم الملائکة و تقول: سَلامٌ عَلَیْکُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَی الدَّارِ.

Лои иғрнки мухаффаф . Қроءт рўисаст аз ёқӯб , лои иғрнки қроءти омма қроءаст , ва ҳар чанд ки хитоб бо пайғомбараст аммо муроди бойен умматаст , эй : « лои иғрнкми аиҳо алмؤмнўн » , муъминони умматро мегуяд : нигар то шумо фирефта нашавед бонкаҳи кофарон дар шаҳрҳо мигрднди боЯманӣу бархӯрдорӣ ! ин бон гуфт ки баъзе муъминони мушрикони арабро диданд бо тнъму тафарруҷ ки дар шаҳрҳо мегаштанд ва бозаргонӣ мекарданд , ва хуш мезистанд босонӣу фарохӣу роҳат , гуфтанд : чунаст ки душманони худоу расӯл ( с ) чунинанд ? ва мо ки мؤмноним ба бекомӣ ва бе Муродии рӯзгори басари мибрим ?

لا یَغُرَّنَّکَ مخفف. قراءت رویس است از یعقوب، لا یَغُرَّنَّکَ قراءت عامّه قرّاء است، و هر چند که خطاب با پیغامبر است امّا مراد باین امت است، ای: «لا یغرنکم ایها المؤمنون»، مؤمنان امّت را میگوید: نگر تا شما فریفته نشوید بآنکه کافران در شهرها میگردند بایمنی و برخورداری! این بآن گفت که بعضی مؤمنان مشرکان عرب را دیدند با تنعّم و تفرج که در شهرها میگشتند و بازرگانی میکردند، و خوش می‌زیستند بآسانی و فراخی و راحت، گفتند: چونست که دشمنان خدا و رسول (ص) چنین‌اند؟ و ما که مؤمنانیم به بی‌کامی و بی‌مرادی روزگار بسر میبریم؟

Раби Алъоламин ороми дили эшонро ин оят фурӯ фиристод , ва ҳамонаст ки ҷой дигар гуфт : Флои иғррки тқлбҳми фии алблод .

رب العالمین آرام دل ایشان را این آیت فرو فرستاد، و همانست که جای دیگر گفت: فَلا یَغْرُرْکَ تَقَلُّبُهُمْ فِی الْبِلادِ.

Он гуҳ гуфт : матоъи қалили ӣнҷо замирӣаст , эй мо итқлбўни фӣаи матоъи қалил ва мислаи қавлаи ъзу ҷл : қул матоъи алднёи қалил ,у қол алнабӣ ( с ) : мо алднёи фии алохраҳи ало мисли мо иҷъли аҳдкми асбъаҳ фӣ ?илем Флинзри Бами ирҷъ ? !

آن گه گفت: مَتاعٌ قَلِیلٌ اینجا ضمیری است، ای ما یتقلّبون فیه متاع قلیل و مثله قوله عزّ و جلّ: قُلْ مَتاعُ الدُّنْیا قَلِیلٌ، و قال النّبی (ص): ما الدّنیا فی الآخرة الّا مثل ما یجعل احدکم اصبعه فی الیمّ فلینظر بم یرجع؟!

Ва қол ( с ) : мо алднёи фии мо мзии минҳои алои кмсли сўби шқи боснин ,у бқии хитаҳ , алои факони злки алхити қади анқтъ .

و قال (ص): ما الدّنیا فی ما مضی منها الّا کمثل ثوب شقّ باثنین، و بقی خیطه، الا فکان ذلک الخیط قد انقطع.

Сами мأўоҳми ҷаҳаннаму бӣси алмҳод . эй бӣси алмстқри алзии имҳдўни илайҳ .

ثُمَّ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمِهادُ. ای بئس المستقرّ الّذی یمهدون الیه.

Локини аллазӣнаи атқўои рбҳми алоиаҳ « локин » клмтӣаст дар мавзеи астсноء , дар он мавзеаст ки порсӣ гуяд борӣ .

لکِنِ الَّذِینَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ الآیة «لکن» کلمتی است در موضع استثناء، در آن موضع است که پارسی گوید باری.

?лаами ҷиноти тҷрии ман таҳтҳо алأнҳори холидин фӣҳо нзло ман ъанд аллоҳ назул номӣаст пешини чизе ки дар манзили нозилро ҳозир кунанд .

لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدِینَ فِیها نُزُلًا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ نزل نامی است پیشین چیزی که در منزل نازل را حاضر کنند.

Сами қол : ва мо ъанд аллоҳи хайри ллأброр яъне : хайри ?лаами ман матоъи алкФор , ҳамонаст ки онҷо гуфт :у албоқӣоти алсолҳот хайр ъанд рбки сўобо , мо ъндкми инФд ва мо ъанд аллоҳи боқ ,у раҳмати рбки хайри ммои иҷмъўн ,у алохраҳи хайри лмни атқӣ ,у лдори алохраҳи хайри ллзини атқўои أи Флои тъқлўн .

ثم قال: وَ ما عِنْدَ اللَّهِ خَیْرٌ لِلْأَبْرارِ یعنی: خیر لهم من متاع الکفّار، همانست که آنجا گفت: وَ الْباقِیاتُ الصَّالِحاتُ خَیْرٌ عِنْدَ رَبِّکَ ثَواباً، ما عِنْدَکُمْ یَنْفَدُ وَ ما عِنْدَ اللَّهِ باقٍ‌، وَ رَحْمَتُ رَبِّکَ خَیْرٌ مِمَّا یَجْمَعُونَ، وَ الْآخِرَةُ خَیْرٌ لِمَنِ اتَّقی‌، وَ لَدارُ الْآخِرَةِ خَیْرٌ لِلَّذِینَ اتَّقَوْا أَ فَلا تَعْقِلُونَ.

Қоли умри дахлати алии расӯли аллоҳ ( с ) Фозои ҳўи мзтҷъи алии раммоли ҳасири лӣси байнау байнаи фарроши қади асар алрмол биҷунба , мткӣои алии всодаҳи ман адм , ҳшўҳои лиФ . Қиллат : ё расӯли аллоҳи адъи аллоҳи Флиўсъи алии амтк , ?фони Форсу алрўми қади вусъи алайҳим ва ҳам лои иъбдўну аллоҳ , Фқол : أўФии ҳозои анат ё ибни улхитоб ? ! аўлӣки қавми аҷҷалати ?лаами тиботҳми фии алҳёҳи алднё . Ва фии рўоиаҳи أхрӣ . « أмои трзии أни ткўни ?лаами алднёу лнои алохраҳ » .

قال عمر دخلت علی رسول اللَّه (ص) فاذا هو مضطجع علی رمال حصیر لیس بینه و بینه فراش قد اثر الرّمال بجنبه، متّکئا علی وسادة من ادم، حشوها لیف. قلت: یا رسول اللَّه ادع اللَّه فلیوسّع علی امّتک، فانّ فارس و الروم قد وسّع علیهم و هم لا یعبدون و اللَّه، فقال: أوفی هذا انت یا ابن الخطاب؟! اولئک قوم عجّلت لهم طیّباتهم فی الحیاة الدّنیا. و فی روایة أخری. «أما ترضی أن تکون لهم الدنیا و لنا الآخرة».

Ва إни ман أҳли алкитоби алоиаҳи ибни аббосу ҷобиру инс ва қтодаҳ гуфтанд : ин оят дар шаъни наҷҷошӣ фурӯд омад малики ҳабаша . Ҷабраил омад Мустафо ( с )ро аз марги вай хабар кард , расӯл ( с ) бгўрстони бақиъ берун шуд , бо ёрони вай , раби Алъоламин ҳиҷоб аз пеши дидаи Мустафо ( с ) бардошт , то аз Мадинаи базмин ҳабаша нигараст , ва он сарир ки ҳайкали наҷҷошӣ бар он буд бидид , бар вай намоз кард бчҳори такбир , он гуҳ аз баҳри ваии омурзиши хост ,у ёронро гуфт ки аз баҳри вай омурзиш хоҳед . Мунофиқон гуфтанд ин чист ки бар ълҷии ҳабашии насронӣ ки на бар дайн вайаст намоз мекунад ? пас раби Алъоламин ин оят фиристод дар шаъни вай , ва гувоҳӣ дод боямон вай . Ато гуфт : чиҳил мард аз аҳли Наҷрон аз банӣ алҳрси бен каъб ва сӣ ва ду мард аз замини ҳабаша ва ҳашт мард аз рӯм бар дайни исо ( ъ ) буданд . Пас ба Мустафо ( с ) имон овараданд , раби Алъоламин дар шаъни эшон ин оят фиристод . Ибни ҷриҳу ибн зайд гуфтанд : дар шаъни абди аллоҳ Хазраҷӣ омад абӯи Юсуфи эмом банӣ Исроилу гувоҳи аллоҳ ки раби Алъоламин дар ҳақ вай гуфт : қул кафии биллоҳи шҳидои бинӣу бинкм ва ман ъндаҳи илми алкитоб , ва кам касеро дар қуръони чандон оятҳои мдиҳаст макшуфу мубин , ки верост .

وَ إِنَّ مِنْ أَهْلِ الْکِتابِ الآیة ابن عباس و جابر و انس و قتاده گفتند: این آیت در شأن نجاشی فرود آمد ملک حبشه. جبرئیل آمد مصطفی (ص) را از مرگ وی خبر کرد، رسول (ص) بگورستان بقیع بیرون شد، با یاران وی، رب العالمین حجاب از پیش دیده مصطفی (ص) برداشت، تا از مدینه بزمین حبشه نگرست، و آن سریر که هیکل نجاشی بر آن بود بدید، بر وی نماز کرد بچهار تکبیر، آن گه از بهر وی آمرزش خواست، و یاران را گفت که از بهر وی آمرزش خواهید. منافقان گفتند این چیست که بر علجی حبشی نصرانی که نه بر دین ویست نماز میکند؟ پس رب العالمین این آیت فرستاد در شأن وی، و گواهی داد بایمان وی. عطا گفت: چهل مرد از اهل نجران از بنی الحرث بن کعب و سی و دو مرد از زمین حبشه و هشت مرد از روم بر دین عیسی (ع) بودند. پس به مصطفی (ص) ایمان آوردند، رب العالمین در شأن ایشان این آیت فرستاد. ابن جریح و ابن زید گفتند: در شأن عبد اللَّه خزرجی آمد ابو یوسف امام بنی اسرائیل و گواه اللَّه که رب العالمین در حق وی گفت: قُلْ کَفی‌ بِاللَّهِ شَهِیداً بَیْنِی وَ بَیْنَکُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتابِ، و کم کسی را در قرآن چندان آیتهای مدیح است مکشوف و مبیّن، که ویراست.

Ва إни ман أҳли алкитоби лмни иؤмни биллоҳ ва мо أнзли إликм яъне алқуръон ва мо أнзли إлиҳм яъне алтўриаҳу алонҷил , « хошиъин » эй мутавозеъин ллаҳи ъзу ҷл , лои иштрўни боёти аллоҳи смнои қлило эй ързои исирои ман алднё , кФъли алиҳўди ммои асобўои ман сФлтҳм , ман алмокл , ман алтъом ва алсмор ъанд алҳсод .

وَ إِنَّ مِنْ أَهْلِ الْکِتابِ لَمَنْ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ ما أُنْزِلَ إِلَیْکُمْ یعنی القرآن وَ ما أُنْزِلَ إِلَیْهِمْ یعنی التوریة و الانجیل، «خاشعین» ای متواضعین للَّه عزّ و جلّ، لا یَشْتَرُونَ بِآیاتِ اللَّهِ ثَمَناً قَلِیلًا ای عرضا یسیرا من الدّنیا، کفعل الیهود ممّا اصابوا من سفلتهم، من المآکل، من الطّعام و الثّمار عند الحصاد.

أўлӣки ?лаам أҷрҳм ъанд рбҳми إни аллоҳи сариъи алҳсоби фӣаи салосаи ақвол : аҳадҳо азои ҳосби ҳосби ҳсобои исиро ,у ассонии сариъи алхбри иҷозии баҳисоби алъамал ,у алсолси ҳофизи аъмоли алъбод , лои идхли алайҳи фии злки мо идхли алии алмҳосби ман алтзкиру алғлт , ҷли аллоҳи ани злк .

أُولئِکَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ إِنَّ اللَّهَ سَرِیعُ الْحِسابِ فیه ثلاثة اقوال: احدها اذا حاسب حاسب حسابا یسیرا، و الثّانی سریع الخبر یجازی بحساب العمل، و الثّالث حافظ اعمال العباد، لا یدخل علیه فی ذلک ما یدخل علی المحاسب من التّذکیر و الغلط، جلّ اللَّه عن ذلک.

ё أиҳои аллазӣнаи омнўои асбрўо . . . Ин сабраст бар гузордан аҳкоми шаръ , ва фармонҳои ҳақ , ва бар мқосоти анвоъи бало ки бородаҳу тақдир ҳақ бабанда расад ,у ҳақиқати он тарк ?шкевӣаст ,у сидқи ризо ,у қабули қазои бҷону дил , ва манеҳ

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اصْبِرُوا... این صبر است بر گزاردن احکام شرع، و فرمانهای حق، و بر مقاسات انواع بلا که باراده و تقدیر حق ببنده رسد، و حقیقت آن ترک شکوی است، و صدق رضا، و قبول قضا بجان و دل، و منه‌

Қавла ( с ) ҳикояи ани аллоҳи ъзу ҷл : « ман лами исбри алии блоӣӣ ,у лами ишкри нъмоиӣ ,у лами ирзи бқзоиӣ , Флитлби рибои сўоӣ » .

قوله (ص) حکایة عن اللَّه عزّ و جلّ: «من لم یصبر علی بلائی، و لم یشکر نعمایی، و لم یرض بقضایی، فلیطلب ربا سوای».

Ва собрўои ин сабраст дар қаттоли мушрикон ,у кўшидн дар дайни ҳақ ,у нусрати мусулмонон . Ва робтўои маънӣ « мробтаҳ » онаст ки лашкари мусулмонон дар сғрҳои куффори аспон сохта доранд , бар охирҳо баста , то азои куффор аз мусулмонон боз доранду нусрати дайни исломро бакӯшанд . Аз рабт гирифтаанду маънӣ « рабт » бастанасту устувор кардан , ва ман работи алхили трҳбўн ба адуи аллоҳ азинаст . Пас ҳар касе ки дар сғр нишинаду дайни ислом бпоӣ дорад , боқомати ҳарб ё бозҳори ҳуҷҷат , ӯро « мробт » гӯйанд агар чаҳ мураккаб ва хайл надорад .

وَ صابِرُوا این صبر است در قتال مشرکان، و کوشیدن در دین حق، و نصرت مسلمانان. وَ رابِطُوا معنی «مرابطه» آنست که لشکر مسلمانان در ثغرهای کفّار اسپان ساخته دارند، بر آخرها بسته، تا اذای کفار از مسلمانان باز دارند و نصرت دین اسلام را بکوشند. از ربط گرفته‌اند و معنی «ربط» بستن است و استوار کردن، وَ مِنْ رِباطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ ازین است. پس هر کسی که در ثغر نشیند و دین اسلام بپای دارد، باقامت حرب یا باظهار حجّت، او را «مرابط» گویند اگر چه مرکب و خیل ندارد.

Қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « ман робити иўмои фии сиблати аллоҳи ҷаъли аллоҳи байнау байни алнори сабъи хнодқ , кули хандақи минҳои сабъи самовоту сабъи арзин .

قال رسول اللَّه (ص): «من رابط یوما فی سبیل اللَّه جعل اللَّه بینه و بین النّار سبع خنادق، کلّ خندق منها سبع سماوات و سبع ارضین.

Ва қол ( с ) : работи явму лайлаи хайри ман сиёми шаҳру қиёма ,у ани моти ҷирии алайҳи амалаи алзии кони иъмлаҳ ,у аҷрии алайҳи ризқа .

و قال (ص): رباط یوم و لیلة خیر من صیام شهر و قیامه، و ان مات جری علیه عمله الّذی کان یعمله، و اجری علیه رزقه.

Ва гуфтаанд : маънӣ « мробтаҳ » муроқибаасту интизор , яъне интизори алслоаҳи баъди алслоаҳ . Ва далели барин қавли хабари Мустафо ( с )аст .

و گفته‌اند: معنی «مرابطه» مراقبة است و انتظار، یعنی انتظار الصّلاة بعد الصّلاة. و دلیل برین قول خبر مصطفی (ص) است.

Қол ( с ) : أи лои ахбркми бмои имҳўи аллоҳ ба алхтоё ,у ирФъ ба алдрҷот ? қолўои балӣ ё расӯли аллоҳ ! қол : асбоғи алўзўءи алии алмкораҳ ,у ксраҳи алхтأи илои алмсоҷд ,у интизори алслоаҳи баъди алслоаҳ , Фзлкми алрбот .

قال (ص): أ لا اخبرکم بما یمحو اللَّه به الخطایا، و یرفع به الدّرجات؟ قالوا بلی یا رسول اللَّه! قال: اسباغ الوضوء علی المکاره، و کثرة الخطأ الی المساجد، و انتظار الصّلاة بعد الصّلاة، فذلکم الرّباط.

Ва атқўои аллоҳ эй : фии кули мо амркм ба ,у нҳокми анҳу , Фмни феъли Фқди أФлҳ , Фзлки қавлаи лълкми тФлҳўн .

وَ اتَّقُوا اللَّهَ ای: فی کلّ ما امرکم به، و نهاکم عنه، فمن فعل فقد أفلح، فذلک قوله لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ.

Рӯй абӯи ҳрираҳи анҳу : ани расӯли аллоҳ ( с ) кони иқрأи ъушри оёти ман охири оли умрони кули лайла .

روی ابو هریرة عنه: انّ رسول اللَّه (ص) کان یقرأ عشر آیات من آخر آل عمران کلّ لیلة.