Овардаанд ки перии ради Марӣ асар карду заъфи шомили бадв роҳ ёфт чунонкӣ аз шикори бозмонд , ва дар кори хеши мутаҳайири гашт , ки на бе қӯти зиндагонии сӯрат май баст ва на бе қӯти шикор кардан мумкин мешуд . Андешед ки ҷавониро бознтўон оварад ва кошкӣ перии поидорстӣ .

آورده‌اند که پیری رد ماری اثر کرد و ضعف شامل بدو راه یافت چنانکه از شکار بازماند، و در کار خویش متحیر گشت، که نه بی قوت زندگانی صورت می‌بست و نه بی قوت شکار کردن ممکن می‌شد. اندیشید که جوانی را بازنتوان آورد و کاشکی پیری پایدارستی.

Ва аз замонаи вафои тамаъи доштану бикрами аҳди фалаки умедвор бӯдан ҳавасӣаст ки ҳеҷ хирадманд хотир бидон машғӯл нигараданд , чаҳ дар оби хушкӣ ҷустан ва аз оташи сардӣ талабидан савдоеаст ки он натиҷаи сафроҳои мҳтрқ бошад .

و از زمانه وفا طمع داشتن و بکرم عهد فلک امیدوار بودن هوسی است که هیچ خردمند خاطر بدان مشغول نگرداند، چه در آب خشکی جستن و از آتش سردی طلبیدن سودایی است که آن نتیجه صفراهای محترق باشد.

Гузаштаро бознтўон оварад ,у тадбири мстқбл аз муҳимотаст ,у ивази ҷавонии андак тҷрбтӣаст ки дар бақиятаи умри қавом маишат бидон ҳосил ояд . Ва марои фузул аз сари берун мебояд карду баннои кор бар қоида кам озории ниҳод . Вои зи мазаллатӣ ки дар роҳ афтод рӯй натофт , ки аҳволи дунёи миёни саро взро муштаракаст .

گذشته را بازنتوان آورد، و تدبیر مستقبل از مهمات است،و عوض جوانی اندک تجربتی است که در بقیت عمر قوام معیشت بدان حاصل آید. و مرا فضول از سر بیرون می‌باید کرد و بنای کار بر قاعده کم آزاری نهاد. وا ز مذلتی که در راه افتاد روی نتافت، که احوال دنیا میان سرا وضرا مشترکست.

Вонгоаҳ бар карони чашмае рафта ки дарави ғўкон бисёр буданду малики комгор ва матоъ доштанд ,у хештан чун андӯҳ нокӣ сохта бар тарафии биФгнд . Ғўкӣ пурсед ки : турои ғамнок май байнам ! гуфт : кист бағам хӯрдан аз ман сазовортар , ки Модати ҳаёти ман аз шикори ғўк буд ,у имрӯзи ибтилое афтодааст ки он бар ман ҳаром гаштаст ва бидон ҷойгоҳи расида ки агар якеро азишон бигирам нигоҳ натавонам дошт . Он ғўк бирафту малики хешро бад-ӣни хабар бишорат дод . Малик аз мор пурсед ки : бачаи сабаби ин бало бар ту нозили гашт ? гуфт : қасд ғўкӣ кардам ва ӯ аз пеш ман бигурехту хештан дар хона зоҳидӣ афганд . Ман барасар ӯ даромадам , хонаи торик буду писари зоҳиди ҳозир , осеби ман ба ангушт ӯ расед , пиндоштам ғўкаст , ҳам дар он гармии дандонӣ бадв намудему барҷоӣ сард шуд . Зоҳид аз сӯзи фарзанд дар ақаби ман май дўидў лаънат мекард ва мегуфт : аз парвардгор мехоҳам то туро залил гирданд вмркби малики ғўкони шӯй , ва албата ғўк натавонӣ хӯрд магари онкии малики эшон бар ту садақа кунад . Ва акнӯн бзрўрти ӣнҷои омадам то малик бар ман нишинад ва ман бҳкми азалӣу тақдири осмонии розии гирдам . Малики ғўконро ин боб мувофиқ афтод , вхўдро дарон шарафӣу манқибатӣу ъзӣу мӯъҷизӣ сӯрат кард . Бар вай менишаст вбдон мубоҳот менамӯд . Чун икчндӣ бигузашт мор гуфт : зиндагонии малики дарози бод , марои қӯтӣу туъмае бояд ки бидон зиндаи монам ва ин хизмати басар барам . Гуфт : балӣ , бҳкми онкӣ дар он тавозуъи манфиатӣ май шинохти онро мазаллат нашимурд ва дар либоси ори пеш табъ наёвард .

وانگاه بر کران چشمه ای رفته که درو غوکان بسیار بودند و ملک کامگار و مطاع داشتند، و خویشتن چون اندوه ناکی ساخته بر طرفی بیفگند. غوکی پرسید که: ترا غمناک می‌بینم ! گفت: کیست بغم خوردن از من سزاوارتر، که مادت حیات من از شکار غوک بود، و امروز ابتلایی افتاده است که آن بر من حرام گشتست و بدان جایگاه رسیده که اگر یکی را ازیشان بگیرم نگاه نتوانم داشت. آن غوک برفت و ملک خویش را بدین خبر بشارت داد. ملک از مار پرسید که: بچه سبب این بلا بر تو نازل گشت؟ گفت: قصد غوکی کردم و او از پیش من بگریخت و خویشتن در خانه زاهدی افگند. من براثر او درآمدم، خانه تاریک بود و پسر زاهد حاضر، آسیب من به انگشت او رسید، پنداشتم غوک است، هم در آن گرمی دندانی بدو نمودم و برجای سرد شد. زاهد از سوز فرزند در عقب من می‌دویدو لعنت می‌کرد و می‌گفت: از پروردگار می‌خواهم تا تو را ذلیل گرداند ومرکب ملک غوکان شوی، و البته غوک نتوانی خورد مگر آنکه ملک ایشان بر تو صدقه کند. و اکنون بضرورت اینجا آمدم تا ملک بر من نشیند و من بحکم ازلی و تقدیر آسمانی راضی گردم. ملک غوکان را این باب موافق افتاد، وخود را دران شرفی و منقبتی و عزی و معجزی صورت کرد. بر وی می‌نشست وبدان مباهات می‌نمود. چون یکچندی بگذشت مار گفت: زندگانی ملک دراز باد، مرا قوتی و طعمه ای باید که بدان زنده مانم و این خدمت بسر برم. گفت: بلی، بحکم آنکه در آن تواضع منفعتی می‌شناخت آن را مذلت نشمرد و در لباس عار پیش طبع نیاورد.

Ва агар ман сабрӣ кардам ҳамин мизоҷ дошт ки ҳалоки душману салоҳи ъширтро мутазаммин буд . Ва низ душманро брФқу мудорои некӯтару зӯдтари мстосл тавон гардонид ки баҷангу мкобраҳ . Ва аз ӣнҷо гуфтаанд « хирад ба ки мардӣ » . Ки як кас агар чаҳ тавоно вдлир бошад , ва дар рӯй масофӣ равад даҳ танро , ё ғояти он бистро , беш натавонад зад . Аммо мард бо ғӯри донои бики фикрати мулкӣ парешон гирданду лашкарии гарону вилоятии ободонро дар ҳам занаду зер ва зибр кунад . Ва оташ бо қӯту ҳадат ӯ агар дар дарахтӣ уфтад он қадар тавонад сӯхт ки бар рӯй замин бошад .

و اگر من صبری کردم همین مزاج داشت که هلاک دشمن و صلاح عشیرت را متضمن بود. و نیز دشمن را به رفق و مدارا نیکوتر و زودتر مستاصل توان گردانید که به جنگ و مکابره. و از اینجا گفته‌اند «خرد به که مردی ». که یک کس اگر چه توانا و دلیر باشد، و در روی مصافی رود ده تن را، یا غایت آن بیست را، بیش نتواند زد. اما مرد با غور دانا به‌یک فکرت‌، مُلکی پریشان گرداند و لشکری گران و ولایتی آبادان را در هم زند و زیر و زبر کند. و آتش با قوّت و حدّت او اگر در درختی افتد آن‌قدر تواند سوخت که بر روی زمین باشد.

Ва оби болутфу нармии хеш ҳар дарахтро ки азон бузургтар набошад аз бех барканд ки беш қарор нагирад . Қол алнабӣ алайҳи ассалом : « мо кони алрФқи фии шийъи қти алои зона ,у мокони алхрқи фии шийъи алои шона . » ва чаҳор чизаст ки андаки онро бисёр бояд шимурд : оташу беморӣу душману вом . Ва ин кор ба исобати рои вФри давлату саодати зоти малик низом гирифт .

و آب بالطف و نرمی خویش هر درخت را که ازان بزرگتر نباشد از بیخ برکند که بیش قرار نگیرد. قال النبی علیه السلام: «ما کان الرفق فی شیء قط الا زانه، و ماکان الخرق فی شیء الا شانه. » و چهار چیز است که اندک آن را بسیار باید شمرد: آتش و بیماری و دشمن و وام. و این کار به اصابت رای وفر دولت و سعادت ذات ملک نظام گرفت.

Ва гуфтаанд « агар ду тан дар талаби кории вкФоит муҳиммӣ истанд Музаффари он кас ояд ки бФзилти мурувват махсӯсаст ; ва агар дарон баробар оянд он ки собит азиматаст , ва агар дарон ҳам мусовотӣ уфтад онкии ёру муайян бисёр дорад , вогар дарон низ тафовутӣ натавон ёфт онкии саодати зоту қӯти бахт ӯ роҷҳаст . »

و گفته‌اند «اگر دو تن در طلب کاری وکفایت مهمی ایستند مظفر آن کس آید که بفضیلت مروت مخصوص است؛ و اگر دران برابر آیند آن که ثابت عزیمتست، و اگر دران هم مساواتی افتد آنکه یار و معین بسیار دارد، واگر دران نیز تفاوتی نتوان یافت آنکه سعادت ذات و قوت بخت او راجح است. »

Ва ҳукамо гӯйанд ки « ҳарки бо подшоҳӣ ки аз бтри нусрат эмин бошаду аздҳшти ҳазимати фориғи мухосамат ихтиёр кунад маргро бҳилти бхўиштн роҳ дода бошад ,у зиндагониро бўҳшт аз пеши ронда , хоссаи мулкӣ аз дақоиқу ғўомзи муҳимот бар вай пӯшида нагардад ,у мавзеи нармӣу дуруштӣу хашму ризои вштобу диранги андарон бар вай муштабаҳ нашавад ,у масолеҳи имрӯзу фардоу мнозми ҳолу мол дар фотиҳати корҳо май шиносаду вуҷӯҳи тадорук он мебинад ,у бҳичи вақти ҷониби ҳаламу истимолати номръӣ раво надорад босу сиёсат мӯҳмал нагузорад . »

و حکما گویند که «هرکه با پادشاهی که از بطر نصرت ایمن باشد و ازدهشت هزیمت فارغ مخاصمت اختیار کند مرگ را بحیلت بخویشتن راه داده باشد، و زندگانی را بوحشت از پیش رانده، خاصه ملکی از دقایق و غوامض مهمات بر وی پوشیده نگردد، و موضع نرمی و درشتی و خشم و رضا وشتاب و درنگ اندران بر وی مشتبه نشود، و مصالح امروز و فردا و مناظم حال و مآل در فاتحت کارها می‌شناسد و وجوه تدارک آن می‌بیند، و بهیچ وقت جانب حلم و استمالت نامرعی روا ندارد باس و سیاست مهمل نگذارد. »

Ва имрӯзи ҳеҷ подшоҳро дар забти мамолику ҳифзи он асар нест ки пеши ҳзми възми малик муяссар мегардад , ва дар тарбияти хдмтгорону астноъи мардумони чандини латоифи авотифу бадоеъи ъўорФ биҷой натавон оварад ки бтлқини давлати вҳдоити рой малик мефармоед ва Маслан нафаси азизи худро фидоӣ бандагон медорад .

و امروز هیچ پادشاه را در ضبط ممالک و حفظ آن اثر نیست که پیش حزم وعزم ملک میسر می‌گردد، و در تربیت خدمتگاران و اصطناع مردمان چندین لطایف عواطف و بدایع عوارف بجای نتوان آورد که بتلقین دولت وهدایت رای ملک می‌فرماید و مثلا نفس عزیز خود را فدای بندگان می‌دارد.

Малик гуфт : кифояти ин муҳим ва баруфтодан ин хасмони ббркоти ройу ишорат ва меамн ихлосу мносҳти ту буд .

ملک گفت: کفایت این مهم و برافتادن این خصمان ببرکات رای و اشارت و میامن اخلاص و مناصحت تو بود.

Ва дар ҳар корӣ ки эътимоди брмзоу нФоз ту кардаам осори внтоиҷи он чунин зоҳир гаштааст .

و در هر کاری که اعتماد برمضا و نفاذ تو کرده ام آثار ونتایج آن چنین ظاهر گشته است.

Ва ҳаркии зимоми муҳимоти бўзир носеҳ сипорад ҳаргизи дасти нокомии бдомни иқбол ӯ нарасаду пои ҳаводиси соҳати саодат ӯ насупурд .

و هرکه زمام مهمات بوزیر ناصح سپارد هرگز دست ناکامی بدامن اقبال او نرسد و پای حوادث ساحت سعادت او نسپرد.

Ва мӯъҷизтар оятӣ аз хиради ту он буд ки муддати дароз дар хона душманон бимонадӣ ва бар забони ту калима Эй нарафт ки дарон айбӣ гирифтандӣу мӯҷиби нафрату бадгумонии гаштӣ . Гуфт : иқтидои ман дар ҳамаи абвоби бмҳосни ахлоқу макорими одот малик бӯдааст , ва бақадр дониши худ аз мъолии хисоли вай иқтибос намӯдаам ,у мосри маликонаро ди рҳмаҳи абвоби эмому пешвоу қиблау намӯдори хеши сохта ,у ҳусӯли ағрозу нҷҳи муродҳо дар мтобъти русуми сутӯдау мушояати осори писандидаи он дониста , ки маликро , биҳамдиллоҳ ва манеҳ , исолату исобати тадбири бошукӯҳу шавкати вмҳобту шуҷоат ҷамъаст .

و معجزتر آیتی از خرد تو آن بود که مدت دراز در خانه دشمنان بماندی و بر زبان تو کلمه ای نرفت که دران عیبی گرفتندی و موجب نفرت و بدگمانی گشتی. گفت: اقتدای من در همه ابواب بمحاسن اخلاق و مکارم عادات ملک بوده است، و بقدر دانش خود از معالی خصال وی اقتباس نموده ام، و مآثر ملکانه را د رهمه ابواب امام و پیشوا و قبله و نمودار خویش ساخته، و حصول اغراض و نجح مرادها در متابعت رسوم ستوده و مشایعت آثار پسندیده آن دانسته، که ملک را، بحمدالله و منه، اصالت و اصابت تدبیر باشکوه و شوکت ومهابت و شجاعت جمع است.