Овардаанд ки дар кӯҳии баланд , дарахтӣ буд бузург , шохаҳои оҳхтаҳи азуи ҷуста ,у барг бисёр гирд ӯ даромада . Ва дар он , қариби ҳазор хонаи зоғ буд . Ва он зоғонро мулкӣ буд ки ҳама дар фармону мтобът ӯ будандӣ ,у овомир ва навоҳӣ ӯро дар ҳалу ақд , амтсол намудандӣ . Шабии малики бӯмон ; ба сабаби дшмноигӣ ки миёни бум ва зоғаст ; берун омад ва ба тариқи шабихун бар зоғон заду ком тамом баранд ,у Музаффару Мансуру муаййиду масрури бозгашт .

آورده‌اند که در کوهی بلند، درختی بود بزرگ، شاخه‌های آهخته ازو جسته، و برگ بسیار گرد او درآمده. و در آن، قریب هزار خانه زاغ بود. و آن زاغان را مَلِکی بود که همه در فرمان و متابعت او بودندی، و اوامر و نواهی او را در حل و عقد، امتثال نمودندی. شبی مَلِکِ بومان ؛به سبب دشمنایگی که میان بوم و زاغست؛ بیرون آمد و به طریق شبیخون بر زاغان زد و کام تمام براند، و مظفر و منصور و مؤید و مسرور بازگشت.

Дигари рӯз , малики зоғони лашкарро ҷумла кард ва гуфт : « дидед шабихуни буму далерии эшон ?у имрӯзи миёни шумо чанд куштау маҷрӯҳу пуркандау бол гусастааст ? ва аз ин душвортари ҷуръат эшонасту вуқуф бар ҷойгоҳу маскан , ва шак накунам ки зуди бозоинди вбори дувуми дасти баради бор аввал бинмоӣанд . Ва ҳам аз он шарбат нахуст бичашонанд . Дар ин кор тааммул кунеду ваҷҳи маслиҳат боз байнед . »

دیگر روز، مَلکِ زاغان لشکر را جمله کرد و گفت: «دیدید شبیخون بوم و دلیری ایشان؟ و امروز میان شما چند کشته و مجروح و پرکنده و بال‌گسسته است؟ و از این دشوارتر جرات ایشان است و وقوف بر جایگاه و مسکن، و شک نکنم که زود بازآیند وبار دوم دست‌برد بار اول بنمایند. و هم از آن شربت نخست بچشانند. در این کار تامل کنید و وجه مصلحت باز بینید.»

Ва дар миёни зоғони панҷ зоғ буд ба фазилати ройу мазияти ақли мазкӯр ва ба Ямани носиту исобати тадбири машҳур ,у зоғон дар корҳо эътимод бар ишорату мушовират эшон кардандӣ ; дар ҳаводис ба ҷониби эшон муроҷиат намудандӣ ,у малики рои эшонро муборак доштӣ ва дар абвоби масолеҳ аз сухан эшон нагузаштӣ . Якеро аз эшон пурсед ки : « рои ту дарини ҳодиса , чаҳ бинад ? » гуфт : « ин роеаст ки пеш аз мо уламо бӯдаанду фармӯда ки « чун касе аз муқовимати душман оҷиз омад ба тарки аҳлу молу маншау муваллид бибояд гуфт ва рӯй битофт , ки ҷанг кардан хатар бузургаст , хоссаи пас аз ҳазимат ,у ҳарки бе тааммули қадам дарон ниҳоди бргзри сайл , хўобгаҳ карда бошад . Ва дар тизоб , хишт зада , чаҳ бар қӯти худ такя кардан ва ба зӯру шуҷоати хеши фирефта шудан аз ҳзм давр уфтад , ки шамшери ду рӯй дорад , ва ин сипеҳри кўжпшти шӯхи чашм рўзкўраст , мардонро некӯ нашносаду қадар эшон надонад ,у гардиш ӯ эътимодро нишоед . »

و در میان زاغان پنج زاغ بود به فضیلت رای و مزیت عقل مذکور و به یُمنِ ناصیت و اصابت تدبیر مشهور، و زاغان در کارها اعتماد بر اشارت و مشاورت ایشان کردندی؛ در حوادث به جانب ایشان مراجعت نمودندی، و ملک رای ایشان را مبارک داشتی و در ابواب مصالح از سخن ایشان نگذشتی. یکی را از ایشان پرسید که: «رای تو دراین حادثه، چه بیند؟» گفت: «این رایی است که پیش از ما علما بوده‌اند و فرموده که «چون کسی از مقاومت دشمن عاجز آمد به ترک اهل و مال و منشاء و مولد بباید گفت و روی بتافت، که جنگ کردن خطر بزرگست، خاصه پس از هزیمت، و هرکه بی‌تامل قدم دران نهاد برگذر سیل، خوابگه کرده باشد. و در تیزآب، خشت زده، چه بر قوت خود تکیه کردن و به زور و شجاعت خویش فریفته شدن از حزم دور افتد، که شمشیر دو روی دارد، و این سپهر کوژپشتِ شوخ چشم روزکور است، مردان را نیکو نشناسد و قدر ایشان نداند، و گردش او اعتماد را نشاید.»

Малик рӯй ба дайгарӣ овараду прсидкаҳ : « ту чаҳ андешӣдае ? » гуфт : « ончӣ ӯ ишорат мекунад . Аз гурехтану маркази холии гузоштан , ман борӣ ҳаргиз нагӯям , ва дар хирад чигуна дархурад ? дар садумати нахуст , хории бхўиштни роҳ додану маскану ватанро падрӯд кардан ? ба савоби он наздиктар ки атроф фароҳам гирем ва рӯй ба ҷанги орем .

ملک روی به دیگری آورد و پرسیدکه: «تو چه اندیشیده ای؟» گفت:« آنچه او اشارت می‌کند. از گریختن و مرکز خالی گذاشتن، من باری هرگز نگویم، و در خرد چگونه درخورَد؟ در صدمت نخست، خواری بخویشتن راه دادن و مسکن و وطن را پدرود کردن؟ به صواب آن نزدیک‌تر که اطراف فراهم گیریم و روی به جنگ آریم.

Ки подшоҳи комгор он бошад ки барроқи ҳимматаши авҷи кайвонро биспурад ,у шаҳоби савлаташи деви фитнаро бисӯзад . Ва ҳолеи маслиҳат дар онаст ки дидбонон нишонем ва аз ҳар ҷониб ки уратӣаст хештан нигоҳ дорем . Агар қасдӣ пайванданд сохтау омода пеш рӯем ,у корзор ба ваҷҳ букунему рӯзгори дароз дар он мақотилат бигузаронем . ё зафар рӯй намояд ё маъзӯр гашта пушти бидиҳем . Чаҳ подшоҳон бояд ки рӯзи ҷангу вақти ному нанг ба авоқиби корҳо илтифот нанамоянд ва ба ҳангоми набарди масолеҳи ҳолу молро бехатар шимуранд .

که پادشاه کامگار آن باشد که براق همتش اوج کیوان را بسپرد، و شهاب صولتش دیو فتنه را بسوزد. و حالی مصلحت در آن است که دیدبانان نشانیم و از هر جانب که عورتی است خویشتن نگاه داریم. اگر قصدی پیوندند ساخته و آماده پیش رویم، و کارزار به وجه بکنیم و روزگار دراز در آن مقاتلت بگذرانیم. یا ظفر روی نماید یا معذور گشته پشت بدهیم. چه پادشاهان باید که روز جنگ و وقت نام و ننگ به عواقب کارها التفات ننمایند و به هنگام نبرد مصالح حال و مآل را بی خطر شمرند.

Малики вазири сеюмро гуфт : « рой ту чист ? » гуфт : « ман надонам ки эшон чаҳ мегӯйанд , локини он некӯтар ки ҷосусон фиристем ва манеҳён мутавотир гардонему тафаҳҳуси ҳоли душман ба ҷои орем ва маълум кунем ки эшонро ба масолеҳат майлӣ ҳаст , ва ба хароҷ аз мо хушнӯд шаванду мулотафати моро ба қабули истиқболи намоянд . Агар аз ин боб муяссар тавонад гашт ,у бўсъи тоқату қадари имкон дар он маънӣ ризо уфтад , сулҳи қарори диҳему хароҷӣ илтизом намоем то аз бأси эшон эмин гирдему бёромим ; ки мулӯкро яке аз ройҳои соиб ва тадбирҳои мсиб онаст ки чун душман ба мазиди истило ва ба мазияти истеъло мустасно шуд ,у шавкату қудрат ӯ зоҳири гашту хавфи он буд ки фасод дар мамолик мунташир гардад ,у раият дар маърази талаф ва ҳалок оянд къбтини душман ба лутф боз моланду молро сипари малику вилоят ва раият гардонанд , ки дар шаш дар дов додану мулкии бндбӣ бохтан аз хираду ҳсоФту тҷрбту муморасат давр бошад .

ملک وزیر سوم را گفت:« رای تو چیست؟» گفت: «من ندانم که ایشان چه می‌گویند، لکن آن نیکوتر که جاسوسان فرستیم و منهیان متواتر گردانیم و تفحص حال دشمن به جای آریم و معلوم کنیم که ایشان را به مصالحت میلی هست، و به خراج از ما خشنود شوند و ملاطفت ما را به قبول استقبال نمایند. اگر از این باب میسر تواند گشت، و بوسع طاقت و قدر امکان در آن معنی رضا افتد، صلح قرار دهیم و خراجی التزام نماییم تا از بأس ایشان ایمن گردیم و بیارامیم؛ که ملوک را یکی از رای‌های صائب و تدبیرهای مصیب آنست که چون دشمن به مزید استیلا و به مزیت استعلا مستثنی شد، و شوکت و قدرت او ظاهر گشت و خوف آن بود که فساد در ممالک منتشر گردد، و رعیت در معرض تلف و هلاک آیند کعبتین دشمن به لطف باز مالند و مال را سپر ملک و ولایت و رعیت گردانند، که در شش در داو دادن و ملکی بندبی باختن از خرد و حصافت و تجربت و ممارست دور باشد .

Агар замона насозад ту бо замона бисоз

اگر زمانه نسازد تو با زمانه بساز

Малики вазири чаҳорумро гуфт : « ту ҳам ишоратӣ бикуну ончӣ фароз меояд боз намой . » гуфт : « видоъи ватану ранҷи ғурбат ба наздики ман сутӯдатар аз онкии ҳасбу насаб дар ман язид кардан ,у душманиро ки ҳамеша аз мо кам бӯда сети тавозуъи намӯдан .

ملک وزیر چهارم را گفت: «تو هم اشارتی بکن و آنچه فراز می‌آید باز نمای.» گفت: «وداع وطن و رنج غربت به نزدیک من ستوده‌تر از آنکه حسب و نسب در من یزید کردن، و دشمنی را که همیشه از ما کم بوده ست تواضع نمودن.

Бо ончӣ агар такаллуфҳо воҷиб дорему мўўннтҳо таҳаммул кунем бидон розӣ нигараданд ва дар қалъу истисол мо кӯшанд . Ва гуфтаанд ки « ки наздикӣ ба душмани он қадр бояд ҷуст ки ҳоҷат худ биёбӣ , ва дарон ғулув нишоед кард , ки нафаси ту хор шаваду душманро далерӣ афзоед , ва мисли он чун чӯб аистонидаҳаст бар рӯй офтоб , ки агар андакӣ каж карда ояд соя ӯ дароз гардад , вагар дарон ифрот равад сояи камтари намояд . »у ҳаргизи эшон аз мо ба хароҷи андак қаноат накунад ; рои мо сабрасту ҷанг .

با آنچه اگر تکلفها واجب داریم و مووننتها تحمل کنیم بدان راضی نگردند و در قلع و استیصال ما کوشند. و گفته‌اند که «که نزدیکی به دشمن آنقدر باید جست که حاجت خود بیابی، و دران غلو نشاید کرد، که نفس تو خوار شود و دشمن را دلیری افزاید، و مثل آن چون چوب ایستانیده است بر روی آفتاب، که اگر اندکی کژ کرده آید سایه او دراز گردد، وگر درآن افراط رود سایه کمتر نماید. » و هرگز ایشان از ما به خراج اندک قناعت نکند؛ رای ما صبر است و جنگ.

Ҳарчанд уламо аз муҳорибати эҳтироз фармӯдаанд , локини тҳрз ба ваҷҳе ки марг дар муқобилаи он ғолиб бошад сутӯда нест . »

هرچند علما از محاربت احتراز فرموده‌اند، لکن تحرز به وجهی که مرگ در مقابله آن غالب باشد ستوده نیست.»

Панҷумро фармуд : « биор чаҳ дорӣ , ҷанги аввалитар , ё сулҳ , ё ҷило ? » гуфт : « нзибди моро ҷанг ихтиёр кунем модом ки берун шуд кори эшонро тариқ дигар ёбем . Зеро ки эшон дар ҷанг аз мо ҷира таранду қӯту шавкат зиёдат доранд . Ва оқили душманро заъиф нашимурд , ки дар мақом ғурур уфтад ,у ҳаркии мағрури гашт ҳалок шуд . Ва пеш аз ин воқеа аз хавфи эшон май андешам , ва аз инча дидам метарсидам , агарчӣ аз таъаррузи мо маъраз буданд , ки соҳиби ҳзм дар ҳеҷ ҳол аз душман эмин нагардад , дрҳнгоми наздикӣ аз мФоҷои андешад , ва чун масофат дар миён уфтад аз мъоўдт , вагар ҳазимат шавад аз камӣн , ва агар танҳо монад аз макр . Ва хирадмандтар халқ онаст ки аз ҷанг бипарҳезад чун азон мустағнӣ гардад ва зарурат набошад , ки дар ҷанги нафақау мўўнт аз нафас ва ҷон бошад , дар дигари корҳо аз молу матоъ . Ва нишоед ки малики азимат бар ҷанги бум мусаммам гирданд , ки ҳарки бо пели дроўизд зер ояд . »

پنجم را فرمود: «بیار چه داری، جنگ اولی تر، یا صلح، یا جلا؟» گفت: «نزیبد ما را جنگ اختیار کنیم مادام که بیرون شد کار ایشان را طریق دیگر یابیم. زیرا که ایشان در جنگ از ما جره‌ترند و قوت و شوکت زیادت دارند. و عاقل دشمن را ضعیف نشمرَد، که در مقام غرور افتد، و هرکه مغرور گشت هلاک شد. و پیش از این واقعه از خوف ایشان می‌اندیشم، و از اینچه دیدم می‌ترسیدم، اگرچه از تعرض ما معرض بودند، که صاحب حزم در هیچ حال از دشمن ایمن نگردد، درهنگام نزدیکی از مفاجا اندیشد، و چون مسافت در میان افتد از معاودت، وگر هزیمت شود از کمین، و اگر تنها ماند از مکر. و خردمندتر خلق آن است که از جنگ بپرهیزد چون ازان مستغنی گردد و ضرورت نباشد، که در جنگ نفقه و موونت از نفس و جان باشد، در دیگر کارها از مال و متاع. و نشاید که ملک عزیمت بر جنگ بوم مصمم گرداند، که هرکه با پیل درآویزد زیر آید.»

Малик гуфт : « агар ҷанги кроҳит май дории пас чаҳ бинӣ ? »

ملک گفت: «اگر جنگ کراهیت می‌داری پس چه بینی؟»