Овардаанд ки ба фалони шаҳри дарахтӣ буд , ва дар зери дарахти сӯрохи мӯш ,у наздики он гурбае хона дошт ;у сайёдони онҷо бисёр омадандӣ . Рӯзии сайёд дом биниҳод . Гурба дар дом афтод ва бимонад . Ва мӯш ба талаби туъма аз сӯрох берун рафт . Ба ҳар ҷониб барои эҳтиёти чашм май андохту роҳ сира мекард , ногоҳ назар бар гурба афганд . Чун гурбаро баста дид шоди гашт . Дар ин миён аз пас нагирист росуе аз ҷиҳат ӯ камӣн карда буд , сӯии дарахт илтифотӣ намӯд бӯмии қасд ӯ дошт . Битарсед ва андешед ки : агар бозгардам росу дар ман овезам , ва агар бар ҷои қарори гирами бум фурӯд ояд , ва агар пештари рӯми гурба дар роҳи сет . Бо худ гуфт : дар балоҳо бозасту анвоъи офат ба ман муҳӣту роҳи махуф , ва бо ин ҳамаи дил аз худ нишоед барад .

آورده‌اند که به‌فلان شهر درختی بود، و در زیر درخت سوراخ موش، و نزدیک آن گربه‌ای خانه داشت؛ و صیادان آنجا بسیار آمدندی. روزی صیاد دام بنهاد. گربه در دام افتاد و بماند. و موش به‌طلب طعمه از سوراخ بیرون رفت. به‌هر جانب برای احتیاط چشم می‌انداخت و راه سره می‌کرد، ناگاه نظر بر گربه افگند. چون گربه را بسته دید شاد گشت. در این میان از پس نگریست راسویی از جهت او کمین کرده بود، سوی درخت التفاتی نمود بومی قصد او داشت. بترسید و اندیشید که: اگر بازگردم راسو در من آویزد، و اگر بر جای قرار گیرم بوم فرود آید، و اگر پیشتر روم گربه در راه‌ست. با خود گفت: درِ بلاها باز است و انواع آفت به من محیط و راه مخوف، و با این همه دل از خود نشاید برد.

Ва ҳеҷ паноҳии маро ба аз сояи ақл ва ҳеҷ каси дасти гиртар аз солор хирад нест . Ва қавии рой ба ҳеҷ ҳоли даҳшатро ба худ роҳи надиҳаду хавфу ҳайратро дар ҳавошии дил маҷол нагузорад , чаҳ меҳнат аҳл киёсту ҳсоФт то он ҳад нарасад ки ақлро бапушанд ,у роҳат дар замири эшон ҳам он маҳали наёбад ки бтр муставле гардад ва тадбирӣ форуманд . Ва мисоли ботини эшон чун ғӯр дарёст ки қаъри он дар натавон ёфту андозаи жарфӣ он натавон шинохт , ва ҳарчӣ дар вай андохта шавад дар вай падед наёяд ва дар ҳавсилаи ваии бгнҷду асари тирагӣ дар вай зоҳир нагардад . Ва марои ҳеҷ тадбири мувофиқтар аз сулҳ гурба нест ки дар айни балои мондаи сет ва бе мъўнти ман аз он халос натавонад ёфт , ва шояд буд ки сухани ман ба гӯши хиради истимоъи намояду тмиизи оқилона дар миёни орад ва бар сидқи гуфтори ман вуқуф ёбад ,у бидонад ки онро бо хдоъу нифоқи осебӣ сӯрат набандад ва аз маърази макру зарқ давраст , ва ба тамаъи мъўнти масолеҳати ман бипазирад ,у ҳардуро ба баракоти ростӣу Ямани вифоқи наҷотӣ ҳосил ояд .

و هیچ پناهی مرا به از سایه عقل و هیچ کس دست گیرتر از سالار خرد نیست. و قوی رای به‌هیچ حال دهشت را به‌خود راه ندهد و خوف و حیرت را در حواشی دل مجال نگذارد، چه محنت اهل کیاست و حصافت تا آن حد نرسد که عقل را بپوشاند، و راحت در ضمیر ایشان هم آن محل نیابد که بطر مستولی گردد و تدبیری فروماند. و مثال باطن ایشان چون غور دریاست که قعر آن در نتوان یافت و اندازه ژرفی آن نتوان شناخت، و هرچه در وی انداخته شود در وی پدید نیاید و در حوصله وی بگنجد و اثر تیرگی در وی ظاهر نگردد. و مرا هیچ تدبیر موافق تر از صلح گربه نیست که در عین بلا مانده ست و بی معونت من از‌آن خلاص نتواند یافت، و شاید بود که سخن من به گوش خرد استماع نماید و تمییز عاقلانه در میان آرد و بر صدق گفتار من وقوف یابد، و بداند که آن را با خداع و نفاق آسیبی صورت نبندد و از معرض مکر و زرق دور است، و به‌طمع معونت مصالحت من بپذیرد، و هردو را به برکات راستی و یمن وفاق نجاتی حاصل آید.

Пас наздик гурба рафт ва пурсед ки ҳол чист ? гуфт : мақрун ба абвоби балоу машаққат . Мӯш гуфт : луи лами атрки алкзби тосмои лбтрктаҳи ткрмоу тзммо . Ҳаргизи ҳеҷ шунӯдае аз ман ҷузи рост ? ва ман ҳамеша ба ғами ту шод будамӣу нокомии турои айни шоди комии худ шимурдӣ , ва наҳиммат брончаҳ ба музирати пайвандади мқсўри доштамӣ , локини имрӯзи шарики туам дар бало ,у халоси хеш дар он май пиндорам ки бар халоси ту муштамиласт , бидон сабаб меҳрбон гаштаам . Ва бар хираду ҳсоФти ту пӯшида нест ки ман рост мегӯям ва дарин хиёнат ва бадсиголӣ намедонам , ва низ росуро бар асари ману бумро бар болои дарахт метавон дид , ва ҳар ду қасд ман доранду душманон туанд ,у ҳаргоҳ ки ба ту наздик шудам тамаъи эшон аз ман мунқатиъи гашт .

پس نزدیک گربه رفت و پرسید که حال چیست؟ گفت: مقرون به ابواب بلا و مشقت. موش گفت: لو لم اترک الکذب تاثما لبترکته تکرما و تذمما. هرگز هیچ شنوده‌ای از من جز راست؟ و من همیشه به غم تو شاد بودمی و ناکامی ترا عین شاد‌کامی خود شمردی، و نهمت برآنچه به مضرت پیوندد مقصور داشتمی، لکن امروز شریک توام در بلا، و خلاص خویش در‌آن می‌پندارم که بر خلاص تو مشتمل است، بدان سبب مهربان گشته‌ام. و بر خرد و حصافت تو پوشیده نیست که من راست می‌گویم و درین خیانت و بدسگالی نمی‌دانم، و نیز راسو را بر اثر من و بوم را بر بالای درخت می‌توان دید، و هر دو قصد من دارند و دشمنان تو اند، و هرگاه که به تو نزدیک شدم طمع ایشان از من منقطع گشت.

Акнӯн марои эмини гардону таъкидии биҷои ор то ба ту пайвандам ,у ғарази ман ба ҳусӯл расаду бандҳои ту ҳамаи бабраму фараҷи ёбӣ . Ин суханро ёди дор ва ба ҳасани сирату таҳорати сарирати ман восиқ бош , ки ҳеҷ кас аз ёфтан ҳасаноту идроки съодот аз ду тани маҳрӯм тар набошад : аввали онкӣ бар касе эътимод накунад ва ба гуфтори хирадмандони сқт ӯ мустаҳкам нашавад , дигари онкии дигарон аз қабули ривояту тасдиқи шаҳодат ӯ имтиноъи намоянд ва дар ончӣ гуяд хирадмандонро ҷавоб набӯд . Ва ман дар аҳди вафоӣ худ меоем ва мегӯям :

اکنون مرا ایمن گردان و تاکیدی بجای آر تا به تو پیوندم، و غرض من به حصول رسد و بند‌های تو همه ببرم و فرج یابی. این سخن را یاد دار و به حسن سیرت و طهارت سریرت من واثق باش، که هیچ کس از یافتن حسنات و ادراک سعادات از دو تن محروم تر نباشد: اول آنکه بر کسی اعتماد نکند و به گفتار خردمندان ثقت او مستحکم نشود، دیگر آنکه دیگران از قبول روایت و تصدیق شهادت او امتناع نمایند و در آنچه گوید خردمندان را جواب نبود. و من در عهد وفای خود می‌آیم و می‌گویم:

Ин мулотафат бипазир ва дар ин кор тохир манимоӣ , ки оқил дар муҳимоти таваққуф ва дар корҳо тараддуд ҷоиз нашимурд ,у дил ба бақои ман хуш кун ки ман ба ҳаёти ту шодам , чаҳ растгорӣ ҳар як аз мо ба бақои дайгарӣ мутаъаллиқаст , чунон ки киштӣ ба саъии киштии бон ба карона расаду киштии бони бдолти киштӣ халос ёбад . Ва сидқи ман ба озмоиш маълум хоҳад гашт ва чун офтоб равшан шуд ки қавли ман аз амал қосирасту кирдори ман бар гуфтори роҷҳ .

این ملاطفت بپذیر و در این کار تاخیر منمای، که عاقل در مهمات توقف و در کارها تردد جایز نشمرد، و دل به بقای من خوش کن که من به حیات تو شادم، چه رستگاری هر یک از ما به بقای دیگری متعلق است، چنان که کشتی به سعی کشتی‌بان به کرانه رسد و کشتی‌بان بدالت کشتی خلاص یابد. و صدق من به آزمایش معلوم خواهد گشت و چون آفتاب روشن شد که قول من از عمل قاصر است و کردار من بر گفتار راجح.

Чун гурбаи сухан мӯш башнаваду ҷамоли ростӣ бар сафаҳот он бидид шод шуд ва гуфт : сухани ту ба ҳақ мемонад , ва ман ин масолеҳат майпазирам , ки фармони бории ъзи исма бар он ҷамалати сет :у ани ҷнҳўои ллслми Фоҷнҳи лҳо . Ва умед медорам ки ҳар ду ҷонибро ба Ямани он халос пайдо ояд ва ман муҷозоти он бар худ воҷиби гардонаму ҳамаи умри илтизоми шукру миннати намоям .

چون گربه سخن موش بشنود و جمال راستی بر صفحات آن بدید شاد شد و گفت: سخن تو به حق می‌ماند، و من این مصالحت می‌پذیرم، که فرمان باری عز اسمه بر آن جملت‌ست: و ان جنحوا للسلم فاجنح لها. و امید می‌دارم که هر دو جانب را به یمن آن خلاص پیدا آید و من مجازات آن بر خود واجب گردانم و همه عمر التزام شکر و منّت نمایم.

Мӯш гуфт : ман чун ба ту пайвастам бояд ки трҳибии тамому иҷлолӣ ба сазо равад , то қосидони ман ба мушоҳидаи он бар лутфи ҳоли масофоту истеҳкоми ақди мўолот воқиф шаванду хоиб ва хоср бозгарданд , ва ман бо фароғату масаррати бандҳои ту бабрам . Гуфт : чунин кунам .

موش گفت: من چون به تو پیوستم باید که ترحیبی تمام و اجلالی به‌سزا رود، تا قاصدان من به‌مشاهده آن بر لطف حال مصافات و استحکام عقد موالات واقف شوند و خایب و خاسر بازگردند، و من با فراغت و مسرت بند‌های تو ببرم. گفت: چنین کنم.

Онгаҳ мӯш пештар омад . Гурба ӯро гарм бипурсед ,у росуу бум ҳар ду навмед бирафтанд ,у мӯш ба оҳистагии бандҳо баридан гирифт . Гурба астбтоиӣ кард ва гуфт : зуд малул шудӣ ,у эътиқоди ман дар карами аҳди ту ба хилофи ин буд , чун бар ҳоҷати хеш пирӯз омадӣ магари ният бадал кардӣ ва дар анҷози въди мудофеъат май андешӣ ? бидон ки қӯти азимату саботи рои ҳаркас дар ҳангоми накбат тавон озмуд , зеро ки ҳаводиси замонаи бутаи вафоу маҳак мардонаст .

آنگه موش پیشتر آمد. گربه او را گرم بپرسید، و راسو و بوم هر دو نومید برفتند، و موش به آهستگی بندها بریدن گرفت. گربه استبطایی کرد و گفت: زود ملول شدی، و اعتقاد من در کرم عهد تو به خلاف این بود، چون بر حاجت خویش پیروز آمدی مگر نیت بدل کردی و در انجاز وعد مدافعت می‌اندیشی؟ بدان که قوت عزیمت و ثبات رای هرکس در هنگام نکبت توان آزمود، زیرا که حوادث زمانه بوته وفا و محک مردان است.

Оташ кунад ҳроинаҳи софии айёри зар

آتش کند هرآینه صافی عیار زر

Ин ммотлт ба ахлоқи карямон лоиқ нест ва бо одоти бузургон муносибатӣ надорад ,у манофеи маваддату фавойиди ҳуррияти ман ҳарчӣ оҷилтар бёФтӣу тамаъи душманони ғолиб аз зоти ту мунқатиъи гашт ,у ҳоле ба муруввати он лоиқтар ки мукофоти он лозими шимурдӣу зӯдтари бандҳои ман бабрӣу сўолФи ваҳшатро фурӯгузорӣ , ки ин мувофиқат ки миёни мо тозаи гашти савобиқи мноқштро , биҳамдиллоҳи вмнаҳ , бардошт ;у фазилати вафодорӣу шарафи ҳақи гузорӣ бар хираду рои ту пӯшида намонад ,у всмти ғдру мнқсти макри смитӣ карӣаасту хадшае зишт , Карими ҷамоли маноқибу оинаи маҳосин хеш бидон ноқис ва маъюб нигараданд . Вҳркаҳро ба ҳуррият майлӣаст зоҳиру ботин бо дӯстони пас аз мъоҳдт баробар дорад . Ва низ агар хоҳӣ ки къбтини каж дар миёни ореи ҳам бар он итилоъ уфтаду маъоӣиби он бар ҳаркас мастур намонад .

این مماطلت به اخلاق کریمان لایق نیست و با عادات بزرگان مناسبتی ندارد، و منافع مودت و فواید حریت من هرچه عاجل تر بیافتی و طمع دشمنان غالب از ذات تو منقطع گشت، و حالی به مروت آن لایق تر که مکافات آن لازم شمردی و زودتر بندهای من ببری و سوالف وحشت را فروگذاری، که این موافقت که میان ما تازه گشت سوابق مناقشت را،بحمدالله ومنه، برداشت؛ و فضیلت وفاداری و شرف حق گزاری بر خرد و رای تو پوشیده نماند، و وصمت غدر و منقصت مکر سمیتی کریه است و خدشه‌ای زشت، کریم جمال مناقب و آینه محاسن خویش بدان ناقص و معیوب نگرداند. وهرکه‌را به حریت میلی است ظاهر و باطن با دوستان پس از معاهدت برابر دارد. و نیز اگر خواهی که کعبتین کژ در میان آری هم بر‌آن اطلاع افتد و معایب آن بر هرکس مستور نماند.

Ва ҳркҷои Карамии шомилу мурувватӣ шойиъаст табъи эҳмоли ҳуқуқ нФўр бошаду ҳиммати баргузоради мавоҷиби он мқсўр . Ва марди хуби сирати некӯи сарират ба як тўдди қадам дар майдони мхолст нааду баннои дӯстӣу мсодқтро ба авҷи кайвони расонад ,у ниҳоли мардумӣу мурувватро пероста ва сероб гирданд , ва агар дар замири собиқаи ваҳшатӣ ва хушунатӣ бинад сабк маҳв кунад ва онро ғанимати бузургу тиҷоратии мрбҳи шимурд , хосса ки всиқтӣ дар миён омада бошад ва ба савгандони мғлзаҳ муаккад гашта .

و هرکجا کرمی شامل و مروتی شایع است طبع اهمال حقوق نفور باشد و همت برگزارد مواجب آن مقصور. و مرد خوب سیرت نیکو سریرت به یک تودد قدم در میدان مخالصت نهد و بنای دوستی و مصادقت را به اوج کیوان رساند، و نهال مردمی و مروت را پیراسته و سیراب گرداند، و اگر در ضمیر سابقه وحشتی و خشونتی بیند سبک محو کند و آن را غنیمت بزرگ و تجارتی مربح شمرد، خاصه که وثیقتی در میان آمده باشد و به سوگندان مغلظه موکد گشته.

Ва бибояд шинохт ки уқубати ғодрони зуд нозил гардад ,у савганди дурӯғи қавоиди умру асоси зиндагонии зуд бо халал кунад ,у забони набуввати бад-ӣни дақиқа ишорат кунад ки : алимини алғъмўси тдъи алдёри блоФъ . Ва он кас ки бтўозъу тазаррӯъи муқаддамоти озори фурӯ натавонад гузошт ва дар афву таҷовузи пеши дастӣу мубодират натавонад намӯд аз перояи никўномӣ отил гардад ва дар пеши мардон сроФгндаҳ монад .

و بباید شناخت که عقوبت غادران زود نازل گردد، و سوگند دروغ قواعد عمر و اساس زندگانی زود با خلل کند، و زبان نبوت بدین دقیقه اشارت کند که:الیمین الغعموس تدع الدیار بلافع. و آن کس که بتواضع و تضرع مقدمات آزار فرو نتواند گذاشت و در عفو و تجاوز پیش‌دستی و مبادرت نتواند نمود از پیرایه نیکونامی عاطل گردد و در پیش مردان سرافگنده ماند.

Мӯш гуфт : ҳаркас ки дар вафои ту савганди бишиканади пушту дилаш ба захми ҳаводиси замонаи шикастаи бод . Ва бидон ки дӯстони ду навъанд : аввали онкӣ ба сидқи рағбату тӯли дил ба мўолоти гроинд ;у дувуми онкӣ аз рӯй изтирори суҳбатии намоянд . Ва ҳар ду ҷинс аз илтимоси манофеу эҳтимоли мзор ғофил натавонанд буд ; аммо онкӣ бе мхоФти бдўоъии сафои ъқидт ифтитоҳӣ кунад бар вай дар ҳамаи аҳвол эътимод бошад ва ба ҳамаи вақти азуи эмин тавон зист , ва ҳар инбисот ки намӯда ояд аз хирад давр науфтад ,у онкӣ ба зарурат дар паноҳи дӯстӣ касе даройади ҳолоти миёни эшон мутафовит равад : гоҳи омехтагӣу мбостт ,у гоҳи домани дрчидну мҳонбт , ва ҳамеша зираки баъзе аз ҳоҷоти чунин касро дар сӯрати таазури фаро май намояд . Онгоҳи онро ба оҳистагӣ ба тисир май расонад , ва дар аснои он хештан нигоҳ медорад , ки сиёнати нафас дар ҳамаи аҳвол фарзаст , то ҳам ба манқибати мурувват мазкӯр гардад ва ҳам ба ртбти ройу рӯят машҳур шавад .

موش گفت: هرکس که در وفای تو سوگند بشکند پشت و دلش به زخم حوادث زمانه شکسته باد. و بدان که دوستان دو نوع اند: اول آنکه به صدق رغبت و طول دل به موالات گرایند؛ و دوم آنکه از روی اضطرار صحبتی نمایند. و هر دو جنس از التماس منافع و احتمال مضار غافل نتوانند بود؛ اما آنکه بی مخافت بدواعی صفای عقیدت افتتاحی کند بر وی در همه احوال اعتماد باشد و به همه وقت ازو ایمن توان زیست، و هر انبساط که نموده آید از خرد دور نیفتد، و آنکه به ضرورت در پناه دوستی کسی درآید حالات میان ایشان متفاوت رود: گاه آمیختگی و مباسطت، و گاه دامن درچیدن و محانبت، و همیشه زیرک بعضی از حاجات چنین کس را در صورت تعذر فرا می‌نماید. آنگاه آن را به آهستگی به تیسیر می‌رساند، و در اثنای آن خویشتن نگاه می‌دارد، که صیانت نفس در همه احوال فرض است، تا هم به منقبت مروت مذکور گردد و هم به رتبت رای و رویت مشهور شود.

Ва куллӣ мўослоти оламёни ҷуз барои оҷили нафъ мумкин набошад . Ва ман бидонча қабул кардаам қиём май намоям ва дар сиёнати зоти маболиғати ҷоиз май шимурам . Чаҳ мхоФти ман аз ту зиёдат аз онаст ки аз он тайифа ки ба иҳтимоми ту аз қасди эшон эмини гаштаму қабули сулҳи ту барои ради ҳамлаи эшон фарзи гашт ,у мҷомлтӣ ки аз ҷиҳати ту дар миён омад ҳам барои маслиҳати вақту дафъи музирати ҳоле буд , ки ҳар кориро ҳилтӣаст . Ва ҳаркии салоҳи он соъатаро фурӯгузошт чигуна тавон гуфт ӯро дар авоқиби корҳо назарӣаст ? ва ман тамомии бандҳои ту май бараму ҳангоми фурсати он нигоҳ медорам , ва як уқдаро барои гарави ҷони худ гӯш медорам то ба вақте барам ки туро аз қасди ман фаризатар корӣ бошад ва бидон напардозӣ ки ба ман ранҷии расонӣ .

و کلی مواصلات عالمیان جز برای عاجل نفع ممکن نباشد. و من بدانچه قبول کرده‌ام قیام می‌نمایم و در صیانت ذات مبالغت جایز می‌شمرم. چه مخافت من از تو زیادت از آنست که از آن طایفه که به اهتمام تو از قصد ایشان ایمن گشتم و قبول صلح تو برای رد حمله ایشان فرض گشت، و مجاملتی که از جهت تو در میان آمد هم برای مصلحت وقت و دفع مضرت حالی بود، که هر کاری را حیلتی است. و هرکه صلاح آن ساعته را فروگذاشت چگونه توان گفت او را در عواقب کارها نظری است؟ و من تمامی بندهای تو می‌برم و هنگام فرصت آن نگاه می‌دارم، و یک عقده را برای گرو جان خود گوش می‌دارم تا به‌وقتی برم که ترا از قصد من فریضه‌تر کاری باشد و بدان نپردازی که به من رنجی رسانی.

Ва ҳам бар ин ҷумла ки таҳрир афтод мӯш бандҳо бибаред ва яке ки умда буд бгзошт , ва он шаби ббўднд . Чандон ки симурғи саҳаргоҳ дар уфуқи машриқӣ парвозӣ карду боли нўргстри худро бар атроф олам пӯшонед сайёд аз давр падед омад . Мӯш гуфт : вақт онаст ки боқии змони худ ба адои расонам ; ва он уқда бибаред . Ва гурба ба ҳалоки чунон мтиқн буду бадгумонӣу даҳшати чунон муставле буд ки аз мӯшаш ёд наомад , пои кашон бар сар дарахт рафт ,у мӯш дар сӯрохи хазид ,у сайёди пои доми гусастау навмеду хоиби бозгашт .

و هم بر این جمله که تحریر افتاد موش بندها ببرید و یکی که عمده بود بگذاشت، و آن شب ببودند. چندان که سیمرغ سحرگاه در افق مشرقی پروازی کرد و بال نورگستر خود را بر اطراف عالم پوشانید صیاد از دور پدید آمد. موش گفت: وقت آنست که باقی ضمان خود به ادا رسانم؛ و آن عقده ببرید. و گربه به هلاک چنان متیقن بود و بدگمانی و دهشت چنان مستولی بود که از موشش یاد نیامد، پای‌کشان بر سر درخت رفت، و موش در سوراخ خزید، و صیاد پای دام گسسته و نومید و خایب بازگشت.