Бидон ки ҳар нафасӣ дар мабодии офаринишу авони туфулият , аз ҷамеъи сифоту маликот холӣаст , монанди сафҳае ки сода аз нақш ва сӯрат бошад ,у ҳусӯли маликоту таҳаққуқи сифот ба воситаи такрори аъмолу афъоли мтқзиаҳ онҳоаст ва ҳар амалӣ ки як мартаба сар зад асарӣ аз он дар дили ҳосил , ва дар мартабаи дувуми он асар бештар мешавад , то баъд аз такрори амал , асари мустаҳкам ва собит мегардад ва « малакаи росиха » мешавад дар нафас , ҳамчунон ки ангушт чун муҷовир оташ шавад ҳарорат дар он таъсир мекунаду гармӣ дар он зоҳир мешавад , лекин заъифаст ва ба муҷарради давр кардан аз оташ сард мешаваду ҳаргоҳи муҷовират тӯл кашид таъсири ҳарорат дар он бештар мешавад ,у ранги оташ дар он ҳам мерасад ,у баъд аз он равшан мешавад ва оташӣ мегардад ки ҳар чаҳ ба он наздик шавад май сӯзад , ва ҳар чаҳ ба он муқобил шавад равшан мекунад ва ҳаминаст сабаб дар суҳӯлати таълими атфолу тأдиби эшон ,у съўбти тағйири ахлоқи машойиху перону ҳаргоҳ касе муроқибати аҳвол худ кунад ,у назарӣ дар аъмолу афъол худ кунад ,у сафҳаи дили худро гушӯда ва ба дид басират дар он таъаммули намояд , бар мехӯрд ба маликоту сифотӣ ки дар онҷо русух кардаанд ,у аксари мардум ба ҷиҳати гирифтории алойиқу касрати ъўоиқ аз нуқӯшу нуфус худ ғофиланд .

بدان که هر نفسی در مبادی آفرینش و اوان طفولیت، از جمیع صفات و ملکات خالی است، مانند صفحه ای که ساده از نقش و صورت باشد، و حصول ملکات و تحقق صفات به واسطه تکرار اعمال و افعال متقضیه آنها است و هر عملی که یک مرتبه سر زد اثری از آن در دل حاصل، و در مرتبه دوم آن اثر بیشتر می شود، تا بعد از تکرار عمل، اثر مستحکم و ثابت می گردد و «ملکه راسخه» می شود در نفس، همچنان که انگشت چون مجاور آتش شود حرارت در آن تأثیر می کند و گرمی در آن ظاهر می شود، لیکن ضعیف است و به مجرد دور کردن از آتش سرد می شود و هرگاه مجاورت طول کشید تأثیر حرارت در آن بیشتر می شود، و رنگ آتش در آن هم می رسد، و بعد از آن روشن می شود و آتشی می گردد که هر چه به آن نزدیک شود می سوزد، و هر چه به آن مقابل شود روشن می کند و همین است سبب در سهولت تعلیم اطفال و تأدیب ایشان، و صعوبت تغییر اخلاق مشایخ و پیران و هرگاه کسی مراقبت احوال خود کند، و نظری در اعمال و افعال خود کند، و صفحه دل خود را گشوده و به دید بصیرت در آن تأمل نماید، بر‌می‌خورد به ملکات و صفاتی که در آنجا رسوخ کرده اند، و اکثر مردم به جهت گرفتاری علایق و کثرت عوایق از نقوش و نفوس خود غافلند.

Аммо чун замони риҳлат аз ин сарои пиндор ,у мусофират ба олами бақо ва қарор расад , дил аз машоғили дунявӣаи фориғ ,у решаи алойиқ аз мазраъи хотири мнқлъ ,у пардаи табиат аз муқобили дида басират бардошта шавад ,у назар ӯ бар лавҳи дилу сафҳа нафас уфтад чунонкии ҳақи субҳонау таъолии фармӯда : «у азои алсҳФи нашрат » ва дар макон дигар мефармоед : « ФкшФнои ънки ғтоӣки Фбсрки алиўми ҳадид » яъне « пас дар он рӯзи парда аз пеши дида ту бардошта мешавад ,у чашми ту тезбин мегардад ,у аъмоли худро май бинӣ » пас натоиҷи аъмоли худро муъоина мебинад ,у самароти афкору афъоли худро мушоҳида мекунад , ва мерасад ба ончӣ дар китоб Каримаст ки «у кули инсони алзмноаҳи тоӣраҳи фии ънқаҳ ва нахарҷ ?лаи явми алқимаҳи ктобои илқиаҳи мншўро , ақрои ктобки кафии бнФски алиўми алейк ҳсибо » яъне « ҳар шахсеро лозим сохтаем амал ӯро аз хайру шар дар гардан ӯ монанди тавқ ки аз ӯ ҷудо намешавад ва дар рӯзи қиёмати китобиро ки аъмол ӯ дар он сабтаст ба ҷиҳат ӯ берун май оварем , дар ҳоле ки кушода бошад ва бар ӯ арза шавад , онгоҳ ба ӯ гуфта мешавад бихон номаи амали худро , ва кофӣ ҳастӣ ту аз барои муҳосибаи худ » .

اما چون زمان رحلت از این سرای پندار، و مسافرت به عالم بقا و قرار رسد، دل از مشاغل دنیویه فارغ، و ریشه علایق از مزرع خاطر منقلع، و پرده طبیعت از مقابل دیده بصیرت برداشته شود، و نظر او بر لوح دل و صفحه نفس افتد چنانکه حق سبحانه و تعالی فرموده: «و اذا الصحف نشرت» و در مکان دیگر می فرماید: «فکشفنا عنک غطائک فبصرک الیوم حدید» یعنی «پس در آن روز پرده از پیش دیده تو برداشته می شود، و چشم تو تیزبین می گردد، و اعمال خود را می بینی» پس نتایج اعمال خود را معاینه می بیند، و ثمرات افکار و افعال خود را مشاهده می کند، و می رسد به آنچه در کتاب کریم است که «و کل انسان الزمناه طائره فی عنقه و نخرج له یوم القیمه کتابا یلقیه منشورا، اقرا کتابک کفی بنفسک الیوم علیک حسیبا» یعنی «هر شخصی را لازم ساخته ایم عمل او را از خیر و شر در گردن او مانند طوق که از او جدا نمی شود و در روز قیامت کتابی را که اعمال او در آن ثبت است به جهت او بیرون می آوریم، در حالی که گشاده باشد و بر او عرضه شود، آنگاه به او گفته می شود بخوان نامه عمل خود را، و کافی هستی تو از برای محاسبه خود».

Пас касоне ки дар дунё аз аҳволи худ ғофил ,у авқоти худро сарфи лаҳв ва ботил намӯдаанд , беихтиёр мегӯйанд : « мо лиҳозои алкитоби лоиғодри сағирау локбираҳи алооҳсиҳо » яъне « чигунааст ин китоб ки боқӣ нагузордааст аз аъмоли сағирау кабӣраро магари инки шимурдааст онро » .

پس کسانی که در دنیا از احوال خود غافل، و اوقات خود را صرف لهو و باطل نموده اند، بی اختیار می گویند: «ما لهذا الکتاب لایغادر صغیره و لاکبیره الااحصیها» یعنی «چگونه است این کتاب که باقی نگذارده است از اعمال صغیره و کبیره را مگر اینکه شمرده است آن را».