Зинҳор эй ҷони бародар то ҳадиси бемории рӯҳро саҳл нагирӣ ,у муолиҷаи онро бозича нишморӣ ,у мафосиди ахлоқи разиларо андак ндонӣ ,у сиҳҳати рӯҳро ба сиҳҳати бадан қиёс накунӣ ва чигуна оқили чунин қиёс кунад ,у ҳоли онкии мақсӯд аз сиҳҳати бадан аз барои касоне ки аз рӯҳу салоҳу фасоди он фаромӯш кардаанд , нест магари зиндагонии панҷ рӯзаи дунё , ва зист кардан дар ин орияти саро ва бар марази он муфсидае мутараттиб намешавад магар бозмондан аз лаззоти хасисаи ҷимоъу ғизоу амсоли инҳо ва аммо ахлоқи змимаҳ ки бемории рӯҳ аз онҳоаст , бозме дорад одамиро аз расӣдан ба лиззати саодати абад ,у подшоҳии сармад ва ҳар як аз онҳо парда Эйаст зулмоне , ки монеъи ишроқоти анвори илоҳӣа ,у оиқи фуюузоти нафаҳот раҳмонӣааст ,у мусомиҳа дар муъолиҷоти онҳо одамиро ба ҳалокати доимау шақовати абадӣа май расонаду сиҳҳати рӯҳу атсоФи он ба маҳосини ахлоқи боиси зиндагонии абадӣу ҳаёт ҳақиқӣаст .

زنهار ای جان برادر تا حدیث بیماری روح را سهل نگیری، و معالجه آن را بازیچه نشماری، و مفاسد اخلاق رذیله را اندک ندانی، و صحت روح را به صحت بدن قیاس نکنی و چگونه عاقل چنین قیاس کند، و حال آنکه مقصود از صحت بدن از برای کسانی که از روح و صلاح و فساد آن فراموش کرده اند، نیست مگر زندگانی پنج روزه دنیا، و زیست کردن در این عاریت سرا و بر مرض آن مفسده ای مترتب نمی شود مگر بازماندن از لذات خسیسه جماع و غذا و امثال این ها و اما اخلاق ذمیمه که بیماری روح از آنها است، بازمی دارد آدمی را از رسیدن به لذت سعادت ابد، و پادشاهی سرمد و هر یک از آنها پرده ای است ظلمانی، که مانع اشراقات انوار الهیه، و عایق فیوضات نفحات رحمانیه است، و مسامحه در معالجات آنها آدمی را به هلاکت دائمه و شقاوت ابدیه می رساند و صحت روح و اتصاف آن به محاسن اخلاق باعث زندگانی ابدی و حیات حقیقی است.

Ва баъд аз онкии соҳати нафаси инсон аз ахлоқи нописанд , пок , ва ба сифоти арҷманд ба тартиби муқарар ороста гардад , мустаъиди қабули файзҳои ғайри мутаноҳӣаи раби алорбоб , балки ба сабаби он рафъ ҳиҷоб мешаваду сувари ҷамеъи мавҷӯдот дар ойинаи дилаш зоҳир мешавад , ва дар ин ҳангом мавҷӯдӣ мешавад томи алўҷўд , абадии алҳаёт , сармадии албқо , қоматаши сазовори халъати хилофати илоҳӣа ,у торакаши лоиқи тоҷи салтанату раёсати маънавӣа ва мерасад ба баҳҷатҳоу лзтҳоӣӣ ки ҳеҷ дидае монанди он надида , ва ба хотири ҳеҷ офарӣда Эй нагузашта ва аз ин рӯаст ки Сайиди русули фармӯда « луи лои ани алшётини иҳўмўни алии қулӯб банӣ одами лнзрўои إлии малакӯти алсмўоту аларз » яъне « агар на ин май буд ки лашгари шаётини атрофи дилҳои банӣ одамро фарогирифтаанд , ҳар ойина мушоҳида мекарданд ҳақоиқи мавҷӯдоти аволими алавӣау суфлоаро , ва матлаъ мешуданд бар осори қудрати комилаи ҳақи субҳонау таъолӣ дар онҳо ҳамчунон ки татҳири нафас аз ҷамеъи сифоти хабиса , мўрси рафъи ҷамеъи пардаҳои злмониаҳ ,у кашфи ҳақоиқи ҷамеъи мавҷӯдот амкониаҳ мегардад ва ҳамчунин азолаҳи баъзе аз онҳо низ боиси сФоӣӣу равшаноӣ дар нафас мешаваду болҷмлаҳ ба қадре ки ойинаи нафас аз занги кдўроти олами табиат пок мешавад сувари мавҷӯдоти аволими қудс дар он зоҳир мегардад , ва ба ҳамон миқдори сазовори бисоти қурб парвардгор мешавад ва ба ин сабаби хотами анбёءи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам фармӯдаанд : « ани лии маъаи аллоҳи ҳолоти лои яҳтамилҳо малики муқаррабу лои набии мурсал » яъне « маро бо худои таъолии ҳолотӣ чандаст ки ҳеҷ малики муқаррабӣу пайғамбари мурсалии тоқату тўоноӣии онро надорад » ва ҳар касе ки дар мақоми сулӯкро саодат бошад ,у муроқибат аз аҳволоти худ намояд ба қадари истеъдоду қобилияти худ барме хӯрд ба ончӣ мерасад ба ӯ аз алтофи раббонӣау фуюузоти раҳмонӣа ,у лекини фаҳми мо идроки фавқи рутбаи худро намекунад агарчӣ бояд аз бобати имон ба беъсат , тасдиқу иқрор ба он намояд ҳамчунон ки мо имон дорем ба набуввату хавоси пайғамбарӣу лекини ҳақиқати онҳоро намешиносему уқули қосираи мо иҳота ба кана онҳо намекунад , чунончӣ иҳота надорад ҷанин ба олами Тифл , ва Тифл намедонад олами мумайизро ,у миизи омӣ наме фаҳмади олами уламоро , ва уламо намешиносанд олами анбёءу авлиёъ ро

و بعد از آنکه ساحت نفس انسان از اخلاق ناپسند، پاک، و به صفات ارجمند به ترتیب مقرر آراسته گردد، مستعد قبول فیضهای غیر متناهیه رب الارباب، بلکه به سبب آن رفع حجاب می شود و صور جمیع موجودات در آئینه دلش ظاهر می شود، و در این هنگام موجودی می شود تام الوجود، ابدی الحیات، سرمدی البقا، قامتش سزاوار خلعت خلافت الهیه، و تارکش لایق تاج سلطنت و ریاست معنویه و می رسد به بهجتها و لذتهائی که هیچ دیده ای مانند آن ندیده، و به خاطر هیچ آفریده ای نگذشته و از این رو است که سید رسل فرموده «لو لا ان الشیاطین یحومون علی قلوب بنی آدم لنظروا إلی ملکوت السموات و الارض» یعنی «اگر نه این می بود که لشگر شیاطین اطراف دلهای بنی آدم را فراگرفته اند، هر آئینه مشاهده می کردند حقایق موجودات عوالم علویه و سفلیه را، و مطلع می شدند بر آثار قدرت کامله حق سبحانه و تعالی در آنها همچنان که تطهیر نفس از جمیع صفات خبیثه، مورث رفع جمیع پرده های ظلمانیه، و کشف حقایق جمیع موجودات امکانیه می گردد و همچنین ازاله بعضی از آنها نیز باعث صفائی و روشنایی در نفس می شود و بالجمله به قدری که آئینه نفس از زنگ کدورات عالم طبیعت پاک می شود صور موجودات عوالم قدس در آن ظاهر می گردد، و به همان مقدار سزاوار بساط قرب پروردگار می شود و به این سبب خاتم انبیاء صلی الله علیه و آله و سلم فرموده اند: «ان لی مع الله حالات لا یحتملها ملک مقرب و لا نبی مرسل» یعنی «مرا با خدای تعالی حالاتی چند است که هیچ ملک مقربی و پیغمبر مرسلی طاقت و توانائی آن را ندارد» و هر کسی که در مقام سلوک را سعادت باشد، و مراقبت از احوالات خود نماید به قدر استعداد و قابلیت خود برمی‌خورد به آنچه می رسد به او از الطاف ربانیه و فیوضات رحمانیه، و لیکن فهم ما ادراک فوق رتبه خود را نمی کند اگرچه باید از بابت ایمان به بعثت، تصدیق و اقرار به آن نماید همچنان که ما ایمان داریم به نبوت و خواص پیغمبری و لیکن حقیقت آنها را نمی شناسیم و عقول قاصره ما احاطه به کنه آنها نمی کند، چنانچه احاطه ندارد جنین به عالم طفل، و طفل نمی داند عالم ممیز را، و ممیز عامی نمی فهمد عالم علماء را، و علماء نمی شناسند عالم انبیاء و اولیاء را

Ва ба ҳукми анояти азлиаҳи дарҳои раҳматҳои ғайри мутаноҳӣаи илоҳӣа бар рӯй ҳар касе кушода ,у бухлу знт аз барои аҳадӣ нашуда ,у лекин расӣдан ба онҳо мавқуфаст ба инки ойинаи дил сайқал дода шавад , ва аз кдўроти олами табиат пок шавад ,у занги ахлоқи змимаҳ аз он задуда гардад пас ҳурмон аз анвори фуюузоти илоҳӣа ,у даврӣ аз асрори рбўбиаҳ , на аз бухли мабда файёзаст , « таъолии шаънаи ани злк » балки аз пардаҳои злмониаҳи змоими сифоту ъўоиқ ҷисмонӣааст ки бадани одамиро иҳота намӯдааст .

و به حکم عنایت ازلیه درهای رحمتهای غیر متناهیه الهیه بر روی هر کسی گشاده، و بخل و ضنت از برای احدی نشده، و لیکن رسیدن به آنها موقوف است به اینکه آئینه دل صیقل داده شود، و از کدورات عالم طبیعت پاک شود، و زنگ اخلاق ذمیمه از آن زدوده گردد پس حرمان از انوار فیوضات الهیه، و دوری از اسرار ربوبیه، نه از بخل مبدأ فیاض است، «تعالی شأنه عن ذلک» بلکه از پرده های ظلمانیه ذمایم صفات و عوایق جسمانیه است که بدن آدمی را احاطه نموده است.

Ҳар чаҳ ҳаст аз қомати носоз бе андоми мост варна ташрифи ту бар болои кас кӯтоҳ нест ва махфӣ намонад ки ончӣ аз улӯму маорифу асрор ки одамӣ ба воситаи татҳири нафасу тасфияи он май фаҳмад , на монанди ин улӯмӣаст ки аз мзоўлаҳи кутуби расмӣау адиллаи ақлӣаи гирифторони олами табиату маҳбӯсони зиндони ваҳм ва шаҳват мефаҳманд , балки онҳо улӯми ҳақиқӣа нӯронӣаанд ки аз анвори илоҳӣау илҳомоти ҳуққаи раббонӣаи мстФод шудаанд ва чандон зуҳӯру ҷилоу нӯронӣату сафо аз барои онҳо ҳаст ки қобили шак ва шубҳа нестанд , ва ин илмӣаст ки ҳазрат фармуданд :

هر چه هست از قامت ناساز بی اندام ماست ورنه تشریف تو بر بالای کس کوتاه نیست و مخفی نماند که آنچه از علوم و معارف و اسرار که آدمی به واسطه تطهیر نفس و تصفیه آن می فهمد، نه مانند این علومی است که از مزاوله کتب رسمیه و ادله عقلیه گرفتاران عالم طبیعت و محبوسان زندان وهم و شهوت می فهمند، بلکه آنها علوم حقیقیه نورانیه اند که از انوار الهیه و الهامات حقه ربانیه مستفاد شده اند و چندان ظهور و جلا و نورانیت و صفا از برای آنها هست که قابل شک و شبهه نیستند، و این علمی است که حضرت فرمودند:

« анмои ҳўи нури иқзФаҳи аллоҳи фии қалби ман ирид » , « яъне илм , нурӣаст ки ҳақи таъолӣ май афканди онро дар ҳар дилӣ ки мехоҳад »у ҳазрати амири муъминони алайҳи ассалом дар калимот бисёр , ишора ба ин илм фармӯдаанд , ва он ҷумла дар васфи ростин аз уламо мефармойанд : « ?ҳеҷами баҳами алълми алии ҳқиқаҳи албсираҳ ,у бошрўои рӯҳи алиқин ,у астлонўои мо астўъраҳи алмтрФўн ,у أнсўои бмо астўҳш манеҳ алҷоҳлўну сҳбўо алднё бобидон أрўоҳҳои муъаллақаи болмҳли алоълӣ » , яъне « илм ба эшон ҳуҷум овардааст , эшон ба басирату биноӣӣ ва ба ҳақиқати рӯҳу яқин расидаанд ,у нарму осон шудааст аз барои эшон , ончии сахт ва мушкиласт бар дигарон аз аҳли айшу тнъм дар дунё ,у ёру анис шудаанд , ончӣ ваҳшат мекунанд аз он ҷоҳилон ,у зиндагонӣ май намоянд дар дунё ба баданҳое ки рӯҳи онҳо таъаллуқ ба олам аъло дорад » .

«انما هو نور یقذفه الله فی قلب من یرید»، «یعنی علم، نوری است که حق تعالی می افکند آن را در هر دلی که می خواهد» و حضرت امیر مومنان علیه السلام در کلمات بسیار، اشاره به این علم فرموده اند، و آن جمله در وصف راستین از علما می فرمایند: «هجم بهم العلم علی حقیقه البصیره، و باشروا روح الیقین، و استلانوا ما استوعره المترفون، و أنسوا بما استوحش منه الجاهلون و صحبوا الدنیا بابدان أرواحها معلقه بالمحل الاعلی»، یعنی «علم به ایشان هجوم آورده است، ایشان به بصیرت و بینائی و به حقیقت روح و یقین رسیده اند، و نرم و آسان شده است از برای ایشان، آنچه سخت و مشکل است بر دیگران از اهل عیش و تنعم در دنیا، و یار و انیس شده اند، آنچه وحشت می کنند از آن جاهلان، و زندگانی می نمایند در دنیا به بدنهایی که روح آنها تعلق به عالم اعلی دارد».

Ва дар макон дигар мефармоед : « қади أҳиии ақлау أмот нафса , ҳатто диқи ҷалилау лутфи ғализа ,у барқи ?лаи ломъи касӣри албрқ , Фأбони ?лаи алтриқ ,у силк ба алсбил » , яъне : « зинда кардани дили худроу мирониди нафаси худро , то онкии ноҳамворӣу дуруштӣ ӯ латиф ва ҳамвор шуд ва дурахшид аз барои ӯ нурии дарахшндаи пас зоҳир ва ҳувайдо кард аз барои ӯ роҳи ҳақро ,у барад ӯро дар роҳ , то расонид ӯро ба матлӯб » валикин , модоме ки сафҳаи дил аз нуқӯши ахлоқи змимаҳ пок нагардад , ин қисми илму маърифат дар он мртсм нашавад , зеро ки улӯму маориф , ибодат ботинӣаст , ҳамчунон ки намоз , тоъат зоҳираст ва ҳамчунон ки то зоҳир аз ҷамеъи наҷосоти зоҳир , пок набошад намози саҳеҳ мтҳққ намешавад , ҳамчунин то аз ботин , ҷамеъи наҷосоти ботинӣаро ки сифот хабисааст зоил накунӣ , нури илми саҳеҳ мубарро аз шўоӣби шубаҳот бар он наме тобад ва чигуна метавонад шуд ки дили нопок , манзили улӯм ҳуққа шавад ,у ҳоли инки ифозаи улӯм бар дилҳо аз олам « лавҳи маҳфӯз » ба васотати малоика муқаддасааст ки всоӣти файз илоҳӣ ҳастанд .

و در مکان دیگر می فرماید: «قد أحیی عقله و أمات نفسه، حتی دق جلیله و لطف غلیظه، و برق له لامع کثیر البرق، فأبان له الطریق، و سلک به السبیل»، یعنی: «زنده کردن دل خود را و میرانید نفس خود را، تا آنکه ناهمواری و درشتی او لطیف و هموار شد و درخشید از برای او نوری درخشنده پس ظاهر و هویدا کرد از برای او راه حق را، و برد او را در راه، تا رسانید او را به مطلوب» ولیکن، مادامی که صفحه دل از نقوش اخلاق ذمیمه پاک نگردد، این قسم علم و معرفت در آن مرتسم نشود، زیرا که علوم و معارف، عبادت باطنی است، همچنان که نماز، طاعت ظاهر است و همچنان که تا ظاهر از جمیع نجاسات ظاهر، پاک نباشد نماز صحیح متحقق نمی شود، همچنین تا از باطن، جمیع نجاسات باطنیه را که صفات خبیثه است زایل نکنی، نور علم صحیح مبرا از شوائب شبهات بر آن نمی تابد و چگونه می تواند شد که دل ناپاک، منزل علوم حقه شود، و حال اینکه افاضه علوم بر دلها از عالم «لوح محفوظ» به وساطت ملائکه مقدسه است که وسائط فیض الهی هستند.