Лақаб ва куняту исму насаби он ҷаноби шайхи алисломи АбуИсмоили Абдуллоҳи АбуМансури маст алонсорӣаст . Аз кбори машойиху уламоӣ росих бӯда , ба хизмати шайхи Абулҳасани хрқонии ихлос ва иродат дошта худ дар мақолот гуяд : Абдуллоҳи мардӣ буд биёбоне , мерафт ба талаби оби зиндагонӣ , ногоҳ расед ба Абулҳасани хрқонӣ . Чандон кашид оби зиндагонӣ ки на Абдуллоҳ монад венаи хрқонӣ . Китоби манозили алсоӣрин мансӯб бидон ҷанобаст . Ҳам китоби анўоролтҳқиқ ки : муштамиласт бар муноҷоту мақолоту мавоъизу насоеҳ ва маърӯфаст дар он китоб , суханони савоб беҳисоб , ва ин калимот аз он китобаст : илоҳии ду оҳан аз як ҷойгоҳ , як наъли сутур ва яке оинаи шоҳ . Илоҳӣ чун оташ фироқ доштӣ , оташи дӯзах чаро афроштӣ , илоҳии пиндоштам ки турои шинохтам , акнӯн пиндошти худ родри оби андохтам . Илоҳии оҷизу саргардонам , нҳончаҳ дорам донам ва на ончӣ донам , дорам . Манозили алсоӣрини китобӣ камёбаст ва дар ҷзолти алфозу риояти маъонӣу гунҷоиши матолибу масоил , дар ибороти мухтасар мштҳраст . Чунонкӣ дар он фармоед ки : ҳарки дар аввали ҷабр , габр ва ҳар ки дар охири ҷабр , габр . Болҷмлаҳи вайро ашъори арабӣа ва форсӣааст . Дар баъзе , Ансорӣ ва дар баъзе , пер ҳарӣ тахаллус мефармоед . Мавлудаш дар санаи 397 дар қҳндзи мнмҳолоти Тӯси вўФотш дар санаи аҳадӣу смонину арбъи моӣаҳ . Умраши ҳаштод ва се сол . Мазораш дар гозргоаҳи Ҳирот . Ин абёт аз ӯст :
لقب و کنیت و اسم و نسب آن جناب شیخ الاسلام ابواسماعیل عبداللّه ابومنصور مست الانصاری است. از کبار مشایخ و علمای راسخ بوده ،به خدمت شیخ ابوالحسن خرقانی اخلاص و ارادت داشته خود در مقالات گوید: عبداللّه مردی بود بیابانی، میرفت به طلب آب زندگانی، ناگاه رسید به ابوالحسن خرقانی. چندان کشید آب زندگانی که نه عبداللّه ماند ونه خرقانی. کتاب منازل السائرین منسوب بدان جناب است. هم کتاب انوارالتحقیق که: مشتمل است بر مناجات و مقالات و مواعظ و نصایح و معروف است در آن کتاب، سخنان صواب بی حساب، و این کلمات از آن کتاب است: الهی دو آهن از یک جایگاه، یک نعل ستور و یکی آینهٔ شاه. الهی چون آتش فراق داشتی، آتش دوزخ چرا افراشتی، الهی پنداشتم که ترا شناختم، اکنون پنداشت خود رادر آب انداختم. الهی عاجز و سرگردانم، نهآنچه دارم دانم و نه آنچه دانم، دارم. منازل السائرین کتابی کمیاب است و در جزالت الفاظ و رعایت معانی و گنجایش مطالب و مسائل، در عبارات مختصر مشتهر است. چنانکه در آن فرماید که: هرکه در اول جبر، گبر و هر که در آخر جبر، گبر. بالجمله وی را اشعار عربیه و فارسیه است. در بعضی، انصاری و در بعضی، پیر هری تخلص میفرماید. مولودش در سنهٔ ۳۹۷ در قهندز مِنْمَحالات طوس ووفاتش در سنهٔ احدی و ثمانین و اربع مائه. عمرش هشتاد و سه سال. مزارش در گازرگاه هرات. این ابیات از اوست:
арабӣа
عربیه
Мо вҳди алвоҳади мнўоҳд
ما وَحَّدَ الواحِدَ مِنْواحِدِ
Азкли мнўҳдаҳи ҷоҳд
اِذْکُلُّ مَنْوَحَّدَهُ جاحِدُ
Тавҳиди мнинтқи ъннътаҳ
تَوْحِیْدُ مَنْیَنْطِقُ عَنْنَعْتِهِ
Орӣаи абтлҳои алвоҳад
عارِیَّةٌ اَبْطَلَهَا الواحِدُ
Тавҳиди إёҳи тавҳида
تَوحِیدُ إیّاهُ تَوْحِیْدُهُ
Внъти мнинътаҳи лоҳд
وَنَعْتُ مَنْیَنْعَتُهُ لاحِدٌ
рубоиёт
رباعیات
Айбаст бузург , баркашидан худ ро
عیب است بزرگ، برکشیدن خود را
Вази ҷумлаи халқ , баргузидан худ ро
وز جملهٔ خلق، برگزیدن خود را
Аз мардумаки дида бибояд омухт
از مردمک دیده بباید آموخت
Дидани ҳамаи касро ва надидан худ ро
دیدن همه کس را و ندیدن خود را
٭٭٭
٭٭٭
Гар дар раҳи шӯҳрату ҳаво хоҳӣ рафт
گر در ره شهرت و هوا خواهی رفت
Аз ман хабарат ки бенаво хоҳӣ рафт
از من خبرت که بینوا خواهی رفت
Бингар ба куҷоеи зи куҷои омада Эй
بنگر به کجایی ز کجا آمدهای
Май дон ки чаҳ мекунӣ куҷо хоҳӣ рафт
میدان که چه میکنی کجا خواهی رفت
٭٭٭
٭٭٭
Онҷо ки аноят худоӣ бошад
آنجا که عنایت خدایی باشد
Ишқи охири кор порсое бошад
عشق آخر کار پارسایی باشد
Ваон ҷой ки қаҳр кибриёе бошад
وان جای که قهر کبریایی باشد
Саҷҷода нишин клисёиӣ бошад
سجاده نشین کلیسیایی باشد
٭٭٭
٭٭٭
Масти туам аз бодау ҷоми озодам
مست توام از باده و جام آزادم
Сайди туам аз донау доми озодам
صید توام از دانه و دام آزادم
Мақсӯди ман аз каъбау бтхонаҳи туе
مقصود من از کعبه و بتخانه تویی
Варна ман аз ин ҳар ду мақоми озодам
ورنه من از این هر دو مقام آزادم
٭٭٭
٭٭٭
Шартаст ки чун марди раҳи дарди шӯй
شرط است که چون مرد ره درد شوی
Хокитар ва ночизтар аз гирди шӯй
خاکی تر و ناچیزتر از گرد شوی
Ҳркўи зи мурод кам шавад мард шавад
هرکو ز مراد کم شود مرد شود
Бификан алифи мурод то марди шӯй
بفکن الف مراد تا مرد شوی
٭٭٭
٭٭٭
Даии омадам ва наомад аз ман корӣ
دی آمدم و نیامد از من کاری
Имрӯзи зи ман гарм нашуд бозорӣ
امروز ز من گرم نشد بازاری
Фардо биравам бехабар аз асрорӣ
فردا بروم بی خبر از اسراری
Ноомада ба будӣ азин бисёре
ناآمده به بودی ازین بسیاری