Вҳўи шайхи алисломи Абунасри Аҳмади бен Абулҳасан . Аз аъозими машойиху аФохми уламоӣ росих бӯда . Гӯйанд дар бадви ҳол , ҷавонии хумору лоуболӣ буд ва дар сини бист ва ду солагӣ аз маосӣ тавба намӯд . Муддати ҳаждаҳи сол дар кӯҳӣ ба ибодат иштиғол дошт ва дар он авқот ба хизмати ҳазрат хзрؑмшрФ шуд . Дар чиҳил солагӣ ба сӯии халқи шитофтау ҷамъии касӣр , файзи иродат ӯро дарёфта . Навиштаанд ки шашсад ҳазор нафар аз ваии иҷозаи зикр гирифтаанд . Ғараз , соҳиби каромоту хўорқи одот май буд . Вақте ба тавваҷуҳ , нобенаиро бино намӯд . Тафсили он дар кутуби муҳаққиқин мундараҷаст . Шайхи Абӯсаид фармӯдааст ки : илми вилояти моро бар боми хона хуморӣ кӯфтанд . Муосирин он ҷаноб , шайхи Абулқосими кирмонӣу Абӯалии синоу ҷамъӣ дигар бӯдаанд . Китоби Сироҷи алсоӣрин аз ӯст . Мувофиқи адад « Аҳмади ҷомии қудси сира » дар санаи 532 вафот ёфт . Аз ашъори он ҷанобаст :
وهو شیخ الاسلام ابونصر احمد بن ابوالحسن. از اعاظم مشایخ و افاخم علمای راسخ بوده. گویند در بدو حال، جوانی خمار و لاابالی بود و در سن بیست و دو سالگی از معاصی توبه نمود. مدت هجده سال در کوهی به عبادت اشتغال داشت و در آن اوقات به خدمت حضرت خضرؑمشرف شد. در چهل سالگی به سوی خلق شتافته و جمعی کثیر، فیض ارادت او را دریافته. نوشتهاند که ششصد هزار نفر از وی اجازهٔ ذکر گرفتهاند. غرض، صاحب کرامات و خوارق عادات میبود. وقتی به توجه، نابینایی را بینا نمود. تفصیل آن در کتب محققین مندرج است. شیخ ابوسعید فرموده است که: عَلَم ولایت ما را بر بام خانهٔ خماری کوفتند. معاصرین آن جناب، شیخ ابوالقاسم کرمانی و ابوعلی سینا و جمعی دیگر بودهاند. کتاب سراج السائرین از اوست. موافق عدد «احمد جامی قُدِّسَ سِرُّهُ» در سنهٔ ۵۳۲ وفات یافت. از اشعار آن جناب است:
ғазалиёт
غزلیات
Ошиқии дшўордон , чандон ки бошӣ ёри худ
عاشقی دشواردان، چندان که باشی یار خود
Чун зхўди бизоргштӣ , ошиқии дшўорнист
چون زخود بیزارگشتی، عاشقی دشوارنیست
٭٭٭
٭٭٭
На дар масҷид гузорандам ки риндӣ
نه در مسجد گذارندم که رندی
На дар майхона кин хумор , хом аст
نه در میخانه کاین خمار، خام است
Миёни масҷид ва майхона роҳӣаст
میان مسجد و میخانه راهیست
Ғарибам , ошиқам , он раҳ кадом аст
غریبم، عاشقم، آن ره کدام است
٭٭٭
٭٭٭
Хостами шарҳи ғами дил ба қалам бинивисам
خواستم شرح غم دل به قلم بنویسم
Оташӣ дар қалам афтод ки тӯмор бсухт
آتشی در قلم افتاد که طومار بسوخت
٭٭٭
٭٭٭
Ғарра машав ки мураккаби мардони мард ро
غره مشو که مرکب مردان مرد را
Дар санглохи бодияи пайҳо бурӣда анд
در سنگلاخ بادیه پی ها بریدهاند
Навмед ҳам мабош ки риндони бодаи нӯш
نومید هم مباش که رندان باده نوش
Ногуҳ ба як тарона ба манзил расида анд
ناگه به یک ترانه به منزل رسیدهاند
٭٭٭
٭٭٭
Ёрами з харобот даромад сармаст
یارم ز خرابات درآمد سرمست
Монанди лаби хеш май лаъл ба даст
مانند لب خویش می لعل به دست
Гуфтам снмои ман аз ту кӣ хоҳам раст
گفتم صنما من از تو کی خواهم رست
Гуфто нараҳад ҳар онкӣ дар мо пайваст
گفتا نرهد هر آنکه در ما پیوست
рубоиёт
رباعیات
Ишқи оинаи исти кондрў зангӣ нест
عشق آینهایست کاندرو زنگی نیست
Бо бехабарон дар ин сухан ҷангӣ нест
با بی خبران در این سخن جنگی نیست
Доне ки киро ишқ , мусаллам бошад
دانی که که را عشق، مسلم باشد
Онро ки зи бадном шудан нанагӣ нест
آن را که ز بدنام شدن ننگی نیست
٭٭٭
٭٭٭
Чун теша мабошу ҷумла бар худ метрааш
چون تیشه مباش و جمله بر خود متراش
Чун риндаи зи кори хеш бебаҳра мабош
چون رنده ز کار خویش بی بهره مباش
Таълими зораи гир дар ақли маош
تعلیم زاره گیر در عقل معاش
Чизеи сӯии худ май кашу чизе май пош
چیزی سوی خود میکش و چیزی میپاش
٭٭٭
٭٭٭
Бо дард бисоз чун давои ту манам
با درد بساز چون دوای تو منم
Дар каси мангар ки ошнои ту манам
در کس منگر که آشنای تو منم
Гар бар сари кӯии ишқи мо куштаи шӯй
گر بر سر کوی عشق ما کشته شوی
Шукрона бидиҳ ки хунбҳоии ту манам
شکرانه بده که خونبهای تو منم
٭٭٭
٭٭٭
Чун қадар ба нестӣ аст ҳастӣ кам кун
چون قدر به نیستی است هستی کم کن
Ҳастӣ бути тести бути парастӣ кам кун
هستی بت تست بت پرستی کم کن
Аз ҳастӣу нестӣ чу фориғи гаштӣ
از هستی و نیستی چو فارغ گشتی
Май нӯши шароби завқу мастӣ кам кун
می نوش شراب ذوق و مستی کم کن
٭٭٭
٭٭٭
То як сари мӯӣ аз ту ҳастӣ боқӣ аст
تا یک سر موی از تو هستی باقی است
Ойини дукони худпарастӣ боқӣ аст
آیین دکان خودپرستی باقی است
Гуфтӣ бути пиндори шикастам , рустам
گفتی بت پندار شکستم، رستم
Он бут ки зи пиндори брстӣ , боқӣ аст
آن بت که ز پندار برستی، باقی است
٭٭٭
٭٭٭
Чашмам , ки сиришки лола гаван оварда
چشمم، که سرشک لاله گون آورده
Бар ҳар мижаи қатраҳои хӯн оварда
بر هر مژه قطرههای خون آورده
Неи не ба назорааш дили хӯн шуда ам
نی نی به نظارهاش دل خون شدهام
Аз равзан дид сар бурун оварда
از روزن دید سر برون آورده
٭٭٭
٭٭٭
Аз халқ махоҳ , ар надиҳади сӯхтаи шайъ
از خلق مخواه، ار ندهد سوخته شی
Вар зонка диҳад ба миннати афрӯхтаи шайъ
ور زانکه دهد به منت افروخته شی
Аз холиқи хоҳ ар диҳад андӯхтаи шайъ
از خالق خواه ار دهد اندوخته شی
Вар май надиҳад , бар дараш омӯхта шайъ
ور میندهد، بر درش آموخته شی
٭٭٭
٭٭٭
Гуҳи тарки вҷўдғм физоянда кунӣ
گه ترک وجودغم فزاینده کنی
Гуҳи орзӯии ҳаёт поянда кунӣ
گه آرزوی حیات پاینده کنی
Ояндаи умри хоҳӣ аз рафтаи фузун
آیندهٔ عمر خواهی از رفته فزون
Дар рафта чаҳ кардӣ ки дар оянда кунӣ
در رفته چه کردی که در آینده کنی