Номи шарифи он ҷаноби Сайиди муайяни аддӣни алӣ . Аз шайхи худ қосими алонвор лақаб ёфта ва дар ашъори қосим , тахаллус май фармӯда . Мурӣди ҷаноби шайхи садриддини Мӯсои халафи алсдқи ҳазрати шайхи сафии аддӣни асҳқ ардабӣлӣаст ва ба суҳбати ҷаноби шоҳи неъмати аллоҳи кирмонии расидау ихлоси варзида . Чаҳор бори пиёдаи сафар ҳиҷоз намӯда . Риёзот шоқа кашида то чеҳраи шоҳиди мақсӯди дида . Ба Ҳироти рафта сукӯнат намӯд . Ҷамъӣ аз авому хавос ба хизматаши рсидндў иродаташ гузиданд . Сяти камолоти зоҳирӣу ботинии он ҷаноб дар анҷумани аФозлу арозили парокандаи гашт . Арбоби ғараз дар маҳфили султонӣ ба съоити ваии сухани ронданду гирди малол бар хотири шоҳрух мирзо нишонданд . Лиҳозои Сайидро узри хост . Вай аз Ҳирот ба Самарқанди шитофт ва аз мирзоолғи бики таъзиму такрим тамом ёфт . Дар авохири умр ба хуросони омада , дар хрҷрди ҷом таваққуф фармуд . Ҳам дар он қасаба риҳлат намӯд . Вилодатаи фии санаи сабъ ва хумсину сабъи моӣаҳ . Риҳлатаи фии санаи сабъу слосину смони моӣаҳ . Муддати умраи смонини сана . Девони он ҷаноби мукаррари дида шуда . Тимноу тбркои ин абёт аз эшон қаламӣ шуд :

نام شریف آن جناب سید معین الدین علی. از شیخ خود قاسم الانوار لقب یافته و در اشعار قاسم، تخلص می‌فرموده. مرید جناب شیخ صدرالدین موسی خلف الصدق حضرت شیخ صفی الدین اسحقِ اردبیلی است و به صحبت جناب شاه نعمت اللّه کرمانی رسیده و اخلاص ورزیده. چهار بار پیاده سفر حجاز نموده. ریاضات شاقّه کشیده تا چهرهٔ شاهد مقصود دیده. به هرات رفته سکونت نمود. جمعی از عوام و خواص به خدمتش رسیدندو ارادتش گزیدند. صیت کمالات ظاهری و باطنی آن جناب در انجمن افاضل و اراذل پراکنده گشت. ارباب غرض در محفل سلطانی به سعایت وی سخن راندند و گرد ملال بر خاطر شاهرخ میرزا نشاندند. لهذا سید را عذر خواست. وی از هرات به سمرقند شتافت و از میرزاالغ بیک تعظیم و تکریم تمام یافت. در اواخر عمر به خراسان آمده، در خرجردِ جام توقف فرمود. هم در آن قصبه رحلت نمود. ولادته فی سنهٔ سبع و خمسین و سبع مائه. رحلته فی سنهٔ سبع و ثلاثین و ثمان مائه. مدت عمره ثمانین سنه. دیوان آن جناب مکرر دیده شده. تیمّناً و تبرّکاً این ابیات از ایشان قلمی شد:

мнқсоидаҳ

مِنْقصایده

Хуршеди осмони зуҳӯрами аҷаби мадор

خورشیدِ آسمانِ ظهورم عجب مدار

Зарроти коинот агар гашта мазҳарам

ذرات کاینات اگر گشته مظهرم

Арвоҳ қудс чист намӯдори маънӣам

ارواح قدس چیست نمودار معنیم

Ашбоҳ инс чист намӯдори пайкарам

اشباح انس چیست نمودارِ پیکرم

Баҳри муҳӣти ршҳаҳ эй аз файзи фоизам

بحر محیط رشحه‌ای از فیض فایضم

Халқи Карими шамае аз лутфи гавҳарам

خلقِ کریم شمه‌ای از لطف گوهرم

Аз арш то ба фарши ҳамаи заррае буд

از عرش تا به فرش همه ذرّه‌ای بود

Дар пеши офтоби замири мунавварам

در پیشِ آفتاب ضمیر منوّرم

Равшан шавад зи равшании зоти ман ҷаҳон

روشن شود ز روشنی ذاتِ من جهان

Гар пардаи сифоти худ аз ҳам фурӯи дирам

گر پردهٔ صفات خود از هم فرو درم

Обӣ ки зиндаи гашти азуи Хизр , ҷовдон

آبی که زنده گشت ازو خضر، جاودان

Он об чист қатрае аз ҳавзи кавсарам

آن آب چیست قطره‌ای از حوضِ کوثرم

Он дам казу Масеҳи ҳамеи мурда зинда кард

آن دم کزو مسیح همی مرده زنده کرد

Як нафха буд аз нафаси рӯҳи пурварам

یک نفخه بود از نفسِ روح پرورم

Баҳри зуҳӯру баҳри бутуни қадам ба ҳам

بحرِ ظهور و بحرِ بطون قدم به هم

Дар ман бибин ки маҷмаъи Баҳрайни Акбарам

در من ببین که مجمع بحرین اکبرم

Болҷмлаҳи мазҳари ҳамаи асмости зоти ман

بالجمله مظهر همه اسماست ذات من

Бали исми аъзамам ба ҳақиқат чу бингарам

بل اسم اعظمم به حقیقت چو بنگرم

мнғзлётаҳ

مِنْغزلیّاتِهِ

зи баҳри ишқи ту ҳар қатрае чу дарёӣ аст

ز بحر عشق تو هر قطره‌ای چو دریایی است

Ба кӯии васли ту ҳар пашшае чу анқое аст

به کوی وصل تو هر پشه‌ای چو عنقایی است

٭٭٭

٭٭٭

наме тавон хабарӣ дод аз ҳақиқати дӯст

نمی‌توان خبری داد از حقیقت دوست

Вале з рӯй ҳақиқати ҳақиқат ҳама ӯст

ولی ز روی حقیقت حقیقتِ همه اوست

٭٭٭

٭٭٭

Мурӣди ҷумлаи заррот коинот шавад

مرید جملهٔ ذرّات کاینات شود

Дилӣ ки ҷилваи хуршедро талабкор аст

دلی که جلوهٔ خورشید را طلبکار است

Ҳар чанд қудси зоти зи ашёъ муназзаҳ аст

هر چند قدسِ ذات ز اشیاء منزه است

Дар ҳеҷ зарра нест ки ӯро зуҳӯр нест

در هیچ ذرّه نیست که او را ظهور نیست

٭٭٭

٭٭٭

Дар малики ошиқӣ ки ду олам туфайл ӯст

در ملک عاشقی که دو عالم طفیل اوست

Он каси қадами ниҳод ки аввали зи саргузашт

آن کس قدم نهاد که اول ز سرگذشت

٭٭٭

٭٭٭

На ман туам на ту ман ҳарчӣ ҳаст ҷумлаи туе

نه من توام نه تو من هرچه هست جمله تویی

Ки майли ҷони муваҳҳид ба иттиҳод набошад

که میل جان موحد به اتحاد نباشد

٭٭٭

٭٭٭

Самту ҷўъу сҳру азлату зикри бдўом

صمت و جوع و سهر و عزلت و ذکر بدوام

Нотамомони ҷаҳонро бикунади кортмом

ناتمامان جهان را بکند کارتمام

٭٭٭

٭٭٭

Муқарарасту муайян ба ҳуҷҷату бурҳон

مقرر است و معین به حجت و برهان

Ки ғайри дӯст касе нест дрмкину макон

که غیر دوست کسی نیست درمکین و مکان

٭٭٭

٭٭٭

Гар шер на Эй магзар азин бешаи шерон

گر شیر نه‌ای مگذر ازین بیشهٔ شیران

Оғишта ба хӯнанд дар ин бешаи далерон

آغشته به خونند در این بیشه دلیران

٭٭٭

٭٭٭

Тариқи ошиқии вонгаҳи саломат

طریق عاشقی وانگه سلامت

Маози аллоҳи зи фикри ботили ман

مَعاذَ اللّه ز فکرِ باطلِ من

٭٭٭

٭٭٭

Аз масҷиду майхона дар каъбау бтхонаҳ

از مسجد و میخانه در کعبه و بتخانه

Мақсӯд худо ишқаст боқии ҳамаи афсона

مقصود خدا عشقست باقی همه افسانه

٭٭٭

٭٭٭

Гар бадоне ки чаҳ шоҳӣ ва чаҳ макунат дорӣ

گر بدانی که چه شاهی و چه مکنت داری

Маликат ҳар ду ҷаҳонро ба ҷӯии нстонӣ

ملکت هر دو جهان را به جوی نستانی

рубоӣ

رباعی

эй рафта ба пои худ баҷое ки мапурс

ای رفته به پای خود بجایی که مپرس

Дар дасти худии ту дар балое ки мапурс

در دست خودی تو در بلایی که مپرس

Аз миси вуҷӯди худ дамии беруни ой

از مسِ وجود خود دمی بیرون آی

То роҳи барӣ ба кӣмёӣ ки мапурс

تا راه بری به کیمیایی که مپرس

٭٭٭

٭٭٭

Аз ҳар тарафии чеҳраи гушойӣ ки манам

از هر طرفی چهره گشایی که منم

Ваз ҳар сифатии ҷилвагар ое ки манам

وز هر صفتی جلوه گر آیی که منم

Бо ин ҳамаи гуҳи гоҳи ғалат май уфтам

با این همه گه گاه غلط می‌افتم

Нодони касу балаи рӯстоӣ ки манам

نادان کس و بله روستایی که منم

٭٭٭

٭٭٭

Гар шоҳи замонае вагар дастурӣ

گر شاه زمانه‌ای و گر دستوری

Гар бози ҷаҳони шикору вари ъсФўрӣ

گر باز جهان شکار و ور عصفوری

Гар масти тариқатӣ вагар мастурӣ

گر مست طریقتی وگر مستوری

То роҳ ба худ набардае мағрурӣ

تا راه به خود نبرده‌ای مغروری

Мнмснўии аниси алъорФин

مِنْمثنوی انیس العارفین

эй зи ишқат ҳар дилиро мушкилӣ

ای ز عشقت هر دلی را مشکلی

эй зи шавқат дар ҷунун ҳар оқилӣ

ای ز شوقت در جنون هر عاقلی

Ҷонам аз халқи ҷаҳон бегона кун

جانم از خلق جهان بیگانه کن

Ёди худро бо дилами ҳам хона кун

یاد خود را با دلم هم خانه کن

Зумраи алмштоқи қдқрби алўсол

زُمْرَةَ الْمُشْتَاقِ قَدْقَرُبَ الْوِصال

Зубдаи алъшоқи лои тмшўои тъол

زُبْدَةَ الْعُشَّاقِ لَا تَمْشَوا تَعال

أиҳои алأҳбоби қўмўои мнмном

أَیُّهَا الأَحْبَابُ قُوْمُوا مِنْمَنام

Ашрбўои мнкأсаҳи шурби алмдом

اِشْرَبُوا مِنْکَأسِهِ شُرْبَ الْمُدَام

Ҳар киро қасд ҳарим кибриёст

هر که را قصد حریم کبریاست

Душманаш дар роҳи дайни кибру раёсат

دشمنش در راه دین کبر و ریاست

Олимиро кини сифати сар бар занад

عالمی را کین صفت سر بر زند

Оташи андари дайн пайғамбар занад

آتش اندر دین پیغمبر زند

Махзани асрори раббонӣ дил аст

مخزنِ اسرار ربانی دل است

Муҳаррами анвори рӯҳонӣ дил аст

محرمِ انوار روحانی دل است

Бар дилатгар дард ҷононасту бас

بر دلت گر درد جانان است و بس

Хуши нигаҳдораш ки ҷон онасту бас

خوش نگهدارش که جان آن است و بس

Ҳаркиро бо хештани корӣ буд

هرکه را با خویشتن کاری بود

Нест ошиқи хештани дорӣ буд

نیست عاشق خویشتن داری بود

Ҳарки аз ҳастӣ худ безор нест

هرکه از هستی خود بیزار نیست

Аз висоли ёр бархӯрдор нест

از وصال یار برخوردار نیست

То ту бар худ ошиқӣ бе ҳосилӣ

تا تو بر خود عاشقی بی حاصلی

Чун фано дар ёри гаштии восилӣ

چون فنا در یار گشتی واصلی

Худ ба худ брхўиши ошиқи гашти дӯст

خود به خود برخویش عاشق گشت دوست

Балки ишқу ошиқ ва маъшӯқ ӯст

بلکه عشق و عاشق و معشوق اوست