Ҷаҳони халқу амр аз як нафас шуд

جهان خلق و امر از یک نفس شد

Ки ҳам он дам ки омад боз пас шуд

که هم آن دم که آمد باز پس شد

Вале аз ҷойгаҳ омад шудан нест

ولی از جایگه آمد شدن نیست

Шудан чун бенгарӣ ҷуз омадан нест

شدن چون بنگری جز آمدن نیست

Таъолии аллоҳи қадӣмии кӯ ба як дам

تعالی اللّه قدیمی کو به یک دم

Кунад оғозу анҷоми ду олам

کند آغاز و انجام دو عالم

Ҷаҳони халқу амри онҷо яке шуд

جهان خلق و امر آنجا یکی شد

Яке бисёр ва бисёр андакӣ шуд

یکی بسیار و بسیار اندکی شد

Ҳама аз ваҳми тести ин сӯрати ғайр

همه از وهم تست این صورت غیر

Ки нуқта доирааст аз суръати сайр

که نقطه دایره است از سرعت سیر

Дарин раҳи анбиё чун сорибонанд

درین ره انبیا چون ساربانند

Далел ва раҳнамоӣ корвонанд

دلیل و رهنمای کاروانند

Вази эшон Сайид мо гашта солор

وز ایشان سید ما گشته سالار

Ҳам ӯ аввали ҳам ӯ охири дарини кор

هم او اول هم او آخر دراین کار

зи Аҳмад то аҳад як мем фарқ аст

ز احمد تا احد یک میم فرق است

Ҷаҳонии андари он як мем ғарқ аст

جهانی اندر آن یک میم غرق است

Дар ин раҳи авлиёи боз аз пасу пеш

در این ره اولیا باز از پس و پیش

Нишоне медиҳанд азмнзли хеш

نشانی می‌دهند ازمنزل خویش

Суханҳо чун ба вифқ манзил афтод

سخن‌ها چون به وفق منزل افتاد

Дар аФҳоми хилоиқ мушкил афтод

در افهامِ خلایق مشکل افتاد

Маъонии ҳаргизи андар ҳарф ноед

معانی هرگز اندر حرف ناید

Ки баҳри қулзуми андар зарф ноед

که بحرِ قلزم اندر ظرف ناید

Чу мо аз ҳарфи худ дар тнгноиим

چو ما از حرف خود در تنگناییم

Чаро ҳарф дигар бар вай физойем

چرا حرف دگر بر وی فزاییم

Муҳаққиқро чу аз ваҳдат шуҳуд аст

محقق را چو از وحدت شهود است

Нахустин назара бар нур вуҷӯд аст

نخستین نظره بر نور وجود است

Дилӣ каз маърифати нур ва сафо дид

دلی کز معرفت نور و صفا دید

Ба ҳар чизе ки дид аввал худо дид

به هر چیزی که دید اول خدا دید

Зиҳии нодон ки ӯ хуршеди тобон

زهی نادان که او خورشید تابان

Ба нур шамъ ҷӯяд дар биёбон

به نور شمع جوید در بیابان

Ҷаҳони ҷумлаи фурӯғи нури ҳақи дон

جهان جمله فروغ نور حق دان

Ҳақи андари ваии зи пидоиисти пинҳон

حق اندر وی ز پیداییست پنهان

Буд дар зоти ҳақи андешаи ботил

بود در ذات حق اندیشه باطل

Маҳоли маҳзи дони таҳсили ҳосил

محال محض دان تحصیل حاصل

Чу оётаст равшан гашта аз зот

چو آیات است روشن گشته از ذات

Нагардад зот ӯ равшани зи оёт

نگردد ذات او روشن ز آیات

Нагунҷад нури ҳақи андари мазоҳир

نگنجد نور حق اندر مظاهر

Ки сбҳот ҷалолаш ҳаст қоҳир

که سبحات جلالش هست قاهر

Чу мубсир бо басар наздик гардад

چو مبصر با بصر نزدیک گردد

Басари зи идрок ӯ торик гардад

بصر ز ادراک او تاریک گردد

Чу чашм сар надорад тоқату тоб

چو چشم سر ندارد طاقت و تاب

Тавон хуршед тобон дид дар об

توان خورشید تابان دید در آب

Адам ойӣна ҳастӣаст мутлақ

عدم آیینهٔ هستی است مطلق

Казу пайдост акси тобиши ҳақ

کزو پیداست عکسِ تابشِ حق

Шуд ин касрат аз он ваҳдати падедор

شد این کثرت از آن وحدت پدیدار

Якеро чун шимурдии гашт бисёр

یکی را چون شمردی گشت بسیار

Ҷуз ӯ маърӯф ориф нест дарёб

جز او معروف عارف نیست دریاب

Валикин хок меёбад зхўди тоб

ولیکن خاک می‌یابد زخود تاب

Ҷаҳонро сар ба сар дар хеш май байн

جهان را سر به سر در خویش می‌بین

Ҳар ончат кохр ояд пеш май байн

هر آنچت کاخر آید پیش می‌بین

Чу ҳаст мутлақ омад дар иборат

چو هست مطلق آمد در عبارت

Ба лафз ман кунанд аз ваии ишорат

به لفظ من کنند از وی اشارت

Ман ва ту ориз зот вуҷӯдем

من و تو عارض ذات وجودیم

Мушаббакҳои машкот шуҳудем

مشبک‌های مشکات شهودیم

Ҳамаи як нури дони ашбоҳу арвоҳ

همه یک نور دان اشباح و ارواح

Гуҳ аз ойӣнаи пайдои гуҳи зи мисбоҳ

گه از آیینه پیدا گه ز مصباح

Ман ва ту бартар аз ҷон ва тан омад

من و تو برتر از جان و تن آمد

Ки ин ҳар ду зи аҷзоӣ ман омад

که این هر دو ز اجزای من آمد

Буд ҳастӣ биҳишти имкон чу дӯзах

بود هستی بهشت امکان چو دوزخ

Ман ва ту дар миён монанди барзах

من و تو در میان مانند برزخ

Чу бархезад турои ин пардаи азпиш

چو برخیزد ترا این پرده ازپیش

Намонад низ ҳукми мазҳабу кеш

نماند نیز حکم مذهب و کیش

Ҳамаи зарроти олами ҳамчуи Мансур

همه ذرات عالم همچو منصور

Ту хоҳии масти гиру хоҳи махмур

تو خواهی مست گیر و خواه مخمور

Раво бошад аноолҳқ аз дарахтӣ

روا باشد اناالحق از درختی

Чаро набӯд раво аз неки бахтӣ

چرا نبود روا از نیک بختی

Ҳулӯлу иттиҳоди ӣнҷо маҳол аст

حلول و اتحاد اینجا محال است

Ки дар ваҳдати дуе айн залол аст

که در وحدت دویی عین ضلال است

Тааюн буд каз ҳастӣ ҷудо шуд

تعین بود کز هستی جدا شد

На ҳақ шуд банда на банда худо шуд

نه حق شد بنده نه بنده خدا شد

Ҷуз аз ҳақ нест дигар ҳастӣ алҳақ

جز از حق نیست دیگر هستی الحق

Ҳўўолҳқи гӯии хоҳӣ ё аноолҳқ

هووالحق گوی خواهی یا اناالحق

Висоли ҳақи з халқят ҷудоӣаст

وصال حق ز خلقیت جداییست

зи худ бегона гаштан ошноӣаст

ز خود بیگانه گشتن آشناییست

Чу мумкини гирди имкони брФшонд

چو ممکن گرد امکان برفشاند

Биҷузи воҷиб дигар чизе намонад

بجز واجب دگر چیزی نماند

з ман бишинав ҳадис бе кам ва беш

ز من بشنو حدیث بی کم و بیش

Знздикии ту дўроФтодӣ аз хеш

زنزدیکی تو دورافتادی از خویش

Туро аз оташи дӯзах чаҳ бок аст

ترا از آتش دوزخ چه باک است

Ки азҳстии тану ҷони ту пок аст

که ازهستی تن و جان تو پاک است

Турои ғайри ту чизе нест дар пеш

ترا غیر تو چیزی نیست در پیش

Валикин аз вуҷӯд худ биандеш

ولیکن از وجود خود بیندیش

Ту май гӯйии марои худ ихтиёр аст

تو می‌گویی مرا خود اختیار است

Тани ман мураккабу ҷонам савор аст

تن من مرکب و جانم سوار است

Ндонӣ кин раҳи оташ парастӣ аст

ندانی کاین رهِ آتش پرستی است

Ҳамаи ин офат шавамӣ з ҳастӣ аст

همه این آفت شومی ز هستی است

Кадомин ихтиёр эй марди ҷоҳил

کدامین اختیار ای مردِ جاهل

Касеро кӯ буд болаззоти ботил

کسی را کو بود بالذات باطل

Чу буд тест яксар ҳамчуи нобӯд

چو بودِ تست یکسر همچو نابود

Нагӯйӣ кохтёрт аз куҷо буд

نگویی کاختیارت از کجا بود

Муассири ҳақи шиноси андари ҳамаи ҷой

مؤثر حق شناس اندر همه جای

Манеҳ беруни зи ҳади хештани пой

منه بیرون ز حد خویشتن پای

Ҳар онкасро ки мазҳаби ғайр ҷабр аст

هر آنکس را که مذهب غیر جبر است

Набӣ фармуд кон монанди габр аст

نبی فرمود کان مانند گبر است

Чунон кони габри яздони во ҳрмн гуфт

چنان کان گبر یزدان وا هرمن گفت

Мари ин нодони аҳмақи мо ва ман гуфт

مر این نادان احمق ما و من گفت

Ба мо афъолро нисбат маҷозӣ аст

به ما افعال را نسبت مجازی است

Насаби худ дар ҳақиқати лҳўў бозӣ аст

نسب خود در حقیقت لهوو بازی است

Муқаддар гашта пеш аз ҷон ва аз тан

مقدر گشته پیش از جان و از تن

Барои ҳар касе кории муайян

برای هر کسی کاری معین

Ҷаноби кибриёе лоуболӣ аст

جناب کبریایی لاابالی است

Муназзаҳ аз қиёсот хаёлӣ аст

منزه از قیاسات خیالی است

Чаҳ буд андари азал эй марди ноаҳл

چه بود اندر ازل ای مرد نااهل

Ки ин як шуд Муҳамад ваон Абуҷаҳл

که این یک شد محمد وان ابوجهل

Касе кӯ бо худо чун ва чаро гуфт

کسی کو با خدا چون و چرا گفت

Чу мушрики ҳазраташро носазо гуфт

چو مشرک حضرتش را ناسزا گفت

Худовандии ҳама дар кбрёиист

خداوندی همه در کبریاییست

На иллати лоиқи феъл худоӣ аст

نه علت لایق فعل خدایی است

Каромати одамиро з изтирор аст

کرامت آدمی را ز اضطرار است

На зон кӯро насибии з ихтиёр аст

نه زان کو را نصیبی ز اختیار است

Надорад ихтиёр ва гашта маъмур

ندارد اختیار و گشته مأمور

Зиҳии мискин ки шуд мухтори маҷбур

زهی مسکین که شد مختار مجبور

Ба шаръат зон сабаб таклиф карданд

به شرعت زان سبب تکلیف کردند

Ки аз зоти худат таъриф карданд

که از ذات خودت تعریف کردند

Чу аз таклифи ҳақи оҷизи шӯии ту

چو از تکلیف حق عاجز شوی تو

Ба як бор аз миёни берун рӯй ту

به یک بار از میان بیرون روی تو

Ба куллияти раҳои ёбӣ аз хеш

به کلیت رهایی یابی از خویش

Ғании гардӣ ба ҳақ эй марди дарвеш

غنی گردی به حق ای مرد درویش

Бирав ҷони падари тан дар қазои даҳ

برو جان پدر تن در قضا ده

Ба тақдироти яздонеи ризои даҳ

به تقدیرات یزدانی رضا ده

Чу урёни гардӣ аз пероҳани тан

چو عریان گردی از پیراهنِ تن

Шавад айбу ҳунари як бораи равшан

شود عیب و هنر یک باره روشن

Танат бошад валикин бе кудурат

تنت باشد ولیکن بی کدورت

Ки бинмоед дарав чун оби сӯрат

که بنماید درو چون آب صورت

Дигар бора ба вифқи олами хос

دگر باره به وفق عالمِ خاص

Шавад ахлоқи ту аҷсому ашхос

شود اخلاق تو اجسام و اشخاص

Ҳамаи ахлоқи ту дар олами ҷон

همه اخلاق تو در عالمِ جان

Гуҳӣ анвор гардад гоҳи нирон

گهی انوار گردد گاه نیران

Тааюн муртафаъ гардад з ҳастӣ

تعین مرتفع گردد ز هستی

Намонад дар назари болоу пастӣ

نماند در نظر بالا و پستی

Кунад ҳам нури ҳақ дар ту таҷаллӣ

کند هم نور حق در تو تجلی

Бибинӣ бе ҷиҳати ҳақро таъолӣ

ببینی بی جهت حق را تعالی

Ду оламро ҳама бар ҳам зании ту

دو عالم را همه بر هم زنی تو

Надонам то чаҳ мастӣ ҳо кунӣ ту

ندانم تا چه مستی‌ها کنی تو

Сқоҳмрбҳмчбўд биандеш

سَقاهُمْرَبُّهُمْچِبوَد بیندیش

Тҳўро чист софии гаштан аз хеш

طَهُوْرا چیست صافی گشتن از خویش

Хушо он дам ки мо бехеш бошам

خوشا آن دم که ما بی خویش باشم

Ғании мутлақ ва дарвеш бошем

غنیِّ مطلق و درویش باشیم

На дайн на ақл на тақво на идрок

نه دین نه عقل نه تقوی نه ادراک

Фитодаи маст ва бе худ бар сари хок

فتاده مست و بی خود بر سر خاک

Чу рӯят дидам ва хӯрдам аз он май

چو رویت دیدم و خوردم از آن می

Надонам то чаҳ хоҳад шуд пас аз вай

ندانم تا چه خواهد شد پس از وی

Пас аз ҳар мастӣ Эй бошад хуморӣ

پس از هر مستی‌ای باشد خماری

Дарин андешаи дили хӯни гашти борӣ

درین اندیشه دل خون گشت باری

Ҳар он чизе ки дръолм аён аст

هر آن چیزی که درعالم عیان است

Чу аксии зи офтоби он ҷаҳон аст

چو عکسی ز آفتاب آن جهان است

Ҷаҳон чун зулфу хату хол ва абрӯаст

جهان چون زلف و خط و خال و ابروست

Ки ҳар чизе ба ҷой хеш некӯаст

که هر چیزی به جای خویش نیکوست

Сифоти ҳақи таъолии лутф ва қаҳр аст

صفات حق تعالی لطف و قهر است

Руху зулф батонро зон ду бҳрост

رخ و زلف بتان را زان دو بهراست

Мапурс аз ман ҳадиси зулфи парчин

مپرس از من حدیثِ زلف پرچین

Мҷнбониди занҷири мҷонин

مجنبانید زنجیر مجانین

Ҳамаи дилҳо азу гашта мусалсал

همه دل ها ازو گشته مسلسل

Ҳамаи ҷонҳо азу гашта мғлғл

همه جان‌ها ازو گشته مغلغل

Муъаллақи сад ҳазорон дили з ҳар сӯ

معلق صد هزاران دل ز هر سو

Нашуд як дили бурун аз ҳалқа ӯ

نشد یک دل برون از حلقهٔ او

Агар зулфин худро брФшонд

اگر زلفین خود را برفشاند

Ба олам дар яке кофар намонад

به عالم در یکی کافر نماند

Агар бигузорадаши пайвастаи сокин

اگر بگذاردش پیوسته ساکن

Намонад дар ҷаҳони як нафаси муъмин

نماند در جهان یک نفس مؤمن

Чу дом фитна мешуд чанбар ӯ

چو دام فتنه می‌شد چنبر او

Ба шухӣ боз кард аз тани сар ӯ

به شوخی باز کرد از تن سر او

Агар зулфаш бурӣда шуд чаҳ ғам буд

اگر زلفش بریده شد چه غم بود

Кигар шаб кам шуд андари рӯзи афзуд

که گر شب کم شد اندر روز افزود

Наёбади зулф ӯ як лаҳзаи ором

نیابد زلف او یک لحظه آرام

Гуҳӣ субҳ оварад гоҳе кунад шом

گهی صبح آورد گاهی کند شام

з рӯй зулфи худ сад рӯз ва шаб кард

ز رویِ زلف خود صد روز و شب کرد

Басии бозичаҳои булъаҷаб кард

بسی بازیچه‌های بوالعجب کرد

Дил мо дорад аз зулфаши нишоне

دلِ ما دارد از زلفش نشانی

Ки худ сокин намегардад замонӣ

که خود ساکن نمی‌گردد زمانی

з чашмаш хост беморӣу мастӣ

ز چشمش خاست بیماری و مستی

зи лаълаши нестӣ бар шакл ҳастӣ

ز لعلش نیستی بر شکل هستی

зи чашм ӯ ҳамаи дилҳо ҷгрхўор

ز چشم او همه دلها جگرخوار

Лаби лаълаши шифои ҷони бемор

لب لعلش شفایِ جان بیمار

зи чашмаши хӯни мо дрҷўши доим

ز چشمش خونِ ما درجوش دایم

зи лаълаши ҷони мо мадҳуши доим

ز لعلش جان ما مدهوش دایم

Ба ғамзаи чашм ӯ дил ме рибоед

به غمزه چشم او دل می‌رباید

Ба бӯсаи лаъл ӯ ҷон ме фазояд

به بوسه لعل او جان می‌فزاید

Азуи як ғамзау ҷон додан аз мо

ازو یک غمزه و جان دادن از ما

Азуи як бӯсау астодн аз мо

ازو یک بوسه و استادن از ما

Магари рухсор ӯ сабъ алмсонӣ аст

مگر رخسار او سبع المثانی است

Ки ҳар ҳарфии азуи баҳр маъонӣ аст

که هر حرفی ازو بحر معانی است

Надонам хол ӯ акси дили мост

ندانم خال او عکس دلِ ماست

Ва ё дили акс рӯй хол зебост

و یا دل عکس روی خال زیباست

Агар ҳаст ин дили мо акси он хол

اگر هست این دلِ ما عکسِ آن خال

Чаро мебошад охири мухталифи ҳол

چرا می‌باشد آخر مختلف حال

Гуҳӣ чун чашм махмураш харобаст

گهی چون چشم مخمورش خرابست

Гуҳӣ чун зулф ӯ дар изтиробаст

گهی چون زلف او در اضطرابست

Гуҳии масҷид буд гоҳе кунишат аст

گهی مسجد بود گاهی کنشت است

Гуҳии дӯзах буд гоҳе биҳишт аст

گهی دوزخ بود گاهی بهشت است

Касе кӯ уфтад аз даргоҳи ҳақи давр

کسی کو افتد از درگاه حق دور

Ҳиҷоби зулмат ӯро беҳтар аз нур

حجاب ظلمت او را بهتر از نور

Ки одамро зи зулмати сад мадад шуд

که آدم را ز ظلمت صد مدد شد

зи нури Иблиси мардӯд абад шуд

ز نور ابلیس مردود ابد شد

Ҳамаи олам чу як хмхонаҳ ӯст

همه عالم چو یک خمخانهٔ اوست

Дил ҳар заррае паймона ӯст

دل هر ذره‌ای پیمانهٔ اوست

Яке аз буии дардаш ноқил омад

یکی از بویِ دردش ناقل آمد

Яке аз ранги софаш оқил омад

یکی از رنگ صافش عاقل آمد

Яке дигари фурӯи барда ба як бор

یکی دیگر فرو برده به یک بار

Хаму хмхонаҳу соқӣ ва мехор

خم و خمخانه و ساقی و میخوار

Кашида ҷумлау мондаи даҳани боз

کشیده جمله و مانده دهن باز

Зиҳии дарёдили ринди сарафроз

زهی دریادل رند سرافراز

Шудаи фориғи зи зуҳди хушку томот

شده فارغ ز زهد خشک و طامات

Гирифтаи домани пери харобот

گرفته دامن پیر خرابات

Харобот аз ҷаҳон бемисолӣ аст

خرابات از جهان بی مثالی است

Мақоми ошиқон лоуболӣ аст

مقام عاشقان لاابالی است

Гуруҳеи андрў бепо ва бе сар

گروهی اندرو بی پا و بی سر

Ҳама на муъмин ва на низ кофар

همه نه مؤمن و نه نیز کافر

Гуҳӣ аз рӯсиёҳии рӯ ба девор

گهی از روسیاهی رو به دیوار

Гуҳӣ аз сурхи рӯе бар сари дор

گهی از سرخ رویی بر سرِ دار

зи сар берун кашида далқи даҳ тӯй

ز سر بیرون کشیده دلق ده توی

Муҷаррад гашта аз ҳар ранг ва ҳар буи

مجرد گشته از هر رنگ و هر بوی

Гирифтаи домани риндони хумор

گرفته دامنِ رندانِ خمار

зи шайхӣ ва мурӣдӣ гашта безор

ز شیخی و مریدی گشته بیزار

Чаҳ шайхӣу мурӣдии ин чаҳ қайд аст

چه شیخی و مریدی این چه قید است

Чаҳ ҷои зуҳду тақвои ин чаҳ шед аст

چه جای زهد و تقوی این چه شید است

Агар рӯй ту бошад дар киу ма

اگر روی تو باشد در که و مه

Буту зуннору тарсоеи туро ба

بت و زنار و ترسایی ترا به

Чу ашёанд ҳастиро мазоҳир

چو اشیااند هستی را مظاهر

Аз он ҷумлаи яке бут бошад охир

از آن جمله یکی بت باشد آخر

Накӯ андеша кун эй марди оқил

نکو اندیشه کن ای مردِ عاقل

Ки бут аз рӯй маънӣ нест ботил

که بت از روی معنی نیست باطل

Вуҷӯди онҷо ки бошад маҳз хайраст

وجود آنجا که باشد محض خیرست

Агар шрист дар ваии он з ғайраст

اگر شریست در وی آن ز غیرست

Мусулмонгар бдонстӣ ки бут чист

مسلمان گر بدانستی که بت چیست

Яқин кардӣ ки дайн дар бут парастӣаст

یقین کردی که دین در بت پرستیست

Вагар мушрики зи дайни огоҳ будӣ

وگر مشرک ز دین آگاه بودی

Куҷо дар дайни худ гумроҳ будӣ

کجا در دینِ خود گمراه بودی

Надид ӯ аз бути алои халқи зоҳир

ندید او از بت اِلّا خلق ظاهر

Бад-ӣн иллат шуд андари шаръи кофар

بدین علت شد اندر شرع کافر

Ту ҳамгар зу набинӣ ҳақи пинҳон

تو هم گر زو نبینی حق پنهان

Ба шаръи андари нхўонндти мусулмон

به شرع اندر نخوانندت مسلمان

зи исломи маҷозии гашти безор

ز اسلام مجازی گشت بیزار

Киро куфр ҳақиқӣ шуд падедор

که را کفر حقیقی شد پدیدار

Дарун ҳар бутӣ ҷонӣаст пинҳон

درونِ هر بتی جانی است پنهان

Ба зери куфр ӣмонӣаст пинҳон

به زیر کفر ایمانی است پنهان

Ҳамеша куфр дар тасбеҳ ҳақ аст

همیشه کفر در تسبیح حق است

Вонмншиӣӣ гуфт ӣнҷо чаҳ диқ аст

وَاِنْمِنْشَیْئیٍ گفت اینجا چه دق است

Чаҳ мегӯям ки даври афтодам аз роҳ

چه می‌گویم که دور افتادم از راه

Қадари ҳам баъди мо ҷоӣтқли аллоҳ

قدر هم بَعْدَ مَا جَائَتْقُلِ اللّه

Бад-ӣни хӯбии рухи бутро ки орост

بدین خوبی رخ بت را که آراست

Ки гаштии бути параст ар ҳақ наме хост

که گشتی بت پرست ار حق نمی‌خواست

Ҳам ӯ кард ва ҳам ӯ гуфт ва ҳам ӯ буд

هم او کرد و هم او گفت و هم او بود

Накӯ кард ва накӯ гуфту накӯ буд

نکو کرد و نکو گفت و نکو بود

Яке байн ва яке дон ва яке хон

یکی بین و یکی دان و یکی خوان

Бад-ӣн хатм омад аслу фаръи қуръон

بدین ختم آمد اصل و فرعِ قرآن