Шаҳнаи мо дониш , онгаҳ ҳирс дар ҳамсоягӣ

شحنهٔ ما دانش، آنگه حرص در همسایگی

Рустами мо зиндаи вонгаҳи дев дар Мозандарон

رستم ما زنده وانگه دیو در مازندران

Ҳарчӣ наз қуръони тарозии барфашон аз остин

هرچه نز قرآن طرازی برفشان از آستین

Ҳарчӣ наз имон бисотӣ дарнавард аз остон

هرچه نز ایمان بساطی درنورد از آستان

Фарқ ҳо бошад миёни одамӣу одамӣ

فرق ها باشد میان آدمی و آدمی

Каз як оҳани наъли созанд аз яке дигрснон

کز یک آهن نعل سازند از یکی دیگرسنان

Асли ҳиндӯ дар сиёҳии як насаб дорад валек

اصل هندو در سیاهی یک نسب دارد ولیک

Ҳиндӯеро дузди хуонеи ҳиндӯеро посбон

هندویی را دزد خوانی هندویی را پاسبان

Чанд азин султону султон аз ту султони банда тар

چند ازین سلطان و سلطان از تو سلطان بنده‌تر

Банда ӯ шӯ ки он шуд соҳиби султони нишон

بندهٔ او شو که آن شد صاحبِ سلطان نشان

Парда бурдор аз замин бингар чаҳ бозӣ ме равад

پرده بردار از زمین بنگر چه بازی می‌رود

Бо азизони замонаи зери парда ҳар замон

با عزیزان زمانه زیر پرده هر زمان

То ба хирмани хори ёбӣ бар кулоҳи издҷрд

تا به خرمن خار یابی بر کلاه یزدجرد

То ба домани хоки бинӣ бар сари Нӯшервон

تا به دامن خاک بینی بر سرِ نوشیروان

Симро равнақ нахезад то ба дрноиди зи санг

سیم را رونق نخیزد تا به درناید ز سنگ

Лаълро қимат набошад то бурун ноед зи кон

لعل را قیمت نباشد تا برون ناید ز کان

Малики алмулуки фазлам ба фазилати маъонӣ

ملک الملوک فضلم به فضیلت معانی

зи ману замони гирифта ба мисоли осмонӣ

ز من و زمان گرفته به مثال آسمانی

Нафаси баланди савтами ҷараси баланди ситм

نفس بلند صوتم جرس بلند صیتم

Қалами ҷаҳони навардами илми ҷаҳони сетоне

قلمِ جهان نوردم علم جهان ستانی

Сари ҳамтеми расида ба кулоҳи киқбодӣ

سر همتم رسیده به کلاه کیقبادی

Бар ҳишматами гузашта з паранд Ҷузҷонӣ

برِ حشمتم گذشته ز پرند جوزجانی

Ҳаракоти ахтаронро манам асл ва ӯ туфайлӣ

حرکات اختران را منم اصل و او طفیلی

Табақоти осмонро манам об ӯ ӯоне

طبقات آسمان را منم آب او اوانی

Маам ва чу ма нагирам клФи сиёҳи рӯе

مه‌ام و چو مه نگیرم کلف سیاه رویی

Зарами вчў зар надорам брси сипеди зоӣ

زرم وچو زر ندارم برص سپید زایی

Маликоу подшоҳои равишӣ кароматам кун

ملکا و پادشاها روشی کرامتم کن

Ки бидон равиш бигардам зи бадӣу бадгумонӣ

که بدان روش بگردم ز بدی و بدگمانی

Дилу дайни шикаста онгаҳ ҳавасами зи номи ҷӯӣ

دل و دین شکسته آنگه هوسم ز نام جویی

Сару пои бараҳна онгаҳ суханами зи марзбонӣ

سر و پا برهنه آنگه سخنم ز مرزبانی

Адабам макун ки хӯрдам , халалами мубин ки хокам

ادبم مکن که خوردم، خللم مبین که خاکم

Бабр аз ниҳоди табъами ду дилӣ ва даҳ забонӣ

ببر از نهاد طبعم دو دلی و ده زبانی

Ҳарам ту омад ин дили зи ҳасади нгоҳдорш

حرم تو آمد این دل ز حسد نگاهدارش

Ки фиришта бо шаётин накунад ҳам ошёнӣ

که فرشته با شیاطین نکند هم آشیانی

зи гуноҳ ва узр бигузар бинавоз ва раҳматӣ кун

ز گناه و عذر بگذر بنواز و رحمتی کن

Ба хиҷолатӣ ки бинӣ ба заруратӣ ки доне

به خجالتی که بینی به ضرورتی که دانی

Ба туфайли тоъати ту тани хеш зинда дорам

به طفیل طاعتِ تو تن خویش زنده دارم

Чу набошад ин саодат на ман ва на зиндагонӣ

چو نباشد این سعادت نه من و نه زندگانی

Ҳаи мумкини алўҷўдии рақам ҳалок дорад

هه ممکن الوجودی رقمِ هلاک دارد

Ту ки воҷиби алўҷўдии абадулабади Бамоне

تو که واجب الوجودی ابدالابد بمانی

Агар аз Низомӣ омад гунаҳии афваши гардон

اگر از نظامی آمد گنهی عفوش گردان

Ки кас эминӣ надорад зи қазои осмонӣ

که کس ایمنی ندارد ز قضای آسمانی

Ҳазор бор ба ҷон омад ар чаҳ кори маро

هزار بار به جان آمد ار چه کار مرا

Нагашт ишқи ту алои яке ҳазор маро

نگشت عشق تو الا یکی هزار مرا

Хушо ҷонӣ казу ҷонӣ биёсуд

خوشا جانی کزو جانی بیاسود

На дарвешӣ ки султонӣ биёсуд

نه درویشی که سلطانی بیاسود

Ба умри худ парешоне набинад

به عمر خود پریشانی نبیند

Дилӣ каз вай парешоне биёсуд

دلی کز وی پریشانی بیاسود

Нафас агар пер шавад саҳл набошад зон рӯ

نفس اگر پیر شود سهل نباشد زان رو

Кождҳо гардад Марӣ ки қавӣ тар гардад

کاژدها گردد ماری که قوی‌تر گردد

Ту худоро шӯ агар ҷумла ҷаҳон гирад об

تو خدا را شو اگر جمله جهان گیرد آب

Ба худогар сари мӯеи қидмат тар гардад

به خدا گر سر مویی قدمت تر گردد

Ёварӣ кун ҳамаро то ҳамаи ёр ту шаванд

یاوری کن همه را تا همه یار تو شوند

Ту ҳамаи ёри кашӣ бо ту ки ёвар гардад

تو همه یار کشی با تو که یاور گردد

Он чунон зӣ ки агар низ дурӯғии гӯйӣ

آن چنان زی که اگر نیز دروغی گویی

Рости гӯйони ҷаҳонро зи ту бовар гардад

راست گویان جهان را ز تو باور گردد

Брмёўри срози он сон ки дурӯғ ингоранд

برمیاور سراز آن سان که دروغ انگارند

Ҳар куҷои ростӣ эй аз ту мшҳр гардад

هر کجا راستی‌ای از تو مشهر گردد

Гар ту хоҳӣ ки дилу дайн ба саломати бабрӣ

گر تو خواهی که دل و دین به سلامت ببری

Хоки пои ҳамаи шӯ то ки биёбӣ мақсӯд

خاک پای همه شو تا که بیابی مقصود

Шабӣ тирааст вараи мушкили ҷнибтро Аннани даракаш

شبی‌تیره است وره مشکل جنیبت را عنان درکش

Замонӣ рахт ҳастиро ба хилватгоҳи ҷони даракаш

زمانی رختِ هستی را به خلوتگاه‌جان‌درکش

Тариқаш беқадам май рӯ , ҷамолаш бебасар май байн

طریقش بی قدم می‌رو، جمالش بی بصر می‌بین

Ҳадисаш безабон май гӯ , шаробаш бе даҳони даракаш

حدیثش بی زبان می‌گو،شرابش بی‌دهان‌درکش

Низомии ин чаҳ асрораст каз хотир бурун додӣ

نظامی این چه اسرار است کز خاطر برون دادی

Касе рамзат намедонад забони даракаш , забони даракаш

کسی رمزت نمی‌داند زبان درکش،‌زبان‌درکش

Чўхоси алхос ӯ гаштии зи сӯрати пои берун на

چوخاص‌الخاص‌او گشتی ز صورت پای بیرون نه

Ҳазорон шарбати маънӣ ба як дами ройгони даракаш

هزاران شربتِ معنی به یک دم رایگان درکش

Ҳам боз шавад ин дар , ҳам рӯз шавад ин шаб

هم باز شود این در، هم روز شود این شب

Дилбар на чунин монад дилдор шавад рӯзӣ

دلبر نه چنین ماند دلدار شود روزی

Чун нест умеди умр аз шом ба чошт

چون نیست امیدِ عمر از شام به چاشت

Бории ҳамаи тухми некуӣ бояд кошт

باری همه تخم نیکویی باید کاشت

Чун оламро ба кас нахоҳанд гузошт

چون عالم را به کس نخواهند گذاشت

Бории дили дӯстони нигаҳ бояд дошт

باری دل دوستان نگه باید داشت

Онро ки ғамӣ буд ки натавонад гуфт

آن را که غمی بود که نتواند گفت

Ғам аз дили худ ба гуфт , натавонад рафт

غم از دل خود به گفت، نتواند رُفت

Ин турфаи гулии нигар ки моро бушковат

این طرفه گلی نگر که ما را بشکفت

На ранг тавон намӯд ва на буи наҳуфт

نه رنگ توان نمود و نه بوی نهفت

Гроаҳ кашам куҷост фарёди рисӣ

گرآه کشم کجاست فریاد رسی

Вар сабр кунам умр намондааст басӣ

ور صبر کنم عمر نمانده است بسی

Бар ёди ту май занам ба ҳар дами нафасӣ

بر یادِ تو می‌زنم به هر دم نفسی

Касро надиҳади худои савдоӣ касе

کس را ندهد خدای سودای کسی

эй ҳама ҳастӣ зи ту пайдо шуда

ای همه هستی ز تو پیدا شده

Хоки заъиф аз ту тавоно шуда

خاکِ ضعیف از تو توانا شده

Ҳастӣ ту сӯрату пайванд на

هستی تو صورت و پیوند نه

Ту ба касу кас ба ту монанди на

تو به کس و کس به تو مانند نه

Зирншини илмати коинот

زیرنشین عَلَمت کاینات

Мо ба ту қоим чу ту қоим ба зот

ما به تو قائم چو تو قائم به ذات

Ончӣ тағайюр напазирад туе

آنچه تغیر نپذیرد تویی

Онкӣ намурдааст внмирди туе

آنکه نمرده است ونمیرد تویی

Мо ҳамаи фонӣу бақо бас турост

ما همه فانی و بقا بس تراست

Малики таъолӣ ва тақаддус турост

ملک تعالی و تقدس تراست

Ҳар ки на гуё ба ту хомӯш ба

هر که نه گویا به تو خاموش به

Ҳар чаҳ на ёди ту фаромӯш ба

هر چه نه یاد تو فراموش به

Бебадаласт онкии ту овезяш

بی بدل است آنکه تو آویزیش

Бедятаст онкии ту хӯни резяш

بی دیت است آنکه تو خون ریزیش

эй ба азал бӯда ва нобӯда мо

ای به ازل بوده و نابوده ما

Вай ба абади зиндау фарсӯдаи мо

وی به ابد زنده و فرسوده ما

Аввалу охир ба вуҷӯду ҳаёт

اول و آخر به وجود و حیات

Ҳаст кун ва нест кун коинот

هست کن و نیست کن کاینات

Бо ҷабарутат ки ду олам кам аст

با جبروتت که دو عالم کم است

Аввали мо охири мо як дам аст

اول ما آخر ما یک دم است

Чораи мо соз ки бе ёварем

چارهٔ ما ساز که بی یاوریم

Гар ту бароне ба ки рӯи оварем

گر تو برانی به که رو آوریم

Ҳалқаи зани хонаи фуруши тўоим

حلقه زن خانه فروش توایم

Чун дар ту ҳалқа ба гӯши тўоим

چون درِ تو حلقه به گوش توایم

Қофила шуд вопасӣ мо бибин

قافله شد واپسیِ ما ببین

эй каси мо бе касе мо бибин

ای کس ما بی کسی ما ببین

Бар ки паноҳем туе бе назир

بر که پناهیم تویی بی نظیر

Дар ки гурезем туе дастгир

در که گریزیم تویی دستگیر

Ҷуз дар ту қибланахоҳем сохт

جز درِ تو قبله نخواهیم ساخت

Гар нанавозӣ ту , ки хоҳад навохт

گر ننوازی تو، که خواهد نواخت

Дасти чунин пеш ки дорад ки мо

دست چنین پیش که دارد که ما

Зории азин беш , ки дорад ки мо

زاری ازین بیش، که دارد که ما

Ин чаҳ забон , ин чаҳ забон доне аст

این چه زبان، این چه زبان دانی است

Гуфтау ногуфта пушаймонӣ аст

گفته و ناگفته پشیمانی است

Нақди ғарибӣу ҷаҳони шаҳри тест

نقد غریبی و جهان شهر تست

Нақди ҷаҳони як ба як аз бҳртст

نقد جهان یک به یک از بهرتست

Бо ҳама чун хоки замин паст бош

با همه چون خاک زمین پست باش

Вази ҳама чун боди тиҳӣ даст бош

وز همه چون باد تهی دست باش

Як дирамаст ончӣ бидон банда Эй

یک درم است آنچه بدان بنده‌ای

Як нафасаст ончӣ бидон зинда Эй

یک نفس است آنچه بدان زنده‌ای

Ҳарчӣ дарин парда на мехӣ аст

هرچه درین پرده نه میخی است

Бозии ин лаъибат зрнихӣ аст

بازی این لعبت زرنیخی است

Сояи хуршеди саворони талаб

سایهٔ خورشید سواران طلب

Ранҷи худу роҳати ёрони талаб

رنج خود و راحت یاران طلب

Ҳукм чу бар оқибат андешӣ аст

حکم چو بر عاقبت اندیشی است

Муҳташамии банда дарвешӣ аст

محتشمی بندهٔ درویشی است

Ҳиҷла ҳамонаст ки узроаши баст

حجله همان است که عذراش بست

Базм ҳамонаст ки Вомиқ нишаст

بزم همان است که وامق نشست

Ҳиҷлау базм инак танҳо шуда

حجله و بزم اینک تنها شده

Вомиқаши афтодау узро шуда

وامقش افتاده و عذرا شده

Суҳбати гетӣ ки таманно кунад

صحبت گیتی که تمنا کند

Бо ки вафо карда ки бо мо кунад

با که وفا کرده که با ما کند

Ҳар варақии чеҳраи озодаи ист

هر ورقی چهرهٔ آزاده‌ایست

Ҳар қадамии фарқи малики зодаи ист

هر قدمی فرق ملک زاده‌ایست

Гуфта гуруҳе ки ба саҳро даранд

گفته گروهی که به صحرا درند

Кӣ хунаки онон ки ба дарё даранд

کی خنک آنان که به دریا درند

Вонкаҳ ба дарё дар сахтӣ каш аст

وانکه به دریا در سختی کش است

Наъл дар оташ ки биёбон хуш аст

نعل در آتش که بیابان خوش است

Бештар аз мартабаи оқилӣ

بیشتر از مرتبهٔ عاقلی

Ғофилӣ эй буду хуши он ғофилӣ

غافلی‌ای بود و خوش آن غافلی

Чун назари ақл ба ғоят расед

چون نظر عقل به غایت رسید

Давлати шодӣ ба ниҳоят расед

دولت شادی به نهایت رسید

Ғофили манишин варақӣ май харош

غافل منشین ورقی می‌خراش

Гар нанависӣ қаламӣ май тарош

گر ننویسی قلمی می‌تراش

Бо нафас ҳар ки дар омехтам

با نفس هر که در آمیختم

Маслиҳати он буд ки бигурехтам

مصلحت آن بود که بگریختم

Ҳаст дар ин доираи лоҷувард

هست در این دایرهٔ لاجورد

Мартабаи мард ба миқдори мард

مرتبهٔ مرد به مقدارِ مرد

Лаъибати бозии пас ин парда ҳаст

لعبت بازی پسِ این پرده هست

Варна бар ӯ ин ҳамаи лаъибат ки баст

ورنه بر او این همه لعبت که بست

Дидау дили муҳаррами ин пардаи соз

دیده و دل محرمِ این پرده ساز

То чаҳ бурун ояд аз ин пардаи боз

تا چه برون آید از این پرده باز

Хатми сифедӣу сиёҳии туе

ختم سفیدی و سیاهی تویی

Муҳаррами асрори илоҳии туе

محرمِ اسرارِ الهی تویی

Роҳи ду олам ки ду манзил шуда аст

راه دو عالم که دو منزل شده است

Ним раҳи як нафаси дил шуда аст

نیم ره یک نفس دل شده است

Тан чаҳ буд резиши муштӣ гул аст

تن چه بود ریزشِ مشتی گل است

Ҳам дил ва ҳам дил ки сухан дар дил аст

هم دل و هم دل که سخن در دل است

Банда дил бош ки султони шӯй

بندهٔ دل باش که سلطان شوی

Хоҷаи ақлу малики ҷони шӯй

خواجهٔ عقل و ملک جان شوی

Сарви шӯ аз банди худ озод бош

سرو شو از بند خود آزاد باش

Шамъи шӯ аз хӯрдан худ шод бош

شمع شو از خوردن خود شاد باش

Брдр ӯ шӯ ки азинон ба ӯст

بردرِ او شو که ازینان به اوست

Рӯзии азуи хоҳ ки рӯзӣ даҳ ӯст

روزی ازو خواه که روزی ده اوست

Ҳарчӣ хилоф омад одат буд

هرچه خلاف آمدِ عادت بود

Қофилаи солори саодат буд

قافله سالارِ سعادت بود

Гар ба хӯриш беш касе зистӣ

گر به خورش بیش کسی زیستی

Ҳар ки басӣ хӯрд басии зистӣ

هر که بسی خورد بسی زیستی

Хоки ту омехтаи ранҷ ҳост

خاکِ تو آمیختهٔ رنج‌هاست

Дар дили ин хоки басии ганҷ ҳост

در دلِ این خاک بسی گنج‌هاست

Зомднти ранг чаро чун май аст

زآمدنت رنگ چرا چون می‌است

Комдниро шуданӣ дар пай аст

کامدنی را شدنی در پی است

Роҳи адамро написандида Эй

راه عدم را نپسندیده‌ای

Зонка ба чашми дгарони дида Эй

زانکه به چشم دگران دیده‌ای

Ҷумлаи дунёи зи куҳан то ба нав

جملهٔ دنیا ز کهن تا به نو

Чун гузарон аст наярзад ду ҷӯ

چون گذران است نیرزد دو جو

Пои дарин баҳр ниҳодан ки чаҳ

پای درین بحر نهادن که چه

Бори дарин мавҷи кушодан ки чаҳ

بار درین موج گشادن که چه

Ончии дарин моида харгаҳӣ аст

آنچه درین مائدهٔ خرگهی است

Косаи олӯдау хӯн тиҳӣ аст

کاسهٔ آلوده و خون تهی است

Ҳар ки дарав дид даҳонаш бадухт

هر که درو دید دهانش بدوخت

Ҳар ки аз ӯ гуфт забонаш бсухт

هر که از او گفت زبانش بسوخت

Ҳеҷ на дар маҳмилу чандини ҷарас

هیچ نه در محمل و چندین جرس

Ҳеҷ на дар суфрау чандини магас

هیچ نه در سفره و چندین مگس

Даври фалаки ҳамчуи ту баси ёри гашт

دور فلک همچو تو بس یار گشت

Дасти қавитар зи ту бисёр гашт

دست قوی تر ز تو بسیار گشت

Хоҳи бунаи моя ва хоҳӣ бибоз

خواه بنه مایه و خواهی بباز

Кончаҳ диҳанд аз ту ситонанд боз

کانچه دهند از تو ستانند باز

Ҳар нафаси ин пардаи чобуки рақиб

هر نفس این پردهٔ چابک رقیب

Бозе аз пардаи براردи ғариб

بازیی از پرده برآرد غریب

Нтъи пар аз захмау раққос на

نطع پر از زخمه و رقاص نه

Баҳри пар аз гавҳару ғаввос на

بحر پر از گوهر و غواص نه

Ҳар дами азин боғ барӣ ме расад

هر دم ازین باغ بری می‌رسد

Тозатар аз тоза тарӣ ме расад

تازه‌تر از تازه‌تری می‌رسد

Риштаи дилҳо ки дар ин гавҳар аст

رشتهٔ دل‌ها که در این گوهر است

Мурсала аз мурсала зеботар аст

مرسله از مرسله زیباتر است

Роҳравон каз пас якдигаранд

راهروان کز پسِ یکدیگرند

Тайифа аз тайифаи волотрнд

طایفه از طایفه والاترند

Ақли шарафи ҷуз ба маъонии надод

عقل شرف جز به معانی نداد

Қадар ба перӣу ҷавонии надод

قدر به پیری و جوانی نداد

Гарчи ҷавонии ҳама фарзонагӣ аст

گرچه جوانی همه فرزانگی است

Ҳам на яке шуъбаи з девонагӣаст ?

هم نه یکی شعبه ز دیوانگی است؟

намекашадат деви ту афканда Эй

می‌کشدت دیو تو افکنده‌ای

Даст бизан мурда нае зинда Эй

دست بزن مرده نه‌ای زنده‌ای

Шери шӯ аз грбҳмтбх матарс

شیر شو از گربهٔمطبخ مترس

Талқи шӯ аз оташ дӯзах матарс

طلق شو از آتش دوزخ مترس

Бода ту хӯрдӣ гунаҳ даҳр чист

باده تو خوردی گنه دهر چیست

Ҷавр ту кардӣ гунаҳ даҳр чист

جور تو کردی گنه دهر چیست

Гар дар давлати зании афтодаи шӯ

گر درِ دولت زنی افتاده شو

Вази гиреҳи кори ҷаҳони содаи шӯ

وز گرهٔ کار جهان ساده شو

Маърифатӣ дар гул одам намонад

معرفتی در گل آدم نماند

Аҳли дилӣ дар ҳама олам намонад

اهل دلی در همه عالم نماند

Душмани доно ки ғами ҷон буд

دشمنِ دانا که غم جان بود

Беҳтар аз он дӯст ки нодон буд

بهتر از آن دوست که نادان بود

Кӣса баронанд дар ин раҳгузар

کیسه برانند در این رهگذر

Ҳаркии тиҳии кӣсатар осӯда тар

هرکه تهی کیسه‌تر آسوده‌تر

Ғортёнӣ ки раҳ дил зананд

غارتیانی که رهِ دل زنند

Роҳ ба наздикӣ манзил зананд

راه به نزدیکی منزل زنند

То ба ҷаҳон дар нафасӣ май занӣ

تا به جهان در نفسی می‌زنی

Ба ки дар ишқ касе май занӣ

به که درِ عشق کسی می‌زنی

Ҷаҳд бидон кун ки худоро шӯй

جهد بدان کن که خدا را شوی

Худ напарастӣу ҳаворо шӯй

خود نپرستی و هوا را شوی

Хоки дилии шӯ ки вафое дараваст

خاک دلی شو که وفایی دروست

Вази гули инсоф сафойӣ дараваст

وز گِلِ انصاف صفایی دروست

Хабари дорӣ ки сайёҳони афлок

خبر داری که سیاحان افلاک

Чаро гирданд гирди хиттаи хок

چرا گردند گردِ خطّهٔ خاک

Дарин мҳробгаҳ маъбудашон кист

درین محرابگه معبودشان کیست

Вазин омад шудан мақсӯдашон кист

وزین آمد شدن مقصودشان کیست

Чаҳ мехоҳанд аз ин маҳмил кашӣдан

چه می‌خواهند از این محمل کشیدن

Чаҳ май ҷӯянди азин манзил баридан

چه می‌جویند ازین منزل بریدن

Чаро ин собитаст он мунқалиби ном

چرا این ثابت است آن منقلب نام

Ки гуфт инро биҷунб онро бёром

که گفت این را بجنب آن را بیارام

Маро ҳайрат бидон оварад сад бор

مرا حیرت بدان آورد صد بار

Ки бандами андарин бтхонаҳи зуннор

که بندم اندرین بتخانه زنار

Вале чун кард ҳайрати тизгомӣ

ولی چون کرد حیرت تیزگامی

Анояти бонги барзад кӣ Низомӣ

عنایت بانگ برزد کی نظامی

Машав фитнаи бад-ӣни бутҳо ки ҳастанд

مشو فتنه بدین بت‌ها که هستند

Ки ин бутҳо на худро ме парастанд

که این بت‌ها نه خود را می‌پرستند

Ҳама ҳастанд саргардон чаҳ паргор

همه هستند سرگردان چه پرگار

Падеди орандаи худро талабкор

پدید آرندهٔ خود را طلبکار

Чу иброҳӣм бо бтхонаҳ май соз

چو ابراهیم با بتخانه می‌ساز

Вале бтхонаҳро аз бут бипардоз

ولی بتخانه را از بت بپرداز

Назар бар бут наҳй сӯрати парастӣ

نظر بر بت نهی صورت پرستی

Қадам бар бут наҳй рафтӣу рстӣ

قدم بر بت نهی رفتی و رستی

Намӯдорӣ ки аз ма то ба моҳӣ аст

نموداری که از مه تا به ماهی است

Тилисмӣ бар сари ганҷ илоҳӣ аст

طلسمی بر سر گنج الهی است

Тилисми бастаро бо ранҷи ёбӣ

طلسم بسته را با رنج یابی

Чу бишикастӣ ба зераши ганҷи ёбӣ

چو بشکستی به زیرش گنج یابی

Маро бар сайри гардун раҳбарӣ нест

مرا بر سیرِ گردون رهبری نیست

Чаро кон сайр донам срсрӣ нест

چرا کان سیرِ دانم سرسری نیست

Агар донистанӣ будӣ худ ин роз

اگر دانستنی بودی خود این راز

Яке зини нақшҳо дар додӣ овоз

یکی زین نقش‌ها در دادی آواز

Азин гардандаи гунбадҳои пурнур

ازین گردنده گنبدهایِ پرنور

Биҷузи гардиш чаҳ шояд дид аз давр

بجز گردش چه شاید دید از دور

Вале дар ақл ҳар донанда Эй ҳаст

ولی در عقل هر داننده‌ای هست

Ки бо гарданда , гардонанда Эй ҳаст

که با گردنده، گرداننده‌ای هست

эй нозири нақши офариниш

ای ناظر نقش آفرینش

Бурдор халали зи роҳи бениш

بردار خلل ز راهِ بینش

Кин ҳафт ҳисор баркашида

کاین هفت حصارِ برکشیده

Бар ҳазл набошад офарӣда

بر هزل نباشد آفریده

Ҳар зарра ки ҳаст агар ғубор аст

هر ذره که هست اگر غبار است

Дар пардаи мамлакат ба кор аст

در پردهٔ مملکت به کار است

Дар роҳи ту ҳар ки бо вуҷӯд аст

در راه تو هر که با وجود است

Машғӯли парастиш ва суҷуд аст

مشغول پرستش و سجود است

Кори ман ва ту бад-ӣни дарозӣ

کارِ من و تو بدین درازی

Кӯтоҳ кунам ки нест бозӣ

کوتاه کنم که نیست بازی

Ба дар нигарем ва роз ҷӯйем

به در نگریم و راز جوییم

Сари риштаи кор боз ҷӯйем

سر رشتهٔ کار باز جوییم

Он оина дар ҷаҳон ки дида аст

آن آینه در جهان که دیده است

Коўл на ба сайқалӣ расида аст

کاول نه به صیقلی رسیده است

Ҳар нақш бадеъ коедат пеш

هر نقش بدیع کایدت پیش

Ҷузи мубдиъ ӯ азу миндиш

جز مبدع او ازو میندیش

Зин ҳафт паранд парниёни ранг

زین هفت پرند پرنیان رنگ

Гар пой бурун наҳй хурии санг

گر پای برون نهی خوری سنگ

Сари риштаи рози офариниш

سر رشتهٔ راز آفرینش

Дидан натавон ба чашми бениш

دیدن نتوان به چشم بینش

Ин риштаи қазо на он чунон бофт

این رشته قضا نه آن چنان بافت

Кӯро сари риштае тавон ёфт

کو را سر رشته‌ای توان یافت

Дар пардаи рози осмонӣ

در پردهٔ راز آسمانی

Сиррӣаст зи чашми мо наоне

سریست ز چشم ما نهانی

Андеша чу сар ба хати расонад

اندیشه چو سر به خط رساند

Ҷузи бози пас омадан надонад

جز باز پس آمدن نداند

эй ҷаҳони дида буд хеш аз ту

ای جهان دیده بود خویش از تو

Ҳеҷ будӣ набӯдаи пеш аз ту

هیچ بودی نبوده پیش از تو

Дар бдоит , бдоити ҳамаи чиз

در بدایت، بدایت همه چیز

Дар ниҳояти ниҳояти ҳама низ

در نهایت نهایت همه نیز

Созманд аз ту гашта кори ҳама

سازمند از تو گشته کارِ همه

эй ҳамау офаридагори ҳама

ای همه و آفریدگار همه

Ҳарчӣ ҳаст аз дақиқаҳои улӯм

هرچه هست از دقیقه‌های علوم

Бо якояки наҳуфтаҳои нуҷум

با یکایک نهفته‌های نجوم

Хондаму сар ҳар варақи ҷустам

خواندم و سر هر ورق جستم

Чун туро ёфтам варақи шастам

چون ترا یافتم ورق شستم

Ҳамаро рӯй дар хдодидм

همه را روی در خدادیدم

Ваии худои ҳама туро дидам

وی خدایِ همه ترا دیدم

Чун зи аҳди ҷавонӣ аз дар ту

چون ز عهدِ جوانی از درِ تو

Ба дар кас нарафтам аз бар ту

به درِ کس نرفتم از برِ تو

Ҳамаро бар дирам фиристодӣ

همه را بر درم فرستادی

Ман наме хостам ту ме додӣ

من نمی‌خواستم تو می‌دادی

Чаҳ сухан кин сухан хатост ҳама

چه سخن کاین سخن خطاست همه

Ту марое ҷаҳон марост ҳама

تو مرایی جهان مراست همه

Ғарази он ба ки аз ту ме ҷӯям

غرض آن به که از تو می‌جویم

Сухани он ба ки бо ту ме гӯям

سخن آن به که با تو می‌گویم

Бозгуем ба халқ хор шавам

بازگویم به خلق خوار شوم

Бо ту гӯям бузургвор шавам

با تو گویم بزرگوار شوم

Ҳаркии худро чунонкӣ буд шинохт

هرکه خود را چنانکه بود شناخت

То абади сар ба зиндагӣ афрохт

تا ابد سر به زندگی افراخت

Фонӣ он шуд ки нақш хеш нахонд

فانی آن شد که نقش خویش نخواند

Ҳар ки ин нақш хонд , боқӣ монад

هر که این نقش خواند، باقی ماند

Ҳаст хўшнўд ҳар кас аз дили хеш

هست خوشنود هر کس از دل خویش

Накунад каси иморати гули хеш

نکند کس عمارتِ گلِ خویش

Ҳар касе дар баҳонаи тез ҳаш аст

هر کسی در بهانه تیز هش است

Кас нагӯяд ки дуғи ман турш аст

کس نگوید که دوغ من ترش است

Он чунон зӣ ки гар расад хорӣ

آن چنان زی که گر رسد خواری

Нахурӣ таъни душманони борӣ

نخوری طعن دشمنان باری

Ин нагӯяд саромади оФотш

این نگوید سرآمد آفاتش

Ваон нахандад ки ҳони мкоФотш

وان نخندد که هان مکافاتش

Онкии рФқи тўош ба ёд буд

آنکه رفق تواش به یاد بود

Ба аз он каз ғами ту шод буд

به از آن کز غم تو شاد بود

Одамӣ наз паии алаф хорӣ аст

آدمی نز پی علف خواری است

Аз паии зиракӣ ва ҳушёрӣ аст

از پی زیرکی و هشیاری است

Саг бидон одамӣ шараф дорад

سگ بدان آدمی شرف دارد

Ки чу хари дида бар алаф дорад

که چو خر دیده بر علف دارد

Ҳар ки бдхў буд гуҳ зодан

هر که بدخو بود گهِ زادن

Ҳам бидон ху буд ба ҷон додан

هم بدان خو بود به جان دادن

Ншндӣ ки он ҳаким чаҳ гуфт

نشندی که آن حکیم چه گفت

Хоб хуш дид ҳар ки ӯ хуш хуфт

خوابِ خوش دید هر که او خوش خفت

Чун гули он ба ки хуии хуши дорӣ

چون گل آن به که خوی خوش داری

Тодри офоқи буии хуши дорӣ

تادر آفاق بویِ خوش داری

Аблаҳии байн ки аз паии сангӣ

ابلهی بین که از پیِ سنگی

Дӯст бо дӯст мекунад ҷангӣ

دوست با دوست می‌کند جنگی

Ту ба зари чашми равшанӣ ва бад аст

تو به زر چشم روشنی و بد است

Чашм равшан кун ҷаҳон хирад аст

چشم روشن کن جهان خرد است

Ончӣ зу бигузарӣ ва бигзорӣ

آنچه زو بگذری و بگذاری

Чанд бандӣ ва чанд бурдорӣ

چند بندی و چند برداری

Нест чун кор бар мурод касе

نیست چون کار بر مراد کسی

БеМуродӣ ба аз муроди басӣ

بی مرادی به از مراد بسی

Гар мурӣдии чунонкии ронндт

گر مریدی چنانکه رانندت

Ба раҳеи рӯ ки пери хўонндт

به رهی رو که پیر خوانندت

Аз мурӣдон бемурод мабош

از مریدانِ بی مراد مباش

Дар таваккул бдоътқод мабош

در توکل بداعتقاد مباش

Як раҳ аз дидаҳо Фромш кун

یک ره از دیده‌ها فرامش کن

Муҳаррами рози гирд ва хомаш кун

محرم راز گرد و خامش کن

То бадоне ки ҳарчӣ май доне

تا بدانی که هرچه می‌دانی

Ғалатӣ ё ғалати ҳамеи хуоне

غلطی یا غلط همی خوانی

Бингар аввал ки омадӣ занахаст

بنگر اول که آمدی زنخست

Ончии дорӣ чаҳ доштӣ ба дуруст

آنچه داری چه داشتی به درست

Он барӣ зон ду машки новирдӣ

آن بری زان دو مشک ناوردی

Коўлини рӯз бо худ оварадӣ

کاولین روز با خود آوردی

Кӯш то воми ҷумлаи бози диҳӣ

کوش تا وامِ جمله باز دهی

То ту Монӣ ва як сутури тиҳӣ

تا تو مانی و یک ستور تهی

Роҳравро басӣҷи раҳ шарт аст

راهرو را بسیجِ ره شرط است

Ноқа рондани зи бими гуҳ шарт аст

ناقه راندن ز بیم گه شرط است

Суҳбатии ҷӯй каз накӯномӣ

صحبتی جوی کز نکونامی

Дар ту оради накӯи саранҷомӣ

در تو آرد نکو سرانجامی

Ҳамнишинӣ ки нофаи хуй буд

همنشینی که نافه خوی بود

Хубтар зонка ёФаҳи гӯй буд

خوب تر زانکه یافه گوی بود

Рақси мураккаби мубин ки рҳўорост

رقص مرکب مبین که رهواراست

Роҳи байн то чигуна душвор аст

راه بین تا چگونه دشوار است

Оҳанат гарчи оҳанӣаст нафис

آهنت گرچه آهنیست نفیس

Роҳ , сангасту санги миғнотис

راه، سنگ است و سنگ مغناطیس

Он қадари бор бар сутури овез

آن قدر بار بر ستور آویز

Ки намонад барин гриўаҳи тез

که نماند برین گریوهٔ تیز

Чун расад танагӣ эй зи дўрдўрнг

چون رسد تنگی ای ز دورِدورنگ

Роҳ бар дили фарохи дор на танг

راه بر دل فراخ دار نه تنگ

Баси гиреҳи кӯи калид пинҳонӣ аст

بس گره کو کلید پنهانی است

Баси дуруштӣ ки дар вай осонӣ аст

بس درشتی که در وی آسانی است

Ҳаркии з омухтан надорад нанг

هرکه ز آموختن ندارد ننگ

Дар براردи зи обу лаъл аз санг

دُرّ برآرد ز آب و لعل از سنگ

Вонкаҳ дониш набошадаш рӯзӣ

وانکه دانش نباشدش روزی

Нанг дорад зи дониши омӯзӣ

ننگ دارد ز دانش آموزی

Саг ба дониш чу рости ришта буд

سگ به دانش چو راست رشته بود

Одамӣ шояд ар фиришта буд

آدمی شاید ار فرشته بود

Оби ҳайвон на об ҳайвон аст

آب حیوان نه آب حیوان است

Ҷон бо ақлу ақл бо ҷон аст

جان با عقل و عقل با جان است

Раҳ ба ҷони даҳ ки колбуд кунад аст

ره به جان ده که کالبد کند است

Бор кам кун ки борагӣ тунд аст

بار کم کن که بارگی تند است

Мурдаеро ки ҳол бад бошад

مرده‌ای را که حال بد باشد

Майли ҷони сӯй колбуд бошад

میلِ جان سویِ کالبد باشد

Вонкаҳ донад ки асл ҷонаш чист

وانکه داند که اصلِ جانش چیست

Ҷон ӯ беҷасад тавонад зист

جان او بی جسد تواند زیست

Хонаро хор кун хӯришро хирад

خانه را خوار کن خورش را خُرد

Аз ҷаҳон , ҷони чунин туоне барад

از جهان، جان چنین توانی برد

Дар ду чизаст растгории мард

در دو چیز است رستگاریِ مرد

Онкӣ бисёр дод ва андак хӯрд

آنکه بسیار داد و اندک خورد

Ҳукм ҳар неку бад ки дар даҳр аст

حکم هر نیک و بد که در دهر است

Заҳр дар нӯшу нӯш дар заҳр аст

زهر در نوش و نوش در زهر است

Кист кӯ бар замини фарозади тахт

کیست کو بر زمین فرازد تخت

Кохрши ҳам замин нагирад сахт

کآخرش هم زمین نگیرد سخت

Ду дар дорад ин боғи ороста

دو در دارد این باغِ آراسته

Дару банди азин ҳар ду бархеста

در و بند ازین هر دو برخاسته

Дро аз дар боғ ва бингар тамом

درآ از در باغ و بنگر تمام

зи дигар дар боғи беруни хиром

ز دیگر در باغ بیرون خرام

Агар зиракӣ бо гулии хуи мгир

اگر زیرکی با گلی خو مگیر

Ки бошад ба ҷои монданаши ногузир

که باشد به جا ماندنش ناگزیر

Наем омада аз паии дилхушӣ

نه‌ایم آمده از پیِ دلخوشی

Магӯ каз паии ранҷу сахтии кашӣ

مگو کز پی رنج و سختی کشی

Харонро касе дар арӯсӣ нахонд

خران را کسی در عروسی نخواند

Магари вақти он коб ва ҳизум намонад

مگر وقت آن کاب و هیزم نماند

Дарин дам ки дорӣ ба шодии басӣҷ

درین دم که داری به شادی بسیج

Ки ояндау рафта ҳеҷаст ҳеҷ

که آینده و رفته هیچ است هیچ

Чунинаст расми ин гузаргоҳ ро

چنین است رسم این گذرگاه را

Ки дорад ба омад шуд ин роҳ ро

که دارد به آمد شد این راه را

Яке родрорд ба ҳангомаи тез

یکی رادرآرد به هنگامه تیز

Якеро з ҳангома гуяд ки хез

یکی را ز هنگامه گوید که خیز

Агар шоҳ маликаст вагар малики шоҳ

اگر شاه ملک است و گر ملک شاه

Ҳамаи роҳ ранҷаст ва бо ранҷи роҳ

همه راه رنج است و با رنج راه

Чу андӯҳӣ омад машав носипос

چو اندوهی آمد مشو ناسپاس

зи муҳкамтар андӯҳии андари ҳарос

ز محکم‌تر اندوهی اندر هراس

з кам хўоргӣ кам шавад ранҷи мард

ز کم خوارگی کم شود رنج مرد

На бисёр монад онкӣ бисёр хӯрд

نه بسیار ماند آنکه بسیار خورد