Амири ямини аддӣни хусрави бен амири Маҳмӯд аз машоҳӣри умаро ва шуъаро бӯда . Падараш аз туркистон ва аз тайифаи лочин ва солҳо дар деҳлӣ ба мансаби аморат бар ҳамгинон мбоҳӣ бӯда . Аз султони Муҳамади тғлқи шоҳи алтофи дида . Оқибат дар ғазваи куфра шаҳид гардиду халафи алсдқ ӯ хусрав ба мартабаи аморати сарбаланд ва аз мароҳими султонии баҳра манд омад . Банно бар зиёи фитрату сафои тўити ҳиммати баландаш ба аморати зоҳир қаноат нанамуд . Толиби хусравии маънавӣу Иморот хусравӣ гардид , неъмати фақириро бар амӣрӣу давлати ухравиро бар хусравӣ роҷҳ дид . Лоҷарами даст ба домани шайхи кироми шайхи низом ки сари ҳалқаи авлиёии замону сардафтари асФёии он даврон буд зад ва аз ворастаагон шуд . Чунонкии шайх низом мегуфтӣ умедаст ки маро ба сӯзи синаи ин тарк бахшанд . Панҷсад ҳазор байт шеър доранд . Бо шайхи саъдӣ суҳбат дошта . Ҳафтод ва чаҳор сол умр карда . Дар санаи 725 дар мақбараи шкргнҷ мадфӯн шуд :

امیر یمین الدین خسرو بن امیر محمود از مشاهیر امرا و شعرا بوده. پدرش از ترکستان و از طایفهٔ لاچین و سالها در دهلی به منصب امارت بر همگنان مباهی بوده. از سلطان محمد تغلق شاه الطاف دیده. عاقبت در غزوهٔ کفره شهید گردید و خلف الصدق او خسرو به مرتبهٔ امارت سربلند و از مراحم سلطانی بهره‌مند آمد. بنا بر ضیاء فطرت و صفای طویت همت بلندش به امارت ظاهر قناعت ننمود. طالب خسروی معنوی و امارات خسروی گردید، نعمت فقیری را بر امیری و دولت اُخروی را بر خسروی راجح دید. لاجرم دست به دامن شیخ کرام شیخ نظام که سر حلقهٔ اولیای زمان و سردفتر اصفیای آن دوران بود زد و از وارستگان شد. چنانکه شیخ نظام می‌گفتی امید است که مرا به سوز سینهٔ این ترک بخشند. پانصد هزار بیت شعر دارند. با شیخ سعدی صحبت داشته. هفتاد و چهار سال عمر کرده. در سنهٔ ۷۲۵ در مقبرهٔ شکرگنج مدفون شد:

мнғзлётаҳ

مِنْغزلیاته

эй ишқи кори ту ба чу ман нокасе фитод

ای عشق کار تو به چو من ناکسی فتاد

Гуё касе намонад ҷаҳони хароб ро

گویا کسی نماند جهان خراب را

٭٭٭

٭٭٭

Панди касам ба дил нанишинад ки дили зи ишқ

پند کسم به دل ننشیند که دل ز عشق

Пар шуд чунонкӣ ҷой намондааст панд ро

پر شد چنانکه جای نمانده است پند را

٭٭٭

٭٭٭

Бар дараш мардум ва он хок бар аъзоӣ манаст

بر درش مردم و آن خاک بر اعضای منست

Ҳам ба хоки сари он кӯ ки мшўииди маро

هم به خاک سر آن کو که مشویید مرا

٭٭٭

٭٭٭

Ту эй санам ки маро дар дилӣ чаҳ судам аз он

تو ای صنم که مرا در دلی چه سودم از آن

Ки дар миёни ману дили ҳазор фарсанг аст

که در میان من و دل هزار فرسنگ است

٭٭٭

٭٭٭

Як қадам бар ҷони худ на як қадами брҳри ду кун

یک قدم بر جان خود نه یک قدم برهر دو کون

Зини накӯтар раҳравони ишқро рафтор нест

زین نکوتر رهروان عشق را رفتار نیست

٭٭٭

٭٭٭

Хушам ба давлати хорӣу малики танҳоӣ

خوشم به دولت خواری و ملک تنهایی

Ки илтифот касеро ба рӯзгорам нест

که التفات کسی را به روزگارم نیست

٭٭٭

٭٭٭

Ба худо ки сина ман бишкофу дил бурун кун

به خدا که سینهٔ من بشکاف و دل برون کن

Ки даруни хонаи ту дгарӣ чаҳ кор дорад

که درون خانهٔ تو دگری چه کار دارد

٭٭٭

٭٭٭

Ман нотавони зи ёд касе гаштам эй табиб

من ناتوان ز یاد کسی گشتم ای طبیب

Он доруем бидиҳ ки фаромӯшӣ оварад

آن دارویم بده که فراموشی آورد

٭٭٭

٭٭٭

Ба кӯии ошиқӣ аз офият нишон ндиҳанд

به کوی عاشقی از عافیت نشان ندهند

Ҳар он касе ки ба аввалин диҳанд , он ндиҳанд

هر آن کسی که به اولین دهند، آن ندهند

٭٭٭

٭٭٭

Кунамгар аз ту фаромӯши хок бар сари ман

کنم گر از تو فراموش خاک بر سر من

Ба зери хок ки хиштам ба зер сар бошад

به زیر خاک که خشتم به زیر سر باشد

٭٭٭

٭٭٭

Хусравасту шаби афсонаи ёр ва ҳар ёр

خسرو است و شب افسانهٔ یار و هر یار

Қадре гиряд ва ҳам бар сар афсона равад

قدری گرید و هم بر سر افسانه رود

٭٭٭

٭٭٭

Гуфтӣ ки ёри дигар ҷо карда дар дили ту

گفتی که یار دیگر جا کرده در دل تو

Ту ҷой майгузорӣ аз баҳри ёри дигар

تو جای می‌گذاری از بهر یار دیگر

٭٭٭

٭٭٭

Ҳар ду олами қимат худ карда Эй

هر دو عالم قیمت خود کرده‌ای

Нарх боло кун ки арзонӣ ҳануз

نرخ بالا کن که ارزانی هنوز

٭٭٭

٭٭٭

Ҳасад май барадӣ эй душман ба ақлу дониши хусрав

حسد می‌بردی ای دشمن به عقل و دانش خسرو

Биё то бар муроди хотири худ бинӣ акнӯнаш

بیا تا بر مراد خاطر خود بینی اکنونش

٭٭٭

٭٭٭

Бисёр бакӯшам ки бапушам ғами худ лек

بسیار بکوشم که بپوشم غم خود لیک

Оташ чу бигирад натавон дошт наонаш

آتش چو بگیرد نتوان داشت نهانش

٭٭٭

٭٭٭

Ҳар ки бар ҷон ошиқон хандад

هر که بر جان عاشقان خندد

Гиря эй воҷибаст бар ҳолаш

گریه‌ای واجب است بر حالش

٭٭٭

٭٭٭

Ба доман менаҳафтум гиряи ногуҳ маст бигузаштӣ

به دامن می‌نهفتم گریه ناگه مست بگذشتی

Шудам расвои ман трдомн ва сад чоки домани ҳам

شدم رسوا من تردامن و صد چاک دامن هم

Маломат бар дили сад пора ошиқ бидон монад

ملامت بر دل صد پارهٔ عاشق بدان ماند

Ки бошад захми шамшеру бдўзндш ба сӯзани ҳам

که باشد زخم شمشیر و بدوزندش به سوزن هم

٭٭٭

٭٭٭

Гуфтам аҳволи дил хеш нагӯям ба касе

گفتم احوال دل خویش نگویم به کسی

Лек аз бехабарӣ рафт ба олами хабарам

لیک از بی خبری رفت به عالم خبرم

٭٭٭

٭٭٭

Бас ки беруну дарунами ҳамагӣ дӯст гирифт

بس که بیرون و درونم همگی دوست گرفت

Буи Юсуф диҳад ар боз кунӣ перҳанам

بوی یوسف دهد ار باز کنی پیرهنم

٭٭٭

٭٭٭

эй хирадманд дар ин гӯши суханҳои касе аст

ای خردمند در این گوش سخن‌های کسی است

Кӣ тавонам ки суханҳои туро гӯш кунам

کی توانم که سخن‌های ترا گوش کنم

٭٭٭

٭٭٭

Ба таъна гуфт хусрави туоне растан аз дастам

به طعنه گفت خسرو توانی رستن از دستم

Тавонам хосса бо ин зӯри бозуе ки ман дорам

توانم خاصه با این زور بازویی که من دارم

٭٭٭

٭٭٭

Гуфтам зи зулф чун туе зуннор бандам гуфт рӯ

گفتم ز زلف چون تویی زنار بندم گفت رو

Дар куфри ҳам содиқ нае зуннорро расво макун

در کفر هم صادق نه‌ای زنار را رسوا مکن

٭٭٭

٭٭٭

эй ки дар дидаи дарунӣ ва дар оғӯш на Эй

ای که در دیده درونی و در آغوش نه‌ای

Ҳам ба ҷони ту ки як лаҳзаи фаромӯш на Эй

هم به جان تو که یک لحظه فراموش نه‌ای

٭٭٭

٭٭٭

Шунидаам ки сегонро қаллода май бандӣ

شنیده‌ام که سگان را قلاده می‌بندی

Чаро ба гардан хусрав намекунӣ расанӣ

چرا به گردن خسرو نمی‌کنی رسنی

٭٭٭

٭٭٭

мнқсоидаҳ

مِنْقصایده

Рости рӯро пер раҳ кун гарчи зан бошад ки Хизр

راست رو را پیر ره کن گرچه زن باشد که خضر

Чун ба зулмат раҳ кунад гуми моддӣонаш раҳбар аст

چون به ظلمت ره کند گم مادیانش رهبر است

Ҷаъфар он бошад ки тайёр аз фалак берун равад

جعفر آن باشد که طیار از فلک بیرون رود

На касе кӯи болро тайёр дорад ҷаъфар аст

نه کسی کو بال را طیار دارد جعفر است

Дар тасаввуфи расм ҷустани ханда кардан бар худ аст

در تصوف رسم جستن خنده کردن بر خود است

Дар таяммуми масҳ кардани хок кардан бар сар аст

در تیمم مسح کردن خاک کردن بر سر است

Гар ту сари бозӣ чаҳ ҳоҷати хирқаи рангин ба дӯш

گر تو سر بازی چه حاجت خرقهٔ رنگین به دوش

Шерро дар ҳамла на бргстўон на мғФр аст

شیر را در حمله نه برگستوان نه مغفر است

Ошиқӣ ранҷасту мардонро ба сина роҳат аст

عاشقی‌رنج‌است و مردان را به سینه راحت است

Силсила бандасту шеронро ба гардан зевар аст

سلسله بند است و شیران را به گردن زیور است

Нокасу каси ҳаркии ҳирс мол дорад дӯзахӣ аст

ناکس‌و کس هرکه حرص مال دارد دوزخی است

Авду саргин ҳарчӣ дротш фитад хокистар аст

عود و سرگین هرچه درآتش فتد خاکستر است

Кор ӣнҷо кун ки ташвишаст дар маҳшари басӣ

کار اینجا کن که تشویش است در محشر بسی

Об аз ӣнҷо бар ки дар дарёи басии шӯр ва шар аст

آب از اینجا بر که در دریا بسی شور و شر است

рубоӣ

رباعی

Аз шуълаи ишқи ҳарки афрӯхта нест

از شعلهٔ عشق هرکه افروخته نیست

Бо ӯ сари сӯзании дилам дӯхта нест

با او سر سوزنی دلم دوخته نیست

Гар сӯхтаи дил нае зи мо давр ки мо

گر سوخته دل نه‌ای ز ما دور که ما

Оташ ба дилӣ занем кон сӯхта нест

آتش به دلی زنیم کان سوخته نیست

٭٭٭

٭٭٭

эй аз ту марои умеди беҳбӯдӣ на

ای از تو مرا امید بهبودی نه

Бо ман ту чунонкии пеши азин будӣ на

با من تو چنانکه پیش ازین بودی نه

намедонистам ки аҳду паймони маро

می‌دانستم که عهد و پیمان مرا

Дар ҳам шиканӣ вале ба ин зӯдӣ на

در هم شکنی ولی به این زودی نه

Дар тарғиби аҳбоб ба суҳбати якдигару фанои олам

در ترغیب احباب به صحبت یکدیگر و فنای عالم

Гар осоишии дорӣ аз рӯзгор

گر آسایشی داری از روزگار

Висоли азизони ғанимати шумор

وصال عزیزان غنیمت شمار

Ба ҷамъияти дӯстон рӯй на

به جمعیت دوستان روی نه

Парокандагиро ба як сӯй на

پراکندگی را به یک سوی نه

Ба даврӣ макуш ар ки бдхўсти ёр

به دوری مکوش ار که بدخوست یار

Ки худ даврӣ уфтад саранҷоми кор

که خود دوری افتد سرانجام کار

Агар ҷома тангаст пора макун

اگر جامه تنگ است پاره مکن

Ки худ пора гардад чу гардад куҳан

که خود پاره گردد چو گردد کهن

Мазан шох агар мива талхасту тез

مزن شاخ اگر میوه تلخ است و تیز

Худ уфтад чаҳ пеш оядаш барги рез

خود افتد چه پیش آیدش برگ ریز

Чу лобуд ҷудоӣаст аз баъд зист

چو لابد جداییست از بعدِ زیست

Ба ъмдои ҷудои зистан баҳр чист

به عمدا جدا زیستن بهر چیست

Дар ситоиши хомӯшӣ

در ستایش خاموشی

Дарахтӣ ки даври афканди баргу шох

درختی که دور افکند برگ و شاخ

Кунад соя бар зердастони фарох

کند سایه بر زیردستان فراخ

?герат ҳаст бозуии давлати ҳазор

گرت هست بازوی دولت هزار

Дар оғӯши тести ончӣ дорӣ биор

در آغوش تست آنچه داری بیار

Чу беш ва камӣ нест дар мағзу пӯст

چو بیش و کمی نیست در مغز و پوست

зи нафрини бадхоҳу таҳсини дӯст

ز نفرین بدخواه و تحسین دوست

Надонам чаро мардуми сангдил

ندانم چرا مردم سنگدل

Азин шод гирданд ва зон тнгдл

ازین شاد گردند و زان تنگدل

Марои давлат нестӣ шуд писанд

مرا دولت نیستی شد پسند

Ки ӣнҷо ва онҷо шавам бе газанд

که اینجا و آنجا شوم بی گزند

Чаҳ кор ояд ин ҳастӣ бе сафо

چه کار آید این هستی بی صفا

Ки беш аз ду рӯзӣ надорад вафо

که بیش از دو روزی ندارد وفا

Чаро нестиро нагирам ба зӯр

چرا نیستی را نگیرم به زور

Ки ҳамроҳи ман буд хоҳад ба гӯр

که همراه من بود خواهد به گور

Дар фитна бастани забон бастан аст

درِ فتنه بستن زبان بستن است

Ки гетӣ ба неку бад обистан аст

که گیتی به نیک و بد آبستن است

Пушаймони з гуфтор дидам басӣ

پشیمان ز گفتار دیدم بسی

Пушаймон нагашт аз хамӯшӣ касе

پشیمان نگشت از خموشی کسی

Раҳои ҳамаи ҷо ба кам гуфтан аст

رهایی همه جا به کم گفتن است

Дарози риштаи эмин ба носифтан аст

دُرْاز رشته ایمن به ناسفتن است

Натарсам ман ар олимии пар хар аст

نترسم من ار عالمی پر خر است

Магар аз харии кодмӣ пайкар аст

مگر از خری کآدمی پیکر است

٭٭٭

٭٭٭

Ту пиндории ҷаҳонии ғайр азин нест

تو پنداری جهانی غیر ازین نیست

Замину осмонии ғайр азин нест

زمین و آسمانی غیر ازین نیست

Чу он Карамӣ ки дар пела ниҳон аст

چو آن کرمی که در پیله نهان است

Замину осмон ӯ ҳамон аст

زمین و آسمان او همان است

Буд сӯзан ба аз теғи баранда

بود سوزن به از تیغ برنده

Ки ин дўзндаҳ бошад он даранда

که این دوزنده باشد آن درنده

٭٭٭

٭٭٭

Турфа замонӣаст дами субҳгоҳ

طرفه زمانی است دمِ صبحگاه

Ҳам вараъаши хуш буд ва ҳам гуноҳ

هم ورعش خوش بود و هم گناه