Орифӣаст комил ва ошиқӣаст восил . Шуҳудаши мудому ҳузураш бар давом . Фикраши холии азўсўосу зикраши орӣ аз ҳавос . Табъаши олӣу қавлаши ҳоле . Баъзе ӯро аз аҳли шӯштари дониста . Таҳқиқ онаст ки муваллидаш дар шӯштару асл аз ҷурҷонаст . Мӯтинаши Наҷафи ашрафи алии сокинҳо алифи алтҳиаҳу алтҳФ . Зуҳӯраш дар замони шоҳи аббоси сафавӣ . Чиҳил сол дар Наҷаф , инзиво ихтиёр кард ва рӯй тавваҷуҳ ба ибодат оварда . Ҳам дар онҷои фӯт ва мадфӯн шуд . Илова бар ғазалиёти шаш ҳазор рубои муҳаққиқона фармӯдааст :

عارفی است کامل و عاشقی است واصل. شهودش مدام و حضورش بر دوام. فکرش خالی ازوسواس و ذکرش عاری از حواس. طبعش عالی و قولش حالی. بعضی او را از اهل شوشتر دانسته. تحقیق آن است که مولدش در شوشتر و اصل از جرجان است. موطنش نجف اشرف علی ساکنها الف التحیّة و التحف. ظهورش در زمان شاه عباس صفوی. چهل سال در نجف، انزوا اختیار کرد و روی توجه به عبادت آورده. هم در آنجا فوت و مدفون شد. علاوه بر غزلیات شش هزار رباعی محققانه فرموده است:

мнғзлётаҳ

مِنْغزلیّاته

Дидаи пӯшедам чу дар дил ёфтам дилдор ро

دیده پوشیدم چو در دل یافتم دلدار را

Дар бибандади ҳарки ӯ дар хона ёбад ёр ро

در ببندد هرکه او در خانه یابد یار را

٭٭٭

٭٭٭

Олимонро илм ҳасту раҳ ба авҷ роз нест

عالمان را علم هست و ره به اوج راز نیست

Ҳаст мурғи хонаро болу пар парвоз нест

هست مرغِ خانه را بال و پرِ پرواز نیست

٭٭٭

٭٭٭

Ошиқ ки ҷумла ишқ шавад раҳ ба ӯ барад

عاشق که جمله عشق شود ره به او برد

Чун пар шавад пиёла ба май сари фурӯи барад

چون پر شود پیاله به می سر فرو برد

٭٭٭

٭٭٭

Онон ки фақрро ба тнъм фурухтанд

آنان که فقر را به تنعم فروختند

Фирдавсро ба дона гандум фурухтанд

فردوس را به دانهٔ گندم فروختند

٭٭٭

٭٭٭

Ишқ пайдо кун ки гардӣ аз ғами олами халос

عشق پیدا کن که گردی از غم عالم خلاص

Не ғалат гуфтам ки оламро кунӣ аз ғами халос

نی غلط گفتم که عالم را کنی از غم خلاص

рубоиёт

رباعیات

Башитоб паии дида гушӯдан худ ро

بشتاب پی دیده گشودن خود را

Зангори зи ойӣнаи зудудани худ ро

زنگار ز آیینه زدودن خود را

Ҳарчанд ту ӯро натавонӣ дидан

هرچند تو او را نتوانی دیدن

ӯ битавонад ба ту намӯдани худ ро

او بتواند به تو نمودن خود را

٭٭٭

٭٭٭

Таҳқиқи гуҳӣ ки рӯнамоед худ ро

تحقیق گهی که رونماید خود را

Ҳақ аз ҳамаи рӯи накӯи намояди худ ро

حق از همه رو نکو نماید خود را

Зон рӯи худбин ба худ асираст ки ҳақ

زان رو خودبین به خود اسیر است که حق

Дар сӯрат ӯ ба ӯ намояди худ ро

در صورت او به او نماید خود را

٭٭٭

٭٭٭

ӯ об ҷамол дод гулзори туро

او آب جمال داد گلزار ترا

ӯ оташ қаҳр зад хасу хори туро

او آتش قهر زد خس و خار ترا

эй омада дар шўргаҳ ӯ кӯ ӯ кӯ

ای آمده در شورگه او کو او کو

Ин кист ки карда гарми бозори туро

این کیست که کرده گرم بازار ترا

٭٭٭

٭٭٭

Ҳақаст дар ин тафриқаи кишони пайдо

حق است در این تفرقه کیشان پیدا

Ҳам дар ҳақи ин ҷамъи парешони пайдо

هم در حق این جمعِ پریشان پیدا

Ҳақи бенишу ойӣна ва шахсанд ҳама

حق بینش و آیینه و شخصند همه

Эшон дар ҳақу ҳақ дар эшон пайдо

ایشان در حق و حق در ایشان پیدا

٭٭٭

٭٭٭

Ҳар қуръа ки зад ҳакими дрборҳмо

هر قرعه که زد حکیم دربارهٔما

Дидем набӯд ғайри он чораи мо

دیدیم نبود غیرِ آن چارهٔ ما

Беҳикмат нест ҳарчӣ аз мо сар зад

بی حکمت نیست هرچه از ما سر زد

Маъмура ӯст нафаси аммораи мо

مأمورهٔ اوست نفس امارهٔ ما

٭٭٭

٭٭٭

Он ганҷ хФӣ накард зоҳирашон ро

آن گنج خفی نکرد ظاهرشان را

То халқ накард ҳазрати инсон ро

تا خلق نکرد حضرت انسان را

Шамъаст намояндаи кас дар шаби тор

شمع است نمایندهٔ کس در شب تار

Ҳар чанд ки худ сохта бошад он ро

هر چند که خود ساخته باشد آن را

٭٭٭

٭٭٭

Олам ба хурӯши лоолаҳи алои ҳавасат

عالم به خروش لااله الا هوست

Ғофил ба гумон ки душманаст ин ё дӯст

غافل به گمان که دشمن است این یا دوست

Дарё ба вуҷӯди хеш мавҷӣ дорад

دریا به وجود خویش موجی دارد

Хаси пиндорад ки ин кашокаш бо ӯст

خس پندارد که این کشاکش با اوست

٭٭٭

٭٭٭

Зини сӯи ҳамаи таънаи рақиби бдгўст

زین سو همه طعنهٔ رقیب بدگوست

Зон сӯи ҳамаи теғи ноз ва беМеҳрӣ ӯст

زان سو همه تیغ ناز و بی مهری اوست

Ҳосил ба ҷаҳони ишқи кони арсаи мост

حاصل به جهان عشق کان عرصهٔ ماست

Гуҳ кушта душманему гуҳи куштаи дӯст

گه کشتهٔ دشمنیم و گه کشتهٔ دوست

٭٭٭

٭٭٭

Донеи ғофил кӣ аз худо ёд кунад

دانی غافل کی از خدا یاد کند

Он дам ки ҷалоли сиҳаҳ бунёд кунад

آن دم که جلال صیحه بنیاد کند

Аз хоб ки , хуфтаро кунад каси бедор

از خواب که، خفته را کند کس بیدار

Оҳиста чу брнхост фарёд кунад

آهسته چو برنخاست فریاد کند

٭٭٭

٭٭٭

Пас содаи дилии казин раҳ огоҳ афтод

پس ساده دلی کزین ره آگاه افتاد

Баси аҳли хирад ки дар так чоҳ афтод

بس اهلِ خرد که در تکِ چاه افتاد

Ин кори ҳўолтӣ на илм ва амалӣ аст

این کار حوالتی نه علم و عملی است

Чун ганҷ ки то киро ба ӯ роҳ афтод

چون گنج که تا که را به او راه افتاد

٭٭٭

٭٭٭

Ҳар гуҳ ба ҷаҳони ҷовдон хоҳӣ шуд

هر گه به جهانِ جاودان خواهی شد

Аз ҷузви ниҳони зи кули аён хоҳӣ шуд

از جزو نهان ز کُلّ عیان خواهی شد

Гӯйӣ ки чу меРом з ҷаҳон хоҳам рафт

گویی که چو میرم ز جهان خواهم رفت

Ин турфа ки он дами ту ҷаҳон хоҳӣ шуд

این طرفه که آن دم تو جهان خواهی شد

٭٭٭

٭٭٭

Олами ҳамаи фаръи тест эй асли вуҷӯд

عالم همه فرعِ تست ای اصل وجود

Ҳар чанд вуҷӯди ту дар он хӯрд намӯд

هر چند وجود تو در آن خورد نمود

Партави мари шамъро муҳӣт уфтаду бас

پرتو مر شمع را محیط افتد و بس

Ҳар чанд з шамъ бошадаш буд ва набӯд

هر چند ز شمع باشدش بود و نبود

٭٭٭

٭٭٭

Гар аз ҳарами ишқ хитобат ояд

گر از حرمِ عشق خطابت آید

Ворастагӣ аз хаёл ва хобат ояд

وارستگی از خیال و خوابت آید

Нохондаи китоби сад улӯмат бахшанд

ناخوانده کتاب صد علومت بخشند

Нокардаи суоли сад ҷавобат ояд

ناکرده سئوال صد جوابت آید

٭٭٭

٭٭٭

Баси фитна ки халқ дар гумонаш бошанд

بس فتنه که خلق در گمانش باشند

Оқил ки чу луқма дар даҳонаш бошанд

عاقل که چو لقمه در دهانش باشند

Он оташи дӯзахӣ казон ме тарсанд

آن آتش دوزخی کزان می‌ترسند

Чун вобиннд дар наме бошанд

چون وابینند در میانش باشند

٭٭٭

٭٭٭

На бо ҳар кас накӯаст май бояд буд

نه با هر کس نکوست می‌باید بود

Бадро ҳам мағзу пӯст май бояд буд

بد را هم مغز و پوست می‌باید بود

Корӣ саҳласт дӯст бӯдан бо дӯст

کاری سهل است دوست بودن با دوست

Бо душман низ дӯст май бояд буд

با دشمن نیز دوست می‌باید بود

٭٭٭

٭٭٭

Матлӯби ҳақиқии ту бо тести мтоз

مطلوب حقیقی تو با تست متاز

Ҳар сӯ ба ҳавои матлабӣ чанд муҷоз

هر سو به هوای مطلبی چند مجاز

Гар бар сари афлоки шӯии маснади соз

گر بر سر افلاک شوی مسند ساز

Тарсам ки ҳамин мақомро ҷӯии боз

ترسم که همین مقام را جویی باز

٭٭٭

٭٭٭

Аз ҳар ду ҷаҳони зиёда Эй ме хоҳам

از هر دو جهان زیاده‌ای می‌خواهم

Аз пардаи буруни афтода Эй ме хоҳам

از پرده برون افتاده‌ای می‌خواهم

Сӯфии ту ба кори хеши рӯ кин раҳ ро

صوفی تو به کار خویش رو کاین ره را

По бар сари худ ниҳода Эй ме хоҳам

پا بر سر خود نهاده‌‌ای می‌خواهم

٭٭٭

٭٭٭

На илму амал на ъз ва ҷоҳӣ дорем

نه علم و عمل نه عز و جاهی داریم

Ҷони маҳви ҷамол подшоҳӣ дорем

جان محو جمال پادشاهی داریم

Мо аз сухани ?дане ва дайн хомӯшем

ما از سخن دنیی و دین خاموشیم

Бар ёд касе нола ва оҳӣ дорем

بر یاد کسی ناله و آهی داریم

٭٭٭

٭٭٭

Дар роҳи худо на ҷон на тан май байнам

در راه خدا نه جان نه تن می‌بینم

Ҳарчиз на ӯ хаёли занн май байнам

هرچیز نه او خیال ظن می‌بینم

Давранд тамоми халқи олам аз роҳ

دورند تمام خلق عالم از راه

Гар роҳ чунинаст ки ман май байнам

گر راه چنین است که من می‌بینم

٭٭٭

٭٭٭

эй ошиқи зори тарки об ва гул кун

ای عاشق زار ترک آب و گل کن

Яъне ки гадои ҷаҳон дил кун

یعنی که گدایی جهانِ دل کن

Аз кӯчаи танги ту шаҳӣ ме гузарад

از کوچهٔ تنگ تو شهی می‌گذرد

Бархезу сари шоҳрҳӣ манзил кун

برخیز و سرِ شاهرهی منزل کن

٭٭٭

٭٭٭

Бояд ба ҳамаи халқ чу хуишон бӯдан

باید به همه خلق چو خویشان بودن

ё бе ҳамаи ҳамчуи Фрдкишон бӯдан

یا بی همه همچو فردکیشان بودن

Беинсофӣу кӯрӣу мурда дилӣ аст

بی انصافی و کوری و مرده دلی است

Рад кардани халқи ҳамчуи эшон бӯдан

رد کردن خلق همچو ایشان بودن

٭٭٭

٭٭٭

эй даъвӣ ишқ карда , ойини ту кӯ

ای دعوی عشق کرده، آیین تو کو

Қатъи назар аз ақл , дилу дайни ту кӯ

قطعِ نظر از عقل، دل و دینِ تو کو

эй дам зада аз доғи вафои лолаи сифат

ای دم زده از داغ وفا لاله صفت

Пероҳани чоки чоки хунини ту кӯ

پیراهن چاک چاکِ خونین تو کو

٭٭٭

٭٭٭

Тан аз туу дил аз ту , ҷони ҳам аз ту

تن از تو و دل از تو، جان هم از تو

Ҷон аз ту чаҳ ҳарфаст ҷаҳони ҳам аз ту

جان از تو چه حرف است جهان هم از تو

Ҳарчанд ки брҳстӣ худ ме гӯям

هرچند که برهستی خود می‌گویم

Моиему ҳадис чанд он ҳам аз ту

ماییم و حدیث چند آن هم از تو

٭٭٭

٭٭٭

Аз ҷузву кул ки дар тахайюли гардӣ

از جزو و کُلّ که در تخیل گردی

Бишинав сухании коҳили таҳаммули гардӣ

بشنو سخنی کاهل تحمل گردی

Дар ҳастӣ хешгар Бамонеи ҷузвӣ

در هستیِ خویش گر بمانی جزوی

Худро ҳамаи ҷо назар кунӣ кули гардӣ

خود را همه جا نظر کنی کُلّ گردی

٭٭٭

٭٭٭

Ойӣнаи сифат ба дасти он некуӣ

آیینه صفت به دست آن نیکویی

Зин сӯй намӯдае вале он сӯе

زین سوی نموده‌ای ولی آن سویی

Аўдидаҳи туро ки айн ҳастӣ тўост

اودیده ترا که عین هستی تواست

Зонаши ту надидае ки акс ӯе

زانش تو ندیده‌ای که عکس اویی

٭٭٭

٭٭٭

Ҳон то ки дарин оинаи он рӯи бинӣ

هان تا که درین آینه آن رو بینی

Ин ҳастӣ ин сӯй аз он сӯи бинӣ

این هستی این سوی از آن سو بینی

Ин пардаи пиндори зи пешат чу равад

این پردهٔ پندار ز پیشت چو رود

Ҳарчанд ба халқи бенгарӣ ӯ бинӣ

هرچند به خلق بنگری او بینی

٭٭٭

٭٭٭

Онам ки надорам ба ду олами комӣ

آنم که ندارم به دو عالم کامی

Ноёфта ҷуз ба як вуҷӯди оромӣ

نایافته جز به یک وجود آرامی

Гар халқи ҷаҳони ҷумла чу ман будандӣ

گر خلق جهان جمله چو من بودندی

Лозим нашудӣ расӯлӣу пайғомӣ

لازم نشدی رسولی و پیغامی

٭٭٭

٭٭٭

Башитоб ки озода наҳодӣ бошӣ

بشتاب که آزاده نهادی باشی

Мапаснд ки банда Муродӣ бошӣ

مپسند که بندهٔ مرادی باشی

Гар роҳи бадви барии ҳамаи ҷони гардӣ

گر راه بدو بری همه جان گردی

Вари дармонӣ ба худ ҷамодӣ бошӣ

ور درمانی به خود جمادی باشی

٭٭٭

٭٭٭

Гуми гирдам агар ту ҷустуҷӯем накунӣ

گم گردم اگر تو جستجویم نکنی

Ойӣнаи сифат рӯй ба рӯем накунӣ

آیینه صفت روی به رویم نکنی

Дар ҳақи худ аз лутф ту гуфтам бисёр

در حق خود از لطف تو گفتم بسیار

Ёрб ёрб дурӯғгӯем накунӣ

یارب یارب دروغگویم نکنی