Касро ба хайри тоъат худэътимод нест

کس را به خیر طاعت خوداعتماد نیست

Он бебасар буд ки кунад такя бар Асо

آن بی بصر بود که کند تکیه بر عصا

Дар кӯҳу дашт ҳар сабъии сӯфӣ эй бадӣ

در کوه و دشت هر سَبُعی صوفی ای بُدی

Вази ҳеҷ сӯдманди бадии суф бе сафо

وز هیچ سودمند بدی صوف بی صفا

Чун шодмонӣу ғами дунё муқӣм нест

چون شادمانی و غم دنیا مقیم نیست

Фиръавни Комрон бау Айюби мубтало

فرعون کامران به و ایوب مبتلا

Мо байни осмону замини ҷой айш нест

ما بین آسمان و زمین جای عیش نیست

Икдонаҳ чун ҷаҳди зи миёни ду Асия

یکدانه چون جهد ز میان دو آسیا

Доруии тарбият аз пери тариқати бустон

داروی تربیت از پیر طریقت بستان

Кодмиро бтар аз иллат нодонӣ нест

کادمی را بتر از علت نادانی نیست

Панҷаи дев ба бозуӣ риёзат башикан

پنجهٔ دیو به بازوی ریاضت بشکن

Кин ба сари панҷагии қӯт ҷисмонӣ нест

کاین به سر پنجگی قوت جسمانی نیست

Оламу обиду сӯфии ҳама Тифлон раҳанд

عالم و عابد و صوفی همه طفلان رهند

Мард агар ҳаст биҷузи олам раббонӣ нест

مرد اگر هست بجز عالم ربانی نیست

Охирӣ нест таманнои сару сомон ро

آخری نیست تمنای سر و سامان را

Сару сомон ба азин бесар ва сомонӣ нест

سر و سامان به ازین بی سر و سامانی نیست

Амал биору илми брмкн ки мардум ро

عمل بیار و علم برمکن که مردم را

Раҳеи салимтар аз роҳ бенишоне нест

رهی سلیم‌تر از راهِ بی‌نشانی نیست

Офарини бод бар он кас ки худованд дил аст

آفرین باد بر آن کس که خداوند دل است

Дил надорад ки надорад ба худованди қарор

دل ندارد که ندارد به خداوند قرار

Ин ҳамаи нақши аҷаб бар дару диўорўҷўд

این همه نقش عجب بر در و دیوارِوجود

Ҳарки фикрат накунад нақш буд бар девор

هرکه فکرت نکند نقش بود بر دیوار

Кӯҳу саҳроу дарахтони ҳама дар тасбеҳ анд

کوه و صحرا و درختان همه در تسبیح‌اند

На ҳамаи мустамеъон фаҳм кунанд ин асрор

نه همه مستمعان فهم کنند این اسرار

Бас бигардеду бигардади рӯзгор

بس بگردید و بگردد روزگار

Дил ба дунё дар набандад ҳӯшёр

دل به دنیا در نبندد هوشیار

Ончӣ дидӣ бар қарор худ намонад

آنچه دیدی بر قرار خود نماند

Ончии бинӣ ҳам намонад барқарор

آنچه بینی هم نماند برقرار

Дайру зуди ин шаклу шахси нозанин

دیر و زود این شکل و شخص نازنین

Хок хоҳад гаштану хокаши ғубор

خاک خواهد گشتن و خاکش غبار

Соли дигарро ки медонад ҳисоб

سال دیگر را که می‌داند حساب

ё куҷо рафт онкӣ бо мо буд пор

یا کجا رفت آنکه با ما بود پار

Сӯрати зебои зоҳир ҳеҷ нест

صورتِ زیبای ظاهر هیچ نیست

эй бародари сират зебо биор

ای برادر سیرتِ زیبا بیار

Одамиро ақл бояд дар бадан

آدمی را عقل باید در بدن

Варна ҷон дар колбуд дорад ҳмор

ورنه جان در کالبد دارد حمار

Ганҷи хоҳӣ дар талаби ранҷии бабр

گنج خواهی در طلب رنجی ببر

Хирманӣ май боядат тухмии бакор

خرمنی می‌بایدت تخمی بکار

Номи неки рафтагон зойеъ макун

نام نیک رفتگان ضایع مکن

То бимонад номи некати ёдгор

تا بماند نامِ نیکت یادگار

Бо ғарибони лутф беандоза кун

با غریبان لطف بی اندازه کن

То равад науммат ба некӣ дар диёр

تا رود نامت به نیکی در دیار

Аз даруни хастагон андеша кун

از درونِ خستگان اندیشه کن

Вази дуои мардуми парҳезгор

وز دعایِ مردم پرهیزگار

Бо бидон бад бош , бо некони накӯ

با بدان بد باش، با نیکان نکو

Ҷои гул гул бош , ҷои хор , хор

جای گل گل باش، جای خار، خار

Дев бо мардум наёмизад матарс

دیو با مردم نیامیزد مترس

Бал битарс аз мардумони дев сор

بل بترس از مردمان دیو سار

Санои ҳазрати иззат наметавонам гуфт

ثنای حضرت عزت نمی‌توانم گفت

Ки раҳ наме баради онҷои қиёсу ваҳму хаёл

که ره نمی‌برد آنجا قیاس و وهم و خیال

Раҳе наме бараму чора Эй наме донам

رهی نمی‌برم و چاره‌ای نمی‌دانم

Магари муҳаббати мардони мустақӣми улҳол

مگر محبت مردان مستقیم الحال

эй нафасгар ба дидаи таҳқиқи бенгарӣ

ای نفس گر به دیدهٔ تحقیق بنگری

Дарвешӣ ихтиёр кунӣ бар тавонгарӣ

درویشی اختیار کنی بر توانگری

Обистанӣ ки ин ҳамаи фарзандро бикушт

آبستنی که این همه فرزند را بکشت

Дигар ки чашм дорад азуи меҳри модарӣ

دیگر که چشم دارد ازو مهرِ مادری

Гар кимиёии давлат ҷовидат орзӯаст

گر کیمیای دولت جاویدت آرزوست

Бишнос қадари хеш ки гӯгирди аҳмарӣ

بشناس قدر خویش که گوگرد احمری

Даъвӣ макун ки бартарам аз дигарон ба илм

دعوی مکن که برترم از دیگران به علم

Чун кибр кардӣ аз ҳамаи дунони Фрўтрӣ

چون کبر کردی از همه دونان فروتری

Шохи дарахт илм надонам магари амал

شاخ درخت علم ندانم مگر عمل

Бо илмгар амал накунӣ шох бе барӣ

با علم گر عمل نکنی شاخ بی بری

Судӣ набӯд Фрохноиӣ бару дӯш

سودی نبود فراخنایی بر و دوش

Гар одамӣ эй турои хирад бояд вҳўш

گر آدمی‌ای ترا خرد باید وهوش

Гов аз ман ва ту фарох тар дорад чашм

گاو از من و تو فراخ‌تر دارد چشم

Хар аз ман ва ту дарозтар дорад гӯш

خر از من و تو درازتر دارد گوش

эй ки инкор кунӣ олами даравишон ро

ای که انکار کنی عالم درویشان را

Тўчаҳи доне ки чаҳ савдо ба сараст эшон ро

توچه دانی که چه سودا به سر است ایشان را

Талаби мансаб дунё накунад соҳиби ақл

طلب منصب دنیا نکند صاحب عقل

Оқил онаст ки андеша кунад поён ро

عاقل آنست که اندیشه کند پایان را

То маро бо нақши рӯйиши ошнои аўФтод

تا مرا با نقش رویش آشنایی اوفتاد

Ҳарки май байнам ба чашмами нақши девор омада аст

هرکه می‌بینم به چشمم نقش دیوار آمده است

Аз ҷон бурун наёмада ҷононт орзӯаст

از جان برون نیامده جانانت آرزوست

Зуннори нобурӣда ва имонат орзӯаст

زنار نابریده و ایمانت آرزوست

Фиръавни вори лофи аноолҳқи ҳамеи занӣ

فرعون وار لاف اناالحق همی زنی

Онгоҳи қурби Мӯсо умронат орзӯаст

آنگاه قرب موسیِ عمرانت آرزوست

Ба ҷаҳони хуррам аз онам ки ҷаҳон хуррам азуаст

به جهان خرم از آنم که جهان خرم ازوست

Ошиқам бар ҳамаи олам ки ҳама олам азуаст

عاشقم بر همه عالم که همه عالم ازوست

На фалаки рости мусаллам на маликро ҳосил

نه فلک راست مسلم نه ملک را حاصل

Ончӣ дар сари сувидоӣ банӣ одам азуаст

آنچه در سِرّ سویدای بنی آدم ازوست

Тани одамӣ шарифаст ба ҷони одамият

تن آدمی شریف است به جان آدمیت

На ҳамин либос зебост нишони одамият

نه همین لباس زیباست نشان آدمیت

Агар одамӣ ба чашмасту даҳону гӯшу бинӣ

اگر آدمی به چشم است و دهان و گوش و بینی

Чаҳ миёни нақши девору миёни одамият

چه میان نقش دیوار و میان آدمیت

Расад одамӣ ба ҷое ки биҷузи хдонбинд

رسد آدمی به جایی که بجز خدانبیند

Бингар ки то чаҳ ҳадаст нишони одамият

بنگر که تا چه حد است نشان آدمیت

Гар манзалатӣ ҳаст касеро магар он аст

گر منزلتی هست کسی را مگر آن است

Кандар назари ҳечкасаш манзалатӣ нест

کاندر نظر هیچکسش منزلتی نیست

Ҳар кас сифатӣ дораду рангӣу нишоне

هر کس صفتی دارد و رنگی و نشانی

Ту тарк сифат кун ки азин ба сифатӣ нест

تو ترک صفت کن که ازین به صفتی نیست

Сангӣу гиёҳӣ ки дарав хосиятӣ ҳаст

سنگی و گیاهی که درو خاصیتی هست

Аз одамӣ эй ба ки дарав манфиатӣ нест

از آدمی‌ای به که درو منفعتی نیست

Хаёл рӯй касе дар сараст ҳаркас ро

خیال روی کسی در سر است هرکس را

Марои хаёл касе каз хаёл берун аст

مرا خیال کسی کز خیال بیرون است

Он каз тавонгарӣу бузургӣу хоҷагӣ

آن کز توانگری و بزرگی و خواجگی

Бегона шуд ба ҳар ки расед ошноӣ ӯст

بیگانه شد به هر که رسید آشنای اوست

Кӯтоҳи ҳаматон ҳамаи роҳат талаб кунанд

کوتاه همتان همه راحت طلب کنند

Орифи бало ки роҳат ӯ дар балоӣ ӯст

عارف بلا که راحت او در بلای اوست

Бигзор ҳарчӣ дорӣ ва бигузар ки ҳеҷ нест

بگذار هرچه داری و بگذر که هیچ نیست

Ин панҷ рӯзи умр ки марг аз қафоӣ ӯст

این پنج روز عمر که مرگ از قفای اوست

Назари онон ки накарданд бад-ӣни муштии хок

نظر آنان که نکردند بدین مشتی خاک

Алҳақ инсоф тавон дод ки соҳиби назаранд

الحق انصاف توان داد که صاحب نظرند

Дӯстӣ бо ки шунидӣ ки ба сари баради ҷаҳон

دوستی با که شنیدی که به سر برد جهان

Ҳақ аёнаст вале тайифае бе басаранд

حق عیان است ولی طایفه‌ای بی بصرند

Шарафи мард ба ҷўдсту каромат ба суҷуд

شرف مرد به جودست و کرامت به سجود

Ҳаркии ин ҳар ду надорад адамаш ба зи вуҷӯд

هرکه این هر دو ندارد عدمش به ز وجود

Агар худоӣ набошад зи бандае хушнӯд

اگر خدای نباشد ز بنده‌‌ای خشنود

Шафоати ҳама пайғамбарон надорад суд

شفاعت همه پیغمبران ندارد سود

Гунаҳ набӯд ва ибодат набӯд бар сари халқ

گنه نبود و عبادت نبود بر سر خلق

Навишта буд ки ин мқбласт ва он мардӯд

نوشته بود که این مُقْبِل است و آن مردود

Дили ойӣнаи сӯрат ғайбаст валикин

دل آیینهٔ صورتِ غیب است ولیکن

Шартаст ки бо оина зангор набошад

شرط است که با آینه زنگار نباشد

Назари худои байнони зи сар ҳаво набошад

نظرِ خدای بینان ز سرِ هوا نباشد

Сафари ниёзмандони зи сар хато набошад

سفرِ نیازمندان ز سرِ خطا نباشد

Ба чашми аҷабу такаббур назар макун бар халқ

به چشم عجب و تکبر نظر مکن بر خلق

Ки дӯстон худо мумкинанд дар авбош

که دوستان خدا ممکنند در اوباش

Аҷоиби нақшҳо бинии хилофи рӯмӣу чинӣ

عجایب نقشها بینی خلاف رومی و چینی

Агар бо дӯст биншинӣ зи дунёу охирати ғофил

اگر با دوست بنشینی ز دنیا و آخرت غافل

Ҳечкас бедоман тар нест аммо дигарон

هیچکس بی دامن تر نیست اما دیگران

Боз мепӯшанд ва мо бар офтоб афканда ем

باز می‌پوشند و ما بر آفتاب افکنده‌ایم

Солҳо дар паии мақсӯд ба ҷони гардидем

سالها در پی مقصود به جان گردیدیم

Ёр дар хона ва мо гирди ҷаҳони гардидем

یار در خانه و ما گِرد جهان گردیدیم

Ҳарки ба хештан равад раҳи набард ба сӯй ӯ

هرکه به خویشتن رود ره نبرد به سوی او

Бениш мо наёвард тоқати ҳасан рӯй ӯ

بینش ما نیاورد طاقتِ حسنِ روی او

Остин бар рӯй нақшӣ дар миён афканда аст

آستین بر روی نقشی در میان افکنده است

Хештани пинҳону шурӣ дар ҷаҳон афканда аст

خویشتن پنهان و شوری در جهان افکنده است

Ҳеҷ наққошӣ намебинад ки шурии афканд

هیچ نقاشی نمی‌بیند که شوری افکند

Вонкаҳ дид азҳиртши калаки азбнон афканда аст

وانکه دید ازحیرتش کلک ازبنان افکنده‌است

Агар лиззати тарки лиззати бадоне

اگر لذت ترک لذت بدانی

Вагар лиззати нафас лиззат нахонӣ

وگر لذت نفس لذت نخوانی

Бисёр сафар бояд то пухта шавад хомӣ

بسیار سفر باید تا پخته شود خامی

Сӯфӣ нашавад софӣ то дрнкшди ҷомӣ

صوفی نشود صافی تا درنکشد جامی

Малики самадятро чаҳ суд ва зиён дорад

ملک صمدیت را چه سود و زیان دارد

Гар ҳофизи қуръонии вари обиди асномӣ

گر حافظ قرآنی ور عابد اصنامی

Гар оқилу ҳушёрии вази дили хабарии дорӣ

گر عاقل و هشیاری وز دل خبری داری

То одамият хонанд варна кам аз анъомӣ

تا آدمیت خوانند ورنه کم از انعامی

Барии зотш аз тӯҳмати зиду ҷинс

بری ذاتش از تهمت ضد و جنس

Ғании маликаш аз тоъати ҷину инс

غنی مُلکش از طاعت جن و انس

Ҷаҳони муттафиқ бар алҳитш

جهان متفق بر الهیّتش

Фурӯи монда дар канаи моҳияташ

فرو مانده در کُنهِ ماهیتش

Муҳӣтаст илми малик бар басит

محیط است علم ملک بر بسیط

Қиёси ту бар вай нагардад муҳӣт

قیاس تو بر وی نگردد محیط

Дарин вартаи киштӣ фурӯ шуд ҳазор

درین ورطه کشتی فرو شد هزار

Ки пайдо нашуд таҳтае бар канор

که پیدا نشد تخته‌ای بر کنار

Касеро дарин базм соғар диҳанд

کسی را درین بزم ساغر دهند

Ки доруӣ беҳушиаш дар диҳанд

که داروی بی هوشی‌اش در دهند

Касе раҳи сӯии ганҷи қоруни набард

کسی ره سویِ گنج قارون نبرد

Вагар баради раҳи бози беруни набард

وگر برد ره باز بیرون نبرد

Маҳоласт саъдӣ ки роҳи сафо

محال است سعدی که راه صفا

Тавон рафт ҷуз дар паии Мустафо

توان رفت جز در پیِ مصطفی

Ба тоъати бунаи чеҳра бар остон

به طاعت بنه چهره بر آستان

Ки инаст саҷҷодаи расатон

که این است سجّادهٔ راستان

Ту ҳам гардан аз ҳукм ӯ дар мапӣч

تو هم گردن از حکم او در مپیچ

Ки гардан напечад зи ҳукми ту ҳеҷ

که گردن نپیچد ز حکم تو هیچ

Шунидам ки ҷамшеди фаррухи сиришт

شنیدم که جمشید فرخ سرشت

Ба сарчашмае бар ба сангӣ навишт

به سرچشمه‌ای بر به سنگی نوشت

Бар ин чашма чун мо басӣ дам заданд

بر این چشمه چون ما بسی دم زدند

Бирафтанд чун чашм бар ҳам заданд

برفتند چون چشم بر هم زدند

На бар бод рафтӣ саҳаргоҳу шом

نه بر باد رفتی سحرگاه و شام

Сарири сулаймони алайҳи ассалом

سریر سلیمان علیه السّلام

Дар охир надидӣ ки бар бод рафт

در آخر ندیدی که بر باد رفت

Хунаки онкӣ бо дониш ва дод рафт

خنک آنکه با دانش و داد رفت

Тариқати биҷузи хизмат халқ нест

طریقت بجز خدمت خلق نیست

Ба тасбеҳу саҷҷода ва далқ нест

به تسبیح و سجاده و دلق نیست

Қадам бояд андари тариқат на дам

قدم باید اندر طریقت نه دم

Ки аслӣ надорад дам бе қадам

که اصلی ندارد دَمِ بی قدم

Магӯ ҷоҳӣ аз салтанат беш нест

مگو جاهی از سلطنت بیش نیست

Ки эминтар аз малик дарвеш нест

که ایمن‌تر از ملک درویش نیست

Гадоро чу ҳосил шавад нони шом

گدا را چو حاصل شود نانِ شام

Чунон хуши бхсбд ки султони шом

چنان خوش بخسبد که سلطانِ شام

Агар сарфарозӣ ба кайвон дар аст

اگر سرفرازی به کیوان در است

Вагар танги дастӣ ба зиндон дар аст

وگر تنگ دستی به زندان درّ است

Чу сайли аҷал бар сар ҳар ду тохт

چو سیل اجل بر سر هر دو تاخت

Наме шояд аз икдгршони шинохт

نمی‌شاید از یکدگرشان شناخت

На ҳар одамии зода аз дад ба аст

نه هر آدمی زاده از دد به است

Ки дади зи одамии зодаи бад ба аст

که دد ز آدمی زادهٔ بد به است

Чу инсон надонад биҷуз хӯрду хоб

چو انسان نداند بجز خورد و خواب

Кадомаши фазилат буд бар дўлб

کدامش فضیلت بود بر دولب

Ҷаҳон эй писари малики ҷоўиднист

جهان ای پسر ملک جاویدنیست

зи дунёи вафодорӣ умед нест

ز دنیا وفاداری امید نیست

Ҳамаи тахту мулкии пазиради завол

همه تخت و ملکی پذیرد زوال

Биҷузи малики фармони даҳ лоязол

بجز ملک فرمان دِه لایزال

Бар марди ҳушёр , дунё хас аст

بر مرد هشیار، دنیا خس است

Ки ҳар муддатии ҷои дигар кас аст

که هر مدتی جایِ دیگر کس است

На лоиқ буд ишқ бо дилбарӣ

نه لایق بود عشق با دلبری

Ки ҳар бомдодаш буд шавҳарӣ

که هر بامدادش بود شوهری

зи душмани шинави сирати худ ки дӯст

ز دشمن شنو سیرت خود که دوست

Ҳар ончӣ аз ту ояд ба чашмаш накӯаст

هر آنچه از تو آید به چشمش نکوست

Ситоиши сароён на ёр ту анд

ستایش سرایان نه یار تو اند

Маломати кунони дӯстдор ту анд

ملامت کنان دوستدار تو اند

Агар пели зӯрӣ вагар шери чанг

اگر پیل زوری وگر شیر چنگ

Ба наздики ман сулҳи беҳтари зи ҷанг

به نزدیکِ من صلح بهتر ز جنگ

Агар ҳӯшмандӣ ба маънии гароӣ

اگر هوشمندی به معنی گرای

Ки сӯрати з маънӣ бимонад ба ҷой

که صورت ز معنی بماند به جای

Касе гӯии давлати зи дунёи барад

کسی گوی دولت ز دنیا برد

Ки бо худ насибӣ ба уқбои барад

که با خود نصیبی به عقبی برد

Магардон ғариб аз дарат бе насиб

مگردان غریب از درت بی نصیب

Мабодо ки гардӣ ба дарҳо ғариб

مبادا که گردی به درها غریب

Бузургии расонад ба муҳтоҷи хайр

بزرگی رساند به محتاج خیر

Ки тарсад ки муҳтоҷ гардад ба ғайр

که ترسد که محتاج گردد به غیر

Хунаки онкӣ дар суҳбати оқилон

خنک آنکه در صحبت عاقلان

Биомузади ахлоқи соҳибдилон

بیاموزد اخلاقِ صاحبدلان

Чу дар тангдастии надории шикеб

چو در تنگدستی نداری شکیب

Нигаҳдори вақти фарохии ҳсиб

نگهدار وقت فراخی حسیب

Ҷавонмардгар рост хоҳӣ валеаст

جوانمرد گر راست خواهی ولیست

Карами пешаи шоҳ мардон алӣаст

کرم پیشهٔ شاه مردان علیست

Худоро бар он банда бахшоиш аст

خدا را بر آن بنده بخشایش است

Ки халқ аз вуҷӯдаш дар осоиш аст

که خلق از وجودش در آسایش است

Карами варзади он сар ки мағзӣ дараваст

کرم ورزد آن سر که مغزی دروست

Ки дуни ҳмтоннд бемағзу пӯст

که دون همتانند بی مغز و پوست

Касе нек бинад ба ҳар ду сарой

کسی نیک بیند به هر دو سرای

Ки некии расонад ба халқи худоӣ

که نیکی رساند به خلقِ خدای

Қиёмат касе бошад андари биҳишт

قیامت کسی باشد اندر بهشت

Ки маънӣ талаб карду даъвии биҳишт

که معنی طلب کرد و دعوی بِهِشت

Такаллуф бар мард дарвеш нест

تکلف برِ مرد درویش نیست

Васияти ҳамин як сухан беш нест

وصیت همین یک سخن بیش نیست

Алогар талабкори аҳли дилӣ

الا گر طلبکار اهلِ دلی

з хизмат макун як замони ғофилӣ

ز خدمت مکن یک زمان غافلی

Хӯриши даҳ ба гунҷишку Кебеку ҳаммом

خورش ده به گنجشک و کبک و حمام

Ки як рӯзат уфтад ҳумое ба дом

که یک روزت افتد همایی به دام

Бадоне ки чун роҳи барадам ба дӯст

بدانی که چون راه بردم به دوست

Ҳар он кас ки пеш омадам гуфтам ӯст

هر آن کس که پیش آمدم گفتم اوست

Ба рағбат бикаш бор ҳар ҷоҳилӣ

به رغبت بکش بار هر جاهلی

Ки уфтӣ ба срўқти соҳибдилӣ

که اُفتی به سروقت صاحبدلی

На ҳар кас сазовор бошад ба мол

نه هر کس سزاوار باشد به مال

Яке мол хоҳад яке гӯшмол

یکی مال خواهد یکی گوشمال

Хушо вақти шӯридагони ғамаш

خوشا وقت شوریدگان غمش

Агар захми бенанд вагар марҳамаш

اگر زخم بینند وگر مرهمش

Гадоён аз подшоҳии нФўр

گدایان از پادشاهی نفور

Ба умедаши андари гадои сабур

به امیدش اندر گدایی صبور

Дамодами шароби ?илам дар кашанд

دمادم شراب الم در کشند

Вагар талхи бенанди дами дркшнд

وگر تلخ بینند دم درکشند

На талхаст сабрӣ ки бар ёдоўст

نه تلخ است صبری که بر یادِاوست

Ки талхӣ шукр бошад аз дасти дӯст

که تلخی شکر باشد از دستِ دوست

Асираш нахоҳад халосии зи банд

اسیرش نخواهد خلاصی ز بند

Шикораш наҷуед халос аз каманд

شکارش نجوید خلاص از کمند

Салотини азлати гадоёни ҳӣ

سلاطینِ عزلت گدایان حیّ

Манозили шиносон гум карда пай

منازل شناسانِ گم کردهِ پی

Маломати кшоннди мисатони ёр

ملامت کشانند مستان یار

Сабктар баради уштури масти бор

سبک‌تر برد اشتر مست بار

Ба срўқтшони халқ кӣ пай баранд

به سروقتشان خلق کی پی برند

Ки чун оби ҳайвон ба зулмат даранд

که چون آب حیوانِ به ظلمت درند

Чу парвонаи оташ ба худ дар зананд

چو پروانه آتش به خود در زنند

На чун карами пела ба худ дртннд

نه چون کرم پیله به خود درتنند

Длором дар бар , длороми ҷӯй

دلارام در بر، دلارام جوی

Лаб аз тишнагии хушк бар тарафи ҷӯй

لب از تشنگی خشک بر طرفِ جوی

Нагӯям ки бар оби қодир не анд

نگویم که بر آب قادر نی‌اند

Ки бар шотӣии нил мстсқӣ анд

که بر شاطئی نیل مستسقی‌اند

Турои ишқ ҳамчун туе зи обу гул

ترا عشق همچون تویی ز آب و گل

Рибоед ҳамеи сабру ороми дил

رباید همی صبر و آرام دل

Ба бедориаш фитна бар хату хол

به بیداری‌اش فتنه بر خط و خال

Ба хоби андараши пои банди хаёл

به خواب اندرش پای بند خیال

Ба сидқаши чунон сар наҳй бар қадам

به صدقش چنان سر نهی بر قدم

Ки бинии ҷаҳон бо вуҷӯдаши адам

که بینی جهان با وجودش عدم

Ту гӯйӣ ба чашми андараш манзил аст

تو گویی به چشم اندرش منزل است

Агар дида бар ҳам наҳй манзил аст

اگر دیده بر هم نهی منزل است

На андеша аз кас ки расвои шӯй

نه اندیشه از کس که رسوا شوی

На тоқат ки икдми шикеби шӯй

نه طاقت که یکدم شکیبا شوی

?герат ҷон бихоҳад ба лаби брнҳӣ

گرت جان بخواهد به لب برنهی

Вагар теғ бар сар наад срнҳӣ

وگر تیغ بر سر نهد سرنهی

Чу ишқӣ ки бунёд ӯ брҳўост

چو عشقی که بنیاد او برهواست

Чунин фитнаи ангез ва фармонравост

چنین فتنه انگیز و فرمانرواست

Аҷаби дорӣ аз соликони тариқ

عجب داری از سالکان طریق

Ки бошанд дар баҳри маънии ғариқ

که باشند در بحر معنی غریق

зи савдои ҷонон ба ҷони муштаал

ز سودای جانان به جان مشتعل

Ба зикри ҳабиб аз ҷаҳони мштғл

به ذکر حبیب از جهان مشتغل

Ба ёди ҳақ аз халқ бигурехта

به یاد حق از خلق بگریخته

Чунон масти соқӣ ки май рехта

چنان مست ساقی که می‌ریخته

Нишоед ба дору даво кардашон

نشاید به دارو دوا کردشان

Ки кас матлаъ нест бар дардашон

که کس مطلع نیست بر دردشان

Аласти азали ҳам чунонашон ба гӯш

الستِ ازل هم چنانشان به گوش

Ба фарёди қолўои балӣ дар хурӯш

به فریاد قالوا بلی در خروش

Гуруҳеи амали дор азлат нишин

گروهی عمل دار عزلت نشین

Қадамҳои хокии дами оташин

قدم‌های خاکی دم آتشین

Ба як наъраи кӯҳии зи ҷобркннд

به یک نعره کوهی ز جابرکنند

Ба як нолаи шаҳрӣ ба ҳам дрзннд

به یک ناله شهری به هم درزنند

Чу боданд пинҳони чолоки пў

چو بادند پنهان چالاک پو

Чу санганд хомӯшу тасбеҳи гӯ

چو سنگند خاموش و تسبیح گو

Саҳарҳо бгринди чандон ки об

سحرها بگریند چندان که آب

Фрўшўид аз чашмашони кӯҳли хоб

فروشوید از چشمشان کحل خواب

Фарс гашта аз бас ки шаб ронда анд

فرس گشته از بس که شب رانده‌اند

Саҳаргаҳи хурушон ки вомонда анд

سحرگه خروشان که وامانده‌اند

Шабу рӯз дар баҳри савдоу сӯз

شب و روز در بحر سودا و سوز

Ндонанд зи ошуфтагии шаби зи рӯз

ندانند ز آشفتگی شب ز روز

Чунон фитна бар ҳасани сӯрат нигор

چنان فتنه بر حسن صورت نگار

Ки боҳасан сӯрат надоранд кор

که باحسن صورت ندارند کار

Надоданд соҳибдилони дил ба пӯст

ندادند صاحبدلان دل به پوست

Вагар аблаҳӣ дод бемағз ӯст

وگر ابلهی داد بی مغز اوست

Май срФўҳдт касе нӯш кард

می صِرفْوحدت کسی نوش کرد

Ки дунёу уқбо фаромӯш кард

که دنیا و عقبی فراموش کرد

Маро бо вуҷӯд ту ҳастӣ намонад

مرا با وجود تو هستی نماند

Ба ёди туам худпарастӣ намонад

به یاد توام خودپرستی نماند

Агар ҷурм бинӣ макун айби ман

اگر جرم بینی مکن عیب من

Туе сари бароварда аз ҷайби ман

تویی سر برآورده از جیب من

Ба ҳақаш ки то ҳақ ҷамолам намӯд

به حقش که تا حق جمالم نمود

Дигар ҳарчӣ дидам хаёлам намӯд

دگر هرچه دیدم خیالم نمود

Прокндгоннди зери фалак

پراکندگانند زیر فلک

Ки ҳам дад тавон хондашон ҳам малик

که هم دد توان خواندشان هم ملک

Қавӣ бозувонанду кӯтоҳи даст

قوی بازوانند و کوتاه دست

Хирадманду шайдоу ҳушёру маст

خردمند و شیدا و هشیار و مست

Гуҳи осӯда дар гӯшае хирқаи дуз

گه آسوده در گوشه‌ای خرقه دوز

Гуҳи ошуфта дар маҷлисии хирқаи сӯз

گه آشفته در مجلسی خرقه سوز

На савдои худашон на пурвои кас

نه سودای خودشان نه پروای کس

На дар кунҷи тавҳидашони ҷои кас

نه در کنج توحیدشان جای کس

Тиҳии дасти мардони пурҳавсила

تهی دست مردان پرحوصله

Биёбони навардон бе қофила

بیابان نوردان بی قافله

Азизони пӯшида аз чашми халқ

عزیزان پوشیده از چشم خلق

На зуннори дорони пӯшидаи далқ

نه زنار داران پوشیده دلق

Ба худ сари фурӯи барда ҳамчун садаф

به خود سر فرو برده همچون صدف

На монанди дарёи баровардаи каф

نه مانند دریا برآورده کف

На мардум ҳамин устихонанд впўст

نه مردم همین استخوانند وپوست

На ҳар сӯратии ҷон маънӣ дараваст

نه هر صورتی جانِ معنی دروست

На султони харидор ҳар бандаи ист

نه سلطان خریدار هر بنده‌ایست

На дар зер ҳар жандае зиндаи ист

نه در زیر هر ژنده‌ای زنده‌ایست

Агар жола ҳар қатрае дар шудӣ

اگر ژاله هر قطره‌ای دُرّ شدی

Чу хрмҳраҳи бозор зу пар шудӣ

چو خرمهره بازار زو پر شدی

Ҳарифони хилвати сарои аласт

حریفان خلوت سرای الست

Ба як ҷуръа то нафхаи сувари маст

به یک جرعه تا نفخهٔ صور مست

Ба теғ аз ғараз брнагиранд чанг

به تیغ از غرض برنگیرند چنگ

Ки парҳезу ишқ обгинаасту санг

که پرهیز و عشق آبگینه است و سنگ

Талабкор бояд сабуру ҳмўл

طلبکار باید صبور و حمول

Ки нашунидаам кӣмёгари малул

که نشنیده‌ام کیمیاگر ملول

Зар аз баҳри чизе харидан накӯаст

زر از بهر چیزی خریدن نکوست

Чаҳ хоҳӣ харидан ба аз ёру дӯст

چه خواهی خریدن به از یار و دوست

Якум рӯз бар бандае дил бсухт

یکم روز بر بنده‌ای دل بسوخت

Ки мегуфт ва фармондиҳаш ме фурухт

که می‌گفت و فرماندهش می‌فروخت

Турои банда аз ман ба уфтад басӣ

ترا بنده از من به افتد بسی

Марои хоҷа чун ту набошад касе

مرا خواجه چون تو نباشد کسی

Басои ақли зӯровари чираи даст

بسا عقل زورآور چیره دست

Ки савдоӣ ишқаш кунад зердаст

که سودای عشقش کند زیردست

Туро ҳарчӣ машғӯл дорад зи дӯст

ترا هرچه مشغول دارد ز دوست

Гар инсофи пурсӣ длоромт ӯст

گر انصاف پرسی دلارامت اوست

Хилофи тариқат буд коўлё

خلاف طریقت بود کاولیا

Тмнокннд аз худои ҷузи худо

تمناکنند از خدا جز خدا

Гар аз дӯсти чашмат бар эҳсон ӯст

گر از دوست چشمت بر احسان اوست

Ту дар банди хешӣ на дарбанди дӯст

تو در بند خویشی نه دربند دوست

Туро то даҳан бошад аз ҳирси боз

ترا تا دهن باشد از حرص باز

Наёяд ба гӯши дил аз ғайби роз

نیاید به گوشِ دل از غیب راز

Ҳақоиқи сроиисти ороста

حقایق سراییست آراسته

Ҳавои вҳўси гирди бархеста

هوا وهوس گرد برخاسته

Набинӣ ба ҷое ки бархест гирд

نبینی به جایی که برخاست گرد

Набинад назар гарчи биност мард

نبیند نظر گرچه بیناست مرد

Қазоро ману перӣ аз фориёб

قضا را من و پیری از فاریاب

Раседем дар хоки мағриб ба об

رسیدیم در خاک مغرب به آب

Марои як дирам буд ва бардоштанд

مرا یک درم بود و برداشتند

Ба киштӣу дарвеши бгзоштнд

به کشتی و درویش بگذاشتند

Сиёҳони бронднди киштӣ чу дӯд

سیاهان براندند کشتی چو دود

Ки он нохудои нохудотарс буд

که آن ناخدا ناخداترس بود

Маро гиря омад зи тимори ҷуфт

مرا گریه آمد ز تیمار جفت

Барони гиря қҳқаҳ бихандед ва гуфт

برآن گریه قهقه بخندید و گفت

Махӯр ғам барои ман эй пурхирад

مخور غم برای من ای پرخرد

Марои он каси орад ки киштии барад

مرا آن کس آرد که کشتی برد

Бгстрди саҷҷода бар рӯй об

بگسترد سجاده بر روی آب

Хаёлӣаст пиндоштам ё ба хоб

خیالی است پنداشتم یا به خواب

Змдҳўшӣам дидаи он шаб нахуфт

زمدهوشی‌ام دیده آن شب نخفت

Нигаҳи бомдодон ба ман кард вагуфт

نگه بامدادان به من کرد وگفت

Аҷаби дорӣ эй ёри фархундаи рой

عجب داری ای یار فرخنده رای

Туро киштӣ оварад моро худоӣ

ترا کشتی آورد ما را خدای

Чаро аҳли сӯрат бад-ӣн негроанд

چرا اهل صورت بدین نگروند

Ки абдол дар обу оташи раванд

که ابدال در آب و آتش روند

На тифлӣ каз оташ надорад хабар

نه طفلی کز آتش ندارد خبر

Нигаҳдордаш модари мҳрўр

نگهداردش مادرِ مهرور

Пас онон ки дар ваҷд мустағриқ анд

پس آنان که در وجد مستغرق‌اند

Шабу рӯз дар айни ҳифз ҳақ анд

شب و روز در عین حفظِ حق‌اند

Нигаҳдорд аз тоби оташи халил

نگهدارد از تابِ آتش خلیل

Чу тобути Мӯсои зи ғарқоби нил

چو تابوت موسی ز غرقابِ نیل

Чу кӯдак ба дасти шиновари дуруст

چو کودک به دست شناور درست

Натарсад агар диҷла паҳновар аст

نترسد اگر دجله پهناور است

Ба дарё нахоҳад шудани бти ғариқ

به دریا نخواهد شدن بط غریق

Самандар чаҳ донад азоби алҳриқ

سمندر چه داند عذاب الحریق

Ту бар рӯй дарёи қадам чун занӣ

تو بر روی دریا قدم چون زنی

Чу мардон ки бар хушки трдомнӣ

چو مردان که بر خشک تردامنی

Раҳи ақли ҷузи печ бар печ нест

ره عقل جز پیچ بر پیچ نیست

Бар орифони ҷузи худо ҳеҷ нест

برِ عارفان جز خدا هیچ نیست

Тавон гуфтани ин бо ҳақоиқи шинос

توان گفتن این با حقایق شناس

Вале хӯрда гиранд аҳли қиёс

ولی خورده گیرند اهل قیاس

Ки пас осмон ва замин чистанд

که پس آسمان و زمین چیستند

Банӣ одаму дом ва дад кистанд

بنی آدم و دام و دد کیستند

Писандида пурседӣ эй ҳӯшманд

پسندیده پرسیدی ای هوشمند

Бигӯям гар ояд ҷавобати писанд

بگویم گر آید جوابت پسند

Ки ҳомӯну дарёу кӯҳу фалак

که هامون و دریا و کوه و فلک

Парӣу одамизоду деву малик

پری و آدمیزاد و دیو و ملک

Ҳама ҳарчӣ ҳастанд аз он камтаранд

همه هرچه هستند از آن کمترند

Ки бо ҳастиаш ном ҳастӣ баранд

که با هستی‌اش نام هستی برند

Азимаст пеши ту дарё ба мавҷ

عظیم است پیش تو دریا به موج

Баландаст хуршеди тобон ба авҷ

بلند است خورشید تابان به اوج

Вале аҳли сӯрати куҷо пай баранд

ولی اهل صورت کجا پی برند

Ки арбоби маънӣ ба мулкӣ даранд

که ارباب معنی به ملکی درند

Ки грҳФт дарёст як қатра нест

که گرهفت دریاست یک قطره نیست

Вагар офтобаст як зарра нест

وگر آفتاب است یک ذره نیست

Чу султони иззат илм баркашид

چو سلطان عزت علم برکشید

Ҷаҳони сар ба ҷайб адам баркашид

جهان سر به جیب عدم برکشید

Магар дида бошӣ ки дар боғу роғ

مگر دیده باشی که در باغ و راغ

Битобад ба шаби кирмакӣ чун чароғ

بتابد به شب کرمکی چون چراغ

Яке гуфташ эй кирмак шаб фурӯз

یکی گفتش ای کرمک شب فروز

Чаҳ будат ки беруни ниёе ба рӯз

چه بودت که بیرون نیایی به روز

Бибин котшини кирмакии хоки зод

ببین کاتشین کرمکی خاک زاد

Ҷавоб аз сари равшаноӣ чаҳ дод

جواب از سر روشنایی چه داد

Ки ман рӯзу шаби ҷуз ба саҳро не ам

که من روز و شب جز به صحرا نی‌ام

Вале пеши хуршеди пайдо не ам

ولی پیش خورشید پیدا نی‌ام

Агар ъз ва ҷоҳаст вагар зли қайд

اگر عز و جاه است وگر ذُلِّ قید

Ман аз ҳақ шиносам на аз умру зайд

من از حق شناسم نه از عمر و زید

Бихӯр ҳарчӣ ояд зи дасти ҳабиб

بخور هرچه آید ز دست حبیب

На бемор донотараст аз табиб

نه بیمار داناتر است از طبیب

Агар марди ишқӣ кам хеши гир

اگر مرد عشقی کم خویش گیر

Вагар на раҳи офияти пеши гир

وگر نه ره عافیت پیش گیر

Матарс аз муҳаббат ки хокат кунад

مترس از محبت که خاکت کند

Ки боқии шӯйгар ҳалокат кунад

که باقی شوی گر هلاکت کند

Тўто бо худӣ бо худат роҳ нест

توتا با خودی با خودت راه نیست

Вазин нуктаи ҷуз бе худ огоҳ нест

وزین نکته جز بی خود آگاه نیست

На мутриб ки овози пои сутур

نه مطرب که آواز پای ستور

Самоъаст агар ишқи дорӣу шӯр

سماع است اگر عشق داری و شور

Магаси пеши шӯридае пар назд

مگس پیش شوریده‌ای پر نزد

Ки ӯ чун магаси даст бар сар назд

که او چون مگس دست بر سر نزد

На Бам донад ошуфтаи сомон на зер

نه بم داند آشفته سامان نه زیر

Ба овоз мурғӣ бинолад фақир

به آواز مرغی بنالد فقیر

Сароянда худ менагардад хамӯш

سراینده خود می‌نگردد خموش

Валикин на ҳар вақт бозаст гӯш

ولیکن نه هر وقت باز است گوش

Чу шӯридагон мепарастӣ кунанд

چو شوریدگان می پرستی کنند

Ба овози дулоб мастӣ кунанд

به آواز دولاب مستی کنند

Ба рақс андар оянд дулоби вор

به رقص اندر آیند دولاب وار

Чу дулоб бар худ бгринди зор

چو دولاب بر خود بگریند زار

Ба таслими сар дар гиребон баранд

به تسلیم سر در گریبان برند

Чу тоқат намонад гиребон даранд

چو طاقت نماند گریبان درند

Бигӯям самоъ эй бародар ки чист

بگویم سماع ای برادر که چیست

Агар мустамеъро бидонам ки кист

اگر مستمع را بدانم که کیست

Гар аз бурҷи маънии пурди тайр ӯ

گر از برج معنی پرد طیر او

Фиришта фурӯ монад аз сайр ӯ

فرشته فرو ماند از سیرِ او

Вагар мард лаҳвасту бозуии влоғ

وگر مردِ لهو است و بازوی ولاغ

Қавӣтар шавад деваши андари димоғ

قویتر شود دیوش اندر دِماغ

Чаҳ мард самоъаст шаҳвати параст

چه مرد سماع است شهوت پرست

Ба овози хуши хуфтаи хезад на маст

به آواز خوش خفته خیزد نه مست

Парешон шавад гул ба боди саҳар

پریشان شود گل به باد سحر

На ҳизум ки ншкоФдши ҷузи табар

نه هیزم که نشکافدش جز تبر

Ҷаҳони пар самоъасту мастӣу шӯр

جهان پر سماع است و مستی و شور

Валикин чаҳ бинад дар ойӣнаи кӯр

ولیکن چه بیند در آیینه کور

Макун айби дарвеши мадҳушу маст

مکن عیب درویش مدهوش و مست

Ки ғарқааст зон мезанад поу даст

که غرقه است زان می‌زند پا و دست

Кушояди дарӣ бар дил аз воридот

گشاید دری بر دل از واردات

Фишонд сари даст бар коинот

فشاند سرِ دست بر کاینات

Набинӣ шутур бар ҳдои араб

نبینی شتر بر حدایِ عرب

Ки чунаш ба рақси андари оради тараб

که چونش به رقص اندر آرد طرب

Шутурро ки шӯру тараб дар сар аст

شتر را که شور و طرب در سر است

Агар одамиро набошад хар аст

اگر آدمی را نباشد خر است

Таъаллуқ ҳиҷобаст ва бе ҳосилӣ

تعلق حجاب است و بی حاصلی

Чу пайвандҳо бугсалии восилӣ

چو پیوندها بگسلی واصلی

Макун гиря бар гӯри мақтӯли дӯст

مکن گریه بر گور مقتول دوست

Бирав хуррамӣ кун ки мақбул ӯст

برو خرمی کن که مقبول اوست

Фидойӣ надорад зи мақсӯди чанг

فدایی ندارد ز مقصود چنگ

Вагар бар сараши тири боринду санг

وگر بر سرش تیر بارند و سنگ

зи хоки офаридати худованди пок

ز خاک آفریدت خداوند پاک

Рӯ эй банда афтодагӣ кун чу хок

رو ای بنده افتادگی کن چو خاک

Ҳарису ҷаҳони сӯз ва саркаш мабош

حریص و جهان سوز و سرکش مباش

зи хоки офаридат чу оташ мабош

ز خاک آفریدت چو آتش مباش

Тариқати ҷуз ин нест дарвеш ро

طریقت جز این نیست درویش را

Ки афтода дорад тани хеш ро

که افتاده دارد تنِ خویش را

Шунидам ки вақте саҳаргоҳи ид

شنیدم که وقتی سحرگاهِ عید

з гармоба омад буруни боязид

ز گرمابه آمد برون بایزید

Яке ташти хокистараш бе хабар

یکی طشتِ خاکسترش بی خبر

Фурӯ рехтанд аз сарое ба сар

فرو ریختند از سرایی به سر

Ҳаме гуфт жулидаи дастори мӯӣ

همی گفت ژولیده دستار موی

Кафи дасти шукронаи молон ба рӯй

کفِ دست شکرانه مالان به روی

Ки эй нафаси ман дар хури оташам

که ای نفس من در خور آتشم

зи хокистарӣ рӯй дарҳами кашам

ز خاکستری روی درهم کشم

Бузургон накарданд дар худ нигоҳ

بزرگان نکردند در خود نگاه

Худои бинӣ аз хештан байн махоҳ

خدا بینی از خویشتن بین مخواه

Қиёмат касе бинии андари биҳишт

قیامت کسی بینی اندر بهشت

Ки маънӣ талаб карду даъвии биҳишт

که معنی طلب کرد و دعوی بِهِشت

зи мағрури дунёи раҳи дайни мҷўӣ

ز مغرورِ دنیا رهِ دین مجوی

Худобинӣ аз хештани байни мҷўӣ

خدابینی از خویشتن بین مجوی

Яке ҳалқа каъба дорад ба даст

یکی حلقهٔ کعبه دارد به دست

Яке дар хароботи афтодаи маст

یکی در خرابات افتاده مست

Гар инро баранд ки бози орадаш

گر این را براند که باز آردش

Вари онро бихонад ки нгзордш

ور آن را بخواند که نگذاردش

На манъам ба мол аз касе беҳтар аст

نه منعم به مال از کسی بهتر است

Хар ар ҷли атласи бипушад хар аст

خر ار جُلِّ اطلس بپوشد خر است

Вуҷӯдӣ диҳад равшаноӣ ба ҷамъ

وجودی دهد روشنایی به جمع

Ки сӯзяш дар сина бошад чу шамъ

که سوزیش در سینه باشد چو شمع

Дилами хонаи меҳр ёрасту бас

دلم خانهٔ مهر یار است و بس

Аз он менагунҷад дарави кини кас

از آن می‌نگنجد درو کین کس

Чаҳ хуш гуфт буҳлули фархундаи хуй

چه خوش گفت بهلول فرخنده خوی

Чу бигузашт бар орифии ҷангҷӯӣ

چو بگذشت بر عارفی جنگجوی

Гар ин муддаӣ дӯст бишнохтӣ

گر این مدّعی دوست بشناختی

Ба пайкори душмани нпрдохтӣ

به پیکار دشمن نپرداختی

Гар аз ҳастӣ ҳақ хабар доштӣ

گر از هستیِ حق خبر داشتی

Ҳама ҳастро нест пиндоштӣ

همه هست را نیست پنداشتی

Шунидам ки дар дашти Санъои ҷунайд

شنیدم که در دشت صنعا جنید

Сегӣ дид барканда дандони зи сайд

سگی دید برکنده دندان ز صید

зи неруии сари панҷаи шергир

ز نیروی سر پنجهٔ شیرگیر

Фурӯмондаи оҷиз чу рӯбоҳи пер

فرومانده عاجز چو روباهِ پیر

Чу мискин ва бетоқаташ диду риш

چو مسکین و بی طاقتش دید و ریش

Бадв дод як нима аз нони хеш

بدو داد یک نیمه از نانِ خویش

Шунидам ки мегуфт ва хӯн ме гирист

شنیدم که می‌گفت و خون می‌گریست

Ки донад ки беҳтари зи мо ҳар ду кист

که داند که بهتر ز ما هر دو کیست

Ба зоҳири ман имрӯз аз ӯ беҳтарам

به ظاهر من امروز از او بهترم

Дигар то чаҳ ронад қазо бар серум

دگر تا چه راند قضا بر سرم

Аз он бар млоик шараф доштанд

از آن بر ملایک شرف داشتند

Ки худро ба аз саги нпндоштнд

که خود را به از سگ نپنداشتند

Аз он дӯстон худо барсаранд

از آن دوستان خدا برسرند

Ки аз халқ бисёр бар срхўрнд

که از خلق بسیار بر سرخورند

Агар машкро аблаҳӣ ганда гуфт

اگر مشک را ابلهی گنده گفت

Ту маҷмӯ бош ӯ пароканда гуфт

تو مجموع باش او پراکنده گفت

Ту никўрўш бош то бадсигол

تو نیکوروش باش تا بدسگال

Ба айби ту гуфтани наёбади маҷол

به عیب تو گفتن نیابد مجال

Саодат ба бахшоиш довар аст

سعادت به بخشایش داور است

На дар чангу бозуӣ зӯровар аст

نه در چنگ و بازوی زورآور است

Чу натавон броФлоки дасти охтн

چو نتوان برافلاک دست آختن

Зарурӣаст богрдшши сохтан

ضروریست باگردشش ساختن

Чаҳ донад табиб аз касе ранҷи барад

چه داند طبیب از کسی رنج برد

Ки бечора хоҳад худ аз ранҷи мард

که بیچاره خواهد خود از رنج مرد

Чу рад менагардад хаданги қазо

چو رد می‌نگردد خدنگِ قضا

Сипар нест мари бандаро ҷузи ризо

سپر نیست مر بنده را جز رضا

Шутури бача бо модар хеш гуфт

شتر بچه با مادر خویش گفت

Ки охири замонии з рафтан бихуфт

که آخر زمانی ز رفتن بخفت

Бигуфт ар ба даст манастӣ маҳор

بگفت ار به دست من استی مهار

Надидӣ касами боркаш дар қатор

ندیدی کسم بارکش در قطار

Худои киштии онҷо ки хоҳад барад

خدا کشتی آنجا که خواهد برد

Агар нохудои ҷомаи бртни дард

اگر ناخدا جامه برتن درد

Чаҳ зуннори муғ бар миён ва чаҳ далқ

چه زنار مغ بر میان و چه دلق

Ки дарушӣ аз баҳри пиндори халқ

که درپوشی از بهر پندار خلق

Ба андоза буд бояд намӯд

به اندازهٔ بود باید نمود

Хиҷолати набард онкӣ бинмуд буд

خجالت نبرد آنکه بنمود بود

Зрондўдгонро бар оташ баранд

زراندودگان را بر آتش برند

Падед ояд онгаҳ ки мис ё заранд

پدید آید آنگه که مس یا زرند

Нкўсиртӣ бе такаллуфи бурун

نکوسیرتی بی تکلف برون

Ба аз порсоеи хароби андарун

به از پارسایی خراب اندرون

Нагӯям тавонад расӣдан ба дӯст

نگویم تواند رسیدن به دوست

Дар ин раҳи ҷзони кас ки рӯйиш дараваст

در این ره جزآن کس که رویش دروست

Чу рӯй парастиданат дар худост

چو روی پرستیدنت در خداست

Агар Ҷабраилат набинад равост

اگر جبرئیلت نبیند رواست

Хуру хоб танҳо тариқ дад аст

خور و خواب تنها طریق دد است

Барин бӯдани ойин нобахрад аст

برین بودن آیین نابخرد است

Бар онон ки шуд сари ҳақи ошкор

بر آنان که شد سرّ حق آشکار

Накарданд ботил бирав ихтиёр

نکردند باطل برو اختیار

Ту худро аз он дар чаҳ андохтӣ

تو خود را از آن در چه انداختی

Ки чаҳро зи раҳ боз нашинохтӣ

که چه را ز ره باز نشناختی

Танури шиками дмбдм тофтан

تنور شکم دمبدم تافتن

Мусӣбат буд рӯз ноёфтан

مصیبت بود روزِ نایافتن

Хабари даҳ ба дарвеши султони параст

خبر ده به درویشِ سلطان پرست

Ки султони зи дарвеши мискин тар аст

که سلطان ز درویش مسکین‌تر است

Гадоро кунад як дирами сими сайр

گدا را کند یک درم سیم سیر

Фаридун ба малики аҷами ним сайр

فریدون به ملکِ عجم نیم سیر

Агар пой дар домани оре чу кӯҳ

اگر پای در دامن آری چو کوه

Сарати з осмон бугзарад дар шиква

سرت ز آسمان بگذرد در شکوه

Турои хомӯшӣ эй худованди ҳуш

ترا خاموشی ای خداوند هوش

Виқорасту ноаҳлро пардаи пӯш

وقار است و نااهل را پرده پوش

Бади андари ҳақи мардуми неку бад

بد اندر حق مردم نیک و بد

Магӯ эй хирадманди соҳиби хирад

مگو ای خردمند صاحب خرد

Ки бдмрдро хасм худ ме кунӣ

که بدمرد را خصم خود می‌کنی

Вагар никмрдаст бад ме кунӣ

وگر نیکمرد است بد می‌کنی

Касе пеши ман дар ҷаҳон оқил аст

کسی پیشِ من در جهان عاقل است

Ки машғӯли худ вази ҷаҳон ғофил аст

که مشغول خود وز جهان غافل است

Нишоед ҳавас бохтан бо гулӣ

نشاید هوس باختن با گلی

Ки ҳар бомдодаш буд булбулӣ

که هر بامدادش بود بلبلی

Муҳаққиқ ҳамон бинад андари абл

محقق همان بیند اندر اِبِل

Ки дар хубрӯёни чину чгл

که در خوبرویان چین و چگل

Кас аз дасти таъни забон ҳо нараст

کس از دست طعن زبان‌ها نرست

Агар худнамойаст вагар ҳақи параст

اگر خودنمای است وگر حق پرست

Чу розӣ шуд аз бандаи яздони пок

چو راضی شد از بنده یزدان پاک

Гар ӣнон набошанд розӣ чаҳ бок

گر اینان نباشند راضی چه باک

Бидонадяши халқ аз ҳақ огоҳ нест

بداندیش خلق از حق آگاه نیست

зи ғавғои халқаш ба ҳақ роҳ нест

ز غوغای خلقش به حق راه نیست

Аз он раҳ ба ҷое наёварда анд

از آن ره به جایی نیاورده‌اند

Ки аввали қадами раҳ ғалат карда анд

که اول قدم ره غلط کرده‌اند

Ду кас брҳдисӣ гуморанд гӯш

دو کس برحدیثی گمارند گوش

Яке аҳримани хуйу дигари сурӯш

یکی اهرمن خوی و دیگر سروش

Яке панд гирад яке нописанд

یکی پند گیرد یکی ناپسند

Напардозад аз ҳарфгирӣ ба панд

نپردازد از حرف گیری به پند

Ки ёрад ба кунҷ саломат нишаст

که یارد به کنج سلامت نشست

Ки пайғамбар аз хбс мардум нараст

که پیغمبر از خبث مردم نرست

Худоро ки бе мисли ва ёрасту ҷуфт

خدا را که بی مثل و یار است و جفت

Ҳамоно шунидӣ ки тарсо чаҳ гуфт

همانا شنیدی که ترسا چه گفت

Сафойӣ ба дастовар эй бе тамиз

صفایی به دست آور ای بی تمیز

Ки нанамояд ойӣнаи тираи чиз

که ننماید آیینهٔ تیره چیز

Ту қоим ба худ нестии як қадам

تو قایم به خود نیستی یک قدم

зи ғайбат мадад мерасад дмбдм

ز غیبت مدد می‌رسد دمبدم

Раҳи рост бояд на болои рост

رهِ راست باید نه بالایِ راست

Ки кофари ҳам аз рӯй сӯрат чу мост

که کافر هم از رویِ صورت چو ماست

Надонад касе қадари рӯзи хушӣ

نداند کسی قدر روزِ خوشی

Магар рӯзӣ уфтад ба сахтии кашӣ

مگر روزی افتد به سختی کشی

Макун нола аз бенавои басӣ

مکن ناله از بینوایی بسی

Чу бинии зи худ бенавотар касе

چو بینی ز خود بینواتر کسی

Якеро ки дар банд бинӣ маханд

یکی را که در بند بینی مخند

Мабодо ки ногуҳи дроФтӣ ба банд

مبادا که ناگه درافتی به بند

Ало эй ки умрат ба ҳафтод рафт

الا ای که عمرت به هفتاد رفت

Магари хуфта будӣ ки бар бод рафт

مگر خفته بودی که بر باد رفت

Ҳамаи барг бӯдани ҳамеи сохтӣ

همه برگ بودن همی ساختی

Ба тадбир рафтани нпрдохтӣ

به تدبیر رفتن نپرداختی

Чу панҷоҳ солат бурун шуд зи даст

چو پنجاه سالت برون شد ز دست

Ғанимати шимур чанд рӯзӣ ки ҳаст

غنیمت شمر چند روزی که هست

Нагу гуфт луқмон ки нозистан

نگو گفت لقمان که نازیستن

Ба аз солҳо дар хатои зистан

به از سالها در خطا زیستن

Тафарруҷи кунон дар ҳавоу ҳавас

تفرج کنان در هوا و هوس

Гузаштем бар хок бисёр кас

گذشتیم بر خاکِ بسیار کس

Касоне ки аз мо ба ғайб андаранд

کسانی که از ما به غیب اندرند

Биёянд ва бар хок мо бигузаранд

بیایند و بر خاک ما بگذرند

Ғанимати шимури ин гиромии нафас

غنیمت شمر این گرامی نفس

Ки бемурғ қимат надорад қафас

که بی مرغ قیمت ندارد قفس

Паии никмрдон бибояд шитофт

پی نیکمردان بباید شتافت

Ки ҳаркии ин саодат талаб кард ёфт

که هرکه این سعادت طلب کرد یافت

Шароб аз паии сурх рӯе хуранд

شراب از پی سرخ رویی خورند

Вази он оқибат зрдрўиӣ баранд

وز آن عاقبت زردرویی برند

Ба мардони роҳат ки роҳӣ бидиҳ

به مردان راهت که راهی بده

Аз ин дшмнонм паноҳӣ бидиҳ

از این دشمنانم پناهی بده

Ба ҳақат ки чашмами з ботил бидӯз

به حقت که چشمم ز باطل بدوز

Ба нурат ки фардо ба ноРоми мсўз

به نورت که فردا به نارم مسوز

зи ҷурмам дар ин мамлакат ҷоҳ нест

ز جرمم در این مملکت جاه نیست

Валикин ба малик дигар роҳ нест

ولیکن به ملکِ دگر راه نیست

Чаҳ бархезад аз дасти тадбири мо

چه برخیزد از دست تدبیر ما

Ҳамин нуктаи баси узри тақсири мо

همین نکته بس عذر تقصیر ما