Номаши млошоаҳ ва орифӣаст огоҳ . Баъд аз маҷоласт бисёр бо урафоу фузалои толиби хизмати перии комилу шайхӣ восил шуд . Ба раҳнамоеи ҳодии сиблати саодату анояту қоиди тариқи рушду ҳидоят дар Лоҳур ба хизмати миёни шоҳи мирлоҳўрӣ аз силсила қодирӣа расед . Чаҳор моҳ дар камоли адабу ниҳояти талаб бар остонаши мӯътакиф буд ва ба ваии илтифотӣ аз гулзор тавваҷуҳаш нашунӯд . Охроломр гуфт эй бадахшонии хораи худро лаъли сохтӣ ва дар кӯра имтиҳон гудохтӣ . Бархез ва ғуслӣ карда биё то суҳбатӣ бидорем . Вай ғуслӣ карда , боз омад . Иҷозаи зикр хФӣ гирифт ва бидон мутаваҷҷеҳ шуд , дар андак вақте тараққии куллӣ дар аҳволаш зоҳир шуд . Баъд аз риҳлати шайхи хеш , дар Кашмӣр таваққуф кард . Дар домани кӯҳи морон дар муқобили тахти сулаймони боғӣу хонақоҳӣ банно намӯд . Билохира дар замони давлати шоҳи ҷаҳони уламои деҳлӣ ӯро такфири нмўдндў мтъўн сохтанду ливои қатлаш барафрохтанад . Шоҳи ҷаҳони фатвои уламоро гирифта ба манзили ваии рафта бо ӯ суҳбат дошт . Ҳиммат бар иродаташ гумошт . Уламо гуфтанд ки ӯ шоҳро мсҳўр намӯдааст . Ба ҳукми шариъати хунаши ҳадару қотилашро аҷрии ҷазилу савобӣ ҷамиласт . Ҳар ки ба ҳуҷраи ваии рафта , назараш бар ӯ афтода аллоҳ гуфта , рӯй бар хоки ниҳода . Ғараз , панҷоҳ ҳазор байт девон дорад . Маснавӣот бисёру ғазалиёт бешумор . Валикини риояти бҳўру қроФиро чунонкӣ бояд нанамудааст . ВФотш дар санаи 1072 . Аз ӯст :

نامش ملاشاه و عارفی است آگاه. بعد از مجالست بسیار با عرفا و فضلا طالب خدمت پیری کامل و شیخی واصل شد. به رهنمایی هادی سبیل سعادت و عنایت و قاید طریق رشد و هدایت در لاهور به خدمت میان شاه میرلاهوری از سلسلهٔ قادریه رسید. چهار ماه در کمال ادب و نهایت طلب بر آستانش معتکف بود و به وی التفاتی از گلزار توجهش نشنود. آخرالامر گفت ای بدخشانی خارهٔ خود را لعل ساختی و در کورهٔ امتحان گداختی. برخیز و غسلی کرده بیا تا صحبتی بداریم. وی غسلی کرده، باز آمد. اجازهٔ ذکر خفی گرفت و بدان متوجه شد، در اندک وقتی ترقی کلی در احوالش ظاهر شد. بعد از رحلت شیخ خویش، در کشمیر توقف کرد. در دامن کوه ماران در مقابل تخت سلیمان باغی و خانقاهی بنا نمود. بالاخره در زمان دولت شاه جهان علمای دهلی او را تکفیر نمودندو مطعون ساختند و لوای قتلش برافراختند. شاه جهان فتوی علما را گرفته به منزل وی رفته با او صحبت داشت. همت بر ارادتش گماشت. علما گفتند که او شاه را مسحور نموده است. به حکم شریعت خونش هدر و قاتلش را اجری جزیل و ثوابی جمیل است. هر که به حجرهٔ وی رفته، نظرش بر او افتاده اللّه گفته، روی بر خاک نهاده. غرض، پنجاه هزار بیت دیوان دارد. مثنویات بسیار و غزلیات بی شمار. ولیکن رعایت بحور و قرافی را چنانکه باید ننموده است. وفاتش در سنهٔ ۱۰۷۲. از اوست:

мнрбоъётаҳ

مِنْرباعیّاته

эй бехабар аз як нигаҳи раҳмати мо

ای بی خبر از یک نگه رحمت ما

То чанд ҳамеи хусумату заҳмати мо

تا چند همی خصومت و زحمت ما

Чанде дидӣ натиҷаи суҳбати ғайр

چندی دیدی نتیجهٔ صحبت غیر

Як бор бибин натиҷаи суҳбати мо

یک بار ببین نتیجهٔ صحبت ما

٭٭٭

٭٭٭

Дар мадрисаи ончии суҳбат ёрон аст

در مدرسه آنچه صحبت یاران است

Дар савмиъаи ончӣ бар гирифторон аст

در صومعه آنچه بر گرفتاران است

Зон гоҳ ки меҳр ту гузидам дидам

زان گاه که مهر تو گزیدم دیدم

Кинҳо ҳамаи корҳои бекорон аст

کاین‌ها همه کارهای بیکاران است

٭٭٭

٭٭٭

Мое ва манӣ мо чу аз кор афтод

مایی و منی ما چو از کار افتاد

Ин ҳастӣ мо ба гӯшае хор афтод

این هستی ما به گوشه‌ای خوار افتاد

Моро чу зхўди сохт зи мо ҳеҷ намонад

ما را چو زخود ساخت ز ما هیچ نماند

Монанди сегӣ ки дар намак зор афтод

مانند سگی که در نمک زار افتاد

٭٭٭

٭٭٭

Охир ёбад ҳаркии з сидқаш ҷӯяд

آخر یابد هرکه ز صدقش جوید

Тухмӣ ки баҷо фитод охири равед

تخمی که بجا فتاد آخر روید

Гӯйанд ки ҳар ки ёфт ҳарфӣ назанад

گویند که هر که یافت حرفی نزند

Неи не ғалатаст ҳарки ёбад гуяд

نی نی غلط است هرکه یابد گوید

٭٭٭

٭٭٭

Дарё чу равад хас наравад пас чаҳ кунад

دریا چو رود خس نرود پس چه کند

Пас бо дарёӣ бе карони хас чаҳ кунад

پس با دریای بی کران خس چه کند

Ирфон сиррӣаст боядаш пӯшидан

عرفان سرّیست بایدش پوشیدن

Май пӯшам лек машкро кас чаҳ кунад

می‌پوشم لیک مشک را کس چه کند

٭٭٭

٭٭٭

Онро ки ба мост бар сари имони ҷанг

آن را که به ماست بر سر ایمان جنگ

ӯ муъмину зи имони ман ӯро сад нанг

او مؤمن و ز ایمان من او را صد ننگ

Муъмин нашавад то нишморад яксон

مؤمن نشود تا نشمارد یکسان

Бо бонги намози бонги ноқавси фаранг

با بانگ نماز بانگ ناقوس فرنگ

٭٭٭

٭٭٭

То менакунӣ зи маърифати ширини ком

تا می نکنی ز معرفت شیرین کام

Ҳосил нашавад коми ту аз нақли калом

حاصل نشود کام تو از نقل کلام

Ҳалвои ҳалво агар бигӯе сад сол

حلوا حلوا اگر بگویی صد سال

Аз гуфтан ҳалво нашавад ширини ком

از گفتن حلوا نشود شیرین کام

٭٭٭

٭٭٭

Шак нест ки исм бо мсмо моием

شک نیست که اسم با مسما ماییم

Мафҳуми тамоми зишт ва зебо моием

مفهوم تمام زشت و زیبا ماییم

Гар гуфт касе ба мо бадии ранҷа на ем

گر گفت کسی به ما بدی رنجه نه‌ایم

Чун мо сидқи тамом ашё моием

چون ما صدق تمام اشیا ماییم

٭٭٭

٭٭٭

Аз бастагии хеш агар вогрдӣ

از بستگی خویش اگر واگردی

Бар ворасии хеши муҳайёи гардӣ

بر وارسی خویش مهیا گردی

Вогрд ба гирди хеш монанди ҳубоб

واگرد به گرد خویش مانند حباب

То вогрдии зи хешу дарёи гардӣ

تا واگردی ز خویش و دریا گردی