Ва ҳўи зубдаи алҳкмоу алломаи алълмои мавлонои ҷалоли аддӣни Муҳамади бен саъди аддӣни асъдолдўонии алкозрўнӣ . Аз музофот Широзасту муваллиду маншаи мавлонои қария мазкӯраст . Нахуст дар пеши падари худ улӯми адабӣаи омухт . Баъд аз он ба Ширози омада дар мадрисаи мавлонои мҳии аддӣну хоҷаи ҳасани шоҳ ки аз тломзаҳи муҳаққиқ шариф буданд касб камолот кард . Баъзе аз мутадовилотро назд мавлоноҳамам аддӣни соҳиби шарҳ тўолъ дид вдри иктисоби илми ҳадиси тлмизи шайхи сафии аддӣн ?иҷӣ гардид ва дар сини шабоби сяти фазойилаш гӯш зад шайх ва шоб шуд . Дар аҳди давлати амирҳсну ёқӯби мирзо , тарку тоҷик аз давру наздик ба хизматаши омада аз ашаъаи замири мунираши иқтибоси анвор камол менамуданд . Чанде садорати Юсуфи бен мирзои ҷҳоншоаҳи қабули фармӯдау баъд истеъфо намӯд . Дар замони салтанати оқи қўинлўи мансаби қзоءи Форси ман ҳайс алостқлол бидон марҷаъи арбоби камол таъаллуқ дошт . Ҳамеша дар миёни вайу мейри садри аддӣни Муҳамад дар боби ҳошияи шарҳи таҷреди млоълии қӯшчии эътирозот буд . Ба Ҳиндӯстони рафта ва баъзе рисолот ба номи салотини он мамлакати мънўни фармӯда . Амволу авзоъ вофир ёфта ба Эрон муроҷиат намӯд . Лиҳозои халқ дар тўқиру таъзимаши бештар аз пештар фузуданд чунончии аллома худ фармуд :
و هُوَ زبدة الحکما و علّامة العلما مولانا جلال الدین محمد بن سعد الدین اسعدالدوانی الکازرونی. از مضافات شیراز است و مولد و منشاء مولانا قریهٔ مذکور است. نخست در پیش پدر خود علوم ادبیه آموخت. بعد از آن به شیراز آمده در مدرسهٔ مولانا محی الدین و خواجه حسن شاه که از تلامذهٔ محقق شریف بودند کسب کمالات کرد. بعضی از متداولات را نزد مولانا همام الدین صاحب شرح طوالع دید ودر اکتساب علم حدیث تلمیذ شیخ صفی الدین ایجی گردید و در سن شباب صیت فضایلش گوش زد شیخ و شاب شد. در عهد دولت امیرحسن و یعقوب میرزا، ترک و تاجیک از دور و نزدیک به خدمتش آمده از اشعهٔ ضمیر منیرش اقتباس انوار کمال مینمودند. چندی صدارت یوسف بن میرزا جهانشاه قبول فرموده و بعد استعفا نمود. در زمان سلطنت آق قوینلو منصب قضاء فارس من حیث الاستقلال بدان مرجع ارباب کمال تعلق داشت. همیشه در میان وی و میر صدر الدین محمد در باب حاشیهٔ شرح تجرید ملاعلی قوشچی اعتراضات بود. به هندوستان رفته و بعضی رسالات به نام سلاطین آن مملکت معنون فرموده. اموال و اوضاع وافر یافته به ایران مراجعت نمود. لهذا خلق در توقیر و تعظیمش بیشتر از پیشتر فزودند چنانچه علامه خود فرمود:
Маро ба таҷриба маълум шуд дар охири ҳол
مرا به تجربه معلوم شد در آخر حال
Ки қадари мард ба илмаст вқдри илм ба мол
که قدر مرد به علم است وقدر علم به مال
Ғараз , таснифоти ҷаноби аллома бисёраст . Мнҷмлаҳи ҳошияи қадиму ҳошияи ҷадид , рисолаи зўро , шарҳи ҳёкл , исботи воҷибу ахлоқ , ҳошияи анвор , ҳошияи мтолъу ҳошияи шамсия . Муддати ҳаштод сол умр ёфт ва дар санаи 908 ба риёзи ҷинати шитофт . Аз ӯст :
غرض، تصنیفات جناب علامه بسیار است. مِنْجمله حاشیهٔ قدیم و حاشیهٔ جدید، رسالهٔ زورا، شرح هیاکل، اثبات واجب و اخلاق، حاشیهٔ انوار، حاشیهٔ مطالع و حاشیهٔ شمسیه.مدت هشتاد سال عمر یافت و در سنهٔ ۹۰۸ به ریاض جنت شتافت. از اوست:
Мнғзлётаҳи тоби сроаҳ
مِنْغزلیّاته طابَ ثرَاهُ
Аз тўтомқсўдчндони манзилӣ дар пеш нест
از توتامقصودچندان منزلی در پیش نیست
Як қадам бар ҳар ду олам на ки гомӣ беш нест
یک قدم بر هر دو عالم نه که گامی بیش نیست
Маънии дарвешии архўоҳии камол нестӣ аст
معنیِ درویشی ارخواهی کمال نیستی است
Ҳаркии роҳстии худ боқӣаст аўдрўиш нест
هرکه راهستیِ خود باقی است اودرویش نیست
Бандагӣ кун ишқи роўзкФри вдини озодбош
بندگی کن عشق راوزکفر ودین آزادباش
Кзҷдоли осӯдаи шдҳркс ки аўрокиш нест
کزجدال آسوده شدهرکس که اوراکیش نیست
Ба нури фитрат худ мерӯем дар раҳи ишқ
به نور فطرت خود میرویم در رهِ عشق
Чароғи хотири дуни ҳаматон чаҳ нур диҳад
چراغِ خاطر دون همتان چه نور دهد
Агарчӣ файзи худо шомиласт яксон нест
اگرچه فیض خدا شامل است یکسان نیست
На ҳар ҷабал ки ту бинии садо чу тавр диҳад
نه هر جبل که تو بینی صدا چو طور دهد
Қомати дилкашу рухсори дили афрӯзи туро
قامت دلکش و رخسار دل افروز ترا
Аҳли ирфони шаҷари вотш Мӯсо хонанд
اهل عرفان شجر وآتش موسی خوانند
Сухан аз қад ту гуфтам чу дуоне з онру
سخن از قد تو گفتم چو دوانی ز آنرو
Суханонами ҳама дар олам боло хонанд
سخنانم همه در عالم بالا خوانند
Ин рубоиро дар мадҳати ҳазрати султони авлиёи алии Муртазо ؑ гуфта
این رباعی را در مدحت حضرت سلطان اولیا علی مرتضی ؑ گفته
эй мусҳафи оёти илоҳии рӯят
ای مصحف آیات الهی رویت
Ваии силсилаи аҳли вилояти мӯят
وی سلسلهٔ اهل ولایت مویت
Сарчашмаи зиндагии лаби дилҷӯят
سرچشمهٔ زندگی لب دلجویت
Миҳроби намози орифони абрӯят
محراب نماز عارفان ابرویت